Oosterbierum in de 19de eeuw

In de 19de eeuw veranderde Oosterbierum van een dorp dat vooral op oude wegen, vaarten en de kust was gericht in een beter verbonden landbouwdorp. Nieuwe wegen, onderwijs en kerkelijke tegenstellingen lieten duidelijke sporen na.

1861-1867: betere wegen

In 1861 werd de aanleg van een grindweg van Minnertsga via Tzummarum, Oosterbierum en Sexbierum naar Pietersbierum aanbesteed. Enkele jaren later was de middenweg door Oosterbierum verhard. Voor boeren, handelaren en arbeiders betekende dat betrouwbaarder vervoer over land, ook wanneer onverharde kleiwegen slecht begaanbaar waren.

Hooioogst rond 1800.

1868: een nieuw orgel

Op 16 februari 1868 werd het nieuwe orgel van de hervormde kerk ingewijd. Het instrument was gebouwd door L. van Dam & Zonen. De plaatsing viel in een periode waarin het kerkinterieur eveneens ingrijpend werd veranderd.

Woning rond 1800.

1872: een nieuwe school

Op 1 maart 1872 werd de bouw van een school en onderwijzerswoning in Oosterbierum aanbesteed. In dat jaar waren er in het dorp zowel een openbare als een christelijke school. Onderwijs werd daarmee ook plaatselijk een zichtbaar onderdeel van de verzuiling die later in de eeuw sterker werd.

Onderwijs rond 1800.

1887: een kerkelijke breuk in Oosterbierum

De scherpste kerkelijke gebeurtenis kwam in 1887. Binnen de hervormde gemeente ontstond onenigheid over het landelijke kerkbestuur. Vier ouderlingen en diakenen kozen de kant van de landelijke hervormingsbeweging die destijds de Doleantie werd genoemd; predikant ds. J. Doorenbos ging niet mee. Op 24 oktober schorste de classis de vier kerkenraadsleden. Zij bleven desondanks hun taak uitoefenen en verklaarden op 7 november dat zij het gezag van de synodale organisatie niet langer erkenden.

De verdeeldheid was dus meer dan een verschil van mening. Een groot deel van de gemeente bleef de uitgetreden kerkenraad steunen, terwijl de oude Sint-Joriskerk in hervormde handen bleef. Er kwam een nieuwe hervormde kerkenraad. De twee groepen hielden op dezelfde uren afzonderlijke diensten. De hervormde kerkenraad schrapte in 1888 verschillende uitgetreden leden uit het lidmatenboek en een deurwaarder moest eraan te pas komen om het diaconiearchief van een afgezette diaken terug te krijgen. De spanning was daarmee organisatorisch én persoonlijk voelbaar in het dorp.

Op 29 november 1887 preekte dr. L.H. Wagenaar uit Heeg in de timmerschuur van ouderling Nauta. De uitgetreden groep beschikte toen niet over de oude kerk.

1888: een eigen gereformeerde kerk

De kerkscheuring kreeg snel een tastbaar gevolg. In 1888 werd aan De Terp een gereformeerde kerk gebouwd, met daarnaast een pastorie. Vanaf dat moment had Oosterbierum twee kerkelijke groepen met ieder een eigen organisatie en eigen diensten. Dat maakte de breuk zichtbaar in het dagelijks dorpsleven: familieleden, buren en bekenden konden voortaan op zondag naar verschillende kerken gaan.

Op weg naar de 20ste eeuw

Kort na de eeuwwisseling werd de bereikbaarheid opnieuw beter. In 1903 kreeg Oosterbierum een stopplaats aan de lokaalspoorlijn tussen Tzummarum en Harlingen. Dat valt net buiten de 19de eeuw, maar vormde de volgende stap na de verharding van de wegen.

Wat is nog zichtbaar?

• De Sint-Joriskerk met het Van Dam-orgel staat aan de Haerdawei.
• De gereformeerde kerk uit 1888 herinnert aan de kerkelijke breuk.
• De oude wegenstructuur volgt de in de 19de eeuw verbeterde verbindingen over land.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.