Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5
In juni 1522 verzamelt de keizerlijke stadhouder zijn soldaten bij Stavoren, terwijl een groter Gelders leger vanuit Dokkum door Friesland trekt.
Van Enkhuizen naar Stavoren
Nadat de hertog van Gelre Genemuiden had ontzet en de Bourgondische troepen daar waren verslagen, verbleef George Schenck van Toutenburg, de stadhouder van keizer Karel V in Friesland, bij Vollenhove. Hij ontving van de keizer opdracht naar Enkhuizen te reizen. Daar wachtten Jancke Unema, Jancke Douwama en Jw Jousma op hem. Zij hadden de Gelderse partij verlaten en de keizer trouw gezworen. Samen moesten zij met hem naar Friesland trekken en proberen het land onder het keizerlijke gezag te brengen. De stadhouder moest bij alles hun raad gebruiken.
Op 12 juni kwam Schenck met de genoemde Friese edelen en ongeveer duizend soldaten aan in Stavoren. Zij bleven daar enige tijd. De stad werd versterkt. Er werd ook een sterk huis aangelegd met stenen muren, torens, wallen en grachten.
De vijfhonderd mannen van Tjaard Burmania
Intussen lag heer Tjaard Burmania met vijfhonderd soldaten bij het klooster Klaarkamp, tegenover de Geldersen die Dokkum bezet hielden. Bij Coevorden lagen bovendien vijftienhonderd Gelderse soldaten. De stadhouder had in Stavoren maar weinig manschappen bij zich. Workum, Sloten, Gaasterland, de omliggende dorpen en heel Zevenwouden stonden nog aan de kant van Gelre. Stavoren was nog onvoldoende versterkt.
Het Gelderse leger uit Coevorden had Stavoren daardoor gemakkelijk kunnen aanvallen. Schenck riep Burmania met zijn vijfhonderd soldaten naar Stavoren. Hij nam hen voortaan in dienst en op de soldij van de keizer. Het land hoefde die soldaten dan niet langer zelf te betalen.
Klaarkamp en Mariëngaard
Nadat Burmania uit Klaarkamp naar Stavoren was getrokken, kwamen de Geldersen op de 28ste met vijftienhonderd man bij Klaarkamp, Oppergeest en in de omgeving. Toen de stadhouder dit hoorde, stuurde hij Burmania met twee vendels - twee afdelingen soldaten - naar het klooster Mariëngaard om dat tegen de Geldersen te bezetten.
Plaatsen in de 16de eeuw
Ook de grietenijen die de keizer trouw waren, kregen bevel hun mannen op te roepen. Ze moesten man voor man naar Burmania komen. Maar voordat de boeren gezamenlijk waren aangekomen, trokken de Geldersen op 22 juni vanuit Klaarkamp naar Mariëngaard.
Burmania en de boeren die hij al bij zich had, durfden de Geldersen niet op te wachten. Hun tegenstanders hadden meer ruiters en voetknechten. Zij trokken daarom eerst naar Stiens en vervolgens naar Leeuwarden. De Geldersen achtervolgden hen tot Stiens.
Plunderingen langs Het Bildt
Daarna trokken de Geldersen naar Berlikum, over Het Bildt en langs Franeker. Zij beroofden, verbrandden en brandschatten de onderdanen van de keizer. Vanuit Dokkum verstuurden zij bij hun vertrek brieven naar Leeuwarderadeel, Franekeradeel, Barradeel en Menaldumadeel. Zo wilden zij de boeren bang maken en meer geld krijgen. De bewoners moesten na ontvangst van de brieven gemachtigden naar het Gelderse leger sturen om over voorwaarden te onderhandelen.
Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Op de kaart
Stedelingen en plattelanders
Dorpen en steden in Friesland.
Leven in Sneek in de 16de eeuw.
Misdaad en straf in Friesland
De zaak van Yepke Vaer (1521).
Veroordeelde Geldersen 1516 -1524.
Misdaad en straf (1500 - 1550).
Terechtstellingen (1500 - 1550).
Het dagelijks leven
Dagelijks leven en beroepen
De kronieken van Worp
Bronnen en verantwoording
Worp van Thabor, Vijfde boek der Kronijken van Friesland, Leeuwarden 1871, gedrukte blz. 266-267 (PDF-bladzijden 279-280).
Kronieken, dagboeken en brieven - oorspronkelijke uitgaven.
- Het ontzet van Genemuiden is hier het uitgangspunt van de passage; een niet afgedrukt zelfstandig verslag van die slag is niet toegevoegd. Vollenhove, Enkhuizen, de drie edelen, 12 juni, ongeveer duizend soldaten en alle versterkingsonderdelen van Stavoren zijn vergeleken.
- Vijfhonderd bij Klaarkamp en vijftienhonderd bij Coevorden blijven onderscheiden. Ook de omsingelende Gelderse gebieden en het gevaar voor het nog niet sterke Stavoren staan in de druk. Het overnemen van de vijfhonderd in keizerlijke soldij ontlast het land; er is geen nieuwe heffing bij berekend.
- Oppergeest is als afzonderlijk genoemde naam naast Klaarkamp hersteld. De druk noemt eerst de 28ste zonder maand, vervolgens het vertrek uit Klaarkamp op 22 juni. Die volgorde is tegenstrijdig als beide in juni worden gelezen. Er is geen dag of maand gerepareerd. De twee vendels, oproep man voor man, nog niet verzamelde boeren en terugtocht naar Stiens/Leeuwarden blijven volledig.
- Het vertrek naar Mariëngaard staat op 22 juni gedateerd. De vier aangeschreven grietenijen en de oorspronkelijke bedoeling de boeren te beangstigen en meer geld te krijgen blijven staan. De volledige brief begint op de volgende pagina.