Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5

De overeenkomst met Karel V veroorzaakt op de landdag verdeeldheid onder Friese edelen, waarna Jancke Douwama en Jw Jousma nieuwe militaire en bestuurlijke voorwaarden bij het hof indienen.

Bezwaren tegen de overeenkomst

Toen de vertegenwoordigers op de landdag de overeenkomst hoorden die Jancke Unema, Jancke Douwama en Jw Jousma namens het land met de keizer hadden gesloten, spraken enkele aanwezige edelen zich ertegen uit. Zij wilden de voorwaarden niet aannemen.

Ten eerste vreesden zij dat de nieuwe overeenkomst in strijd zou komen met de eerdere regeling die graaf van Buren in 1515 had gesloten.

Hun grootste bezwaar betrof echter Jancke Douwama. Zij verweten hem dat hij de eerste opstand met de Geldersen tegen de Saksische vorst in Friesland had helpen beginnen. Volgens de tegenstanders had hij eigendommen en inkomsten van edelen in beslag genomen en aan anderen gegeven. Het ging om mensen die eerst de Saksische vorst en later de keizer trouw waren gebleven. Hun huizen waren verbrand en geplunderd.

Plaatsen in de 16de eeuw

Verder verweten zij Douwama dat hij later de hertog van Gelre had verlaten en daarna gratie van de keizer had gekregen. Om deze en andere redenen wilden verschillende edelen de door hem verkregen overeenkomst niet aanvaarden. Op de landdag kon daardoor weinig worden besloten dat het land vooruit hielp.

Een rechtszitting, rond 1550.
Een rechtszitting, rond 1550.

Een voorgenomen reis naar Margaretha

Er werd nog afgesproken afgevaardigden naar het hof van Margaretha te sturen. Zij bestuurde in afwezigheid van de keizer zijn landen in de Nederlanden. Maar niet iedereen steunde het besluit. Er bestond onenigheid over de voorgestelde afgevaardigden en de edelen waren het er evenmin over eens. De reis namens de gezamenlijke landdag ging daarom voorlopig niet door.

Jancke Douwama en Jw Jousma reisden vervolgens op eigen naam naar het hof. Daar legden zij zeven verzoeken voor.

Zeven verzoeken voor de oorlog in Friesland

Jancke Douwama en Jw Jousma (in modern Nederlands):

  • Het is nodig onze opdracht van de keizer iets beter te verklaren en uitdrukkelijk te omschrijven, zodat de inwoners van Sneek en Bolsward met het hele platteland zich vrijmoediger en onbezorgd aan de keizer kunnen onderwerpen.
  • Men moet vóór alles Sloten belegeren en zo nauw insluiten dat men het uit handen van de Geldersen krijgt. Daarna moet men Dokkum aanpakken. Wat men anders onderneemt, is alleen verloren geld. Dit kan alleen gebeuren met de graaf van Oost-Friesland.
  • Men moet gewillige soldaten hebben en in dienst houden. Zonder hen kan men niets goeds bereiken. Dit hangt af van de kapiteins en de betaling.
  • Men moet alle zaken herstellen die aanleiding geven tot verkeerde vermoedens en de landschappen ervan afkerig maken de keizer te gehoorzamen en te helpen.
  • Men moet erop toezien en ervoor zorgen dat de Zuiderzee bewaakt en onder controle gehouden wordt. Daar hangt veel van af.
  • Men moet in het begonnen werk volharden. Het zou veel beter zijn geweest niet te beginnen dan het zo te laten liggen.
  • Vóór alles moet men Stavoren versterken en naar behoefte van geschut, buskruit en lood voorzien, en voor de winter ook van levensmiddelen. Daar hangt veel van af.
Een rechtszitting, rond 1450.
Een rechtszitting, rond 1450.

Vier voorwaarden over rechtspraak, kerken en tol

Douwama en Jousma voegden vier voorstellen toe:

Jancke Douwama en Jw Jousma (in modern Nederlands):

Verder zullen de volgende artikelen voor de landen zeer aangenaam zijn en hen bereid maken zich aan de keizer te onderwerpen. Omdat zij redelijk zijn en de keizer geen schade toebrengen, hopen wij dat zij zullen worden toegestaan.

  • De stadhouder en de raden van de keizer zouden edelen en ambtsdragers in Friesland niet aan hun lichaam of goederen mogen straffen, tenzij de zaak vaststond en openbaar was en de beschuldiging openlijk aan de Staten van Friesland was voorgelegd.
  • De Friezen zouden hun bestaande patronaatsrecht behouden. Zij mochten zelf pastoors, vicarissen en houders van kerkelijke inkomstenposten kiezen, benoemen en aanstellen, zonder tussenkomst van de keizer of zijn stadhouder. Als de rechthebbende patroons het onderling niet eens konden worden, zouden de stadhouder en de Friese raad namens de keizer beslissen wat rechtvaardig was.
  • Geen geestelijke in Friesland, hoe hoog zijn rang ook was, zou twee beneficies mogen bezitten. Ook mocht niemand inkomsten uit een kerkelijke post ontvangen zonder die volgens de stichtingsvoorwaarden op de juiste plaats zelf te bedienen, tenzij de rechtmatige patroons hem om een geldige reden toestemming voor een uitzondering gaven.
  • Friezen zouden in de landen, steden en heerlijkheden van de keizer niet meer tol hoeven te betalen dan zijn eigen onderdanen ter plaatse dagelijks betaalden.
Een markt, rond 1550.
Een markt, rond 1550.

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Op de kaart

Een vrachtschuit, rond 1550.
Een vrachtschuit, rond 1550.
Een gewapende boer, rond 1550.
Een gewapende boer, rond 1550.
Water halen, rond 1550.
Water halen, rond 1550.
Een veerpont, rond 1550.
Een veerpont, rond 1550.
Een visser aan het werk, rond 1550.
Een visser aan het werk, rond 1550.

Dagelijks leven en beroepen

De kronieken van Worp

Boek 4: Friesland vanaf 1399

Bronnen en verantwoording

Worp van Thabor, Vijfde boek der Kronijken van Friesland, Leeuwarden 1871, gedrukte blz. 274-276 (PDF-bladzijden 287-289).

Kronieken, dagboeken en brieven - oorspronkelijke uitgaven.

  • De bezwaren bij de landdag blijven als opvattingen en beschuldigingen van de tegenstanders van de overeenkomst weergegeven. De eerdere regeling uit 1515, verwijten tegen Douwama, vernielde huizen, zijn latere overgang en gratie en het geringe resultaat van de landdag zijn volledig vergeleken.
  • De mislukte gezamenlijke afvaardiging naar Margaretha en de afzonderlijke reis op eigen naam zijn onderscheiden. De zeven verzoeken staan volledig in grijs, met het oorspronkelijke onze opdracht. Sloten vóór Dokkum, de graaf van Oost-Friesland, gewillige soldaten en betaling, wegnemen van wantrouwen, bewaken van de Zuiderzee, volhouden en alle wintervoorzieningen voor Stavoren zijn behouden.
  • De aanvullende tekst staat in een tweede grijs blok met alle vier voorstellen. Ook de reden dat zij redelijk zijn en de keizer geen schade doen en het oorspronkelijke hopen wij blijven volledig behouden. De bepalingen over bevoegde bestraffing, de Staten, patronaatsrecht, kerkelijke benoemingen en geschillen, twee beneficies, persoonlijke bediening en toegestane uitzondering, en gelijk tolbedrag zijn volledig.
  • Dit zijn ingediende verzoeken en gewenste toezeggingen, geen hier bewezen ingewilligd keizerlijk besluit. Er zijn geen datum of handtekening bij de verzoeken verzonnen. De verwijzing van de uitgever naar Charterboek II, blz. 120 geldt niet als nieuwe controle van die andere uitgave. Het volgende landdagverslag begint pas op 1522-19.