Oosterbierum in de 18de eeuw

In de 18de eeuw was Oosterbierum een kustdorp waarin akkerbouw, veeteelt, visserij en vervoer naast elkaar bestonden. De nabijheid van de Waddenzee was nog duidelijk merkbaar in het dagelijks leven. Oosterbierum lag tussen Sexbierum en Tzummarum; voor markt, handel en bestuur waren vooral Franeker en Harlingen belangrijk.

Hoe groot was het dorp?

Voor 1795 heb ik geen betrouwbare telling gevonden van het precieze aantal inwoners en huizen in Oosterbierum. De eerstvolgende goed bruikbare dorpscijfers zijn van 1840: toen telde Oosterbierum 592 inwoners in 95 gebouwen. Dat cijfer ligt ruim veertig jaar na de exercitie en mag dus niet rechtstreeks als inwonertal van 1795 worden gebruikt, maar het geeft wel een indruk van de schaal van het dorp in de eerste helft van de 19de eeuw.

Vissers aan de Friese kust

Tot in deze eeuw woonden er vissers in Oosterbierum. De oude vissersvaart liep vanaf de kust naar het dorp; de huidige naam Fiskerleane bewaart die herinnering. Kleine vaartuigen konden vanuit de kustzone en de geulen vis aanvoeren, terwijl landbouwproducten via wegen en water naar andere dorpen en markten gingen.

Verkeer rond 1710.

1709-1713: de kerk krijgt een nieuw interieur

In 1709 werd tegen de Sint-Joriskerk een consistorie gebouwd. In hetzelfde jaar goot Petrus Overney de klok die nog in de toren hangt. Enkele jaren later, in 1713, vervaardigde Jaan Oenema de rijk gesneden preekstoel. Banken, doophek en ander houtwerk maakten van het interieur een opvallend geheel.

1765-1766: de stenen spits verdwijnt

De toren had oorspronkelijk een gemetselde spits. Bij herstelwerk in 1765-1766 werd die afgebroken en vervangen door een houten ingesnoerde naaldspits. Daardoor veranderde het silhouet van Oosterbierum blijvend.

Oosterbierum rond 1710.

Schelpen over de Konkelwei

De Konkelwei liep ongeveer evenwijdig aan de oude vissersvaart. Volgens de lokale overlevering en historische straatnaamverklaring verwijst de naam naar schelpen die vanuit de kuststrook richting Klooster Lidlum werden vervoerd. Schelpen waren grondstof voor schelpkalk en vormden dus een handelsproduct uit het kustlandschap.

Visserij rond 1730.

25 mei 1795: exercitie in het dorp

Kort na de Bataafse omwenteling werd in Oosterbierum een bataljonsexercitie gehouden. Burger-majoor P.C. Leijstra assisteerde te paard en chirurgijn-majoor Klaas Roelofs was eveneens aanwezig. De bron noemt niet hoeveel mannen aan de oefening deelnamen. Ook staat er niet dat het bataljon uitsluitend uit mannen uit Oosterbierum bestond. Het woord bataljon wijst juist op een grotere militaire eenheid; bij zo'n oefening kunnen gewapende burgers uit meerdere plaatsen bijeen zijn gekomen. Zonder een deelnemerslijst is niet vast te stellen uit welke dorpen de mannen kwamen.

De oefening laat wel zien dat de Bataafse omwenteling van 1795 ook buiten de steden zichtbaar werd. In Franeker en andere plaatsen in de omgeving veranderden bestuur en burgerbewapening in dezelfde periode.

Geschiedenis van Franeker

Boerenleven in Friesland

Eten en drinken

Wat is nog zichtbaar?

• De Sint-Joriskerk bezit de klok van 1709 en de preekstoel van 1713.
• De Fiskerleane en Konkelwei houden de relatie met kust en vervoer herkenbaar.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.