Geschiedenis van Oppenhuizen in de 17de eeuw
Oppenhuizen bleef in de 17de eeuw een klein dorp tussen water en weilanden. Rond de kerk stonden enkele huizen, maar daarbuiten lagen boerderijen verspreid. De vaart naar Uitwellingerga was veel belangrijker voor het vervoer dan het smalle pad ernaast.
Boeren op het Friese platteland in 1664.
Een waterdorp
Hooi, turf, zuivel en andere goederen gingen over het water. Wie naar Sneek wilde kon varen; wie liep gebruikte smalle landpaden, bruggetjes en plankieren. Ook contacten met Hommerts, Jutrijp, Goënga, Gauw, Offingawier en Broek waren normaal.
Boeren en landeigenaren
Veel boerderijen waren eigendom van mensen die zelf buiten Oppenhuizen woonden. In 1640 waren er maar twee boeren in het dorp die zelf grond bezaten waaraan samen anderhalve stem was verbonden. Pacht en eigendom bepaalden dus ook wie politieke invloed had.
In maart 1603 werd de Oppenhuizer boer Louw Murcks van Cappenburg zwaar verwond op het kerkhof van Nijland. De dader was Sjoerd Jans uit Nijland. Louw was toen getrouwd met Hemck Tjallings. Na haar overlijden trouwde hij met Sjoerds zus Rinck Jans.
Boerenerf rond 1700.
1611: het dorp moest een schoolmeester regelen
Gedeputeerde Staten droegen de inwoners op 22 februari 1611 op "om haar van een bekwaam schoolmeester te verzien". Als Oppenhuizen voor mei niemand vond, zou het bestuur zelf een schoolmeester aanwijzen. Drie jaar later speelde schoolmeester Gerrit Jansen een opvallende rol toen het dorp tijdelijk zonder predikant zat.
Onderwijs rond 1600.
1614: de schoolmeester gaat preken
Toen de ongeveer tachtigjarige predikant Henricus Ludolphi in 1614 overleed, zat Oppenhuizen zonder dominee. Schoolmeester en koster Gerrit Jansen begon zelf te preken. De inwoners konden zijn optreden kennelijk waarderen, maar de kerkelijke bestuurders verboden het omdat hij niet als predikant was opgeleid.
De schoolmeester van Oppenhuizen die zelf ging preken - 1614
Jildu Toepkes uit Toppenhuizen
In 1667 werd Jildu Toepkes, aangeduid als afkomstig van Toppenhuizen, door het Hof van Friesland ter dood veroordeeld wegens het doden van haar pasgeboren kind. Op 23 maart 1667 werd het vonnis in Leeuwarden voltrokken. Waar zij toen woonde of werkte is niet bekend.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Oppenhuizen
Het huidige Oppenhuizen en de directe omgeving.
Plaatsen in de omgeving
Dagelijks leven
Boerenerf rond 1700.
Scheepvaart rond 1700.
Onderwijs rond 1680.
1695: een nieuwe kerk
In 1695 werd de middeleeuwse kerk vervangen door een nieuwe zaalkerk. De eerste steen werd op 22 juli gelegd door Zeino Joachim van Burmania, zoon van de grietman van Wymbritseradeel. Het bouwbestek is bewaard gebleven. De oude middeleeuwse toren bleef aanvankelijk staan; die werd pas in de 19de eeuw ingrijpend gewijzigd.
De kerk staat nog op dezelfde plek. In de muur herinnert een gebeeldhouwde steen aan de eerste-steenlegging van 1695.
Het huidige Oppenhuizen. Het oude lint langs water en weg is nog altijd in het landschap te herkennen.
Kadasterkaart 1811-1832
Oppenhuizen op de eerste kadastrale kaart.
Oppenhuizen door de eeuwen heen
Het buurdorp
Uitwellingerga in de 16de eeuw
Uitwellingerga in de 18de eeuw
Uitwellingerga in de 19de eeuw
Documenten
Fryske Akademy - schoolmeesters van Wymbritseradeel
Bouwgeschiedenis van de kerk van Oppenhuizen
Bronnen
O. Santema, Ta de skiednis fan Toppenhuzen en Twellegea, 1939.
Lidmatenregister Hervormde Gemeente Oppenhuizen-Uitwellingerga.