Oenkerk 1770: Sjoukjen Folkierts na de geboorte van haar dochter

Alle verhalen en verklaringen uit Oenkerk

Op donderdag 4 januari 1770 beviel Sjoukjen Folkierts in Oenkerk van een dochter. Haar echtgenoot Sierk Sierks was al lange tijd weg. Een week later werden Tjittje Pijlgers, Hendrik Pijtters, dorpsrechter Pijtter Henrica, vroedmeester Anne Noordenbos en Sjoukjen zelf gehoord. Hun verklaringen verschillen op enkele punten, onder meer over het jaar waarin Sierk vertrok.

Tjittje Pijlgers

Tjittje Pijlgers, echtgenote van Binne Aukes, meester-schoenmaker in Oenkerk, en in haar 53ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat afgelopen donderdag bij haar in Oenkerk Sjoukjen Folkierts, echtgenote van Sierk Sierks, van een dochter was bevallen. Sjoukjen had met haar man in Oenkerk gewoond. Hij had haar enige tijd geleden verlaten en was naar zee vertrokken. Hij was al zo lang weg dat zij van hem niet zwanger kon zijn geworden van dit laatste kind.

Voor zover de getuige wist, had Sjoukjen zich altijd goed gedragen en niet met andere mannen opgehouden. Zij was zeer ijverig geweest om voor zichzelf en haar kinderen de kost te verdienen. Zij had twee kinderen bij haar man. Eén werd nu door de armvoogden van Hallum onderhouden; daar had zij vroeger zelf ook onderhoud ontvangen. Tot slot zei de getuige dat Sjoukjen bij haar bevalling had gezegd dat de vader van het kind Hendrik was.

Voor zover de getuige wist, had Sjoukjen niets naders over Hendrik gezegd. Bij de bevalling waren de getuige, vroedmeester Anne Noordenbos, Sjoukjens moeder en een zuster aanwezig. Verder wist zij niets. Zij sloot haar verklaring na voorlezing en ondertekende. Oenkerk, 11 januari 1770; de handtekening schrijft Tjittie Pijlgers.

Hendrik Pijtters

Hendrik Pijtters, arbeider in Oenkerk en ongeveer vijftig jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat Sierk Sierks en diens vrouw Sjoukjen Folkierts bij hem in een huis hadden gewoond. Sierk vertrok vóór mei 1768 en liet zijn vrouw achter. Hij wist niet waar Sierk was gebleven. Voor zover Hendrik wist, was Sierk sinds die tijd weer thuis geweest. Verder wist Hendrik niets. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende. Oenkerk, 11 januari 1770; Hendrig Pijtters.

Pijtter Henrica

Pijtter Henrica, dorpsrechter en ontvanger in Oenkerk en in zijn 57ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat Sierk Sierks en diens vrouw Sjoukjen Folkierts daar hadden gewoond. Sierk vertrok omstreeks mei 1768 en liet zijn vrouw achter. Voor zover de getuige wist, was hij nog niet thuis teruggekeerd. Hij wist niet waar Sierk zich ophield. Sjoukjen ontving in 1769 ondersteuning van de armvoogden van Hallum. Hij wist verder niets, sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende. Oenkerk, 11 januari 1770; P. Henrica, dorpsrechter.

Anne Noordenbos

Anne Noordenbos, chirurgijn en vroedmeester in Oudkerk en in zijn 40ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat afgelopen donderdag, de 4de van deze maand, Sjoukjen Folkierts, echtgenote van Sierk Sierks, in Oenkerk van een dochter was bevallen. Hij had haar als vroedmeester geholpen. Tijdens de bevalling vroeg hij wie de vader was, omdat haar man al zo lang weg was dat hij niet de vader kon zijn. Zij zei dat de vader Hendrik heette en in Ferwerd woonde; zijn achternaam kende zij niet. Hij kreeg geen verdere informatie van haar, behalve dat deze persoon ongehuwd was.

Afgelopen zaterdag bezocht hij haar. Gezien de omstandigheden maakte zij het redelijk goed. Hij beoordeelde haar voorlopig nog niet in staat tot het voeden van haar kind. Verder wist hij niets. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende. Oudkerk, 11 januari 1770; A. Noordenbos. Ambtelijk slot van dezelfde datum; Gerrit Raitsma en G. Wilhelmi.

Sjoukjen / Joukjen Folkierts

Sjoukjen Folkierts, echtgenote van Sierk Sierks, wonend in Oenkerk en in haar 35ste levensjaar, was in huis in bewaring gehouden, ondervraagd en met de eerdere verklaringen geconfronteerd. Zij verklaarde dat zij met Sierk getrouwd was en met hem in Hallum en later in Oenkerk had gewoond. Haar man vertrok en reisde naar Oost-Indië. Nadat hij ruim vijf jaar weg was geweest, kwam hij weer thuis. Hij bleef toen ongeveer een jaar en negen maanden en vertrok opnieuw zonder dat zij het wist. Intussen had hij nog een kind bij haar verwekt.

Bij zijn laatste vertrek, in het voorjaar van 1767, vijf weken vóór mei, liet hij haar en hun twee kinderen in uiterste armoede achter. Die datum blijft staan, ook al noemen andere getuigen 1768. Zij redde zich enige tijd met hulp van haar vrienden en vroeg daarna hulp aan de armvoogden van Oenkerk. Er ontstond een geschil over de vraag of Oenkerk of Hallum haar moest onderhouden. De armvoogden van Oenkerk gaven haar voorlopig enige ondersteuning. Later bleek dat Hallum tot haar onderhoud verplicht was. Zij was zo arm geworden dat zij haar goederen bij de bank van lening in Leeuwarden had gebracht. Zij had geen mogelijkheid ze terug te lossen.

Ongeveer vijf weken vóór 12 mei 1769 reisde zij naar Ferwerd, naar Jan Wetterhuis, om daar voor een jaar te dienen. In die tijd kwam zij in Leeuwarden in het huis van Geske bij de Sacksterpoort. Daar was ook een Hendrik. Hij zei in Holwerd te wonen en naar Straat Davis te zullen gaan. Zij kende hem niet. Zij dronken samen een borrel en bleven zo lang dat het schip naar Ballum vertrokken was. Hij zei dat dat haar niet hoefde te hinderen en dat hij haar wel zou brengen. Zij voelde zich daar wat bezwaard over, maar zij gingen samen op reis.

Onderweg vroeg Hendrik haar of hij geslachtsgemeenschap met haar mocht hebben. Hij gebruikte enerzijds vriendelijke woorden en beloofde een goede beloning, en anderzijds bedreigingen als zij het niet vrijwillig toeliet. Als zij het vrijwillig toeliet, zou hij ervoor zorgen dat er geen kwaad van kwam. Uiteindelijk stond zij zijn verzoek toe. Zij kreeg geld van hem, maar wist niet hoeveel.

Daarna was zij bij Jan Wetterhuis in Ferwerd gebleven. Vijf weken geleden vertrok zij daar. Afgelopen donderdag, de 4de van deze maand, beviel zij opnieuw van een dochter. Zij zei zo op deze ongelukkige manier tot dit "misval" te zijn gekomen, en met niemand anders omgang te hebben gehad.

Zij zei zich met niemand anders te hebben opgehouden en niet in staat te zijn de haar opgelegde boete te betalen. Verder wist zij niets. Zij sloot haar verklaring na voorlezing. Oenkerk, 11 januari 1770. De handtekening schrijft Joukjen Folkierts. Ambtelijk slot voor ons, de nedergerechtsrechter en de klerk, dezelfde datum; Gerrit Raitsma en G. Wilhelmi.

Een andere Friese strafzaak rond een geboorte was die van Berentje Jans uit Rottevalle (1728-1731). Bij haar werden twee overleden pasgeboren meisjes aangetroffen. Zij werd in 1731 ter dood veroordeeld.

Een eerdere zaak was die van Rinske Jacobs, dienstmeid in de pastorie van Lekkum (1738). Het gerecht onderzocht de geboorte van haar kind en vier artsen werden bij de strafzaak betrokken. Sjoukjen was getrouwd; de aanleiding en afloop van haar eigen zaak waren anders.

Een andere kraamzaak in Friesland

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.