Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5

Na de verovering van Dokkum bouwden de Bourgondiërs een blokhuis aan de Ee, terwijl de Geldersen in september 1516 probeerden de stad terug te winnen.

Een nieuw blokhuis aan de Ee

Nadat de Bourgondiërs Dokkum hadden ingenomen, begonnen zij boven de Ee een blokhuis te bouwen. Zij lieten het Remmertsmahuis afbreken, evenals alle huizen op de dijk en aan de aanlegplaatsen. Op die grond kwam de gracht van het nieuwe verdedigingswerk.

De bewoners van alle omliggende districten moesten aan het graafwerk meedoen. Toen het blokhuis klaar was, stelde Floris van IJsselstein Tjaard Burmania aan als drost van het blokhuis.

Alle Bourgondischgezinde ballingen uit Dokkum en edelen uit de omgeving kwamen naar de stad. De bewoners van Ferwerderadeel, Dongeradeel en Dantumadeel moesten trouw zweren aan de Bourgondische landsheer. Wie dat niet wilde, moest huis en bezittingen achterlaten en naar de Geldersen vertrekken, of elders een veilig onderkomen zoeken.

Een beleg, rond 1500.
Een beleg, rond 1500.

Lubbert Turck trekt naar Rinsumageest en Kollum

Na de inname van Dokkum stuurde Lubbert Turck een vendel naar het Tjaardahuis in Rinsumageest. Daar lagen Gelderse soldaten. Zodra zij de Bourgondiërs zagen aankomen, verlieten zij het huis. De Bourgondiërs bezetten het met hun eigen mannen.

Vervolgens trok Lubbert met vijf vendels soldaten naar Kollum. Hij legde de bewoners van het Groningerland voorbij de Lauwerszee en de Gerkesbrug betalingen op. Daarna sloeg hij zijn kamp op bij het klooster van Bergum. Ook Smallingerland en Opsterland moesten aan zijn troepen betalen.

De Bourgondiërs versterkten intussen Dokkum verder en legden soldaten in de stad en het blokhuis. Lubbert Turck trok met zijn overige troepen terug naar Monniken-Bayum.

Een vloot van ongeveer honderd schepen

Op 8 september zond Floris ongeveer honderd schepen de Zuiderzee op. Hij liet bekendmaken dat de vloot bij Workum, Hindeloopen of in Gaasterland zou landen om Sloten te belegeren. Floris wilde vooral de bewoners van Gaasterland met de dreiging van brandstichting tot betaling dwingen. Floris zou zich dan erop kunnen beroemen heel Friesland met geweld te hebben doorkruist en belast.

Plaatsen in de regio rond 1516

Floris had met al die heren en zijn grote troepenmacht niets noemenswaardigs gedaan om Friesland onder de prins van Spanje te brengen en de Geldersen te verzwakken. Hij en de Geldersen speelden alleen om beurten met de Friezen als met een bal. Als de Bourgondiërs kwamen, trokken de Gelderse soldaten zich terug in hun steden en lieten zij hun Friese bondgenoten beroven, verbranden of gevangennemen. Zodra de Bourgondiërs weer vertrokken waren, kwamen de Geldersen terug en overkwam de aanhangers van Bourgondië hetzelfde. Zo raakte heel Friesland uitgeput en beroofd.

Gewapende boeren, rond 1500.
Gewapende boeren, rond 1500.

De mislukte Gelderse aanval op Dokkum

Terwijl de Bourgondische schepen op de Zuiderzee waren, bewaakten Friezen uit Gaasterland, Doniawerstal en buitendijks Wymbritseradeel de kust, zodat de Bourgondiërs niet aan land durfden te komen. Intussen kwamen de heer van Schwarzenberg en Arcklens met veel Friezen uit Oostergo, Westergo en Zevenwouden en twee vendels soldaten naar Kollum. Op 15 september sloten Tjaard Mockama, Jancke Oenema en andere edelen zich bij hen aan.

Met het verzamelde leger trokken zij naar Dokkum. Zij wilden de stad veroveren voordat de wallen en het nieuwe blokhuis sterker waren geworden. De aanval leverde niets op en zij keerden naar Kollum terug.

Toen Floris hiervan hoorde, stuurde hij op 16 september vier vendels soldaten naar Dokkum. Deze achtervolgden de Geldersen over de Gerkesbrug tot in het Groningerland.

De terechtstelling van Wybe Sackes

Tijdens de achtervolging namen de Bourgondiërs de Friese edelman Wybe Sackes gevangen. Zij brachten hem naar Leeuwarden, waar hij op 23 september op een schavot werd onthoofd.

Wybe was een goed man. Hij woonde in Leeuwarden en had daar, samen met de stad, trouw gezworen aan de Bourgondische partij. Daarna had hij Leeuwarden heimelijk verlaten om zich bij de Geldersen aan te sluiten. Daarom moest hij sterven.

Een belegerde stins, rond 1514.
Een belegerde stins, rond 1514.

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Op de kaart

Een vrachtschuit, rond 1550.
Een vrachtschuit, rond 1550.
Water halen, rond 1550.
Water halen, rond 1550.
Een markt, rond 1550.
Een markt, rond 1550.
Een veerpont, rond 1550.
Een veerpont, rond 1550.
Een visser aan het werk, rond 1550.
Een visser aan het werk, rond 1550.

Dagelijks leven

De kronieken van Worp

Boek 4: Friesland vanaf 1399

Bronnen en verantwoording

  • Worp van Thabor, Vijfde boek der Kronijken van Friesland, Leeuwarden 1871, gedrukte blz. 185-188 (PDF-bladzijden 198-201).
  • Oorspronkelijke bronuitgaven van Worp van Thabor op Toenentoen.nl.
  • Dit bestand hoort in de bronvolgorde na 1516-7 en voor 1516-8. De kustwacht door Gaasterland, Doniawerstal en buitendijks Wymbritseradeel op blz. 187 ontbrak en is hersteld.
  • Keppels is in de bestaande hertaling als aanlegplaatsen uitgelegd; de precieze lokale terreinaanduiding is in deze ronde niet onafhankelijk vastgesteld. De Lauwerszee blijft de bronbenaming. De metafoor van de Friezen als speelbal en het oordeel over Wybe zijn oorspronkelijke oordelen. Het schavot en de reden voor de terechtstelling op 23 september zijn behouden.