Oosterbierum in de 16de eeuw

Rond 1500 was Oosterbierum een terpdorp op de oude kwelderwal langs de Waddenkust. Boerderijen, kerkgoederen, states en kustwegen bepaalden het landschap. Het dorp hoorde bij Barradeel, samen met onder meer Sexbierum, Pietersbierum, Tzummarum en Minnertsga.

1498: Haerdastate wordt beroofd

Ten zuiden van het dorp lag Haerdastate. Het huis wordt in 1498 genoemd als "Pybe Haarda huys toe Oosterbierum". Tijdens de strijd tussen Schieringers en Vetkopers werd het huis van Pibe Mernstera alias Haerda door Vetkoperse troepen beroofd. In 1506 werd het bezit omschreven als een state met stins, huis, erf, oude huisstede en stinsgracht.

Worp van Thabor over de strijd in 1498 en 1499

De galg van Barradeel

Oosterbierum had geen afzonderlijke bekende dorpsgalg. Het dorp hoorde bij Barradeel. De laatmiddeleeuwse galg van deze grietenij lag bij de Slachtedijk, aan de Sexbierumer kant, halverwege Herbajum en de zeedijk. De plek bleef eeuwen later bekend als Galgekamp.

De galg stond op een goed zichtbare plaats langs een belangrijke route en diende als teken van het gezag van Barradeel. Ook Oosterbierum viel dus onder dit rechtsdistrict. De lokalisatie heeft vooral betrekking op de periode vóór 1515. Daarna werd de hoge rechtspraak in Friesland sterk gecentraliseerd; de latere veldnaam Galgekamp betekent niet dat daar in 1552 nog een werkende galg stond.

1552: 29 registraties in de monsterlijst

Op 3 februari 1552 vond in Barradeel een wapenschouwing plaats. Voor Oosterbierum zijn 29 opeenvolgende registraties bewaard gebleven, de nummers 154 tot en met 182. De eerste namen zijn Pier Feddrickz, Wijbo Liuuez, Liuue Pieterz, Tonijs Eelckez en Aeger Liuuez.

De lijst vermeldt niet alleen namen, maar ook de voorgeschreven of aanwezige bewapening. Bij de beter uitgeruste bewoners staan harnas, ringkraag of stalen kraag, speer, degen en helm. Wopcko Epoz had een ringkraag en stond met een roer geregistreerd, al bleek hij feitelijk een speer te hebben. Andere inwoners waren eenvoudiger uitgerust met alleen speer en degen.

Ook hier blijkt dat de monsterlijst geen zuivere telling van aanwezige volwassen mannen is. Anna uppe Meeden staat eveneens als afzonderlijke registratie in de lijst. Het document geeft vooral weer welke personen of huishoudens voor bewapening moesten instaan.

Met 29 registraties was Oosterbierum in deze wapenschouwing kleiner dan Sexbierum, dat 56 registraties telde, maar groter dan Pietersbierum met 22.

Werk en dagelijks leven

De meeste inwoners leefden van landbouw en veeteelt op de vruchtbare zeeklei. De ligging bij de kust gaf daarnaast mogelijkheden voor visserij en schelpenwinning. Voor handel, bestuur en rechtspraak waren vooral Franeker en Harlingen belangrijk.

Wat is nog zichtbaar?

• Haerdastate is verdwenen; de oude terp en wegen houden de middeleeuwse structuur herkenbaar.
• De Sint-Joriskerk bevat nog middeleeuws muurwerk.
• De Fiskerleane en Konkelwei herinneren aan de vroegere relatie met kust, visserij en schelpenvervoer.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.