Personenindex van de gepubliceerde informatieboekverhalen
Zoek in 2471 naamvormen uit 659 gepubliceerde verhalen en bronpagina’s. Deze index omvat de gecontroleerde verhalen op Toenentoen en aanvullende familiebronnen; hij is geen volledige alfabetische ontsluiting van alle akten op AlleFriezen. Eén verhaal kan verschillende akten bevatten. Eenzelfde naam kan verschillende mensen aanduiden; spellingvarianten blijven afzonderlijk terugvindbaar.
Gebruik naam, partner, woonplaats, leeftijd en beroep samen. Open een naam voor de zaken en de oorspronkelijke passage. Een passage kan ook gegevens over andere mensen bevatten: die worden niet automatisch aan de gezochte persoon toegeschreven. De beoordeelde verbanden hieronder betreffen steeds de genoemde zaken, niet iedere naamgenoot in de index.
Bergum rond 1790.
Naamgenoten blijven gescheiden
Jan Hendriks in Garijp (1798–1805) wordt niet samengevoegd met de oudere Jan Hendriks uit Hardegarijp of de man uit Ustrum. Gerrijt Jans, de overleden man uit 1756, is niet de latere assistent in Bergum. Bij Maaike Johannes verschillen de genoemde echtgenoten; een gelijke naam bewijst hier geen identiteit. Een leeftijd in het 35ste levensjaar betekent 34 jaar oud. Afwijkende leeftijden en transcriptielezingen blijven als onzekerheid zichtbaar.
Bauke Jacobs van der Meulen, timmerman en molenmaker in Kuikhorne onder Bergum, is 22 jaar. Hij verklaart dat de armvoogden van Burum enige tijd geleden Aafke Arents bij hem en zijn vrouw in de kost hebben besteed. Zij had een klein kind van drie vierde jaar bij zich: ongeveer negen maanden.
Wygertje Sjoerds, vrouw van timmerman Bauke Jacobs van der Meulen in Kuikhorne onder Bergum, is in haar 20ste levensjaar. Zij verklaart dat de armvoogden van Burum enige tijd geleden bij haar en haar man in de kost hebben besteed: Aafke Arents, met haar kind van drie kwart jaar, ongeveer negen maanden.
Garijp 1799 - De gouden zonhoedshaken en de meid Aafke Benjamins
Johannes Eelkes Boonstra, huisman onder Garijp , verklaarde op 24 juli 1799 dat een paar gouden zonhoedshaken was verdwenen. Hij vertelde ook wat zijn dienstmeid Aafke Benjamins hem over haar eigen zilveren haken had gezegd en dat zij daarna zijn huis had verlaten.
Zijn meid Aafke Benjamins zei dat zij ook haar zilveren zonhoedshaken miste. Johannes spoorde haar aan daarvan eveneens aangifte te doen bij het gerecht.
Willemkie ging met de weduwe van Enge Jans ook naar Jans huis in Bergum. Bij hun vertrek ontmoetten zij tussen de andere mensen de vrouw van Albart Kinderman. Die zei dat zij voor haar man een nieuw hemd maakte en dat Aafke Ebes dit onder haar rokken had weggehaald. Er ontstonden rumoer en geschreeuw. Meer wist Willemkie daar niet van. Zij ondertekende haar verklaring op 20 augustus 1771 in Bergum.
De vrouw van koopman Albart Kinderman in Bergum, in haar achtentwintigste levensjaar, verklaarde zelf ook. Aafke Ebes was die maandag bij haar gekomen om een kind te genezen. Het dochtertje van Douke Sijbes was bij haar thuis.
De weduwe van Enge Jans, in haar drieëndertigste levensjaar, vertelde dat zij samen naar Jan Hoijtes' huis waren gegaan. Zijn vrouw Aafke Ebes was er niet. Haar schoonmoeder lag in bed en zei dat Aafke al enige tijd weg was.
Trijntje Jokes, vrouw van Jacobus Wolkerts te Bergum, in haar zevenendertigste levensjaar, verklaarde dat Aafke Ebes op maandag 19 augustus bij haar was gekomen. Aafke vroeg een mannenhemd te lenen. Zij gaf een uitleg over een afwezige vrouw en een ander hemd. Trijntje weigerde, omdat Aafke onder verdenking stond. Op 25 augustus 1771 tekende zij in Bergum als Trijntje Jobkes.
Aafke Ebes spreekt de beschuldiging tegen
Aafke Ebes, de vrouw van Jan Hoijtes, was in haar twintigste levensjaar. In gevangenschap verklaarde zij geheel onschuldig te zijn aan het stelen van de hemden waarvan de vrouw van Albart Kinderman haar beschuldigde. Zij ontkende ook dat zij die maandag bij Trijntje Jokes thuis was geweest. Nog minder had zij daar een hemd te koop aangeboden. Op 25 augustus 1771 zette zij in Bergum haar merk onder haar verklaring.
Twee getuigenverklaringen van Nicolaus Cuperus en Aafke Gosses, op 3 december 1781 bij het gerecht afgelegd.
Op 27 november 1781 lag er linnengoed te bleken bij Schuilenburg onder Oostermeer . Die avond ontdekte Aafke Gosses dat verschillende stukken van de bleek waren verdwenen. Zes dagen later legden zij en haar man daarover afzonderlijk een verklaring af.
Aafke Gosses noemt de merken en kleuren
Aafke Gosses, echtgenote van Klaas Cuperus, was in haar 43ste levensjaar. Zij vertelde dat zij de goederen op 27 november op de bleek had gelegd en later die avond de vermissing zag.
Twee getuigenverklaringen van huisbewaarders Sijtse Hendriks en Aafke Jans, opgenomen bij het gerecht op 23 februari 1781.
Sijtse Hendriks woonde met zijn vrouw Aafke Jans als huisbewaarder in het huis van de heer Hanswijk in Hardegarijp . Sijtse werkte daar als hovenier. Hij was naar zijn beste weten in zijn 27ste levensjaar. Op maandagmorgen ontdekten zij dat er in de westelijkste kamer van het huis iets niet in orde was.
Aafke Jans
Aafke Jans was in haar 45ste levensjaar. Zij vertelde zelf dat zij zaterdag in de westelijke kamer was geweest. Toen had zij alles in goede orde aangetroffen. Het houten venster zat volgens haar goed vast met de bovenste klip. De onderste schotel of grendel kon er echter niet in. Op het schuifraam lagen geen pannen.
Tjeerd Klases, huisman in Giekerk , naar zijn beste weten in zijn vijfenvijftigste of zesenvijftigste levensjaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Op zondag de 20ste van deze maand, omstreeks twaalf uur 's middags, ging hij met zijn vrouw Aafke Lieppes van huis naar de kerk in Oenkerk . Daarvoor had hij zijn achterdeur goed dichtgedaan en de voordeur op slot gezet en afgesloten.
Aafke Lieppes, vrouw van Tjeerd Klases, huisman in Giekerk, in haar negenendertigste levensjaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij en haar man zondag de 20ste omstreeks twaalf uur 's middags naar de kerk in Oenkerk gingen. Haar man had eerst de achter- en voordeur goed afgesloten.
Aafke wist niet wie hun de hozen had ontstolen en de kast had opengebroken. Zij wist evenmin of het 'neds' raam bij hun vertrek gesloten was. Haar man zei dat hij het bij zijn thuiskomst open had gevonden. Meer kon zij niet zeggen. Na voorlezing sloot zij haar verklaring af en ondertekende die in Bergum op 24 mei 1787 als 'Afke Lippes'. Die naamvorm is niet gelijkgetrokken met 'Aafke Lieppes' in de aanhef.
Op 25 juli 1803 werd ook de voormalige dienstmeid Ytje Johannes verhoord. Haar verklaring staat hieronder bij die van Jitske Sjoerds, Anna Geertruida Faber en Aafke Rinsma.
De vrouw van Huis had Jitske eerder verteld dat zij geld kwijt was, waaronder minstens twee stukken van drie gulden. Aafke Rinsma, de moeder van de vrouw van Huis en echtgenote van Sierk Faber, logeerde in hetzelfde huis. Toen Aafke die ochtend uit de kerk terugkwam, vertelde ze Jitske dat ook zij één stuk van drie gulden miste. Jitske kon verder niets verklaren en ondertekende na voorlezing op 24 juli 1803 in Bergum.
Aafke Rinsma
Aafke Rinsma logeerde bij haar dochter Anna Geertruida Faber en schoonzoon Johannes Huis in Bergum. Zij was de vrouw van Sierk Faber, secretaris van het Hof van Friesland te Leeuwarden.
Aaltie Fockes, inwonende meid bij herbergier Pijtter Douwes in Tietjerk en in haar 20e levensjaar, is opgeroepen en ondervraagd. Zij getuigde dat in de nacht tussen 26 en 27 januari jongstleden, lang na middernacht, zijzelf, Pijtter Douwes, diens vrouw, haar broer Jouke Fockes en oppasser Klaas Beernts in de gewone kamer van Pijtter Douwes zaten. Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen en Jan Pijtters uit Bergum kwamen bij hen. Zij hadden een mengel wit bier gedronken. Dat smaakte Hedzer niet, en hij vroeg een mengel bruin bier. Het werd hun gegeven. Toen hij het proefde, zei hij dat het opnieuw wit bier was. Hoewel iedereen het voor bruin bier hield, bleef Hedzer volhouden dat het wit bier was. Hij zei:
Opgemaakt in Tietjerk, 3 februari 1763. Bij het merk staat: Aaltie Fockes.
Aaltie Hommes, vrouw van Ruird Jans, meesterkuiper in Oostermeer, in haar 46ste levensjaar, wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaart dat zij, haar man en Oene Dirks in 1759 op een avond, toen het al donker was, in haar huis zaten. Oene Dirks vertelde hoe de dochter van Albart Hemrika eens was aangetast. Fooke Jans bevond zich bij hen zonder te spreken.
Fooke herhaalde de woorden meer dan eenmaal. Aaltie zei dat zij er wel getuigen bij wilde hebben. Fooke antwoordde: "Daar zal ik mal op passen." Vervolgens pakte Fooke een houten staaf en zei tegen haar: "Duivel, houd je stil, of ik zal je bruien.". Zij en haar man zijn zo bang voor Fooke dat zij niet zonder bezorgdheid naar bed durven. Na voorlezing bleef zij bij haar verklaring en ondertekende die. Bergum, 11 mei 1759. Getekend: Aaltie Hommes. De afsluitende akte noemt verschijning voor de grietman en is gedateerd te Bergum op 11 en 15 mei 1759. Getekend: H.W. van Altena en G. Wilhelmij.
Lolkien Egberts, vrouw van Albart Jelmers, boer in Suameer, in haar 66ste levensjaar, vertelt dat zij ongeveer drie weken geleden merkte dat uit haar kast drie munten van drie gulden en nog negen carolusgulden verdwenen waren, samen achttien gulden. In de afgelopen zomer had zij op twee afzonderlijke momenten de sleutel in de kast laten zitten. Zij vermoedde dat haar meid Aaltie Jacobs het geld had gestolen en legde haar dat voor. De meid ontkende eerst, maar bekende uiteindelijk volledig dat zij de drie drie-guldenmunten en de negen carolusgulden had gestolen.
Omdat de meid geen geld had om het terug te betalen, liet Lolkien een schort, een rok en twee gouden knopjes in bewaring geven. De volgende dag ontsloeg zij Aaltie. Aaltie Jacobs vertrok naar de Rode Schuur onder Achtkarspelen. Volgens wat men zei, verbleef zij daar nog. Lolkien weet verder niets. Zij sluit haar verklaring na voorlezing en tekent met haar kruismerk in Bergum op 18 november 1757. Lolkien is een volle tante van Aalties moeder.
Egber Albarts, boer onder Garijp , in zijn 42ste levensjaar, vertelt dat hij drie weken geleden, op een zondag, ontdekte dat bij zijn vader Albart Jelmerts, boer in Suameer, geld was gestolen. Hij ging naar diens huis. Daar bekende de meid Aaltie Jacobs in zijn aanwezigheid dat zij het geld had gestolen, zonder een bedrag te noemen. Zij liet als onderpand een schort, een rok en twee gouden knopjes achter.
Aaltie Jans — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Op zaterdagavond 3 december 1803 vroeg een onbekende vrouw bij boer Sybren Rommerts en zijn vrouw Tyttje Jans op de Heidstreek onder Bergum om thee en een slaapplaats. Zij noemde zich Aaltie Jans. Toen Sybren de volgende ochtend rond zes uur opstond, was de vrouw vertrokken en bleken meerdere kledingstukken verdwenen.
Aaltie Jans vraagt om thee en onderdak
Sybren Rommerts was boer op de Heidstreek onder Bergum en in zijn 59ste levensjaar. Zijn vrouw Tyttje Jans was ongeveer 55 jaar. Op zaterdag 3 december 1803, omstreeks acht uur in de avond, kwam een vrouw aan hun deur. Zij noemde zich Aaltie Jans, zei uit Leeuwarden te komen en vertelde dat zij ongeveer acht dagen eerder uit die stad was vertrokken. Zij noemde zich een dochter van Jan Dirks, een sjouwer in Leeuwarden, en wilde naar Groningerland reizen. Sybren vertelde dat zij Cornelis Jans en diens vrouw in Groningen noemde. Waar zij daar woonden, wist hij niet.
Tyttje Jans was de vrouw van Sybren Rommerts, woonde op de Heidstreek en was ongeveer 55 jaar. Zij verklaarde dat Aaltie Jans op zaterdagavond 3 december omstreeks acht uur bij hen kwam. De vrouw noemde zich een dochter van de Leeuwarder sjouwer Jan Dirks. Zij zei ongeveer acht dagen eerder uit Leeuwarden te zijn vertrokken en naar Groningerland te reizen.
Er werd bevel gegeven Aaltie Jans aan te houden en over te brengen.
Waarschijnlijk dezelfde bewoner: Geert Feijes/Feyes en zijn huis in Kuikhorne. Het bezoek in 1809 noemt Geert Feijes en zijn vrouw Aaltje Abrahams in Kuikhorne onder Bergum. De kinderkledingzaak uit 1807 speelt bij Geert Feyes en zijn vrouw in dezelfde plaats. Naamvariant, partnervermelding en woonplaats ondersteunen het verband; een leeftijdsvergelijking ontbreekt. De twee voorvallen blijven afzonderlijke zaken.
Het bezoek in 1809 noemt Geert Feijes en zijn vrouw Aaltje Abrahams in Kuikhorne onder Bergum. De kinderkledingzaak uit 1807 speelt bij Geert Feyes en zijn vrouw in dezelfde plaats. Naamvariant, partnervermelding en woonplaats ondersteunen het verband; een leeftijdsvergelijking ontbreekt. De twee voorvallen blijven afzonderlijke zaken.
Hiltje Willems logeert bij haar nicht Aaltje Abrahams en mist na een boodschap haar gouden schortgesp.
Hiltje Willems, vrouw van Jacobus Wiemers, schippersknecht in Ureterp, is in haar 23ste levensjaar. Zij verscheen vrijwillig, werd beëdigd en ondervraagd. Op 29 april kwam zij bij Geert Feijes in Kuikhorne onder Bergum . Zijn vrouw Aaltje Abrahams is haar nicht; Hiltje bleef er slapen.
Het bezoek in 1809 noemt Geert Feijes en zijn vrouw Aaltje Abrahams in Kuikhorne onder Bergum. De kinderkledingzaak uit 1807 speelt bij Geert Feyes en zijn vrouw in dezelfde plaats. Naamvariant, partnervermelding en woonplaats ondersteunen het verband; een leeftijdsvergelijking ontbreekt. De twee voorvallen blijven afzonderlijke zaken.
Afzonderlijke verklaring van Aaltje Beerns, die als dienstmaagd bij Wytse Foekes in Oostermeer woont. Zij is naar haar beste weten in haar eenentwintigste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart zij het volgende.
Aaltje Beerns (in modern Nederlands):
Op de 16de van deze maand, toen ik omstreeks vier uur 's morgens opstond, vond ik de voordeuren van de woning van mijn baas open. De sloten lagen op de grond. De dochter van mijn baas had daarmee de deuren de avond tevoren gesloten. Op de 17de zag ik dat één venster van het binnenhuis uit de haken was genomen en in stukken was gebroken. Toen was ook het venster van het middelhuis uit de haken genomen. Het is in de sloot bij het huis teruggevonden. Volgens de dochter van mijn baas was enig geld uit de kast gestolen. Ik kan niet zeggen of dat waar is. Ik weet niet wie de dief is. Bij de twee voorvallen heb ik ook niet het geringste. bij het huis van mijn baas vernomen. Meer weet ik er niet van. Hiermee sluit ik na voorlezing mijn verklaring af en plaats ik mijn gebruikelijke merkteken. Oostermeer, 19 december 1737. Aaltje Beerns, met haar eigenhandig merk.
Aaltje Clases, vrouw van Sjouke Hendriks, meester-bakker en winkelier in Eestrum, in haar 67e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat in de afgelopen nacht, tussen de achttiende en negentiende van deze maand, bij haar de volgende goederen waren gestolen:
Ze heeft 's nachts niets gehoord en heeft geen enkele verdenking tegen iemand als dader van deze diefstal. Omdat zij verder niets over het geval kon zeggen, beëindigde ze na voorlezing haar verklaring en zette haar eigen letters. Bergum , 20 januari 1796. "Dit zijn de eigen geplaatste letters van Aaltje Clases": A K.
Terwijl zij allen rustig en vreedzaam bij Aaltje Eelkes thuis zaten, werd tussen acht en negen uur aanhoudend lawaai om het huis gemaakt. Boven de achterdeur werd een gat in het rieten dak gemaakt. Daardoor werd met de hand de grendel van de deur geschoven. Daarna liep iemand door de gang naar buiten via de voordeur. Zij kon niet zeggen wie dat hadden gedaan. Aaltje sloot daarna de achterdeur van binnen zo dat die alleen met geweld van buiten kon worden geopend. Ook de voordeur sloot zij.
Klaas Jacobs Meelker en Aaltje Fookes missen geld terwijl de kist en het kabinet nog gesloten zijn.
Aaltje Fookes
Aaltje Fookes, echtgenote van Klaas Jacobs Meelker, arbeider in Noordermeer in Bergum, was in haar zevenenzeventigste levensjaar. Zij werd opgeroepen, legde de eed af en werd ondervraagd.
Zij wist niet wie de diefstal had gepleegd. Zij sloot haar verklaring na voorlezing en het plaatsen van haar handmerk in Bergum op 17 juli 1807. Eigen handmerk: Aaltje Fookes, een kruis; in aanwezigheid van G. J. Leensma.
Aaltje Harmens — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Trijntje Sijbes, vrouw van Nijke Jacobs, arbeider, wonend op de Heid Hoek onder Bergum , in haar 41 e levensjaar, verschenen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat zij deze morgen rond vier uur van huis ging naar Aaltje Harmens onder Veenwouden , waar zij dagelijks werkte. Toen zij omstreeks elf uur thuiskwam zag zij dat een kist in de kamer aan de bovenkant in stukken was geslagen. Zij kon niet merken dat daar iets uit ontbrak. Toen zij verder rondkeek zag zij ook dat een kast die zij goed had afgesloten was opengebroken. Daaruit miste zij een grijze linnen zak met de letters S:S. Zij had daarin goederen gepakt: doeken, lakens, hemden, kousen en meer dergelijke zaken. Zij wilde de zak bij haar buren brengen, omdat zij en haar man dagelijks allebei buitenshuis werkten en hun huis wat afgelegen op een open plek stond
Aaltje Harmens, weduwe van Ruurd Douwes, wonend in Garijp en in haar 38e of 39e levensjaar, verklaarde na oproeping, beëdiging en ondervraging het volgende. Haar man ging de afgelopen maandag om ongeveer negen uur 's morgens van huis. Zij meende dat hij naar Jan Fredes ging. Daarna ging zij zelf van huis om boekweit te dorsen bij haar vader Harmen Jacobs, boer in Garijp.
De afgelopen maandag, toen zij boekweit aan het dorsen waren, kwam Aaltje Harmens, de vrouw van Ruurd Douwes uit Garijp, rond drie uur 's middags langs. Zij zei dat zij naar huis ging om de big te voeren. Kort daarna hoorden zij haar kermen en roepen. Uiteindelijk begrepen zij dat zij Melle en de anderen bij hem riep om bij haar te komen.
Daarna gingen zij terug naar Ruurds vrouw, die op het land was gebleven. Zij zeiden dat zij naar haar vader moest gaan om hem het voorval te melden en te vragen wat zij nu moesten doen. Kort daarop kwamen Aaltje Harmens en de vrouw van Harmen Jacobs bij Melle en Bonne zeggen dat zij de baar moesten aanleggen. Dat gebeurde. De buren kleedden het lichaam uit en kleedden het weer.
Aaltje sloot na voorlezing haar verklaring af en ondertekende die eigenhandig te Bergum op 10 september 1788. In de ondertekening staat 'Aaltje Harmns'.
Bergum 1805 - Aaltje Jacobs mist linnengoed nadat ze bij een boer is gaan naaien
Aangifte van Aaltje Jacobs, afgelegd op 3 mei 1805.
Aaltje Jacobs verliet op 2 mei 1805 om zes uur in de ochtend haar afgesloten huis om bij een boer te gaan naaien. Toen ze thuiskwam, was het huis nog dicht, maar in de kamer stonden spullen verschoven en ontbraken hemden, doeken en lakens.
Aaltje Jacobs was getrouwd met Claas Gerbens, een arbeider onder Bergum, en was in haar 53ste levensjaar. Op donderdagochtend 2 mei 1805 ging zij om zes uur van huis om bij een boer te naaien. Voor haar vertrek had zij het huis overal goed afgesloten.
Bergum 1772: achterhuisdiefstal bij Maaike Johannes en Aaltje Jans
Achterhuisdiefstal bij Maaike Johannes en Aaltje Jans. 28 september 1772.
Aaltje Jans had de deuren zelf gesloten
Aaltje Jans had de vermiste goederen de avond ervoor nog gezien toen zij de deuren sloot. De volgende ochtend waren ze weg. Zowel de schuurdeuren als de achterdeuren stonden open. Zij zag dat de ijzeren banden, die eerst nog vastzaten, waren afgebroken. Daarom dacht zij dat de dief achteraan door de schuur binnengekomen was.
Aaltje Jaspers, de vrouw van Johannes, was in haar vierendertigste levensjaar. Hun zoontje kwam rond zes uur thuis en vertelde dat Philips' zoon zijn schoen in de sloot had gegooid. Johannes ging met een schop naar buiten om de schoen te halen. Aaltje volgde hem.
Aaltje Pieters, vrouw van Jan Oeges, arbeider in Garijp, in haar 46e of 47e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Ze verklaarde dat afgelopen woensdagavond, toen het licht al brandde, Aarn Harmens, schoenmaker in Garijp en zwager van haar man, bij haar thuis kwam. Hij vroeg Jan eens mee te gaan naar het huis van Gepke en Lolkje Jans. Jan had daar geen zin in en wees het voorstel af. Na sterk aandringen van Aarn liet hij zich uiteindelijk overhalen en ging mee.
Ze wist niets over wat er daarna gebeurd zou zijn. Na voorlezing beëindigde ze haar verklaring en zette haar eigen handmerk . Bergum, 12 januari 1796. "Dit is het eigen geplaatste merk van Aaltje Pieters": X.
Gepke zette de melkpot in de provisiekamer en ging meteen weer naar buiten. Kort daarna kwam Aaltje Pieters, vrouw van Jan Oeges, binnen om haar man thuis te halen omdat ze zouden eten. Jan ging meteen met zijn vrouw weg; ook Aarn Harmens vertrok. Meine Christiaans bleef alleen zitten. Hij was nog bij Lolkje in huis toen Gepke weer binnenkwam, maar bleef daarna niet lang meer.
Freerk Dirks en Aaltje Sijmens Algra woonden in Suawoude . Op 31 december 1766 ontdekten zij dat hoofdgoed en dassen uit de hof bij hun huis waren verdwenen. Beiden vertelden op 2 januari 1767 afzonderlijk wat er was gebeurd.
Aaltje Sijmens Algra
Aaltje Sijmens Algra, vrouw van Freerk Dirks, huisman in Suawoude , is in haar negenendertigste levensjaar. Zij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op 31 december 1766 ontdekte zij dat uit haar hof zes tipmutsen, twee setjes kinderhoofdgoed, een bont mutsje en twee witte dassen waren gestolen. Zij had die de vorige dag daar neergelegd om te bleken en was vergeten ze in huis op te bergen. Zij weet niet wie de goederen van haar heeft gestolen. Zij weet verder niets, sluit haar verklaring na voorlezing en tekent zelf. Bergum, 2 januari 1767. Aaltje Sijmens Algra.
Bergum 1806 - Geweld tijdens een koffieavond bij Aaltje Uilkes
Op 26 januari 1806 werd er koffie gedronken in het huis van Aaltje Uilkes op de Nieuwstad in Bergum. Zeven aanwezigen vertelden ieder afzonderlijk wat zij die avond meemaakten. Hun verklaringen zijn hieronder in de eigen volgorde uitgewerkt.
Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje, wonend op de Nieuwe Stad te Bergum, verklaarde dat op zondagavond de 26e van deze maand enkele mensen bij haar thuis waren om koffie te drinken: Liebbe Geerts, boerenknecht bij Antje Jochums in Garijp; Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Roels in Garijp; en Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Jennes te Bergum. Verder waren Eelkje Sakes, dochter van Sake Rienks, timmerman te Bergum, en Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, aanwezig.
Uilkjen Jans, dochter van Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum, woonde bij Popke Sakes, timmerman te Deinum, maar verbleef nu bij haar moeder. Zij was. Zij verklaarde dat op zondagavond de 26e Liebbe Geerts, boerenknecht bij Antje Jochums in Garijp, Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Atze Oebles in Garijp, en Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, bij haar moeder koffie dronken.
Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, timmerman te Bergum, verklaarde dat zij op zondagavond de 26e koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum. Bij haar waren Liebbe Geerts, boerenknecht bij Antje Jochums in Garijp, Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Atze Oebles in Garijp, Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, en Trijntje Wipkes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum. Ook Aaltjes dochter Uilkjen Jans was er. Zij woonde bij Popke Sakes, timmerman te Deinum.
Terwijl het gezelschap rustig en vreedzaam in huis zat, werd tussen acht en negen uur aanhoudend lawaai om het huis gemaakt. Boven de achterdeur werd een gat in het rieten dak gemaakt. Daardoor werd met de hand de grendel van de deur geschoven. Daarna liep iemand door de gang naar buiten via de voordeur. Zij kon niet zeggen wie dat hadden gedaan. Daarna sloot Aaltje Uilkes de achterdeur van binnen zo dat die alleen met geweld van buiten kon worden geopend. Ook de voordeur sloot zij.
Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, verklaarde dat zij op zondagavond de 26e koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum. Verder waren er Liebbe Geerts, boerenknecht bij Antje Jochums in Garijp, Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Atze Oebles in Garijp, Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, en Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, huisman te Bergum. Ook Aaltjes dochter Uilkjen Jans, wonend bij Popke Sakes, huisman te Deinum, was er.
Liebbe Geerts, dienstknecht bij Antje Jochums in Garijp, in zijn drieëntwintigste levensjaar, verklaarde dat hij op zondagavond de 26e, samen met Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Atze Oebles in Garijp, Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, en Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, huisman te Bergum, koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum.
Gabriel Oebles, dienstknecht bij de weduwe van Atze Oebles in Garijp, in zijn tweeëntwintigste levensjaar, verklaarde dat hij op zondagavond de 26e koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum. Bij hem waren Liebbe Geerts, dienstknecht bij Antje Jochums in Garijp, Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, en Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, timmerman te Bergum.
Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, in zijn drieëntwintigste levensjaar, verklaarde dat hij op zondagavond de 26e met Gabriel Oebles, dienstknecht bij de weduwe van Atze Oebles te Garijp, en Liebbe Geerts, dienstknecht bij Antje Jochums in Garijp, Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, en Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, huisman te Bergum, koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum. Ook haar dochter Uilkjen Jans was er.
Aaltje Wijbrens, weduwe van Casper Pytters in Oostermeer, in haar zesendertigste levensjaar, had die donderdag een onbekende bedelende vrouw aan haar huis gehad. Zij gaf haar iets, waarna de vrouw weer vertrok. Aaltje meende dat de twee gedetineerde vrouwen dezelfde waren die bij haar waren geweest. In elk geval wist zij heel goed dat de jongste bij haar huis was gekomen. Op 21 augustus ondertekende zij haar verklaring.
Ze vermoedde dat iemand door een oud venster in het achterhuis naar binnen was gekomen en het huis weer via dat venster had verlaten. Op 3 mei 1805 verklaarde zij daarover in Bergum en ondertekende met de naam Aaltte Jakobs.
Deze getuige wordt in de bron Aam Silas genoemd en was ongeveer eenenveertig jaar. Hij zei tegen Philips dat dit al te stout was; Philips antwoordde weinig. Volgens hem kwam Johannes daarna niet meer overeind. Meteen na de slag hoorde hij Johannes vragen wat hij hem daar met de klauw had geslagen. Op 29 april zette hij zijn merk.
Aarn Gosses, landbouwer in Giekerk, is 38 jaar. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd. In de nacht van 2 op 3 december riep zijn arbeider Willem Jans hem rond drie uur.
Bij daglicht zag hij achter het huis enkele smalle mannenvoetstappen die naar de weg liepen. Hij kan niet zeggen wie de dader of daders zijn. Na voorlezing sloot hij en tekende te Giekerk op 28 december 1801: Aarn Gosses.
Willem Jans, arbeider in Giekerk, is ongeveer 37 jaar. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd. In de nacht van 2 op 3 december stond hij rond drie uur op bij landbouwer Aarn Gosses, bij wie hij woonde.
Bij de achterdeur vond hij de schotel sluiting van een ander huis. Later bleek die bij het huis van Aarn Gosses te horen. Hij weet niet wie dit deed.
Een losse deurschotel, later verbonden met het huis van Aarn Gosses.
Jasper Johannes vond bij zijn achterdeur een losgeraakt deuronderdeel dat later bij het huis van Aarn Gosses bleek te horen. Gaele Sijtes zag op een weg bij Oenkerk twee mannen en beschreef hun kleding. Hij verklaarde niet dat hij hen ergens had zien inbreken. De verklaringen werden op 28 december 1801 afgesloten.
Jan Oeges, arbeider in Garijp , in zijn 39e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat afgelopen woensdagavond tussen vijf en zes uur Aarn Harmens, meester-schoenmaker in Garijp, bij hem thuis kwam. Jan vroeg hem te gaan zitten. Aarn weigerde en vroeg Jan eens mee te gaan naar het huis van Gepke en Lolkje Jans. Jan had daar geen zin in en vroeg wat dat moest betekenen. Aarn wilde dat niet zeggen, maar bleef erop aandringen dat hij meeging. Uiteindelijk ging Jan mee. Bij de vrouwen trof hij Meine Christiaans aan, de knecht van Aarn Harmens.
Jan Sijtes Hennica, koopman in Garijp, 36 jaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat afgelopen vrijdagmorgen Aarn Harmens, meester-schoenmaker in Garijp, bij hem thuis kwam. Jan had wel gehoord dat er de woensdag daarvoor iets was gebeurd, maar wist niet wat. Hij vroeg Aarn wat er was voorgevallen.
Op de zesde van deze maand, omstreeks zeven uur, kwam hij met twee anderen van het huis van zijn zwager Jan Sijtes Hennica. Ze hadden daar een les in de rekenkunst gehad. Bij de kerk op de weg ontmoetten ze Aarn Harmens en nog anderen. Johannes vroeg hun of ze "enige bekleed" hadden. Aarn antwoordde:
Gepke Jeens, ongehuwde jonge vrouw in Garijp, in haar 20e levensjaar, werd opgeroepen en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij afgelopen woensdagavond tussen vijf en zes uur thuiskwam bij haar zuster Lolkje Jans, met wie ze in hetzelfde huis woont. Ze trof Jan Oeges, Aarn Harmens en zijn knecht Meine Christiaans aan. Ze dronken daar een borrel. Aarn Harmens en Meine Christiaans zeiden toen tegen elkaar.
Aaltje Pieters, vrouw van Jan Oeges, arbeider in Garijp, in haar 46e of 47e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Ze verklaarde dat afgelopen woensdagavond, toen het licht al brandde, Aarn Harmens, schoenmaker in Garijp en zwager van haar man, bij haar thuis kwam. Hij vroeg Jan eens mee te gaan naar het huis van Gepke en Lolkje Jans. Jan had daar geen zin in en wees het voorstel af. Na sterk aandringen van Aarn liet hij zich uiteindelijk overhalen en ging mee.
Aaltje vreesde dat er misschien iets ongeoorloofds zou gebeuren. Ze ging haar man onmiddellijk achterna en vroeg hem weer met haar naar huis te gaan. Dat deed hij meteen. In het huis had ze Aarn Harmens en Meine Christiaans gezien. Ze sprak niet met hen, omdat ze direct weer vertrok. Haar man kwam meteen achter haar aan.
Afgelopen vrijdagmorgen kwam Aarn Harmens, meester-schoenmaker in Garijp , voor een boodschap bij haar thuis. Hij vertelde onder andere aan haar en haar man dat hij de woensdagavond daarvoor vlak bij de kerk op het pad Johannes Eelkes had ontmoet. Johannes is haar broer. Johannes had Aarn en de anderen die bij hem stonden gevraagd wat ze daar deden en of ze er een zouden "bekleden"... Aarn had geantwoord:
Lolkje Jans, ongehuwde jonge vrouw in Garijp, in haar 27e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat afgelopen woensdagavond de zesde van deze maand Jan Oeges, Aarn Harmens en Meine Christiaans bij haar thuis waren geweest en gezamenlijk een borrel hadden gedronken. Jan Oeges en Aarn Harmens kwamen tegelijk binnen met haar zuster Gepke, die melk had gehaald. Meine Christiaans zat er toen al. Haar zuster.
Gepke zette de melkpot in de provisiekamer en ging meteen weer naar buiten. Kort daarna kwam Aaltje Pieters, vrouw van Jan Oeges, binnen om haar man thuis te halen omdat ze zouden eten. Jan ging meteen met zijn vrouw weg; ook Aarn Harmens vertrok. Meine Christiaans bleef alleen zitten. Hij was nog bij Lolkje in huis toen Gepke weer binnenkwam, maar bleef daarna niet lang meer.
In de marge: beschikking; men vindt onvoldoende grond om tegen Aarn Harmens te beschikken.
Ook de 21-jarige Aarn Taekes was die dag bij Gerrijt Rintjes. Hij zag Hendrik Johannes tweemaal aanvallen en slaan. Hij wist niet dat Johannes daarvoor aanleiding had gegeven en zag hem zich niet verweren.
Suawoude 1767: vlas, kleding en de kist van Aat Ludsers
In dezelfde nacht als de zaak bij Hendrik Alles verdwenen ook goederen bij boer Jan Rypkes in Suawoude . Jan en zijn 19-jarige dienstmeid Aat Ludsers vertelden ieder wat zij misten.
Aat Ludsers
Aat Ludsers, dienstmeid bij Jan Rypkes te Suawoude, in haar 19de levensjaar, opgeroepen en ondervraagd, getuigde dat zij deze ochtend had ontdekt dat uit haar niet afgesloten kist in het voorhuis waren ontvreemd: een nieuwe blauwe schort van serge ; een ' Schier Sijn Satert'; een rode rok van baai ; een blauwe wollen schortdoek ; een bruine zak van krip; drie roodbonte doeken; drie onderstukken; twee bonte streepmouwen; drie tipmutsen ; en een paar zilveren haken van haar 'Sonhoed'. Bij haar werkgever waren ongeveer tweeëndertig bossen ongehekeld vlas verdwenen en bij de knecht een kleine hoed. De dief lijkt via het venster van het dorshuis te zijn binnengekomen, omdat zij dat open hadden gevonden. Dat venster kon van buitenaf worden geopend, omdat er een ruit ontbrak uit het glasraam. Daardoor kon een hand worden gestoken om het houten venster te openen. Zij weet in het geheel niet wie de diefstal heeft gepleegd. Omdat zij verder niets wist, beëindigde zij haar verklaring en zette haar merk te Suawoude op 1 oktober 1767. Aat Ludsers: zelf gezet merk.
1806 dezelfde vrouw; aansluiting 1795 waarschijnlijk: Aattje Durks / Aatje Dirks en Hendrik Douwes. In oktober en november 1806 noemt Aattje Durks dezelfde man Hendrik Douwes, dezelfde omgeving Oenkerk/Molenend en haar 66ste levensjaar. Het zijn verschillende gebeurtenissen. In 1795 wordt Aatje Dirks onder Oenkerk eveneens vrouw van Hendrik Douwes genoemd, met dochter Grietje Hendriks. Partner en plaats ondersteunen de oudere koppeling; een leeftijd ontbreekt daar. De vermelding in 1795 is geen eigen verklaring van Aatje.
Goutske Hinnes, echtgenote van Jan Jens Croese, veenbaas te Oenkerk, in haar 42ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandag, midden overdag, kwamen twee buurvrouwen bij haar thuis, Trijntje Jens, echtgenote van Willem Pieters, en Aatje Dirks, echtgenote van Hendrik Douwes. Haar zuster Rinske Hinnes, echtgenote van Alle Jijgens, was toevallig ook bij haar. De twee vrouwen vertelden hun dat Grietje Hendriks, dochter van Hendrik Douwes, 's morgens, toen zij het huis van Eeltje Gosses passeerde, had gezien dat de onderdeur openstond. Grietje wist dat Eeltje en zijn vrouw niet thuis waren en begreep niet waarom de deur open was. Zij was naar binnen gegaan om dit te onderzoeken en had gezien dat een kabinetdeur eraf was en op de grond stond. Daarvan had zij onmiddellijk haar moeder Aatje Dirks bericht. Aatje en Trijntje kwamen vervolgens bij Goutske. Daarna gingen zij gezamenlijk daarheen en constateerden dat de onderdeur openstond en dat de bovendeur op slot was. Binnen zagen zij dat een deur van het kabinet eraf was en op de grond stond. De goederen in het kabinet waren ondersteboven gehaald. Zij zagen een damasten hemdrok waarvan de knopen afgesneden leken. Daarna gingen zij terug naar haar huis en stuurden Grietje Hendriks om dorprechter L. G. Lauerman te halen. Hij kwam snel met Grietje terug. Allen gingen daarna met hem naar het huis. In hun aanwezigheid maakte de dorprechter een inventaris van wat zij in het kabinet vonden. Daarna gingen zij weer weg.
Rinske Hinnes, echtgenote van Alle Jijgens, wonend te Oenkerk, in haar 53ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandag, de eerste van deze maand, was zij bij haar zuster Goutske Hinnes. Midden overdag kwamen Trijntje Jens en Aatje Dirks, echtgenotes van Willem Pieters en Hendrik Douwes. Zij vertelden dat Grietje Hendriks, dochter van Aatje Dirks en Hendrik Douwes, hun had gezegd dat zij 's morgens bij het passeren van Eeltje Gosses' huis had gezien dat de onderdeur openstond. Grietje wist dat niemand thuis was, begreep niet hoe dat kon en ging naar binnen. Zij zag dat een kabinetdeur eraf was en op de grond stond. Bij die aanblik keerde zij meteen terug en bracht haar moeder het bericht.
Louis Gerbens Lauerman, dorprechter en schoolmeester te Oenkerk, in zijn 48ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandag, de eerste van deze maand, kwam rond het middaguur Grietje Hendriks, dochter van Hendrik Douwes, bij hem in de school. Ze was zeer ontsteld en zei dat hij onmiddellijk naar het huis van Eeltje Gosses moest komen. Op zijn vraag wat daar aan de hand was, antwoordde zij dat er gestolen was. Hij ging direct met haar naar het huis van Jan Jens Croese, het naastgelegen huis bij dat van Eeltje Gosses. Daar trof hij Goutske Hinnes, Rinske Hinnes, Trijntje Jens en Aatje Dirks, echtgenotes van respectievelijk Jan Jens Croese, Alle Jijgens, Willem Pieters en Hendrik Douwes. Vervolgens ging hij met al deze vrouwen naar Eeltje Gosses' huis. De onderdeur stond open, de bovendeur was gesloten en de spijkers van de scharnierbanden van de onderdeur waren los. Binnen stond een kabinetdeur op de grond. De kroon van het kabinet lag in stukken op de vloer. Enkele stenen koppen, die naar zijn oordeel op het kabinet hadden gestaan, stonden ook op de grond. In het kabinet lag alles overhoop. Er was onder andere een blauwe damasten hemdrok waarvan de knopen afgesneden waren. Verder was alles in het huis in goede orde.
Grietje Hendriks, dochter van Hendrik Douwes, wonend te Oenkerk, achttien jaar, werd opgeroepen en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandagmorgen, de eerste van deze maand, ging zij naar Giekerk om daar zakken te halen. Bij het passeren van Eeltje Gosses' huis zag zij dat de onderdeur openstond, maar zij liep door zonder het verder te onderzoeken. Op de terugweg wist zij dat niemand thuis was. Uit nieuwsgierigheid onderzocht zij het nader. Binnen zag zij dat de deur van het kabinet op de grond stond. Zij schrok van die aanblik, liep onmiddellijk terug en vertelde het haar moeder Aatje Dirks. Haar moeder ging meteen naar Trijntje Jens om het ook haar te vertellen.
Aatje Dirks, echtgenote van Hendrik Douwes, wonend te Oenkerk, vierenvijftig jaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandagmorgen kwam haar dochter Grietje Hendriks terug uit Giekerk . Zij vertelde dat zij bij Eeltje Gosses' huis de onderdeur open had gezien. Op de heenweg had ze dat al gezien; op de terugweg was ze even naar binnen gegaan en had ze gezien dat het kabinet openstond. Daarvan was zij zeer ontsteld en meteen teruggelopen. Op dat bericht ging Aatje direct naar haar buurvrouw Trijntje Jens en vertelde het haar. Trijntje ging met haar naar Jan Jens Croese's huis. Daar troffen zij diens vrouw Goutske Hinnes en Rinske Hinnes, vrouw van Alle Jijgens. Met hun vieren gingen zij naar Eeltje Gosses' huis. De onderdeur stond open. Zij gingen even binnen en zagen dat alles in wanorde was. Daarna keerden zij terug en stuurden Grietje om dorprechter Lauerman te halen terwijl zij samen teruggingen naar Jan Croese's huis om op hem te wachten. Daarna gingen allen met de dorprechter opnieuw naar Eeltje Gosses' huis. De scharnierbanden van de onderdeur waren los, een kabinetdeur stond binnen op de grond, de kroon van het kabinet lag op de vloer en enkele stenen koppen stonden op de grond. Zij gaven de goederen uit het kabinet, die ondersteboven lagen, op aan de dorprechter; hij schreef ze op. Er was ook een damasten hemdrok bij waarvan de knopen afgesneden waren. Daarna gingen zij weg en deed de dorprechter de deur zo goed mogelijk dicht. Meer weet zij niet van de zaak. Na voorlezing sloot zij haar verklaring af en plaatste haar merk. Bergum, 8 december 1794. Eigen merk van Aatje Dirks.
Trijntje Jens, echtgenote van Willem Pieters, in haar 55ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandag, de eerste van deze maand, kwam Aatje Dirks, vrouw van Hendrik Douwes, bij haar. Aatje vertelde dat haar dochter Grietje haar had gezegd dat zij de onderdeur van Eeltje Gosses' huis open had gevonden en ook even naar binnen was geweest en had gezien dat de zaken daar niet in orde waren. Trijntje ging daarna met Aatje naar Jan Croese's huis. Daar vonden zij Goutske en Rinske Hinnes, echtgenotes van Jan Croese en Alle Jijgens. Allen gingen gezamenlijk naar Eeltje Gosses' huis. Zij vonden de onderdeur open, gingen vluchtig binnen en zagen dat de zaken niet in orde waren. Ze keerden terug en stuurden Hendrik Douwes' dochter om de dorprechter te halen. Zelf gingen zij naar Jan Croese's huis om op hem te wachten. Toen hij kwam, gingen zij samen terug naar Eeltje Gosses' huis. Ze zagen dat de scharnierbanden van de onderdeur los waren, dat een kabinetdeur eraf was en op de grond stond, dat de kroon op de vloer lag en dat enkele stenen koppen op de grond stonden. In het kabinet lag alles ondersteboven. Zij gaven de goederen op aan de dorprechter en hij tekende ze op. Daarna gingen ze samen weg en maakte de dorprechter de deur weer enigszins dicht. Meer wist zij er niet van; zij sloot daarmee haar verklaring na voorlezing en ondertekende die. Bergum, 8 december 1794. Handtekening: tryntye yans. Aldus verklaard voor de commissaris en secretaris te Bergum op 8 december 1794. Twee handtekeningen H. B. Sminia. In de marge: geen beschikking ontvangen.
1806 dezelfde vrouw; aansluiting 1795 waarschijnlijk: Aattje Durks / Aatje Dirks en Hendrik Douwes. In oktober en november 1806 noemt Aattje Durks dezelfde man Hendrik Douwes, dezelfde omgeving Oenkerk/Molenend en haar 66ste levensjaar. Het zijn verschillende gebeurtenissen. In 1795 wordt Aatje Dirks onder Oenkerk eveneens vrouw van Hendrik Douwes genoemd, met dochter Grietje Hendriks. Partner en plaats ondersteunen de oudere koppeling; een leeftijd ontbreekt daar. De vermelding in 1795 is geen eigen verklaring van Aatje.
Aattje Durks en Hendrik Douwes vertellen wat zij op 13 november thuis aantroffen.
Aattje Durks
Aattje Durks, vrouw van Hendrik Douwes, wonend te Oenkerk, in haar 66ste levensjaar, verklaarde onder ede dat zij gisterochtend, de dertiende, tussen zes en zeven uur opstond. Zij zag dat de buitendeur van het slot was, hoewel die de vorige avond goed was afgesloten. Bij nader kijken bleek dat een ruit uit het venster naast de deur uit het lood was genomen, zonder het glas te beschadigen.
Dit is het eigenhandig geplaatste handmerk van Aattje Durks, in tegenwoordigheid van P.M.B. Braunius.
Molenend 1806 - Aattje Durks hoort geschuifel en vindt een man bij haar kist
Aattje Durks verklaart op 25 oktober 1806 over geluiden in de nacht, een onbekende man in haar huis en een dreiging met de vuist.
Aattje Durks - verklaring
Aattje Durks (in modern Nederlands)
Aattje Durks, vrouw van Hendrik Douwes, wonend op het Molenend onder Oenkerk, in haar 66 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat zij gisteren, de vierentwintigste, omstreeks zes uur 's morgens met haar man naar het land vlak bij hun huis was gegaan om een kalf te bergen. Daarna ging zij terug naar huis. De deur was intussen alleen met de klink gesloten geweest.
Na voorlezing plaatste zij haar handmerk te Bergum op 25 oktober 1806. Dit is het eigenhandig geplaatste handmerk van Aattje Durks, in tegenwoordigheid van C.A. Heemstra, gerechtsklerk.
Janke Ankes, inwonende dienstmeid bij veenbaas Abbe Sipkes in Hardegarijp en in haar 19e levensjaar, is opgeroepen en ondervraagd. Zij getuigde dat afgelopen maandag vóór de middag, toen zij binnen bij de zijdeur stond te wassen, een man zeer ontsteld bij haar was gekomen. Hij droeg een geelachtig serge kamizool. Hij zei dat een vreemdeling hem had aangevallen en gesneden. Vanwege de ontsteltenis vroeg hij wat te drinken. Janke gaf hem een beetje suip, oftewel karnemelk. De man vroeg hoeveel hij daarvoor moest betalen. Zij antwoordde: 'Niets.' Hij bedankte haar en ging direct weg.
Abe Jans, beurtschipper die heen en weer vaart tussen Hardegarijp en Leeuwarden , wonend in Hardegarijp, in zijn 27ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat Wijbran Jurjens afgelopen vrijdagavond twee halve kindjes boter aan zijn makker Gerben Keimpes had gegeven. Gerben had die in het schip gezet om ze naar Leeuwarden te vervoeren. Gerben had toen ook een zak ontvangen van Wijtse Rinzes, weduwe, en die in het schip gezet om hem naar Tjong de Haan in Leeuwarden te brengen. Volgens wat daarover gezegd werd, zat er negen pond droog spek met een paar oude hozen in. Zijn makker had die avond tussen negen en tien uur het schip zoals gewoonlijk gesloten. Volgens zijn eigen zeggen had de makker het hangslot aan de achterdeurtjes gehangen en afgesloten. Toen Abe en zijn makker om ongeveer twee uur 's nachts bij het schip kwamen, ontdekten zij dat het hangslot van de deurtjes verdwenen was. De deurtjes stonden tegen elkaar aan. Uit het schip waren de twee genoemde halve kindjes boter gestolen, samen met de zak waarin het spek en de hozen hadden gezeten. Abe weet niet wie deze daad heeft gepleegd. Hij kan over deze of een andere zaak verder niets zeggen. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring en tekent haar eigenhandig in Bergum op 26 juni 1787 als Abe Jans.
Abe Nauta — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Klaas Hanses, scheepstimmermansknecht in Bergum , in zijn 38ste levensjaar, vertelt dat Jan Jarigs uit Kootstertille in maart 1757 op een middag bij hem en Jacob Fookes kwam, op de helling van Abe Nauta in Bergum. De precieze dag weet hij niet. Jans schuit lag aan de ketting bij de Dam in Bergum; de zeilen waren opgeslagen in Abe Nauta's schuitenhuis. Jan zei van plan te zijn de zeilen weg te nemen. Klaas antwoordde hij antwoordde Jan Jarigs dat hij de zeilen beter niet kon wegnemen als hij niet naar het Blokhuis wilde, de gevangenis. De volgende ochtend zag Klaas dat de touwen van het schip ontbraken. Enkele dagen later merkte hij dat de zeilen uit het schuitenhuis weg waren. Hij weet niet waar touwen en zeilen zijn gebleven. Na voorlezing sluit en ondertekent hij in Bergum op 5 juli 1757.
Jacob Fookes, scheepstimmermansknecht in Bergum , naar zijn beste weten in zijn 38ste levensjaar, vertelt dat Jan Jarigs uit Kootstertille in maart 1757 op een middag bij hem en Klaas Hanses kwam, op de helling van Abe Nauta. Hij weet de dag niet meer. Jans schuit lag bij de Dam aan de ketting; de zeilen lagen in Abe Nauta's schuitenhuis. Jan zei dat hij de zeilen wilde wegnemen. Jacob raadde hem dat af en zei dat hij dan naar het Blokhuis moest.
Wij voegen hierbij de verklaringen over de paardenmest en het vuil van Rinse Douwes, en de mest van Folkert Douwes Wadman, die van de wal bij de Voetlingen onder Gaastmaburen zijn gestolen. Er bestaat een sterk vermoeden tegen Jan Jarigs, schuitvoerder in Kootstertille. Ook lijkt het mogelijk dat hij de touwen van zijn in beslag genomen schuit en de zeilen die in Abe Nauta's schuitenhuis lagen, heeft weggenomen. Wij blijven met respect uw gehoorzame dienaren. Ondertekend door H. W. van Altena en T. Ypeij namens het gerecht van Tietjerksteradeel.
Wij voegen hierbij de verklaringen over de paardenmest en het vuil van Rinse Douwes, en de mest van Folkert Douwes Wadman, die van de wal bij de Voetlingen onder Gaastmaburen zijn gestolen. Er bestaat een sterk vermoeden tegen Jan Jarigs, schuitvoerder in Kootstertille. Ook lijkt het mogelijk dat hij de touwen van zijn in beslag genomen schuit en de zeilen die in Abe Nauta’s schuitenhuis lagen, heeft weggenomen. Wij blijven met respect uw gehoorzame dienaren. H. W. van Altena en T. Ypeij namens het gerecht van Tietjerksteradeel, Bergum, 5 juli 1757.
Abe Sipkes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Tietsje Dirks, vrouw van Abe Sipkes in Hardegarijp en in haar 41e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat afgelopen maandag vóór de middag, toen zij alleen met haar kleine kinderen thuis was, een persoon bij haar huis was gekomen. Hij droeg een geelachtig serge kamizool. Hij zei dat hij timmermansknecht uit Leeuwarden was en vlak buiten de dorpsbebouwing door een vreemdeling was aangegrepen. Vanwege zijn grote ontsteltenis vroeg hij om voor een oortje jenever. Tietsje gaf hem die en hij dronk de jenever.
Twee getuigenverklaringen van winkelier Abe Sipkes en zijn vrouw Tjetske Derks, opgenomen op 1 april 1778.
Op zondagmorgen 29 maart 1778 ontdekte Abe Sipkes uit Hardegarijp dat het houten venster van zijn winkel openstond. Het had met een wervel aan de buitenkant vastgezeten. Ook was uit het glazen raam daarachter een ruit gebroken.
Abe Sipkes
Tjetske Derks was de vrouw van Abe Sipkes en in haar 56ste levensjaar. Ook zij ontdekte op de ochtend van 29 maart het open houten venster van hun winkel en de gebroken ruit van het glazen raam daarachter. Zij wist dat de ruit de avond ervoor nog heel was geweest.
Abele Atzes, landbouwer in Oostermeer, is in zijn 52ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. In de nacht van 6 op 7 januari werd geschreeuwd in het huis van Rinse Jelles, een arbeider die niet ver van zijn huis woont. Er werd zoveel lawaai gemaakt dat Abele uit bed opstond en naar buiten ging.
Hij wist verder niets en sloot na voorlezing met zijn handtekening te Bergum op 18 januari 1810: Abele Atzes.
Minke Binnerts, meerderjarige ongehuwde vrouw die bij landbouwer Abele Atzes in Oostermeer woont, is in haar 41ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de avond van 6 januari ging zij voor het slapen met haar meid Sybrigje Johannes even naar buiten.
Sybrigje Johannes, meerderjarige jonge vrouw en dienstmeid bij Abele Atzes en Minke Binnerts in Oostermeer, is in haar 22ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de avond van 6 januari ging zij vóór het slapen nog even met haar meesteres Minke Binnerts naar buiten.
Gerrit Wijbrens, tijdelijk schoolmeester te Suameer en nu inwonend bij kastelein Abele Wijbrens Keuning, 26 jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij op de 14de tussen acht en negen uur 's morgens bij de haard zat en een gesprek hoorde tussen de koopman die zich Jurjen Koning noemde en Janke Andrijs, de vrouw van de kastelein, bij wie de koopman die nacht had gelogeerd.
Op een woensdagavond in december 1799 verdween linnengoed van de bleek onder Suawoude . Huisman Abraham Sytses noemde bij zijn verhoor niet alleen de aantallen, maar ook de letters die op enkele stukken textiel waren aangebracht.
Abraham Sytses woonde onder Suawoude en was 35 jaar oud. Hij verklaarde dat het wasgoed op woensdagavond 4 december 1799, tussen ongeveer negen en tien uur, van zijn bleek was weggenomen.
Gerrijt Jans, buitengewoon assistent van de grietenij Tietjerksteradeel, wonend in Bergum en ruim vijftig jaar oud, verschijnt, legt een eed af en wordt ondervraagd. Hij verklaart dat Douwe Haujes, die in Bergum bij zijn vader Hauje Douwes woont, zich voortdurend en herhaaldelijk aan dronkenschap schuldig maakt. Wanneer hij dronken is, gedraagt hij zich thuis als een razend en uitzinnig mens. Hij scheldt zijn vrouw Acke Pyters op een afschuwelijke manier uit, behandelt haar slecht en maakt haar allerlei verwijten. Ook bejegent hij zijn oude vader Hauje Douwes zeer slecht en behandelt hem onbeschaafd en brutaal. Hij verwijt en beschuldigt hem van alles wat lelijk en onbetamelijk is en wat hem in zijn boosheid in het hoofd komt, zonder dat de vader iets kan verdragen.
Dirk droeg het vel naar zijn vleeshok op de velmarkt. Hij wilde het daar weer verkopen en hing het op. Kort daarop kwam slager Adam Jochims langs. Dirk omschreef hem als slager aan het Vliet buiten Leeuwarden. Adam bekeek het vel, herkende het als zijn eigendom en nam het mee.
Volgens Dirk antwoordde Alle dat hij het van een klein mannetje had gekocht. Dirk vertelde hem dat Adam Jochims het vel als het zijne had herkend. Hij zei bovendien dat hij vermoedde dat Alle het vel had gestolen. Alle hield vol dat hij het gekocht had. Hij vertelde Dirk dat hij de man van wie hij het had gekocht goed kende en het betaalde geld wilde teruggeven.
Sijmon Minties, in zijn vijfendertigste levensjaar en meester-slager onder Suameer , verklaarde dat hij het witte schapenvel op 23 januari bij hem thuis aan Adam Jochims had verkocht. Sijmon noemde Adam een slager uit Burdaard. Ook Sijmon noemde het kleine stukje dat onder uit het rechteroor was gesneden.
Predikant Engelbertus Haselhoff en zijn nicht Adriana Lich vonden op 10 november 1802 een opgeschoven, beschadigd venster in de pastorie van Oudkerk. Haselhoff miste zelf geen goederen. Adriana miste kleding, doeken en zilveren voorwerpen. Hetzelfde processtuk bevat een afzonderlijke aangifte van boer Ate Klases uit Rijperkerk over twaalf verdwenen koeiendekken.
Adriana Lich was twintig jaar en woonde bij haar oom. Zij noemde een blauwe rok, drie doeken en twee zilveren voorwerpen. De predikant was vijfenzeventig jaar en beschreef de beschadiging van het zaalvenster. Zijn eigen goederen waren niet verdwenen.
Adriana Lich
Adriana Lich, twintig jaar oud en wonend bij haar oom Engelbertus Haselhoff, predikant te Oudkerk, verklaarde na ondervraging en beëdiging dat zij op woensdagmorgen 10 november zag dat een venster van de zaal van de pastorie losstond. Het raam was omhooggeschoven en het venster was aan de buitenkant enigszins beschadigd. Zij miste een blauwe hemkritten rok met grote bulten, twee bonte doeken, een witte doek, een Scheer met zilver en een klein zilveren Snorreke.
Zij wist niet wie de dader of daders waren. Na duidelijke voorlezing ondertekende zij haar verklaring te Bergum op 18 november 1802. Adriana Lich.
Dit is een in modern Nederlands omgezette tekst, geschreven door notaris Adrianus Alma uit Bergum. De originele tekst en de originele documenten staan hieronder.
Daarna ging notaris Adrianus Alma uit Bergum, in aanwezigheid van getuigen, over tot het veiligstellen van de rechten van alle betrokkenen.
Ben ik, Adrianus Alma, notaris te Bergum, arrondissement Leeuwarden , provincie Friesland, in tegenwoordigheid van de nagenoemde getuigen, overgegaan tot bewaring van de rechten, zowel van partijen als van ieder wie zulks zou mogen aangaan.
Aebele Binnes, boerenknecht bij Durk Jeens in Bergum, is in zijn 19de levensjaar. Hij werd opgeroepen en ondervraagd. In de nacht van 13 op 14 maart zijn van een bank voor zijn bed in het buitenhuis gespikkelde kousen gestolen. Van het hout naast het bed verdwenen een grauwe linnen broek en een dito linnen jasje met kleppen en zwarte benen knopen.
Aebele Binnes.
Taeke Oedses, arbeider in Bergum, is in zijn 44ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de avond van 12 april omstreeks zes uur was hij bij landbouwer Durk Jeens in Bergum, waar hij werkte. In het achterhuis achter de paarden zag hij een kledingstuk hangen van de kleine knecht Aebele Binnes.
Zij stopten alles terug in de zakken en berichtten de familie. Hij deed deze ontdekking terwijl Aebele Binnes met de paarden voor zijn boer naar het Tiekehuis aan de Zwarteweg was. Hij sloot na voorlezing en zette zijn eigen kruismerk te Bergum op 13 april 1809, gewaarmerkt door P.W.G.
Janke Fokkes, dienstmeid bij landbouwer Durk Jeens in Bergum, is in haar 32ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde het volgende. Op de avond van 12 april rond zes uur kwam arbeider Taeke Oedses zeer ontsteld in de keuken. Hij vertelde over een bijzondere vondst in het kledingstuk van de kleine knecht Aebele Binnes, dat achter de paarden hing: een oude witte doek in de linkerzak en een holle koperen horlogekast in de rechterzak.
De volgende dag kon zij verklaren dat het zilveren onderdeel en de ketting van de grote knecht Roel Durks waren. Verder vertelde zij dat zij op zondagavond 9 april bij het melken in het buitenhuis een brandlucht rook. Zij zocht in huis maar vond geen brand. Terug in het buitenhuis vroeg zij Aebele Binnes of hij ook brand rook, wat hij ontkende.
Gjalt Uilkes, arbeider bij landbouwer Durk Jeens in Bergum, is in zijn 40ste of 48ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op 12 april rond zes uur 's avonds ging hij het buitenhuis binnen. Hij ontmoette meid Janke Fokkes, die zeer ontsteld was en hem vertelde dat in het kledingstuk van Aebele Binnes een holle koperen horlogekast met. meer goederen zaten.
Roel Durks, boerenknecht bij landbouwer Durk Jeens in Bergum, is in zijn 51ste of 55ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de avond van 12 april kwam hij uit Leeuwarden . Janke Fokkes en anderen vertelden hem dat zij in een kledingstuk van Aebele Binnes in het buitenhuis een holle koperen horlogekast, een zilveren onderdeel, een met een bandje samengebonden eind stalen horlogeketting en een zilveren zakhorloge hadden gevonden.
Op de zolder vond hij ook een linnen kledingstuk van hemzelf, eveneens tussen 13 en 14 maart gestolen, en in het hooi een oud kledingstuk van Aebele Binnes. Verder rook hij op zondag 9 april rond zes uur in het buitenhuis brand. Hij en anderen vonden op de grond tussen twee bossen hooi glimmend vuur ter grootte van een handpalm, met wat los hooi erop.
Zij doofden het. Bij nader onderzoek vond hij een nagemaakte donkergroene hemdrok van Aebele Binnes aan, waarop knopen zitten die met die van zijn gestolen hemdrok overeenkomen. Roel herkende verscheidene oude zwarte hoornen knopen op Aebeles hemdrok als de zijne. Hij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 13 april 1809: Roel Durks.
Aebele Binnes, kleine knecht bij landbouwer Durk Jeens in Bergum, is in zijn 19de levensjaar en zit vast. Hij verklaart dat hij vier weken geleden van Peke Noord, wonend aan de Veenwoudsterwal, goederen heeft gekocht: een horloge, een witte hemdrok met zwarte knopen, nieuwe schoenen van Roel Durks en een donkergroen jasje dat ook van Roel was.
Samen met Roel Durks en anderen ontdekte hij op de grond tussen twee vakken hooi vuur, met los hooi erop. Hij en de anderen blusten dat. Hij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 13 april 1809: Aebele Binnes.
Aafke wist niet wie hun de hozen had ontstolen en de kast had opengebroken. Zij wist evenmin of het 'neds' raam bij hun vertrek gesloten was. Haar man zei dat hij het bij zijn thuiskomst open had gevonden. Meer kon zij niet zeggen. Na voorlezing sloot zij haar verklaring af en ondertekende die in Bergum op 24 mei 1787 als 'Afke Lippes'. Die naamvorm is niet gelijkgetrokken met 'Aafke Lieppes' in de aanhef.
Ook buren en dorpsgenoten kochten veel kleine posten. Namen als Folkert Fennema, Sake Antonides, Age Fokkema, Jan de Jager, Pals Kingma, Djoerd Douma, Sijtse Kloosterman, Pieter van Manen, Jan Pompstra en anderen keren telkens terug. Zij kochten soms kleine huisraad, soms gereedschap, soms vee of grotere posten.
Age Fokkes woont in Noordermeer te Bergum en is ruim 36 jaar oud. Hij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de 13de van deze maand, 's avonds ruim acht uur, ontdekte hij dat uit zijn bijenstal, die aan de oostkant van zijn woning stond, drie drie van de beste bijenkorven, met als toevoeging "ongesneede", ontbraken. Age had ze twaalf uur tevoren nog in de bijenstal zien staan. Hij weet niet wie de diefstal heeft gepleegd en kan verder niets zeggen. Na voorlezing ondertekent hij te Bergum op 16 december 1782. Handtekening: "age fookes".
Ook de schede herkende hij met grote zekerheid. Zijn broer Sijbren Ruurds had haar gemaakt toen hij bij meester-schoenmaker Age Jentjes in Smallinger Opeinde woonde. Sijbren had Beernt verteld dat zijn baas de schede met zijden bloemen en loofwerk had versierd.
Willem Yijles Posthumus Swart, meesterchirurgijn te Oostermeer , in zijn drieënveertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen dinsdagmorgen, om ongeveer acht of negen uur, ging hij uit om zijn patiënten Jan huikels en Agnes Pieters te bezoeken, die beiden in Oostermeer woonden. Bij terugkomst vertelden zijn vrouw en de meid hem dat linnengoed ontbrak uit de tobbe die de vorige avond binnenshuis was geborgen. Dat was ontdekt toen de meid het die ochtend opnieuw wilde uitspreiden om te bleken.
Agniettje Jelgerhuis woont bij haar vader Johannes Jelgerhuis en is in haar 21ste levensjaar. Zij is verschenen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaart dat zij op de avond van de 6de van deze maand om half acht de volgende goederen op de bleek had gelegd: één witte sitsen schortdoek met grote bloemen en een naad in het midden; één "Sem Lutters" schortdoek; twee Oost-Indische doeken, waarvan één met een gat; één "Tijk laken onderst"; acht neusdoeken, blauwe en andere; twee paar enigszins versleten kousen; één blauw gestreepte linnen onderrok; vier Oost-Indische hoofddoekjes; en drie paar mannenmouwtjes.
Bergum 1772: linnen van bleek bij Danjel Rienks en Akke Ates
Linnen van bleek bij Danjel Rienks en Akke Ates. 25 juni 1772.
Akke Ates legt de was op de bleek
Akke Ates, de vrouw van Danjel Rienks onder Bergum , was in haar tweeëntwintigste levensjaar. Op woensdag 17 juni 1772 legde zij wasgoed op de bleek ten zuiden van haar huis. Tussen drie en vier uur 's middags ontdekte zij dat de goederen verdwenen waren.
Danjel gaf als afzonderlijke opsomming: het mannenhemd, vrouwenhemd en kinderhemd, de keeldoek, sloop met J:R:, het linnen voorwerp met A:D:, zeven mutsen met de genoemde verschillende afwerkingen, twee stukken hoofdgoed met kant, de witte das, twee ondersten en een klein dito, de rode zijden doek en de bonte broek. Hij tekende als Daniel Rienks. Akke tekende als Akke Ates.
Akke Harings, vrouw van Eelke Wijbes, wonend in Garijp, naar haar beste weten in haar vijfenzestigste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat Akke Oeges, de vrouw van Freerk Sijbes, op afgelopen pinksterdinsdag omstreeks zes uur 's avonds bij haar in huis was gekomen. Akke Oeges zei dat zij voor een boodschap in Bergum was geweest. Zij zat enige tijd met Akke Harings te praten en leek in goede orde.
Bij die gelegenheid vroeg Akke Harings haar - het bronwerkwoord 'oversloeg' is onzeker - of haar man Freerk haar een gat in het hoofd had geslagen. Akke Oeges antwoordde:
Verder wist Akke Harings niet dat Freerk en Akke Oeges in onenigheid hadden geleefd. Zij wist verder alleen dat Akke Oeges op 5 juni was overleden, volgens geruchten aan 'Roodehond'. Daarmee sloot zij haar verklaring af na...
Vervolg: de slotformule staat op NL-0400410000_NL-0400410000_13-38_NL-0400410000_13-38_0004_NL-0400410000_13-38_0004_000137.jpeg. Akke Harings en Akke Oeges zijn twee verschillende vrouwen; de eerste vertelt wat de tweede haar antwoordde. Akke Harings heeft de val niet zelf gezien en noemt de doodsoorzaak uitdrukkelijk als gerucht.
Na voorlezing verklaarde Akke Harings geen verwantschap te hebben met Freerk Sijbes en Akke Oeges. Zij ondertekende haar verklaring in Bergum op 10 juni 1787.
Op 26 mei laatstleden, omstreeks drie uur 's middags, zat Freerk Sijbes in de hoek bij de haard. Sijtske wilde naar buiten gaan om werk te doen. Akke Oeges, Freerks vrouw, zei dat zij ook naar buiten wilde. Sijtske ging voorop en Akke volgde haar. Akke begon meteen te kermen en riep:
Na het verbinden klaagde Akke Oeges niet meer over de wond. De volgende dag deed zij haar werk weer. Op de 29ste van dezelfde maand ging zij van Garijp naar Bergum om een boodschap te doen bij A. Goslingas; de titel vóór de naam is niet betrouwbaar leesbaar.
Verder verklaarde Sijtske dat zij ongeveer vier à vijf jaar bij Freerk Sijbes in de veenderij in dienst was geweest. Zij zei met zekerheid dat er gedurende die tijd in haar aanwezigheid geen ruzie, in elk geval geen ruzie van belang, tussen Freerk en zijn vrouw Akke Oeges was geweest. Zij voegde er alleen aan toe: 'Geen wagen rijdt zo zacht of hij stoot wel eens.'
Sijtske wist verder niets. Na voorlezing sloot zij haar verklaring af. Zij verklaarde 'vreemd' te zijn aan Freerk Sijbes en Akke Oeges; er is dus geen verwantschap opgegeven. Zij zette haar handmerk in Bergum op 10 juni 1787. Bij het kruis staat dat dit het door Sijtske Meinderts zelf gezette merk is.
Eelke had ruim negen weken in Freerks veen gewerkt. Op 26 mei was hij in zijn eigen huis toen Freerk hem liet komen. Bij zijn aankomst vertelde Akke Oeges, Freerks vrouw, uit zichzelf dat diezelfde dag de veenklaauw zonder iemands toedoen van de zolder zo op haar hoofd was gevallen dat zij een hoofdwond had gekregen.
Eelke verklaarde geen verwantschap te hebben met Freerk Sijbes en Akke Oeges en ondertekende zijn verklaring in Bergum op 10 juni 1787.
Akke Harings, vrouw van Eelke Wijbes, wonend in Garijp, naar haar beste weten in haar vijfenzestigste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat Akke Oeges, de vrouw van Freerk Sijbes, op afgelopen pinksterdinsdag omstreeks zes uur 's avonds bij haar in huis was gekomen. Akke Oeges zei dat zij voor een boodschap in Bergum was geweest. Zij zat enige tijd met Akke Harings te praten en leek in goede orde.
Bij die gelegenheid vroeg Akke Harings haar - het bronwerkwoord 'oversloeg' is onzeker - of haar man Freerk haar een gat in het hoofd had geslagen. Akke Oeges antwoordde:
Verder wist Akke Harings niet dat Freerk en Akke Oeges in onenigheid hadden geleefd. Zij wist verder alleen dat Akke Oeges op 5 juni was overleden, volgens geruchten aan 'Roodehond'. Daarmee sloot zij haar verklaring af na...
Vervolg: de slotformule staat op NL-0400410000_NL-0400410000_13-38_NL-0400410000_13-38_0004_NL-0400410000_13-38_0004_000137.jpeg. Akke Harings en Akke Oeges zijn twee verschillende vrouwen; de eerste vertelt wat de tweede haar antwoordde. Akke Harings heeft de val niet zelf gezien en noemt de doodsoorzaak uitdrukkelijk als gerucht.
Na voorlezing verklaarde Akke Harings geen verwantschap te hebben met Freerk Sijbes en Akke Oeges. Zij ondertekende haar verklaring in Bergum op 10 juni 1787.
Alardus Klases Nicolai was boer in Tietjerk en in zijn 40ste levensjaar. Op 11 juli 1760 vertelde hij wat hij en zijn vrouw twee dagen eerder in hun slaapkamer hadden aangetroffen.
Alardus Klases Nicolai
Alardus Klases Nicolai, boer te Tietjerk , in zijn 40ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij op de negende van deze maand vroeg in de ochtend opstond en alle deuren en vensters goed gesloten aantrof.
Op 23 december 1737 verdween een praam die bij Rijperkerk had gelegen. Achter Hardegarijp bleek ook baggelturf weg. Veenbazen Tijs en Albart Claases gingen zoeken.
Afgelopen maandag, de 23ste van deze maand, kwam omstreeks negen uur 's morgens Sijbe Pyters, boer in Rijperkerk, bij mijn huis. Hij vertelde dat de praam van mijn broer Albart Claases, die bij zijn huis had gelegen, daar verdwenen was. Daarna zagen mijn broer en ik bij het veen achter Hardegarijp dat wij daar ook een halve ton baggelturf vermisten. Rond het middaguur reden mijn broer en ik weg om de praam terug te zoeken. Wij vonden na enig zoeken bij de Rijperkerksterbrug de praam in het ijs. Toen wij erbij waren gekomen, vonden wij in het vooronder een onbekende man zitten. Hij zei dat hij Tjeerd Sioerts heette en in Garijp woonde. Hij zei dat hij de baggelturf uit het veen had gestolen. De armoede had hem daartoe gebracht. Hij had van het meel in het vooronder een pannenkoek gebakken en die opgegeten.
Albart Claases
Afzonderlijke verklaring van Albart Claases, veenbaas in Hardegarijp , naar zijn beste weten 32 jaar oud.
Oostermeer 1765: de aanval op Albart Dirks op het Witveen
Tjeerd Bonnes woonde op het Witveen onder Oostermeer . Hij was in zijn eenendertigste levensjaar, werd opgeroepen en beëdigd volgens het formulier van de doopsgezinden. Hij getuigde dat de afgelopen zondag na tien uur 's avonds onder andere Hendrik Joostes uit Surhuisterveen met zijn broer Sape Joostes bij hem thuis was gekomen. Ook Janke Jans, woonachtig onder Achtkarspelen, en Albart Dirks, die bij Tjeerd inwoonde, waren er.
Nadat het grootste deel van het gezelschap was vertrokken, bleven Hendrik, Sape, Janke en Albart Dirks, die bij Tjeerd inwoonde, in het huis. Hendrik gedroeg zich zeer woest en baldadig. Hij kleedde zich helemaal uit, op zijn broek na.
Eijse Johannes, woonachtig onder Harkema Opeinde, in zijn vijfenzestigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, volgens het doopsgezinde formulier beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij de afgelopen zondag na twaalf uur 's nachts te hulp geroepen was naar het huis van Tjeerd Bonnes. Bij aankomst trof hij Hendrik Joostes uit Surhuisterveen aan, die Albart Dirks, inwonend bij Tjeerd, vasthield, onder meer bij het haar. Hendrik had zich op zijn broek na helemaal uitgekleed en gebruikte geweld tegen Albart.
Albart Dirks
Albart Dirks woonde bij Tjeerd Bonnes op het Witveen onder Oostermeer en was in zijn tweeëntwintigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat Hendrik en Sape Joostes uit Surhuisterveen de afgelopen zondag na tien uur 's avonds in Tjeerds huis waren gekomen, waar ook Janke Jans en anderen aanwezig waren.
Albart Eelkes, boer te Garijp , naar zijn beste weten 35 à 36 jaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij op de vierentwintigste van deze maand 's avonds omstreeks zes uur thuis zat. Toen zijn vrouw haar schoenen wilde aantrekken, merkte zij dat ze verdwenen waren.
Eelkien Wijbes, de vrouw van Albart Eelkes, boer te Garijp , in haar 39ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op 24 augustus omstreeks vijf uur 's avonds was haar man de koeien gaan halen. Zijzelf ging hun buurman Lense Carels bezoeken en deed de deuren niet op slot. Toen zij diezelfde avond omstreeks zes uur haar schoenen uit de spijskamer wilde halen, merkte zij dat die weg waren. Ze hadden vooraan een zilveren gesp met de letters E: W. Ook miste zij haar roodbonte hoofddoek met een zogenoemde 'Mutske doek' van de kist. Zij dacht dat de diefstal gepleegd was terwijl zij en haar man beiden buiten waren. Zij wist niet wie het gedaan had.
Albart Goffes, meestertimmerman in Oostermeer, naar zijn beste weten in zijn 42ste levensjaar, begint een afzonderlijke verklaring over hetzelfde werk in de zomer van 1758. Hij en Pijtter Ybeles werkten aan Gerbens huis en bespraken een maat die zij gebruikten. Gerben kwam naar hen toe en vroeg: "Wat hebben jullie met elkaar te bespreken?" Zij antwoordden dat hem dat niet aanging. Gerben en Pijtter kregen een woordenwisseling. Pijtter legde zijn hand op Gerbens borst. Gerben was dronken en zei tegen Pijtter dat hij hem van het lijf moest blijven. Hij dreigde het mes in Pijtters huid te steken. Daarna kwamen zij gemakkelijk weer tot elkaar en gingen verder vreedzaam met elkaar om. Albart weet verder niets.
Ruird Jans, meesterkuiper in Oostermeer, in zijn 31ste levensjaar, vertelt dat hij in de afgelopen zomer van 1758 's avonds, toen het al donker was, met zijn vrouw en Oene Dirks op zijn stoep zat. Hij vertelde Oene hoe de dochter van Albart Hemrika eens was 'aangetast'.
Aaltie Hommes, vrouw van Ruird Jans, meesterkuiper in Oostermeer, in haar 46ste levensjaar, wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaart dat zij, haar man en Oene Dirks in 1759 op een avond, toen het al donker was, in haar huis zaten. Oene Dirks vertelde hoe de dochter van Albart Hemrika eens was aangetast. Fooke Jans bevond zich bij hen zonder te spreken.
Albart Jans — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Zij wist niet wie haar goederen had ontvreemd. Op de Lege Weg trof zij een vrouw met koek die Anne meende te herkennen als de koek die haar de vorige nacht was ontvreemd. Zij vroeg de vrouw wat zij voor de koek wilde hebben. Volgens zeggen was het de vrouw van Albart Jans uit Oostermeer .
Anne wilde de koek meenemen. Toen kwam Albart Jans bij haar. Volgens haar verklaring mishandelde hij haar zeer. Hij wilde de koek niet laten meegaan voordat zij geld of een pand had gegeven. Anne trok daarom haar eigen rok uit en gaf die als pand.
Die rok was gisteren teruggehaald, zonder dat Anne iets had betaald. Van de amandelen had zij niets teruggekregen. Zij had bericht ontvangen dat Albart Jans was vertrokken.
Na onderzoek van uw brief en de daarbij gevoegde verklaring van Anna Van den Berg hebben wij besloten u te verzoeken en aan te schrijven om Albart Jans, die in uw brief genoemd wordt, zodra hij zich weer binnen uw rechtsgebied bevindt, voor u te laten verschijnen. Verhoor hem over het bewuste voorval en handel daarna met hem zoals u naar uw oordeel van voorzichtigheid passend zult vinden.
Verder hebben wij overwogen dat de vrouw van de genoemde Albart Jans u misschien enig licht over het gebeurde zou kunnen geven. Wij hebben daarom besloten u te gelasten de vrouw van Albart Jans over het gebeurde te verhoren. Beslis daarna zoals de voorzichtigheid en het welzijn van de justitie van u zullen vragen.
Luitjen woonde bij zijn vader Albart Jans. Hij wilde bij de anderen op het hooi gaan. Hij beschreef de zak als ongeveer halfvol en ondertekende eigenhandig.
Kornelis Rienks vervolgt met een nagekomen mededeling over circa veertien dagen en iets wat hij van Albart Jans had vernomen of aan Fooke had doorgegeven over de kloet. Fooke noemde iets in dat gesprek een leugen. De getuige tekent met zijn eigen kruismerk . De verklaringen worden in Oostermeer op 29 mei 1759 bekrachtigd door de grietman en de gezworen klerk .
Lolkien Egberts woonde met haar man Albart Jelmers op een boerderij in Suameer . Zij was in haar 66ste levensjaar. Op 18 november 1757 verklaarde zij dat zij ongeveer drie weken eerder geld uit haar kast was kwijtgeraakt.
Lolkien Egberts, vrouw van Albart Jelmers, boer in Suameer, in haar 66ste levensjaar, vertelt dat zij ongeveer drie weken geleden merkte dat uit haar kast drie munten van drie gulden en nog negen carolusgulden verdwenen waren, samen achttien gulden. In de afgelopen zomer had zij op twee afzonderlijke momenten de sleutel in de kast laten zitten. Zij vermoedde dat haar meid Aaltie Jacobs het geld had gestolen en legde haar dat voor. De meid ontkende eerst, maar bekende uiteindelijk volledig dat zij de drie drie-guldenmunten en de negen carolusgulden had gestolen.
Egber Albarts, boer onder Garijp , in zijn 42ste levensjaar, vertelt dat hij drie weken geleden, op een zondag, ontdekte dat bij zijn vader Albart Jelmerts, boer in Suameer, geld was gestolen. Hij ging naar diens huis. Daar bekende de meid Aaltie Jacobs in zijn aanwezigheid dat zij het geld had gestolen, zonder een bedrag te noemen. Zij liet als onderpand een schort, een rok en twee gouden knopjes achter.
Willemkie ging met de weduwe van Enge Jans ook naar Jans huis in Bergum. Bij hun vertrek ontmoetten zij tussen de andere mensen de vrouw van Albart Kinderman. Die zei dat zij voor haar man een nieuw hemd maakte en dat Aafke Ebes dit onder haar rokken had weggehaald. Er ontstonden rumoer en geschreeuw. Meer wist Willemkie daar niet van. Zij ondertekende haar verklaring op 20 augustus 1771 in Bergum.
De vrouw van Albart Kinderman over de vermiste hemden
De vrouw van koopman Albart Kinderman in Bergum, in haar achtentwintigste levensjaar, verklaarde zelf ook. Aafke Ebes was die maandag bij haar gekomen om een kind te genezen. Het dochtertje van Douke Sijbes was bij haar thuis.
Toen de vrouwen vertrokken, ontmoetten zij Aafke. Vervolgens kwamen zij de vrouw van koopman Albart Kinderman tegen. Die beschuldigde Aafke ervan een hemd te hebben gestolen en onder haar rokken weggehaald. Er ontstonden rumoer en geschreeuw. Aafke ontkende en riep dat de beschuldiging bewezen moest worden.
Aafke Ebes, de vrouw van Jan Hoijtes, was in haar twintigste levensjaar. In gevangenschap verklaarde zij geheel onschuldig te zijn aan het stelen van de hemden waarvan de vrouw van Albart Kinderman haar beschuldigde. Zij ontkende ook dat zij die maandag bij Trijntje Jokes thuis was geweest. Nog minder had zij daar een hemd te koop aangeboden. Op 25 augustus 1771 zette zij in Bergum haar merk onder haar verklaring.
Na onderzoek stelde ik vast dat verder niets ontbrak. Op de terugweg zetten wij de man bij de Rijperkerksterbrug aan de oever. Meer kan ik er niet van zeggen. Na voorlezing sluit ik mijn verklaring af en onderteken haar. Bergum , 25 december 1737. In de ondertekening staat Albart Klaases. Afgelegd voor de commissaris , met Johan J. Ypeij. W. Tjebbes en J. Ypeij worden genoemd.
De zevenjarige Albert Alberts Kinderman en Sjoukjen Damstra vertellen ieder over het bezoek van een vrouw.
Albert Alberts Kinderman
Albert Alberts Kinderman, zoon van Albert Kinderman, woonde bij zijn vader, die inwoonde bij Sjoukjen Damstra aan de Lageweg in Bergum. Hij was ongeveer zeven jaar oud. Nadat hij was opgeroepen, gehoord en ondervraagd, verklaarde hij het volgende.
Maar de getuige zei dat zij een poos thuis. Bij haar thuiskomst hoorde de getuige van een jongen, Albert Alberts Kinderman, zoon van Albert Kinderman, dat de vrouw bij hem was gekomen. Zij had tegen hem gezegd dat hij de deur van hun huis maar moest openen, omdat zij al bij Sjoukjen was geweest.
Albert Pijters woonde en werkte als boer bij de weduwe van Albert Clases Pot in Wijns . Hij was in zijn vierentwintigste levensjaar. Tussen 12 en 13 oktober 1805 raakte de weduwe een Fries schaap kwijt uit haar land aan de Dokkumer Ee onder Oudkerk.
Allert Tammes, boer op het Wit Veen onder Oostermeer en in zijn 31e levensjaar, is opgeroepen. , beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij, naar zijn beste herinnering, vlak vóór Kerstmis 1762 tussen ongeveer twee en drie uur 's middags zag dat Albert Dirks uit Surhuisterveen met een wagen over een bepaald stuk land reed. Er was iemand bij Albert die hij niet kende. Het land ligt in Oostermeer aan de Zwarte Weg en is door Johannes Philippus van diens moeder in gebruik. Op die wagen wordt een grote veldkei genoemd. Meer wist hij er niet van. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing.
Albert Hattums — 3 verhaalpagina’s · beoordeeld verband
Familieverband; herkenningen verschillen in zekerheid: Het gezin van Albert Hattums en Antje Martens. De roggeverklaringen noemen Marten en Klaas als zonen van Albert Hattums. De familiepagina brengt hen met de latere broers Alberts in verband. Janke Jans hield bij haar herkenning uitdrukkelijk een voorbehoud. De roggeverklaringen zijn gedateerd in 1787, ondanks 1795 in de bestandsnaam. Zij mogen niet zonder nader dossierbewijs worden samengevoegd met de afzonderlijk genoemde vrijspraak van september 1795. Hattum Alberts uit Veenwoudsterwal in de herbergzaak past bij dit gezin; niet iedere aanwezige met de naam Alberts is daarom een broer.
Albert Hattums en Antje Martens aan de Veenwoudsterwal .
Albert Hattums en Antje (of Antie) Martens trouwden op 3 maart 1765 in Veenwouden . Albert was afkomstig uit Garijp . Antje kwam uit Veenwouden.
Albert werd in 1737 in Garijp gedoopt als zoon van Hattum Eeuwes en Janke Joukes. Zijn oudere broer Jouke Hattums, gedoopt in 1733, gebruikte later de familienaam Kuipers. Albert zelf overleed in 1807, vóór de achternaamsaanneming van 1811, en wordt in de geraadpleegde stukken als Albert Hattums genoemd.
Albert Hattums was veenbaas en boer te Veenwouden, waarschijnlijk aan de Veenwoudsterwal. Hij was afkomstig uit Garijp. Op 29 januari 1803 werd hij na de diefstal van vier Drentse schapen en twee lammeren streng gegeseld, gebrandmerkt en tot vijf jaar tuchthuis veroordeeld, gevolgd door vijf jaar verbanning uit Friesland.
Antje Martens was afkomstig uit Veenwouden. Zij trouwde op 3 maart 1765 met Albert Hattums. Zij komt meerdere keren voor in criminele dossiers van het Hof van Friesland. Op 20 november 1799 werd zij tot drie jaar tuchthuis veroordeeld voor de diefstal van een lam, gepleegd op 7 juni 1798.
Marten Alberts komt ook voor in een zaak rond inbraak en diefstal van rogge. Harmen Baukes, wonende aan de kant van Veenwouden onder Bergum, deed daarvan aangifte. Volgens hem waren Marten Alberts en Klaas Alberts, twee zonen van Albert Hattums, de daders. Zij waren betrapt en hadden hun zakken achtergelaten.
Albert Hattums overleed in 1807 tijdens zijn vijfjarige tuchthuisstraf in Leeuwarden. Hij was toen ongeveer 69 of 70 jaar oud. Zijn vrouw Antie Martens leefde nog. Albert werd op 6 mei 1807 in Veenwouden begraven.
Op 20 juni 1787 werd Albert Hattums samen met dochter Janke en zoon Pieter beschuldigd van turfdiefstal. Zij werden vrijgesproken. Een dag later werd Albert wel veroordeeld: wegens de diefstal van een half brood in een herberg bij De Falom kreeg hij een half jaar tuchthuis .
Volgens Harmen waren de daders Marten Alberts en Klaas Alberts, zonen van Albert Hattums. Zij werden bij de diefstal betrapt en lieten hun zakken achter. Ook Johan Pieter Schacht, knecht bij Harmen Baukes, en buurvrouw Janke Jans legden verklaringen af. Lees de afzonderlijke verklaringen van Harmen, zijn knecht en Janke over de roggezakken .
Het gezin van Albert Hattums en Antje Martens was sterk verbonden met de Veenwoudsterwal en de omliggende dorpen. Uit de stukken komt vooral de juridische kant van hun leven naar voren. We zien hen vooral op momenten waarop het misging: bij diefstal, verdenking, mishandeling, arrestatie en veroordeling.
Beroep Albert Hattums: veenbaas en boer te Veenwouden, waarschijnlijk aan de Veenwoudsterwal.
Huwelijk: Albert Hattums en Antje Martens trouwden op 3 maart 1765 in Veenwouden. Hij was afkomstig uit Garijp, zij uit Veenwouden.
TIE S29, folio 8: vermelding van Albert Hattums of zijn gezin.
Gerrit Alberts was ongeveer negen jaar oud toen hij op 1 april 1794 werd verdacht van de diefstal van zes tipmutsen die op de bleek lagen. Hij werd vrijgesproken. Op 15 september 1795, toen hij ongeveer elf jaar was, werd hij samen met zijn vader Albert Hattums en zijn broer Klaas beschuldigd van het stelen van rogge. Ook in die zaak werd Gerrit vrijgesproken.
Vader Albert Hattums zat op dat moment eveneens gevangen. Op 29 januari 1803 was hij veroordeeld nadat hij samen met twee anderen vier Drentse schapen en twee lammeren had gestolen. Hij kreeg strenge geseling, brandmerking, vijf jaar tuchthuis en daarna vijf jaar verbanning uit Friesland. Moeder Antje Martens was eerder veroordeeld wegens het stelen van een lam: op 20 november 1799 kreeg zij drie jaar tuchthuis. Albert Hattums, Antje Martens en hun gezin in Veenwouden
Toen de knecht omstreeks tien uur thuiskwam, vertelde hij Harmen dat beide schuurdeuren openstonden. Op de vloer van de schuur lag gedorste maar nog niet schoongemaakte rogge. Volgens wat de knecht hem vertelde, had hij bij zijn thuiskomst buiten een zak gevonden die gedeeltelijk met die rogge was gevuld. Ook werd bij zijn aankomst een andere zak, eveneens gedeeltelijk met rogge gevuld, uit de schuur gedragen door de zonen van Albert Hattums uit Veenwouden, genaamd Marten en Klaas Alberts. Zodra deze personen de knecht opmerkten, vluchtten zij weg. Harmen geeft hier weer wat zijn knecht hem vertelde.
Klaas, de zoon van Albert Hattums uit Veenwouden, kwam op de middag van de 18de van deze maand met een zak naar Harmens huis en haalde daar wat aardappelen.
Bij de schuur zagen zij een persoon naar buiten komen. Voor zover Johan weet, was dit Marten, de zoon van Albert Hattums. Hij droeg een gedeeltelijk gevulde zak. Bij inspectie bleek daarin gedorste maar nog niet schoongemaakte rogge te zitten. De persoon zette de zak op de grond.
Johan probeerde hem vast te houden, maar de persoon ontkwam. Door diens hand viel Johan om. Sijmens vrouw bleef intussen bij de schuur. Volgens wat zij Johan vertelde, zag zij Klaas, de zoon van Albert Hattums, uit de schuur komen en eveneens vluchten. Johan zag die tweede persoon hier niet zelf naar buiten komen.
Volgens haar gedachte waren de twee personen Marten en Klaas Alberts, zonen van Albert Hattums uit Veenwouden. Zij durft dat niet met volledige zekerheid vast te stellen, doordat zij zo snel vluchtten en door de schrik of verwarring die zij zelf ondervond. Zij identificeert hen dus uitdrukkelijk met een voorbehoud.
Jacob Nink was kleermaker in Bergum en 39 jaar oud. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd . Volgens zijn verklaring was begin februari 1800 uit zijn achterhuis een koperen theeketel weggenomen. De ketel was niet van hem, maar van Albert Hedsers, die eveneens in Bergum woonde.
Wilhelmina Jans, ook geschreven als Wilhelmijna Jans, was de vrouw van Albert Hedsers. Zij woonde in Bergum en was 50 jaar oud. Na haar oproeping werd zij ondervraagd en beëdigd.
Albert Hiedses woonde in Suameer en was ongeveer dertig jaar oud. Op 5 september 1779 kwam hij naar het huis van Jan Olpherts aan de Lage Weg in Bergum . Hij noemde als tijd ongeveer vijf tot zes uur in de avond.
Albert Jans, schipper in Oenkerk , is in zijn 45ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. De pastorie in Oenkerk staat na het vertrek van dominee Snetlage al enige tijd leeg. Albert werkt dagelijks in de tuin. Maandag 4 juni wilde hij daar weer werken, maar merkte dat de loden opvangbak en pijp bij de regenwaterbak aan het voorhuis ontbraken.
Hij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 7 juni 1810: Albert Jans.
Jelle Jans, meester-timmerman in Oenkerk, is in zijn 44ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Maandag 4 juni kwam Albert Jans, schipper in Oenkerk, bij hem thuis en vertelde dat de loden opvangbak en pijp bij de regenwaterbak van de pastorie ontbraken.
Sipke Pieters, de knecht van Albert Johannes, kwam bij hen en vroeg om 34 stuivers om mosterd te kopen. Hij zei dat zijn schipper Albert niet aan boord was en dat hij daarom om het geld voor de mosterd vroeg. Hij voegde eraan toe dat hij daarvoor ook naar Sjoerds schuit was gegaan, maar daar niemand had aangetroffen. Sjoerd gaf hem de 34 stuivers en Sipke ging weg.
Kort daarna kwamen Albert Johannes, Oeble Abrahams, knecht van Douwe Martens, en Teije Claes, knecht van Marten Douwes, met Sipke Pieters naar Sjoerds schip. Volgens hun zeggen hadden zij Sipke in een hoerhuis gevonden.
Sipke Pieters, de knecht van haar broer Albert Johannes, die in Bergum woont, kwam bij hen. Hij zei dat hij naar haar schip was gegaan maar daar niemand had aangetroffen. Hij vroeg om geld om een vaatje mosterd te kopen. Haar man gaf hem daarvoor veertien stuivers. Dit bedrag wijkt af van Sjoerds opgave van 34 stuivers; de verklaringen zijn hier afzonderlijk weergegeven.
Diezelfde nacht kwamen Albert Johannes, Oeble Abrahams en Teije Claes met Sipke Pieters naar haar schuit. Zij zeiden dat zij hem uit een hoerhuis hadden gehaald. Sipke kreeg het verwijt dat hij de goederen had gestolen. Eerst ontkende hij dat; daarna begon hij te huilen en bekende hij in aanwezigheid van iedereen alles volledig.
Albert Johannes, schipper, woont in Suameer en is naar zijn beste weten in zijn 28ste levensjaar. Hij is verschenen, beëdigd en ondervraagd en verklaart naar waarheid:
Albert weet verder niets te vertellen. Zijn verklaring is voorgelezen en hij heeft haar eigenhandig ondertekend. Daarbij staat dat Uilkjen Johannes, de vrouw van Sjoerd Douwes, Alberts zuster is, en dat Sipke Pieters geen familielid van hem is. De handtekening luidt 'Albert Johannes'.
Er ontstond verdenking tegen Sipke Pieters uit Bergum, die als knecht voer bij Albert Johannes uit Suameer . Albert vroeg Oeble en Teije Claes om Sipke op te zoeken. Zij vonden hem in een hoerhuis en gingen met hem naar het schip van Sjoerd Douwes.
Albert Alberts Kinderman, zoon van Albert Kinderman, woonde bij zijn vader, die inwoonde bij Sjoukjen Damstra aan de Lageweg in Bergum. Hij was ongeveer zeven jaar oud. Nadat hij was opgeroepen, gehoord en ondervraagd, verklaarde hij het volgende.
Maar de getuige zei dat zij een poos thuis. Bij haar thuiskomst hoorde de getuige van een jongen, Albert Alberts Kinderman, zoon van Albert Kinderman, dat de vrouw bij hem was gekomen. Zij had tegen hem gezegd dat hij de deur van hun huis maar moest openen, omdat zij al bij Sjoukjen was geweest.
Albert Melles — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Op 23 december 1792 was er in de herberg van Auke Alles te Hardegarijp een loterij van bollen, weggen, koek en andere etenswaren. Daarbij waren onder anderen Geert Alberts, Hattum Alberts, Jan Fransen, Hendrik Clazes, Minne Franses, Albert Melles, Tijs Cornelis, Vroukje Jelles en Pieter Beens aanwezig.
- Geert Alberts uit Veenwouden; - Hattum Alberts uit Veenwoudsterwal onder Bergum ; - Jan Tommes uit Veenwoudsterwal onder Veenwouden; - Hendrik Claes, eveneens uit Veenwoudsterwal, onder Hardegarijp; - Minne Franses, knecht bij Sijke Wytzes te Hardegarijp; - Albert Melles en Tijs Cornelis, ongehuwde mannen te Hardegarijp; - Wroukje Jelles en Pieter Beens, de meid en knecht van Jan Wijbrens, boer te Hardegarijp; - nog anderen van wie Auke niet alle namen kon opnoemen.
Albert Melles
Albert Melles woonde bij zijn moeder Baukjen Alberts, vrouw van Jan Pieters, in Hardegarijp. Hij was opgeroepen en beëdigd en was ongeveer achttien jaar oud.
Van alles wat die nacht verder was gebeurd, verklaarde hij helemaal niets te weten. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende die zelf. Bergum, 10 januari 1793. Albert Melles.
Albert Pijters woonde en werkte als boer bij de weduwe van Albert Clases Pot in Wijns . Hij was in zijn vierentwintigste levensjaar. Tussen 12 en 13 oktober 1805 raakte de weduwe een Fries schaap kwijt uit haar land aan de Dokkumer Ee onder Oudkerk.
Een deel was met hout omkleed. De pijp was aan twee ijzers bevestigd. Het ene was geheel uit de muur gewonden; het andere was bij de muur afgebroken. Op 4 maart vond hij beide ijzers terug op de weg voor het huis. Hij weet niet wie de diefstal pleegde en sloot na voorlezing met zijn handtekening te Bergum op 6 maart 1810: Albert Ruurd Deelstra.
Kastelein Albert Ruurds Deelstra vindt de bevestigingsijzers van zijn regenwaterpijp op de weg.
Albert Ruurds Deelstra
Albert Ruurds Deelstra, kastelein op 't Huis ter Heide onder Bergum , is in zijn 44ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. In de nacht van 3 op 4 maart zijn aan zijn huis een loden opvangbak en een eind pijp weggenomen. De pijp liep van boven de dakpannen naar de regenwaterbak beneden.
De inlichtingen zijn opgenomen voor Albert Straatsma, mederechter van Tietjerksteradeel en commissaris in deze zaak, op verzoek van de fiscaal, ambtshalve.
Verder wist zij van niets. Na voorlezing sloot zij haar verklaring af en ondertekende die te Wijns op 7 februari 1785. Genoteerd als ondertekening: Timkje Hendriks. De verklaringen zijn afgelegd voor de mederechter, secretaris en fiscaal, met de namen Albert Straatsma, J. van Sminia en G. Helder.
De volgende dag, tussen twee en drie uur 's middags, kwam Albert Tietes bij haar thuis. Hij was een zoon van Tiete Jans Bosma uit Bergum. Hij bracht een doek terug die zijn moeder had bekeken, maar niet wilde kopen. Terwijl Albert in haar huis was, verrichtte Jeltje achter het huis buiten werk. Toen zij na zijn vertrek binnenkwam en de teruggebrachte doek in het kabinet wilde leggen, ontdekte zij dat de nieuwe paarsbonte geruite halsdoek uit de lade verdwenen was. Ook ontbrak een halve blauwe halsdoek van haar dochter, die twee keer gewassen was.
Later hoorde zij via een gerucht dat Albert Tietes een blauwe halsdoek had verkocht aan Jan Krop, knecht bij bakker Jan Hendriks in Bergum. Op de avond van de 10e van deze maand ging zij daarom naar het huis van die bakker. De bakkersvrouw liet haar een halve blauwe halsdoek zien. Jeltje herkende die als haar eigen doek en kreeg hem van de bakkersvrouw terug.
Jan Krop werd erbij geroepen. Hij verklaarde dat hij de doek op 16 mei laatstleden rond vijf uur 's middags op straat voor twee stuivers van Albert Tietes had gekocht. Albert had hem toen ook een nieuwe paarsbonte geruite doek getoond, waarvoor Jan Krop hem twaalf stuivers had geboden. Albert zei dat hij de doek voor dat bedrag niet wilde verkopen, maar hem naar zijn moeder zou brengen om te laten zomen. Dit vertelt Jeltje als hetgeen Jan Krop haar had meegedeeld.
Jan Krop woonde als bakkersknecht bij Jan Hendriks, meesterbakker in Bergum, en was ruim zestien jaar oud. Hij verscheen en werd ondervraagd. Een beëdiging wordt in deze aanhef niet genoemd. Hij verklaarde dat hij op 16 mei laatstleden iets na vijf uur 's avonds enkele bollen naar het huis van Meert Jous wilde brengen. In de buurt stond Albert Tietes, een zoon van Tiete Jans uit Bergum. Albert ging met hem mee naar Meert Jous.
Gistermorgen, iets na negen uur, was Jan bij het huis van Jelle Staphorstius en zijn vrouw. Ook de vrouw van Klaas Wijkes de Jonge was daar. Jeltje Gerrits riep Albert Tietes binnen en vroeg hem te vertellen hoe hij aan de twee doeken kwam die zij miste. Albert zei dat hij de blauwe doek tussen de dijken had gevonden en voor twee stuivers aan Jan verkocht. Van de paarsbonte geruite doek wist hij niets. Jan antwoordde dat dit niet waar was: Albert had hem die doek op 16 mei laten zien.
Sijtske Sjoords, de vrouw van Klaas Klaus Wijkes te Bergum, was in haar vierenveertigste levensjaar. Zij verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij gisteren, vóór de middag rond negen uur, bij het huis van Jelle Staphorstius te Bergum was. Jelles vrouw riep Albert Tietes, zoon van Tiete Jans te Bergum, binnen toen hij voorbijliep. Jan Krop was daar ook.
Hij vertrok vervolgens. De getuige ging 's avonds om zeven uur naar haar eigen huis, zonder dat Albert Tietes bij het huis van Jelle Staphorstius was teruggekomen. Verder wist zij niets van het voorval. Na voorlezing sloot zij haar verklaring af en tekende die met haar merk te Bergum op 12 juni 1789.
De marginale beschikking draagt op de dader of daders aan te houden wanneer zij worden ontdekt, hun bekentenissen of verhoren af te nemen, die naar het Hof te sturen en de delinquent of delinquenten naar het Blokhuis over te brengen. Verder moet speciaal aandacht worden besteed aan Albert Tietes. Wanneer nadere belastende feiten tegen hem ontdekt worden, moeten daarover inlichtingen worden ingewonnen en naar het Hof gestuurd, zodat vervolgens een nadere beschikking kan worden gegeven. De tekst meldt niet dat een arrestatie is uitgevoerd of dat Albert veroordeeld is.
Trijntja Gerrits, weduwe van Albert Wiegers, wonend op Bergumerveen onder Hardegarijp , in haar zesenzestigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Terwijl haar dochter naar Dokkum was, ging zij gistermiddag om ongeveer twee uur naar de heide om zoden op te maken. Zij had de deuren en vensters goed gesloten. Om vier uur of daaromtrent kwam zij weer thuis en ontdekte meteen dat één venster was opengebroken. Een ruit was uit het raam geslagen en het schuifraam was omhooggeschoven.
Hans Wijsma was een zoon van Hans Dirks Wijsma en Hendrikje Hendriks Nagelhout. Bij zijn huwelijk in 1815 met Albertina Margaretha Koch werd hij als 67-jarige baardscheerder geregistreerd; als zijn ouders staan Hans Dirks Wijsma en Hendrikje Hendriks vermeld. De leeftijd van 67 jaar in 1815 wijst op een geboorte omstreeks 1748. Tijdens Gerrits ontsnapping in 1803 was hij ongeveer 55 jaar.
Bergum 1767: Alderk Müller vraagt om aalmoezen en wordt aangehouden
Alderk Müller
Verklaring van de gedetineerde Alderk Müller.
Alderk Müller, geboren te 'de Yl', zonder vaste woonplaats, ruim 45 jaar, momenteel gedetineerd en geconfronteerd met de afgenomen verklaringen, verklaarde dat hij die ochtend bij fiscaal Ypey thuis was geweest. Omdat deze afwezig was, had hij diens vrouw om hulp van de diaconie gevraagd. Hij had gezegd dat hij zijn huis en goederen verloren had en om een aalmoes gevraagd. Zij had dit geweigerd en hem gezegd dat hij eerst toestemming van grietman Altena moest vragen. Daarop was hij naar het huis van de grietman gegaan om van deze toestemming te vragen om rond te gaan. Die was hem geweigerd; de grietman had hem aangeraden te vertrekken. Desondanks had hij het aangedurfd bij verschillende huizen in Bergum om een aalmoes te vragen. Dit ging door totdat hij op de genoemde wijze werd gegrepen. Omdat hij verder niets kon zeggen, beëindigde hij zijn verklaring na voorlezing en ondertekende die te Bergum op 22 april 1767: allderk muel der.
Aukjen Pytters, weduwe van Aldert Fokkes in Kuikhorne onder Bergum, is in haar 44ste levensjaar. Na verschijning, beëdiging en verhoor verklaart zij dat zij op zaterdagavond 11 februari hoorde dat Aafke, die bij Bauke Timmerman woonde, was overleden. Bauke woonde sinds enkele weken daar, nadat hij met zijn gezin uit Dokkum was gekomen.
Aldert Pieters — 7 verhaalpagina’s
Naamvarianten en tegenstrijdige leeftijd. In de afzonderlijke verklaring uit 1795 staat Allert als 51 jaar; het gecombineerde verslag geeft zijn 54ste levensjaar. De naamvormen Allert Pytters en Aldert Pieters worden binnen deze herberg- en gezinscontext verbonden, maar de leeftijdslezingen zijn niet eensluidend. Niet iedere andere Pieters of Pytters in de index hoort bij dit gezin.
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Gerrit Johannes, ongehuwd, momenteel wonend in Buitenpost bij Oeble Beernts,25 jaar oud, verschenen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat hij op de 7 e van deze maand met Oeble Beernts in een chais naar Bergum reed. In het huis van notaris G:Wilhelmij ontving hij van Jalte Oebles, boer te Garijp ,250 caroligulden wegens de verkoop van vierde halvemad hooiland onder Oostermeer . Het geld bestond uit 210. guldenstukken; de rest uit drieguldenstukken en 'Veertien de halven'. Hij stopte 'dertien de halven'. in zijn zak en de rest van het geld in een aparte buidel . Daarna reed hij met Oeble weer weg, nadat zij in het huis van Johs Lodema wat hadden gegeten en gedronken. De getuige had zijn geld toen in de kist van de chais gedaan. Zij kwamen vervolgens bij het Zwartkruis, in het huis van Aldert Pieters, waar zij een borrel dronken. Hij haalde zijn geld tijdelijk uit de chais en gaf het aan de vrouw des huizes in bewaring. Toen zij wilden vertrekken gaf zij hem het geld persoonlijk terug. Hij nam acht gulden uit de buidel en legde de rest weer in de kist van de chais.
Gisteren vroeg in de ochtend onderzochten de getuige en Aldert het wildpad. Op enige roeden van de Zomerweg zagen zij sporen waar een chais was omgekeerd. De dochter van Aldert Pieters had vóór zij op pad gingen Oebles zweep gevonden bij het hek van het land van Dirk Jeens, tussen Aldert en de Zwarte Tille. Aldert en de getuige konden ook duidelijk merken dat Oeble daar van de chais was geweest en heen en weer scheen te zijn geweest, langs de sloot op het land en op de weg. De getuige kan niet met zekerheid zeggen dat Oeble het geld van hem heeft gestolen, omdat hij dit niet heeft gezien en hem niet op heterdaad heeft betrapt. Volgens hem lijken alle omstandigheden het wel te bevestigen.
Jan Gerrits, ongehuwd en koopman te Bergum, in zijn 26 e levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat hij afgelopen maandagavond,7 van deze maand, omstreeks acht uur bij Aldert Pieters kwam, kastelein in het Zwartkruis onder Bergum. Onderweg hoorde hij al behoorlijk veel rumoer en getier bij het huis. Nieuwsgierig naar wat daar gebeurde ging hij in de stoep - het portaal - van het huis zitten en kocht een roemer jenever. Johannes Tjibbes, die naast Aldert woonde, zat er ook. De getuige vroeg hem wat er aan de hand was. Hij kreeg als antwoord dat Johannes, nadat hij had gezien dat de vrouw van Aldert en Gerrit Johannes een geschil
Johannes Tjibbes woont aan de Zomerweg in Bergum, naast Aldert Pieters, en is in zijn dertigste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en ondervraging verklaarde hij het volgende. Afgelopen maandagavond was hij bij zijn huis. Zijn vrouw liep daar tussen hun huis en dat van Aldert om water te halen. Van haar hoorde hij dat er bij Aldert thuis een geschil leek te zijn. Omdat hij wist dat Aldert niet thuis was, ging hij erheen om diens vrouw en dochter zo nodig te helpen.
Aldert Pieters is kastelein in het Zwart Kruis aan de Zomerweg in Bergum, in zijn vierenvijftigste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en ondervraging verklaarde hij het volgende. Toen hij afgelopen maandagavond thuiskwam, zaten Johannes Tjibbes en Jan Gerrits in zijn stoep. Voor de deur stonden een paard en een sjees waarmee Oeble Beernts en Gerrit Johannes waren gekomen. Die stonden erbij.
Antje Alberts is een ongehuwde jonge vrouw, in haar zeventiende levensjaar. Zij woont bij haar vader Aldert Pieters, kastelein in het Zwart Kruis aan de Zomerweg onder Bergum. Na oproeping en ondervraging verklaarde zij het volgende. Maandagmiddag kwamen Oeble Beernts en Gerrit Johannes met de sjees bij haar thuis. Zij hadden daar de hele middag rondgetreuzeld. Kort na hun komst ging Antje naar de tuin. Toen zij terugkwam, vond zij hen daar nog. Vervolgens ging zij weer weg om te melken. Hun paard stond voor de sjees. Toen zij terugkwam, waren zij er nog steeds. Gerrit was toen al behoorlijk dronken.
Ik ben Antje Alderts . Ik ben ongehuwd en woon bij mijn vader Aldert Pieters, kastelein in het Zwart Kruis onder Bergum aan de Zomerweg. Ik ben ongeveer zestien jaar oud.
Ik verklaar dat ik afgelopen maandagavond, 7 september, omstreeks acht uur bij het huis van Aldert Pieters kwam. Hij was kastelein in het Zwart Huis onder Bergum.
Ik ben Johannes Tjibles. Ik woon te Bergum aan de Zomerweg, naast Aldert Pieters. Ik ben ongeveer dertig jaar oud. Ik ben als getuige opgeroepen, beëdigd en gevraagd naar wat er is gebeurd.
Ik verklaar dat ik afgelopen maandagavond bij mijn huis was. Mijn vrouw was daar ook. Zij stond tussen ons huis en dat van Aldert Pieters.
Beide percelen zijn door wijlen Antje Alderts aangeërfd, voor de ene helft van haar vader, Aldert Pieters, en voor de andere helft van haar moeder, Joukje Martens.
In de Leeuwarder Coruant stond een advertentie: Men zal op dinsdag 26 februari 1799, ’s middags om één uur precies, in het huis van Aldert Pieters, kastelein in het Zwarte Kruis aan de Zomerweg onder Bergum, bij publieke aanbesteding aanbieden: Het arbeidsloon voor het afbreken van de oude en het opnieuw opbouwen van een nieuwe huizinge en herberg op dezelfde plaats. De voorwaarden zijn nader te vernemen ten huize van genoemde kastelein.
In 1808 overlijdt Aldert Pieters. Zijn weduwe, Joukje Martens, zet eerst de herberg voort. In 1811 nemen schoonzoon Hattum en dochter Antje de herberg over. Weduwe Joukje Martens heeft inmiddels vlakbij herberg De Boschhuijsen aan de Zomerweg gekocht.
Daarna reed Gerrit verder naar herberg ’t Zwartkruis aan de Zomerweg onder Bergum. De herberg werd gehouden door kastelein Aldert Pieters.
Eerst viel de verdenking op Johannes Tjibles. Hij woonde naast Aldert Pieters, dus direct in de buurt van herberg ’t Zwartkruis aan de Zomerweg onder Bergum.
Jan Gerrits, een ongehuwde koopman uit Bergum, legde ook een verklaring af. Hij verklaarde dat Johannes Tjibles naast Aldert Pieters woonde. Hij had gezien dat Oeble Beernts met de kist bezig was terwijl Gerrit Johannes binnen was. Ook had hij gehoord dat Oeble geld in zijn zak had.
De verklaring van de kastelein, Aldert Pieters
Aldert Pieters zelf legde eveneens een verklaring af. Hij was kastelein in ’t Zwartkruis aan de Zomerweg onder Bergum. Hij had gezien dat Oeble op een bepaald moment vrij veel geld op zak leek te hebben. Na het water halen had Oeble dat geld niet meer zichtbaar bij zich.
Een belangrijke verklaring kwam van Antje Alderts, de dochter van Aldert Pieters. Zij was toen ongeveer zestien jaar oud. Zij verklaarde dat zij had gezien dat Oeble het geld uit de kist nam. Later zouden Antje en haar man Hattum Joukes Kuipers de herberg overnemen.
Waarschijnlijk verband met het echtpaar rond Het Zwartkruis: Joukjen Martens en Aldert Pytterrs bij Boshuizen, 1808. Joukjen Martens wordt genoemd als vrouw van Aldert Pytterrs, herbergier bij Boshuizen onder Bergum. Namen, partner en het herbergiersberoep ondersteunen een verband met Joukjen Martens en Allert Pytters rond Het Zwartkruis. De voorlopige leeftijdslezing van haar 51ste levensjaar in 1808 past niet goed bij eerdere leeftijden; de identificatie blijft daarom voorzichtig. Boshuizen is in deze verklaring de genoemde herberg.
Zeer waarschijnlijk dezelfde getuige: Joukjen Martens bij Boshuizen, mei en oktober 1808. Beide verklaringen uit 1808 noemen Joukjen Martens als vrouw van Aldert Pytters/Pytterrs, herbergier bij Boshuizen onder Bergum, met dezelfde voorlopige leeftijdslezing. Daarom worden de inbraakzaak en de textielzaak verbonden. Het verband met het oudere Zwartkruis-echtpaar blijft voorzien van de eerder genoemde leeftijdsafwijking.
Joukjen Martens, vrouw van Aldert Pytterrs, herbergier bij de Boshuizen onder Bergum, is in haar 51ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart zij dat zij op woensdag 11 mei omstreeks vier uur 's morgens opstond. Toen zij buiten op de weg voor haar huis kwam, zag zij drie personen of grasmaaiers voorbijkomen.
Joukjen Martens en Aldert Pytterrs bij Boshuizen, 1808
Joukjen Martens wordt genoemd als vrouw van Aldert Pytterrs, herbergier bij Boshuizen onder Bergum. Namen, partner en het herbergiersberoep ondersteunen een verband met Joukjen Martens en Allert Pytters rond Het Zwartkruis. De voorlopige leeftijdslezing van haar 51ste levensjaar in 1808 past niet goed bij eerdere leeftijden; de identificatie blijft daarom voorzichtig. Boshuizen is in deze verklaring de genoemde herberg.
Naamvarianten en tegenstrijdige leeftijd. In de afzonderlijke verklaring uit 1795 staat Allert als 51 jaar; het gecombineerde verslag geeft zijn 54ste levensjaar. De naamvormen Allert Pytters en Aldert Pieters worden binnen deze herberg- en gezinscontext verbonden, maar de leeftijdslezingen zijn niet eensluidend. Niet iedere andere Pieters of Pytters in de index hoort bij dit gezin.
Zeer waarschijnlijk dezelfde getuige: Joukjen Martens bij Boshuizen, mei en oktober 1808. Beide verklaringen uit 1808 noemen Joukjen Martens als vrouw van Aldert Pytters/Pytterrs, herbergier bij Boshuizen onder Bergum, met dezelfde voorlopige leeftijdslezing. Daarom worden de inbraakzaak en de textielzaak verbonden. Het verband met het oudere Zwartkruis-echtpaar blijft voorzien van de eerder genoemde leeftijdsafwijking.
Joukjen Martens, vrouw van herbergier Aldert Pytters bij de Boshuizen onder Bergum , is in haar 51ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart zij dat op 22 oktober omstreeks zeven uur 's avonds een vrouw bij haar huis kwam. Na wat te hebben gegeten vroeg deze een achtste mengel jenever en daarna nog zoveel.
Zij vertelde ook dat men het raam waarschijnlijk door een gebroken ruit had geopend. Ritske ging naar de herberg van Aldert Pytters bij de Boshuizen onder Bergum. Daar zag hij een vrouw met een blauwe rok die hij als zijn eigendom herkende. Zij had ook het vermiste kussen en de sloop.
Beide verklaringen uit 1808 noemen Joukjen Martens als vrouw van Aldert Pytters/Pytterrs, herbergier bij Boshuizen onder Bergum, met dezelfde voorlopige leeftijdslezing. Daarom worden de inbraakzaak en de textielzaak verbonden. Het verband met het oudere Zwartkruis-echtpaar blijft voorzien van de eerder genoemde leeftijdsafwijking.
Beide verklaringen uit 1808 noemen Joukjen Martens als vrouw van Aldert Pytters/Pytterrs, herbergier bij Boshuizen onder Bergum, met dezelfde voorlopige leeftijdslezing. Daarom worden de inbraakzaak en de textielzaak verbonden. Het verband met het oudere Zwartkruis-echtpaar blijft voorzien van de eerder genoemde leeftijdsafwijking.
In 1795 zijn kastelein Aldert Pyttters en zijn vrouw Joukje Martens eigenaren van herberg Het Zwartkruis aan de onverharde Zomerweg, vlakbij het tegenwoordige Noordbergum. De Zomerweg liep door een armoedig heidegebied, de Bergumerheide.
Ook ontbraken twee truwelhanken , die op een plankje in het buitenhuis lagen, bij de paardendekken. Hij wist niet wie de diefstal had gepleegd. Ale Cornelis uit Wirdum had die nacht bij hem gelogeerd. Deze zei de volgende ochtend vroeg te willen reizen naar de Wijtste Zijlweg, om daar op krediet turf te halen.
Hij wist niet dat er meer was gestolen en kende de dader niet. Ale Cornelis uit Wirdum logeerde bij zijn werkgever in de nacht van de 26ste op de 27ste, toen de goederen verdwenen. Deze zei de volgende ochtend naar de Wijtster Zijlweg te reizen om daar iets te halen.
Ale Jans, veerschipper in Hardegarijp, in zijn 36e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij in de afgelopen vrijdagnacht, tussen de vijftiende en zestiende van deze maand, omstreeks één uur naar het schip kwam. Hij had van zijn makker Gerben Reimpes al gehoord dat het schip open was en er goederen ontbraken. Hij stak de lamp aan en zag dat alle bollen boter uit de laden ontbraken: 62½ bollen boter. Verder waren twee mandjes en een kleine lade met eieren weg, samen ongeveer vier snees; ook een zak met ongeveer een "fijntje" rapen. Volgens Cornelis Tijses was deze zak gemerkt.
Alef Louws, timmerman te Eernewoude, was in zijn 67ste levensjaar. Alef verklaarde dat Sybren Wybrens, die ook in Eernewoude woont, volgens hem een slecht persoon is die niet wil werken, hoewel hij gezond en sterk is. Bijna iedereen in Eernewoude heeft volgens hem last van hem. Hij uit voortdurend allerlei kwaadaardige dreigementen. Volgens hem is iedereen daardoor met goede reden bang voor hem.
Allert Gerbens, wonend in Wierum, in zijn 22ste levensjaar, verschijnt vrijwillig en wordt beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat zijn vader Gerben Ales en zijn broer Jan Gerbens op 23 april jongstleden enige korven of. schelvis hebben gebracht naar Fooke Jans in Oostermeer .
Hij miste geld, brood en een mes. Jochum verdacht twee kinderen uit de buurt, Antje en Allert Jans. Hun moeder Grytje Wessels gaf volgens Jochum later geld en het mes terug. Toen de kinderen afzonderlijk werden verhoord, ontkenden zij ieder dat zij iets hadden weggenomen.
Allert Jans ontkent de diefstal eveneens
Allert Jans, de broer van Antje, zei zijn leeftijd niet goed te weten. Hij werd met de verklaringen geconfronteerd . Hij verklaarde helemaal niets te weten van de beschuldiging tegen hem en zijn zuster.
Allert Pieters — 1 verhaalpagina
Naamvarianten en tegenstrijdige leeftijd. In de afzonderlijke verklaring uit 1795 staat Allert als 51 jaar; het gecombineerde verslag geeft zijn 54ste levensjaar. De naamvormen Allert Pytters en Aldert Pieters worden binnen deze herberg- en gezinscontext verbonden, maar de leeftijdslezingen zijn niet eensluidend. Niet iedere andere Pieters of Pytters in de index hoort bij dit gezin.
Naamvarianten en tegenstrijdige leeftijd. In de afzonderlijke verklaring uit 1795 staat Allert als 51 jaar; het gecombineerde verslag geeft zijn 54ste levensjaar. De naamvormen Allert Pytters en Aldert Pieters worden binnen deze herberg- en gezinscontext verbonden, maar de leeftijdslezingen zijn niet eensluidend. Niet iedere andere Pieters of Pytters in de index hoort bij dit gezin.
Waarschijnlijk verband met het echtpaar rond Het Zwartkruis: Joukjen Martens en Aldert Pytterrs bij Boshuizen, 1808. Joukjen Martens wordt genoemd als vrouw van Aldert Pytterrs, herbergier bij Boshuizen onder Bergum. Namen, partner en het herbergiersberoep ondersteunen een verband met Joukjen Martens en Allert Pytters rond Het Zwartkruis. De voorlopige leeftijdslezing van haar 51ste levensjaar in 1808 past niet goed bij eerdere leeftijden; de identificatie blijft daarom voorzichtig. Boshuizen is in deze verklaring de genoemde herberg.
Zeer waarschijnlijk dezelfde persoon: Allert Pytters: van Hooggeesten naar Het Zwartkruis. In 1771 staat Allert in zijn 27ste of 28ste levensjaar; in 1795 noemt de kastelein zich 51 jaar. Naam, streek en leeftijd sluiten nauw op elkaar aan. De koppeling volgt ook de door de samensteller opgegeven identificatie. Een geboorte- of huwelijksinschrijving is in deze ronde niet opnieuw onderzocht. Zijn rol verandert van aangever na een inbraak naar getuige bij de herberg.
Bergum 1771: inbraak bij Allert Pytters op de Hooggeesten
In december 1771 woonde de ongehuwde Allert Pytters op de Hooggeesten bij Bergum. Zijn leeftijd staat genoteerd als "in 27 of 28ste jaar". Bij hem in huis woonde Doetje Jans, in haar vijfenvijftigste levensjaar (54 jaar oud), weduwe van Eebe Dids. Op 12 december legden zij allebei een verklaring af over een inbraak in hun woning.
De verklaring van getuige kastelein Allert Pytters van herberg Het Zwartkruis (Bergum 1795)
Allert Pytters (in modern Nederlands):
Ik ben Allert Pytters, kastelein in het Zwart Huis aan de Zomerweg te Bergum. Ik ben 51 jaar oud. Op 10 september 1795 werd ik als getuige gehoord over de diefstal bij mijn herberg. Ik legde mijn verklaring onder ede af.
In de oude tekst wordt Allert Pytters “ deponent ” genoemd. Daarmee wordt de persoon bedoeld die de verklaring aflegt. In deze moderne versie is dat vervangen door “ik”, zodat de tekst als getuigenverklaring blijft lezen.
Joukjen Martens wordt genoemd als vrouw van Aldert Pytterrs, herbergier bij Boshuizen onder Bergum. Namen, partner en het herbergiersberoep ondersteunen een verband met Joukjen Martens en Allert Pytters rond Het Zwartkruis. De voorlopige leeftijdslezing van haar 51ste levensjaar in 1808 past niet goed bij eerdere leeftijden; de identificatie blijft daarom voorzichtig. Boshuizen is in deze verklaring de genoemde herberg.
Allert Tammes, boer op het Wit Veen onder Oostermeer en in zijn 31e levensjaar, is opgeroepen. , beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij, naar zijn beste herinnering, vlak vóór Kerstmis 1762 tussen ongeveer twee en drie uur 's middags zag dat Albert Dirks uit Surhuisterveen met een wagen over een bepaald stuk land reed. Er was iemand bij Albert die hij niet kende. Het land ligt in Oostermeer aan de Zwarte Weg en is door Johannes Philippus van diens moeder in gebruik. Op die wagen wordt een grote veldkei genoemd. Meer wist hij er niet van. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing.
Tjittje Sijmens Algra, weduwe van wijlen Alze Nicolaij, wonend te Bergum , in haar 58ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: op 31 maart 1795 had zij een voerman met twee paarden ingekwartierd. Hij behoorde tot de rijdende artillerie van het Franse leger dat toen hier was ingekwartierd. De bij haar logerende voerman was 's avonds om zeven uur al naar bed gegaan en leek tevreden maar omstreeks tien uur 's avonds werd van buiten hevig met een sabel op de deur gehouwen. De ruiten boven de deur en die in beide kamers werden stukgeslagen. Bij dit alarm sprong zij uit bed en vluchtte naar de schuur. Kort daarop kwam haar zoon Sijmen Alzes bij haar en vertelde dat zij weer naar binnen moest komen, omdat er niets meer aan de hand was. Zij ging binnen en zag in de kamer de ruiten van een theekast in stukken op de grond liggen. In de gordijnen voor een bedstede waren twee gaten gehouwen.
Vandaag bekeek hij op Jochums verzoek een zwarte merrie die Sible Bandere, kastelein bij Bergumerdam, van Jan Trijlak had gekocht. Jan had geen vaste woonplaats en verbleef hier en daar. Naar beste weten was dit hetzelfde paard dat Jochum op het genoemde tijdstip ontstolen was. Het had vroeger een lange staart en manen gehad, die inmiddels geknipt waren, en was nu onder de keel geschoren. Verder wist hij niets. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing. Bergum, 19 oktober 1769; de handtekening schrijft Andrias Jans.
Schelte liep vervolgens door de buurt tot aan de herberg. Onderweg kwam hij de meid van Andries Alberts tegen met haar moeder. Zij wilden de deur openen en merkten dat de ring van de deur met uitwerpselen was besmeerd. Zij vroegen hem mee te kijken. Hij deed dat en zag dat niet alleen de ring, maar ook de deur op verschillende plaatsen met menselijke uitwerpselen was besmeerd.
Sijtke Jacobs en Andries Arents vertellen over verdwenen gespen , schoenen en kleding na het vertrek van haar halfbroer.
Sijtke Jacobs, vrouw van Andries Arents, winkelier te Garijp, naar haar opgave 44 jaar, verklaarde onder ede dat haar in de nacht van de zeventiende op de achttiende spullen waren ontstolen: een paar zilveren vrouwengespen met oren; een paar zilveren mannenschoengespen met schoenen, gemerkt A. A.; twee nieuwe mannenhemden zonder letters; en een blauw bont gestreepte vrouwenrok. Haar halfbroer Hendrik Hanses had enkele dagen bij hen gelogeerd.
Andries Arents
Andries Arents, winkelier te Garijp, in zijn 76ste levensjaar, verklaarde onder ede dat zijn vrouw Sijtke Jacobs hem had verteld dat hun in de nacht van de zeventiende op de achttiende het volgende was ontstolen: een paar zilveren vrouwengespen met oren; een paar zilveren mannenschoengespen met schoenen, gemerkt A. A.; twee nieuwe mannenhemden zonder letters; en een blauw bont gestreepte vrouwenrok. Bij onderzoek bleek hem dat inderdaad zo te zijn.
Over een mogelijke dader had Jelle alleen een bericht via zijn zoon. Mechiel Spelter, ketellapper uit Veenwouden , zou die zoon hebben verteld dat hij Andries Aukes uit Veenwouden het spek had zien stelen. Jelle verklaarde niet dat hij dat zelf had gezien.
Leonardus verklaarde te hebben gehoord dat Andries Aukes, eveneens uit Veenwouden, met een papier met iets erin de deur was uitgegaan. Hij kon niet zeggen wat voor geld in het papier zat of van wie het was. Hij verklaarde niet zelf te hebben gezien dat Andries het spek of de korf wegnam.
Geert Theunis, boer in de Kuikhorne onder Bergum , werd in december 1797 gehoord over spullen die uit een kast en een Hollandse kist waren verdwenen. Hij was 52 jaar. De verklaring werd opgenomen door Andries Bijstier, lid van het gerecht van Tietjerksteradeel en commissaris op verzoek van de provisionele fiscaal .
Na duidelijke voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende die eigenhandig als "Geert Teunes". De akte is op 13 december 1797 in Bergum opgemaakt. Het gezamenlijke protocol werd mede ondertekend door commissaris Andries Bijstier en de secretaris.
Andries Engelts, meester-timmerman, wonend onder Hardegarijp , in zijn 46e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij afgelopen woensdag aan het werk was bij het huis van Jurgen Andries. 's Middags tijdens het theedrinken zag hij drie personen langskomen. Twee hadden geweren, de derde een pols; een van hen had zijn haar gebonden. Door de dicht beplante wallen rond het huis kon hij hen niet herkennen. Zij gingen naar het noorden. Hij had hen daarna niet meer gezien.
Verder wist hij niets van het geval. Na voorlezing beëindigde en ondertekende hij zijn verklaring te Bergum op 23 oktober 1795. Handtekening: Andries Engelts.
Andries Feddriks, knecht bij Sybren Douma, huisman op Gaastmaburen, is in zijn twintigste levensjaar. Hij is opgeroepen en ondervraagd. Hij verklaart dat hij gisteren tegen de avond met de andere knecht van Sybren Douma en de arbeider Jan Bouwes op Douma's land onder Gaastmaburen gras maaide. Zij roken opnieuw de sterke stank die zij de dag ervoor ook hadden geroken en besloten de oorzaak te onderzoeken. Zij vonden een hele plek met neergetrapt gras. Daar lag een sterke zeisensteel, in kleine stukjes gebroken. Aan de slootkant vonden zij een kromgebogen zeis met haar eraan dat menselijk haar leek. Verder vonden zij in de sloot een hoed en een dood lichaam dat als een man gekleed was en dat naar zijn kleding een vreemdeling of een hannekemaaier leek te zijn. De kleding, die blauw leek, was helemaal versleten. De dode droeg witgrijze kousen aan de voeten. Bij hem lagen een draagzak, een strijkstok en een tondeldoosje. Andries zegt verder dat zij het lichaam in de sloot ongeveer, of ruim, vijfentwintig passen ten zuiden van de Zomerweg hadden gevonden. Door de verschrikkelijke stank hadden zij niets aan het lichaam of van zijn bezittingen onderzocht. Zij hadden hun broodheer over het voorval ingelicht. Verder weet hij niets. Hij besluit zijn verklaring na voorlezing en tekent met zijn handmerk . Opgemaakt in Bergum, 7 augustus 1783. Bij het kruis staat dat het Andries Feddriks' eigenhandig geplaatste merk is.
Hij ging meteen naar het achterhuis en zei tegen Andries Jacobs, de zoon van Jacob Andries die daar was, dat de deur van het bijgebouw openstond. Andries ging er meteen heen en ontdekte dat een wit schaap ontbrak. Er hadden de vorige avond drie schapen in gestaan.
Jacob Andries, huisman wonend onder Oostermeer, in zijn vijfenzestigste levensjaar, verklaarde na oproeping, beëdiging en ondervraging dat zijn zoon Andries Jacobs op de 19 e van deze maand tussen vijf en zes uur 's morgens bij hem kwam toen hij nog in bed lag. Zijn zoon zei dat er een schaap uit het kleine bijgebouw naast de schuur ontbrak en dat het gebouwtje was opengebroken. De getuige stond op en trof dat zelf ook zo aan.
Andries Jacobs - verklaring
Andries Jacobs (in modern Nederlands)
Andries Jacobs, zoon van Jacob Andries, huisman onder Oostermeer, woonde bij zijn vader. Hij was in zijn negenendertigste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en ondervraging verklaarde hij dat op de 19 e van deze maand tussen vijf en zes uur 's morgens Jan Sjoerds, arbeider bij zijn vader, bij hem binnenkwam.
Geert Jans, dorpsschoolmeester te Rijperkerk, 35 jaar oud, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat Douwe Pieters uit Rijperkerk op zondag 14 februari 1802 omstreeks negen uur in de ochtend bij het begin van de godsdienst op eigen gezag de klok te Rijperkerk heeft geluid. Verder hebben Andries Jans en Wopke Rienks diezelfde dag om twaalf uur ’s middags die klok nogmaals geluid, op een geheel ongebruikelijk tijdstip. Hij sloot zijn verklaring na duidelijke voorlezing af en ondertekende haar
Andries Jans en Wopke Rienks luidden volgens Geert om twaalf uur, op een ongebruikelijk uur.
Geert Jans verklaarde dat Douwe Pieters omstreeks negen uur op eigen gezag de klok had geluid. Hij noemde ook Andries Jans en Wopke Rienks, die de klok op het ongebruikelijke middaguur zouden hebben geluid. Gooitsen noemde dezelfde namen en tijdstippen, maar schreef het eigen gezag niet afzonderlijk aan Douwe toe.
Gooitsen Sydses, dienstknecht bij Ate Klases te Rijperkerk, 21 jaar oud, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat Douwe Pieters uit Rijperkerk op zondag 14 februari 1802 om negen uur ’s morgens bij het begin van de godsdienst de klok te Rijperkerk heeft geluid. Verder hebben Andries Jans en Wopke Rienks diezelfde dag om twaalf uur ’s middags de klok daar eveneens geluid, op een geheel ongebruikelijk tijdstip. Na duidelijke voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende haar te Bergum op 4 maart 1802.
Andries Jans en Wopke Rienks luidden volgens Gooitsen om twaalf uur.
Andries Jelles en Wyger Geerts vertellen wat zij vonden nadat twee schapen ontbraken.
Andries Jelles
Andries Jelles, arbeider op het Witveen onder Oostermeer, in zijn 45ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij op 29 december 1806 twee witte schapen had laten lopen op land van meester Willem Hylles Swart uit Oostermeer. Dat lag aan de Zwarteweg onder Oostermeer. Er liepen ook zes schapen van anderen.
Daarom kon hij niet zeggen wie de misdaad had gepleegd. Na duidelijke voorlezing plaatste hij zijn handmerk te Bergum op 3 januari 1807. Dit is het eigenhandig geplaatste handmerk van Andries Jelles, in tegenwoordigheid van P.M.B.
Wyger Geerts, boerenknecht bij Thijs Benedictus onder Oostermeer, in zijn 23ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij op 29 december 1806 twee witte schapen had laten lopen op land van meester Willem Hylles Swart uit Oostermeer aan de Zwarteweg. Het zoontje van Andries Jelles zou die op de dertigste met zes andere schapen van verschillende eigenaars uit het land halen. Het jongetje vertelde thuis dat hij er maar zes had gevonden.
Koopman Andries Klaas woonde onder Oostermeer en was in zijn 40ste levensjaar. Hij had drie schapen in het land bij huis. Op 5 november vertrok hij omstreeks zes uur in de ochtend naar Leeuwarden. Zijn vrouw ontdekte tijdens zijn afwezigheid wat er met de dieren was gebeurd. Bij zijn thuiskomst, omstreeks acht uur, vertelde zij hem dat in de nacht van 4 op 5 november twee vette schapen waren verdwenen.
Andries Klaas, Elske Liebes en Atze Hindriks ondertekenden hun verklaringen in Bergum op 8 november 1803. In de bewaarde verklaringen wordt niemand als dader aangewezen.
Op zondagavond 19 augustus 1798 verdween uit het gemeenschaar bij Garijp een zwarte merrie van drie jaar. De eigenaar Andries Melles en drie andere mannen verklaarden vijf dagen later wat Jan Wessels hun over het paard had verteld. Ze spraken over een ruil op de paardenmarkt van Steenwijk.
Andries Melles was boer te Garijp en volgens de akte in zijn 29ste levensjaar. Hij was opgeroepen, ondervraagd en beëdigd . Hij verklaarde dat zijn zwarte, driejarige merrie op de avond van zondag 19 augustus uit het Garijper gemeenschaar was gestolen.
Pieter Melles was arbeider te Garijp en in zijn 32ste levensjaar. Hij verklaarde, na oproeping, verhoor en beëdiging, dat Jan Wessels hem in aanwezigheid van Jacob Jacobs, boerenknecht te Garijp, had verteld hoe hij op 19 augustus een zwarte, driejarige merrie uit het gemeenschaar had gestolen. De merrie was van Andries Melles.
Jacob Jacobs was boerenknecht te Garijp en 25 jaar oud. Hij verklaarde dat Jan Wessels in aanwezigheid van Pieter Melles en Andries Melles tegen hem had gezegd dat hij op zondagavond 19 augustus de zwarte merrie uit het gemeenschaar had gestolen. Het dier was drie jaar oud en behoorde aan Andries Melles.
Jan Hendriks was vrijgezel te Garijp, in zijn 26ste levensjaar. Hij verklaarde dat Jan Wessels hem in aanwezigheid van Andries Melles had verteld over de diefstal van diens driejarige zwarte merrie op zondagavond 19 augustus.
Andrijs vervolgt dat het schaap met witte wol bekleed was. Verder kan hij niets zeggen, ook niet over de daders. Hij bekrachtigt zijn voorgelezen verklaring met zijn hand, Bergum , 4 november 1740, Andries Oebeles.
Andries Pieters — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Nieuwe informatie opgenomen door mij, Andries Pieters, lid van het gemeentebestuur van Tietjerksteradeel en in deze zaak commissaris , op verzoek van de fiscaal van dit deel, ambtshalve , om naar behoren te dienen.
Commissaris Andries Pieters nam de verklaring op. Sjoerd tekende met de naam Sjoerd Nicolaj. Het afsluitende protocol werd ondertekend door A. Pieters en secretaris P. Noormeulen. Op Vijversburg in 1795 beschrijft Toenentoen.nl een andere gebeurtenis op dezelfde buitenplaats.
Zij verklaarde verder niets van de zaak te weten, sloot haar verklaring na voorlezing en ondertekende haar eigenhandig. Oudkerk,28 juli 1795. Grietje Gerrits. Aldus verklaard voor commissaris en secretaris, opgemaakt te Oudkerk op 28 juli 1795. Andries Pietters; H:B:Sminia.
Tietjerk 1804 - De geslachte schapen van Andries Pijtters bij Hanenburg
Drie verklaringen, waaronder de aangifte van Andries Pijtters, van 2 december 1804.
Toen boer Andries Pijtters op 1 december 1804 zijn schapen miste, volgde hij met dorprechter Harmannus Ynia voetsporen vanaf de kerk richting Hanenburg. Een dag later werden twee van de dieren geslacht gevonden langs de weg naar het Ruijgland.
Andries Pijtters: de schapen zijn weg
Andries Pijtters was boer in Tietjerk. Op zaterdag 1 december 1804 werkte Harmannus Ynia, de dorprechter en timmerman van Tietjerk, bij zijn watermolen. Omstreeks tien uur in de ochtend werd Harmannus geroepen om koffie te komen drinken. In het land ontdekte Andries dat twee witte schapen, een zwart schaap en een wit lam verdwenen waren. De dieren hadden met een koppeltok, een houten verbindingsstuk, vastgezeten.
Andries Pytters — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Grytje Gjolts was 65 jaar, weduwe van Andries Pytters en woonde op de Harste bij Suameer. Zij verklaarde op 12 juli 1803 dat zij een dag eerder van Antje Joekes, de vrouw van Roel Gerbens, had gehoord dat bij Geert Johannes goederen ontbraken. Antje was op dat moment bij de kinderen van Geert Johannes. Hun moeder was naar haar ouders gegaan om te vertellen wat er thuis was gebeurd. De goederen waren verdwenen terwijl de vrouw van Geert Johannes bij het baggelwerk werkte.
Grytje Gjolts, weduwe van Andries Pytters, vond de rok en het schort later op het land van Pytter Sijmens Algra te Suameer, aan de slootkant in de Boegge. Zij bracht beide kledingstukken bij Minke terug.
Mogelijke aansluiting; geen bewezen daderschap in 1806: Rinse Andries en Andries Rinses bij Oenkerk. In 1800 worden Rinse Andries en Andries Rinses samen bij het Molenend onder Oudkerk genoemd; in 1801 heet Rinse van het Molenend onder Oenkerk te zijn. In november 1806 vermoeden Aattje en Hendrik dat Rinse Andries, zoon van Andries Rinses, betrokken is. Namen, omgeving en het genoemde tweetal ondersteunen vergelijking, maar leeftijd en partner ontbreken; Oudkerk/Oenkerk is een verschil. De verdenking en verbanningsgeruchten uit 1806 zijn geen vastgestelde feiten.
Jan Albert..., kastelein te Oenkerk , in zijn 43ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Maandagochtend de 15de klopte iemand hem uit bed; degene die klopte, zei dat er twee blauwblessige paarden op de weg rondliepen. Eén had achter in het rechterbeen een gat dat sterk bloedde. Jan werd gevraagd te komen en het dier onder te brengen, omdat men vreesde dat het zonder snelle hulp zou doodbloeden. Hij stond meteen op en ging erheen. Andries Rinses was daar al bij de paarden. Jan vond de toestand van het gewonde paard zoals hem was verteld.
Andries Rinses, arbeider te Oenkerk, naar zijn beste weten in zijn 47ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen maandagochtend, de 15de, om ongeveer vijf uur, zag hij terwijl hij zich aankleedde een blauwblessig paard heel hard langs zijn huis lopen. Kort daarna zag hij vanaf hetzelfde pad nog een soortgelijk paard komen, dat één been nasleepte.
Verder wist Andries alleen dat hij overdag had horen zeggen dat de paarden van dorprechter F. Gaukema te Bergum waren. Ze hadden in Rijperkerk gelopen, waar hij land huurde. Andries sloot en ondertekende zijn verklaring na voorlezing. Bergum, 22 juni 1795. Andries Rinses.
Verder een witte puntrok met zwarte blokletters A.H, een zwartbont stukje ertussen en loswerk aan de naad; twee nog niet afgemaakte witte vrouwenhemden zonder mouwen en geren ; drie kwart el witte linnen stof; ongeveer twee el wit vaatlaken; een blauw stof mannenhemdrok , gevoerd met witte flanel , met bruine knopen; een paar halfwollen zwarte mannenkousen; een groen gestreepte wiegdeken met rode trijpen voering; en een thee, driekwart pond zwaar. Zij kon niet met zekerheid zeggen wie de inbraak en diefstal had gepleegd. Wel had zij enig vermoeden tegen Rinse Andries, zoon van een zekere Andries Rinses.
Toen Sijbe aankwam, zag hij twee mannen op dat land. Hij liep dichterbij en de mannen kwamen hem tegemoet. Hij herkende hen als Andries Rinses en Rinse Andries, allebei arbeiders van het Molenend onder Oudkerk. Sijbe zag hen rapen afsnijden.
Sijbe vroeg wie hun toestemming had gegeven de rapen te nemen. Andries Rinses antwoordde volgens zijn verklaring dat zijn huisheer, de boer, het had toegestaan. Daarna ging Andries onmiddellijk naar de boer. Sijbe wist bovendien dat Andries een hoeveelheid rapen reeds bij zich thuis had opgeborgen en die rapen weer bij Alle Oenes Bottema thuisbezorgde.
Andries Sjoerds, veerschipper in Oostermeer , naar zijn beste weten in zijn veertigste levensjaar, was verschenen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij de afgelopen vrijdagavond samen met zijn broer Atte Sjoerds in Oostermeer met hun buurtschip de reis van Oostermeer naar Leeuwarden was begonnen. Door de harde wind konden zij die reis niet voltooien. Op zaterdag waren ze naar Oostermeer teruggekeerd. Toen brachten ze veertien vierendelen en twee halve pijntjes boter uit het schip naar zijn voorhuis.
Toen brachten ze de boter van het schip naar het voorhuis van medeschipper Andries Sjoerds, zonder erop te letten hoeveel vierendelen er waren. Op de eerste van deze maand werden achter, in de 'haringe' van de weduwe van Jacob Binnerts in Oostermeer de duigen, bodem en het deksel van een vierendeel gevonden. Toen ontdekten ze dat er van de veertien vierendelen boter één ontbrak. Dat was eigendom van Sijbren Nients in Oostermeer.
Anna Maria Ruit was de vrouw van Andries Smit, meester-koekbakker te Leeuwarden . Naar haar beste weten was zij in haar vierendertigste levensjaar. Zij verscheen en werd beëdigd . Zij verklaarde dat zij op de elfde van deze maand met haar koekenkraam op de markt van Oostermeer stond, voor het huis van Sybren Mients.
Zeer waarschijnlijk dezelfde personen: Trijntje Volkerts en Andrijs Wijtzes, Hardegarijp 1808–1809. Trijntje Volkerts werkt in beide zaken als dienstmeid bij landbouwer Andrijs/Andries Wijtzes onder Hardegarijp. In april 1808 wordt haar leeftijd voorlopig als het 19de levensjaar gelezen; in februari 1809 staat opnieuw het 19de levensjaar. Naam, werkgever, plaats en nabijgelegen dateringen ondersteunen de koppeling van de twee diefstallen.
Andries Wijtzes, wonend bij zijn vader Wijtze Sjoerds, landbouwer te Hardegarijp , in zijn vijfentwintigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op zondag 27 januari 1793 omstreeks vijf uur 's morgens ging hij het vee voeren. In de schuur ontdekte hij dat één venster aan de dorsvloer half openstond en het tweede los was. Beide waren met touw dichtgebonden geweest. Vervolgens zag hij dat ook de schuurdeuren openstonden, hoewel ze de vorige avond goed gesloten waren geweest. In het achterhuis ontbrak een grote koperen wasketel , waarin zij de vorige dag nog bonen voor de paarden hadden gekookt.
Vijf personen verklaren over verdwenen geld bij Andries Wijtzes in Hardegarijp. De verklaringen van 17 en 21 juli 1806 gaan over de beurs, het schoonmaken van munten, koehandel en het vertrek van knecht Tjibbe Wouters.
Sytze Freerks, ongehuwd, wonend bij Pytter Beens te Rijperkerk en momenteel dagelijks werkend bij Andries Wijtzes te Hardegarijp, in zijn 22 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij maandagochtend vroeg, de veertiende, met Tjibbele Wouters, knecht van Andries Wijtzes, naar het land was gereden om twee wagenladingen hooi te halen. Nadat die geladen waren, ging Tjibbele op het land zitten om twee drieguldens met zand af te schuren. Hij zei dat die met rood krijt waren besmeurd, omdat er krijt zat in de zak waarin hij ze had bewaard.
Vervolgens vroeg de getuige Tjibbele of hij de drieguldens bij thuiskomst tegen ander geld wilde wisselen. Zij werden het daarover eens. Maar thuis zei de vrouw van Andries Wijtzes dat hun knecht Sijpke zijn broek met geld miste.
Sijbrigje Wijtzes, vrouw van Andries Wijtzes, wonend te Hardegarijp, naar haar beste weten 46 jaar oud, verklaarde onder ede dat op maandagochtend vroeg haar knecht Sijpke Ebes bij haar kwam. Hij zei dat hij uit zijn broek een zak met zes gulden en tien stuivers miste. Daarop riep de getuige Sytze Freerks, een ongehuwde arbeider die bij hen werkte en 's morgens van het land thuiskwam, even apart.
Toen de getuige afgelopen maandagochtend met Sytze Freerks bij het huis van Andries Wijtzes terugkwam, hoorde hij wel te merken.]dat er onenigheid was. Toen hoorde hij dat Sijpke Ebes, de andere knecht van Andries Wijtzes, geld kwijt was. De vrouw van Andries, Sijbrigje Wijtzes, vertelde hem dat.
Trijntje Volkerts werkt in beide zaken als dienstmeid bij landbouwer Andrijs/Andries Wijtzes onder Hardegarijp. In april 1808 wordt haar leeftijd voorlopig als het 19de levensjaar gelezen; in februari 1809 staat opnieuw het 19de levensjaar. Naam, werkgever, plaats en nabijgelegen dateringen ondersteunen de koppeling van de twee diefstallen.
Gerrijt Hendriks, vrijgezel en arbeider bij landbouwer Andries Wijtzes in Hardegarijp, is in zijn 52ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zondag 26 februari kwam rond half zes 's avonds een man in een sjofele jas vragen of hij er mocht overnachten. Dat werd toegestaan.
Trijntje Volkerts, dienstmeid bij landbouwer Andries Wijtzes in Hardegarijp, is in haar 19de levensjaar. Zij werd opgeroepen en ondervraagd. Zondag 26 februari tussen vijf en zes 's avonds kwam een man vragen of hij mocht blijven slapen. Hij kreeg toestemming. Hij droeg een bruinachtige jas met omslagen, een lange linnen broek en een groen schort voor.
Trijntje Volkerts werkt in beide zaken als dienstmeid bij landbouwer Andrijs/Andries Wijtzes onder Hardegarijp. In april 1808 wordt haar leeftijd voorlopig als het 19de levensjaar gelezen; in februari 1809 staat opnieuw het 19de levensjaar. Naam, werkgever, plaats en nabijgelegen dateringen ondersteunen de koppeling van de twee diefstallen.
Andrieske Jelmers, Gaele Tabes, Antje Clases en Eeuwe Dirks vertellen wat zij misten en terugvonden.
Andrieske Jelmers
Andrieske Jelmers, ongehuwd en woonachtig in Giekerk, had van het Hof van Friesland toestemming gekregen om als meerderjarige op te treden en was ongeveer tweeëntwintig jaar oud. Zij werd opgeroepen, legde de eed af en werd ondervraagd.
Eigen handmerk: Andrieske Jelmers, een kruis; in aanwezigheid van G. J. Leensma.
Wij hebben de nadere verhoren ontvangen over de diefstal van een eenjarig rund, waarbij Andrijs Ewarts wordt beschuldigd. Wij handhaven de opdracht die wij u eerder gaven in onze brief van 16 november jongstleden.
Andrijs Jans, boer onder Schilwolde in Groningerland en naar beste weten in zijn 46ste levensjaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij een zwarte merrie van Jochum Hendriks, die daar ook woonde, heel goed kende. Het paard was drie jaar oud en "een harig". Het paard was tussen 28 en 29 september 1769 uit het land verdwenen.
Er was haar gezegd dat de vrouw van Andrijs Karels afgelopen zaterdag zou hebben gezien dat Cornelis Sjoerds deze broek aanhad. Cornelis was getrouwd en woonde in Oudega , maar verbleef hier sinds enige tijd bij zijn ouders, Sjoerd Sjoerds en diens echtgenote. Zij woonden in de zuidelijke kamer van hetzelfde huis, waarvan de getuige de noordelijke kamer bewoonde. De genoemde broek zou Cornelis afgelopen zaterdag hebben gedragen. Naar alle waarschijnlijkheid was de dief door het gat in de muur naar het achterhuis afgedaald en vervolgens haar kamer ingegaan. Zij weet niet wie de genoemde goederen heeft gestolen, maar verdenkt Cornelis Sjoerds op grond van het voorgaande. Er wordt gezegd dat hij zondagavond uit Garijp is vertrokken. Zij weet verder niets over de zaak. Na voorlezing sluit zij haar verklaring af en ondertekent zij eigenhandig. Bergum, 2 november 1762. Ondertekening: Antje Feitses.
Tjeerd Romkes, ongehuwde man in Garijp, in zijn 24ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigt dat hij afgelopen zondag uit Nijega in Garijp bij het huis van zijn moeder Antje Feitses, weduwe van Romke Bruins, aankwam. Zij vertelde hem die avond dat uit haar Hollandse kastje haar nieuwe Testament met zilveren haken, zijn nieuwe zwarte broek van serge, met leer gevoerd en rode 'Snieren' onder de knopen, en een van zijn hemden ontbraken. Hij zag boven de zolder van het huis, bij de schoorsteen die tot het midden van het huis reikte, een uitgebroken gat waar een man door kon. De dief leek daar doorheen in het achterhuis en daarna in de kamer van zijn moeder te zijn gekomen. Verder bleek dat er bij het slot van het kastje was gewerkt om het te openen. De beide ijzeren bandjes van een deur waren losgemaakt. Afgelopen zondagavond had de vrouw van Andrijs Karels hem verteld dat Cornelis Sjoerds de dag tevoren bij haar huis was geweest. Deze was getrouwd en woonde in Oudega, maar verbleef sinds enige tijd bij zijn vader Sjoerd Sjoerds, in de zuidelijke kamer van hetzelfde huis waarvan de moeder van de getuige de noordelijke kamer bewoonde. Cornelis had toen een broek aan zoals de getuige die miste. De getuige had hem diezelfde avond gezien en wilde hem erover aanspreken; Cornelis ontkwam hem. Verder kan hij niets over de zaak vertellen. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring af en ondertekent hij eigenhandig. Bergum , 2 november 1762. Ondertekening: Tjeerd Romkes.
Sjoukjen Jurjens, echtgenote van Andrijs Karels in Garijp, in haar 38ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigt dat Cornelis Sjoerds, getrouwd en wonende in Oudega, maar sinds langere tijd verblijvend bij zijn vader Sjoerd Sjoerds in Garijp, afgelopen woensdagavond bij haar huis kwam. Hij had nieuwe zilveren knopen in zijn hemd en zei dat hij die diezelfde dag in Drachten had geruild. Vervolgens kwam dezelfde.
Andrijs Oebeles — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Begin november 1740 werd boer Andrijs Oebeles uit Oostermeer ondervraagd over een verdwenen schaap. Hij was ongeveer 69 jaar oud. Zijn verklaring is kort, maar noemt precies welk dier hij miste. Het verhaal past bij het boerenleven in Friesland , waar vee een belangrijk deel van het bezit vormde.
Andrijs Oebeles, boer in Oostermeer , in zijn zeventigste levensjaar (ongeveer 69), verklaart na beëdiging dat afgelopen maandag een van zijn 'gekeppelde Drenten' verdwenen was. Het gaat om een schaap met witte wol dat gereed was om geslacht te worden. Hij verklaart hier over zijn eigen schaap, niet over de inbraak bij Sytske.
Op dezelfde bladzijde staat ook de afzonderlijke verklaring van Andrijs Oebeles over een verdwenen schaap. De stukken geven geen reden om beide voorvallen aan dezelfde dader toe te schrijven.
Sjouwe Pijtters, zijn broer Andrijs Pijtters en de dienstmeid Eelske Heerkes legden op 16 november een verklaring af. De broers beschreven de vermiste voorwerpen. Eelske vertelde bovendien wat zij enkele avonden eerder bij het raam had gehoord.
De timmerman Andrijs Pijtters
Andrijs Pijtters was meester-timmerman te Tietjerk en in zijn 42ste levensjaar. Hij hoorde op zaterdagmorgen van de dienstmeid dat de vensterbank bemodderd was en dat er voetsporen op de vloer stonden. Hij kwam naar de kamer en zag dit zelf.
Buiten de deur vond zij een lege tabaksdoos. In het gras in de hof lag een fles waarin jenever had gezeten. Zij miste ook een flesje met anijswater. ... Voor het venster vond zij de bijgevoegde beitel en recht daartegenover op het aangrenzende land het bijgevoegde breekijzer. Buiten vond zij ook wat Koordes. Bij het huis van buurman Andrijs Sapes, dicht bij haar huis, lagen een stuk grauw huisdoek ... en twee lapjes ...
Andrijs Sjoerds — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Andrijs Sjoerds, ongehuwd, wonend in Oostermeer en in zijn twintigste levensjaar, is opgeroepen en ondervraagd. Op de 16e van deze maand was hij met zijn moeder en jongste broer buiten voor de deur, toen Fooke Jans uit Oostermeer met een witte Overdiepse weer langs hen kwam. Dit gebeurde vóór de middag. Andrijs vroeg waar hij met dit schaap vandaan kwam. Fooke zei dat hij het van Sijtze Sapes had gekocht. Omdat hij het te druk had met burgerplichtes, had hij het enige tijd bij Halbe Roels laten lopen.
. waarvandaan hij het uit de weide haalde. Andrijs zei daarop: "het is de weer van Sijtze met de ruige zak". Hij had bedenkingen bij Fookes route met het schaap, omdat dit geen ordis pad is en Fooke vanaf Halbe Roels niet goed kon komen zonder over dijken en wallen te gaan. Bovendien leek Fooke op dat moment enigszins ontsteld, omdat hij rood om het hoofd was. Hij weet verder niets, sluit na voorlezing en tekent. Bergum, 19 augustus 1766. Andrijs Sjoerds.
Op de eerste van deze maand werden achter, in de 'haringe' van de weduwe van Jacob Binnerts in Oostermeer de duigen, de bodem en het deksel van een vierendeel gevonden. Daardoor ontdekte men dat een vierendeel boter van Sijbren Nients ontbrak, dat vrijdag op het schip had gestaan. Volgens Andries was dat naar alle waarschijnlijkheid vrijdagavond van het schip gestolen. Hij wist dat er die avond veertien vierendelen boter op het schip hadden gestaan; daarvan waren nu slechts dertien behouden. Maar hij had geen enkele kennis van wie dat vierendeel boter had gestolen. Meer wist hij niet. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende die eigenhandig te Bergum op 3 november 1785, als 'Andrijs Sjoerds'.
Zeer waarschijnlijk dezelfde personen: Trijntje Volkerts en Andrijs Wijtzes, Hardegarijp 1808–1809. Trijntje Volkerts werkt in beide zaken als dienstmeid bij landbouwer Andrijs/Andries Wijtzes onder Hardegarijp. In april 1808 wordt haar leeftijd voorlopig als het 19de levensjaar gelezen; in februari 1809 staat opnieuw het 19de levensjaar. Naam, werkgever, plaats en nabijgelegen dateringen ondersteunen de koppeling van de twee diefstallen.
Op de woensdagavond daarna, 30 januari, omstreeks acht uur, merkte hij dat ook een paar schaatsen van zijn vader en een paar van hemzelf ontbraken. Ze hadden aan een spijker op de 'Wieling' bij de pomp gehangen. Hij kan geen herkenningsteken voor de schaatsen van zijn vader opgeven. Zijn eigen schaatsen hadden hele houten; bij één ontbrak een klein stukje hout aan de hals; de hals van de andere schaats was merkbaar 'geblend'. Hij heeft niemand gehoord of gezien en weet dus niet wie deze diefstal heeft gepleegd. Meer weet hij niet. Hij sluit zijn verklaring na voorlezing en ondertekent die. Bergum , 4 februari 1793. De handtekening luidt Andrijs Wijtzes.
Trijntje Volkerts, dienstmeid bij Andrijs Wijtzes onder Hardegarijp, is in haar 19de levensjaar. Na beëdiging en verhoor verklaart zij dat zij op 28 april omstreeks zes uur 's morgens naar de voorkamer ging. Haar kist en een kast waren opengebroken en stonden open.
Er lagen kleren en andere spullen op de vloer. Zij liep ontsteld de kamer uit en riep haar werkgeefster, Sybrige Wijtzes, vrouw van Andrijs Wijtzes. Deze ging meteen met haar mee. De meeste kleren uit Trijntjes kist lagen op de vloer. Bij onderzoek merkte zij dat de volgende zaken ontbraken.
Zij mist een paar zilveren gespen , een gouden broche, een zilveren haarring en een niet nader te bepalen hoeveelheid linnengoed. Ook noemt zij twintig voorwerpen die afkomstig waren van Hendrik Liebetroude en bij haar werkgever Andrijs Wijtzes lagen. De knopen waren van verschillende soorten, sommige met vogels en sommige met paarden.
Sybrige Wijtzes, vrouw van Andrijs Wijtzes, woont in Hardegarijp en is in haar 49ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart zij dat haar dienstmeid Trijntje Volkerts haar op 28 april omstreeks zes uur 's morgens wekte. De meid zei dat het er in de voorkamer vreemd uitzag.
Trijntje Volkerts en Andrijs Wijtzes, Hardegarijp 1808–1809
Dirk Egberts, boerenknecht bij Andrijs Wijtzes in Hardegarijp, is in zijn 25ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zondag 26 februari tussen vijf en zes 's avonds kwam een man in het buitenhuis terwijl Dirk de dieren voerde. Hij noemde een woonplaats. Dirk kende hem niet.
Andrijs Wijtzes
Andrijs Wijtzes, landbouwer in Hardegarijp, is 40 jaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zondag 26 februari tussen vijf en zes 's avonds kwam iemand vragen of hij bij hem mocht overnachten. Hij gaf toestemming. Toen hij de volgende ochtend tussen vijf en zes opstond, vertelden zijn arbeider en de andere getuigen dat de goederen waarover zij al verklaard hadden, vermist waren.
De man droeg een bruine jas en een bonte hoed. Hij had gezegd op 27 februari naar Leeuwarden te gaan en vervolgens verder om werk te zoeken. Aan zijn spraak leek hij Andrijs een Leeuwarder. Andrijs sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 28 februari 1809: Andrijs Wijtzes.
Trijntje Volkerts en Andrijs Wijtzes, Hardegarijp 1808–1809
Anke Baukes, vrouw van Klaas Sijtes, boer op Oude Miede onder Suawoude, in haar 28 e levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat maandag 10 van deze maand in de voormiddag dominee Cramer en Petrus Gedes, predikant en ouderling van Suawoude en Tietjerk, bij haar thuis een huisbezoek kwamen brengen. Zij hoorde wel dat de predikant en ouderling het soms oneens waren, maar kon niet op hun woorden letten. Zij had een kind op schoot en nog twee kinderen speelden om haar heen.
Zij sloot haar verklaring na voorlezing en ondertekende die eigenhandig. Bergum,20 augustus 1795. Anke Baukes.
Michiel ging weer naar binnen, vroeg opnieuw om een borrel en ging op de bank zitten. De inwoners van Oostermeer gingen om hem heen en naast hem zitten. Enkelen van degenen die hem hadden mishandeld kwamen ook weer in die kamer en zongen Oranje-liedjes. Anke Sijbes, eveneens uit Oostermeer, fluisterde hem in het oor dat hij moest proberen stilletjes weg te komen. Zij stonden met stokken en palen klaar om hem op te wachten. Anke raadde hem aan een stuk zo snel mogelijk vooruit te komen; Anke zou hem dan opwachten. Michiel volgde dat advies. Over sloten en land ontkwam hij aan hen zonder dat zij hem hadden gezien. Van een afstand zag hij wel vier mannen met stokken. Uiteindelijk kwamen Anke Sijbes en Alle Jeens bij hem. Zij reisden naar huis zonder onderweg verder hinder te ondervinden.
Anke Sijbes, arbeider en veerman te Oostermeer, in zijn 56e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij afgelopen woensdag, 28 oktober, 's avonds van de markt van Drachten kwam en in het Smallinger Opeinde de herberg Nijetap binnenliep. Daar zou hij geld ontvangen voor een paard dat hij die dag had verkocht. Hij verklaarde dat het daar "helder onweg ging".
Hij wist verder niets. Na voorlezing beëindigde hij zijn verklaring en zette zijn handmerk te Bergum op 4 november 1795. Bij het kruis staat dat het door Anke Sijbes zelf is gezet.
Op advies van Anke Sijbes wist Michiel ten slotte stilletjes weg te komen. Alle en Anke vertrokken kort daarna. Onderweg troffen zij Michiel weer aan. Gezamenlijk vervolgden zij rustig en vreedzaam hun reis naar huis. Hij zag vier personen met stokken op de weg een eindje voorbij Nijetap. Zij passeerden hen en groetten elkaar. Hij kende deze personen niet. Van de belagers kende hij alleen Rinse Oedses uit Ondega. Die was mede een van de voornaamste... en riep dat hij of Michiel dood zou gaan.
Sijtze bleef binnen en wist dus niets van wat buiten gebeurde. Michiel kwam uiteindelijk weer binnen en bleef nog wat bij hen zitten. Niet lang daarna vertrok hij. Hij zei tegen Sijtze dat Anke Sijbes, Alle Jeens en hij zouden weggaan. Sijtze en enige andere inwoners van Oostermeer troffen hen onderweg in Rottenvalle weer aan. Zij reisden gezamenlijk rustig en vreedzaam naar huis.
Kort daarna vertrok Michiel. De getuige had niet verstaan dat Anke Sijbes hem vertelde dat hij Michiel had aangeraden naar huis te gaan. Hij wist van het geval verder niets, behalve dat zij gezamenlijk waren weggegaan. In Rottenvalle troffen zij Michiel weer aan. Gezamenlijk gingen zij vreedzaam met elkaar naar huis. Hij wist verder niets. Na voorlezing beëindigde en ondertekende hij zijn verklaring te Bergum op 4 november 1795.
Volgens Jan waren Antje Lieuwes, Sijtze Lieuwes, Janke Baars en Anke Ytzes, allen uit Veenwouden, erbij aanwezig. Ook Hendrikje Dirks, Martens zus onder Hardegarijp, was erbij. Daarna ging hij naar huis. Hij sloot na voorlezing met zijn eigen kruismerk te Bergum op 31 januari 1811, gewaarmerkt door P.W.G.
Hendrikje Dirks, dochter van arbeider Dirk Botes op het Hooghiem onder Hardegarijp, woont bij hem en is in haar twintigste levensjaar. Zij werd opgeroepen en ondervraagd. Op 13 januari 's avonds waren bij haar en haar vader onder anderen Antje Lieuwes, Jan Claas en Anke Ytzes, allen uit Veenwouden.
De vrouw die in de school woonde, vertelde dat twee onbekende vrouwen op donderdagmiddag bij haar waren gekomen. Zij noemden zich Anna Catrina Doijen en Lijsbert Hendriks. Zij hadden bonen bij zich. De bewoonster kookte die en daarna aten zij ze op. De reizigsters bleven er die nacht.
In het bewaarde slot staat dat Anna Catrina Doijen en haar reisgenote Lijsbert Hendriks door de dorpsrechter waren aangehouden en gevangengenomen. Anna kon niets meer verklaren en zette op 21 augustus 1773 in Oostermeer haar eigen merk.
Lijsbert vertelde dat zij wegens slechte behandeling door haar man was vertrokken. In Groningen had zij zich aan Anna Catrina Doijen verhuurd. Samen wilden zij naar Amsterdam om te zien of zij daar een dienst kon krijgen. Enige dagen eerder waren zij uit Groningen vertrokken.
Anna Catrina Douwes, wonend in Oostermeer, in haar 16de levensjaar, is opgeroepen en ondervraagd, maar wegens haar minderjarigheid niet beëdigd . Zij verklaart dat zij in de meitijd van 1757 zag dat Gerben Ybes, meesterbakker in Oostermeer, zijn vrouw het huis uitjoeg. Zijn vrouw zat in de hof op een boom en zei tegen Gerben iets over zijn voornemen een mes te kopen om haar te vermoorden. De precieze inleiding van haar woorden is niet geheel duidelijk. Gerben antwoordde: "Ja, duivel, dat zal ik doen." Anna weet verder niets. Na voorlezing sluit en ondertekent zij haar verklaring; de afsluiting is verkort.
In juli 1803 vond baker Jitske Sjoerds een geldzakje op een gootje in de keukenschoorsteen van Johannes Huis. Anna Geertruida Faber miste eerder geld uit een kastje. Drie vrouwen vertelden ieder wat zij zelf hadden gezien.
Op 25 juli 1803 werd ook de voormalige dienstmeid Ytje Johannes verhoord. Haar verklaring staat hieronder bij die van Jitske Sjoerds, Anna Geertruida Faber en Aafke Rinsma.
Anna Geertruida Faber
Anna Geertruida Faber, de vrouw van Johannes Huis te Bergum, was in haar 24ste levensjaar. Enkele weken vóór haar verklaring had zij in een pulpitum, een afsluitbaar kastje in de kamer, een zak met honderd gulden opgeborgen. Het bedrag bestond uit 33 stukken van drie gulden en één carolusgulden . Zij had later vier stukken van drie gulden uit de zak gehaald. Er lag toen 88 gulden in.
Aafke Rinsma logeerde bij haar dochter Anna Geertruida Faber en schoonzoon Johannes Huis in Bergum. Zij was de vrouw van Sierk Faber, secretaris van het Hof van Friesland te Leeuwarden.
Anna Maria Ruit was de vrouw van Andries Smit, meester-koekbakker te Leeuwarden . Naar haar beste weten was zij in haar vierendertigste levensjaar. Zij verscheen en werd beëdigd . Zij verklaarde dat zij op de elfde van deze maand met haar koekenkraam op de markt van Oostermeer stond, voor het huis van Sybren Mients.
Naar haar gedachte had de dader of hadden de daders het zeil van de kraam aan de achterkant opgelicht en de goederen zo gestolen. Zij wist niet wie zich aan deze diefstal schuldig had gemaakt. Omdat zij verder niets wist, beëindigde zij hier na voorlezing en ondertekende deze eigenhandig. Bergum , 13 oktober 1789. Handtekening: Anna Maria Ruit. De attestatie vermeldt commissaris en secretaris, dezelfde datum en de handtekeningen van F. Ypeij en H. B. van Sminia.
Na onderzoek van uw brief en de daarbij gevoegde verklaring van Anna Van den Berg hebben wij besloten u te verzoeken en aan te schrijven om Albart Jans, die in uw brief genoemd wordt, zodra hij zich weer binnen uw rechtsgebied bevindt, voor u te laten verschijnen. Verhoor hem over het bewuste voorval en handel daarna met hem zoals u naar uw oordeel van voorzichtigheid passend zult vinden.
Anne Folkerts — 2 verhaalpagina’s · beoordeeld verband
Mogelijk dezelfde getuige; leeftijd sluit niet precies aan: Anne Folkerts te Suameer. In oktober 1800 is Anne Folkerts ongehuwd, woont in Suameer en is in zijn 33ste levensjaar. In februari 1807 noemt de tekst een ongehuwde schoolmeester en gaarder in Suameer, vermoedelijk in zijn 41ste levensjaar. Naam, plaats en burgerlijke staat passen; het leeftijdsverschil is groter dan de verstreken tijd en het cijfer in 1807 is onzeker. Beroep en leeftijd zijn onvoldoende bevestigd om de identificatie zeker te maken. Beide gebeurtenissen blijven afzonderlijk.
In de nacht van 13 op 14 oktober 1800 verdwenen zes korven met bijen uit twee verschillende bijenstallen in Suameer . Beertje Taekes en Anne Folkerts verklaarden ieder over hun eigen korven. Hun beschrijvingen van de kleur, letters en vlieggaten liepen uiteen.
Anne Folkerts - een blauwe korf met A.F.
Anne Folkerts woonde eveneens in Suameer. Hij was meerderjarig, ongehuwd en in zijn 33ste levensjaar. Ook hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd. In dezelfde nacht, van 13 op 14 oktober, miste hij drie bijenkorven uit zijn eigen bijenstal.
Anne kende de dader niet. Zijn verklaring werd hem duidelijk voorgelezen en op 15 oktober 1800 tekende hij in Bergum met zijn eigen naam, Anne Folkerts. Zijn aangifte en die van Beertje blijven twee verschillende vermissingen.
Schoolmeester en gaarder Anne Folkerts vertelt over zijn geslachte zwarte schaap.
Anne Folkerts
Anne Folkerts, ongehuwd, schoolmeester en gaarder te Suameer en daar wonend, in zijn 41ste levensjaar, verklaarde onder ede dat in de nacht van 31 januari op 1 februari een zwart schaap van hem was geslacht uit een omheining bij zijn huis. De romp was daar achtergelaten, maar het vel en vet waren meegenomen. Het vel was bij de kop afgesneden.
Na duidelijke voorlezing ondertekende hij te Bergum op 2 februari 1807. Anne Folkerts.
Rinse en de knecht Sierk Bouwes noemden ieder hun eigen vermiste voorwerpen. Dorpsrechter Broer Pieters was bij een kistopening aanwezig en beschreef wat hij zag. Hun verklaringen spreken over de schout; de smid Anne Foppes en knecht Sije Joukes legden daarnaast uit waarom Martjen om het openen van de kist had gevraagd.
Anne Foppes
Anne Foppes, smid te Garijp, in zijn 19e levensjaar, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat Martjen Claes, meid van Rinse Hedzers Douma, huisman te Garijp, op donderdag 25 maart jongstleden samen met Sije Joukes uit Bergum bij hem is gekomen. Zij vroeg of hij of zijn broer bij R.H. Douma wilde komen om haar kist te openen, omdat haar sleutel weg was en zij uit haar dienst vertrok.
Anne Foppes.
De smid Anne Foppes verklaarde dat Martjen de doeken en boekjes aan knecht Sierk Bouwes teruggaf voordat zij haar dienst verliet. Sije Joukes verklaarde bovendien dat de huisvrouw van Rinse Hedzers Douma mutsen in de kist herkende.
Tjitske Floris, weduwe Lautenbach, was 62 jaar en woonde op Huis ter Heide onder Bergum. Na ondervraging en beëdiging verklaarde zij dat haar knecht Anne Harmens haar op 15 december bij het aanbreken van de dag vertelde dat er twee schapen uit het land achter haar huis ontbraken. Bij een eigen onderzoek stelde zij vast dat dit klopte. Eén schaap was wit. Het andere was zwart, met halfwitte voeten die aan de achterzijde hoog doorliepen, een witte plek onder de buik en een bles op de kop. De twee dieren waren in de nacht van 14 op 15 december verdwenen. Tjitske kon niet aangeven wie ze had weggenomen. Na duidelijke voorlezing ondertekende zij haar verklaring te Bergum op 17 december 1802 met haar eigen hand. Ondertekend: Tjitske Floris.
Anne Harmens Witzenburg, 23 jaar, was knecht bij de weduwe Lautenbach op Huis ter Heide onder Bergum. Na ondervraging en beëdiging verklaarde hij dat hij op 15 december bij het opstaan ontdekte dat een wit en een zwart schaap uit het land achter het huis ontbraken. Het hek stond open, terwijl het de avond ervoor gesloten was. De schapen waren met touwen om de hals stevig aan elkaar vastgebonden. Het witte schaap had volgens hem geen bijzondere tekens. Het zwarte had twee halfwitte achterbenen, een witte plek onder de buik, een bles op de kop en een witte ring om de staart. Anne had de sporen van de schapen eerst kunnen volgen tot aan de stad Leeuwarden. Hij verklaarde dat ze in de nacht van 14 op 15 december uit de weide waren genomen, maar wist niet wie dat had gedaan. Na duidelijke voorlezing sloot hij zijn verklaring op 17 december 1802 in Bergum af met zijn eigen handmerk . De akte noemt dit het door Anne Harmens zelf gezette merk.
Jelte van Sminia, drost van het vijfde district in Friesland, wonend te Bergum en in zijn 49ste levensjaar, werd door commissaris Minse Wijtses beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij afgelopen zaterdag, de 3de, om ongeveer vier uur 's middags met zijn knecht Anne Harmens Witsenburg te paard van Leeuwarden naar Bergum vertrok.
Anne Harmens Wittenborg — 2 verhaalpagina’s · beoordeeld verband
Zeer waarschijnlijk dezelfde persoon: Anne Witzenburg, knecht van Sminia, 1807–1808. Anne Harmens Wittenborg/Witsenburg is in oktober 1807 in zijn 29ste levensjaar en knecht van Sminia te Bergum. Anne Witzenburg/Witsenborg is in mei 1808 in zijn 30ste levensjaar en opnieuw zijn knecht. Naamvarianten, werkgever, plaats en leeftijd sluiten op elkaar aan.
Anne Harmens Wittenborg, knecht van drost Jelte van Sminia te Bergum en in zijn 29ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij afgelopen zaterdag, de 3de, omstreeks vier uur met zijn werkgever te paard van Leeuwarden naar Bergum vertrok.
Anne Harmens Wittenborg.
Anne Harmens Wittenborg/Witsenburg is in oktober 1807 in zijn 29ste levensjaar en knecht van Sminia te Bergum. Anne Witzenburg/Witsenborg is in mei 1808 in zijn 30ste levensjaar en opnieuw zijn knecht. Naamvarianten, werkgever, plaats en leeftijd sluiten op elkaar aan.
Anne Harmens Wittenborg/Witsenburg is in oktober 1807 in zijn 29ste levensjaar en knecht van Sminia te Bergum. Anne Witzenburg/Witsenborg is in mei 1808 in zijn 30ste levensjaar en opnieuw zijn knecht. Naamvarianten, werkgever, plaats en leeftijd sluiten op elkaar aan.
Op 15 december 1802 ontdekte Anne Harmens Witzenburg, knecht op Huis ter Heide onder Bergum, dat twee schapen verdwenen waren uit het land achter het huis van de weduwe Lautenbach. Hij vertelde het bij het aanbreken van de dag aan zijn werkgeefster Tjitske Floris.
Anne Harmens Witzenburg
Anne Harmens Witzenburg, 23 jaar, was knecht bij de weduwe Lautenbach op Huis ter Heide onder Bergum. Na ondervraging en beëdiging verklaarde hij dat hij op 15 december bij het opstaan ontdekte dat een wit en een zwart schaap uit het land achter het huis ontbraken. Het hek stond open, terwijl het de avond ervoor gesloten was. De schapen waren met touwen om de hals stevig aan elkaar vastgebonden. Het witte schaap had volgens hem geen bijzondere tekens. Het zwarte had twee halfwitte achterbenen, een witte plek onder de buik, een bles op de kop en een witte ring om de staart. Anne had de sporen van de schapen eerst kunnen volgen tot aan de stad Leeuwarden. Hij verklaarde dat ze in de nacht van 14 op 15 december uit de weide waren genomen, maar wist niet wie dat had gedaan. Na duidelijke voorlezing sloot hij zijn verklaring op 17 december 1802 in Bergum af met zijn eigen handmerk . De akte noemt dit het door Anne Harmens zelf gezette merk.
Anne Jacobs, kleermakersdochter, ongeveer twintig jaar, woont als ongehuwde in Pyters huis in Bergum. Zij vertrok op 20 oktober naar Drachten en liet alles daar in goede staat achter. Toen zij vandaag terugkwam, hoorde zij dat er was ingebroken en gestolen. Er ontbreken geld en een zilveren ring. ... Zij noemt drie carolusgulden en later nog negen carolusgulden die zij in de lade had achtergelaten. Verder kan zij niets zeggen. Zij bevestigt de voorgelezen verklaring met haar zelfgezette merk, Bergum, 4 november 1740, Anne Jacobs.
Anne Jans — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Jitske Pytters, vrouw van landbouwer Anne Jans in Kuikhorne onder Bergum, is 32 jaar. Na verschijning, beëdiging en verhoor verklaart zij dat zij op zaterdagavond 11 februari hoorde dat Aafke bij Bauke Timmerman was overleden. Bauke was enkele weken eerder uit Dokkum gekomen. Jitske ging erheen en hielp Aafke aankleden.
Kuikhorne 1806 - Het zwartbonte schaap van Anne Jans verdwijnt
Anne Jans legt op 17 juni 1806 een verklaring af over een zwartbont schaap dat in de nacht bij de weg dicht bij zijn huis graasde.
Anne Jans - verklaring
Anne Jans (in modern Nederlands)
Anne Jans, wonend bij Kuikhorne onder Bergum, in zijn 33 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat in de afgelopen nacht, tussen de zestiende en zeventiende, een zwartbont schaap was gestolen van de weg vlak bij zijn huis. Het schaap liep op de zestiende om twaalf uur 's nachts nog langs die weg te grazen. Het was een geldbouwke van ruim een jaar oud.
Dit is het eigenhandig geplaatste handmerk van Anne Jans, in tegenwoordigheid van P.M.B.Braunius.
Anne Noordenbos — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Op donderdag 4 januari 1770 beviel Sjoukjen Folkierts in Oenkerk van een dochter. Haar echtgenoot Sierk Sierks was al lange tijd weg. Een week later werden Tjittje Pijlgers, Hendrik Pijtters, dorpsrechter Pijtter Henrica, vroedmeester Anne Noordenbos en Sjoukjen zelf gehoord. Hun verklaringen verschillen op enkele punten, onder meer over het jaar waarin Sierk vertrok.
Voor zover de getuige wist, had Sjoukjen niets naders over Hendrik gezegd. Bij de bevalling waren de getuige, vroedmeester Anne Noordenbos, Sjoukjens moeder en een zuster aanwezig. Verder wist zij niets. Zij sloot haar verklaring na voorlezing en ondertekende. Oenkerk, 11 januari 1770; de handtekening schrijft Tjittie Pijlgers.
Anne Noordenbos
Anne Noordenbos, chirurgijn en vroedmeester in Oudkerk en in zijn 40ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat afgelopen donderdag, de 4de van deze maand, Sjoukjen Folkierts, echtgenote van Sierk Sierks, in Oenkerk van een dochter was bevallen. Hij had haar als vroedmeester geholpen. Tijdens de bevalling vroeg hij wie de vader was, omdat haar man al zo lang weg was dat hij niet de vader kon zijn. Zij zei dat de vader Hendrik heette en in Ferwerd woonde; zijn achternaam kende zij niet. Hij kreeg geen verdere informatie van haar, behalve dat deze persoon ongehuwd was.
Anne Noordenbos onderzoekt Johannes op de eerste avond
Anne Noordenbos, meesterchirurgijn te Oudkerk, naar zijn beste weten ongeveer tweeënveertig jaar oud, werd de vorige avond omstreeks vijf uur bij Johannes gevraagd. Hij zag een kleine wond boven op het hoofd en nog een wond bij het voorhoofd. Hij onderzocht en verzorgde Johannes en beoordeelde de wond toen niet als dodelijk.
Philips hield zijn vuist naar hem. Binne wist niet wat hij daarmee wilde zeggen. In Johannes' huis zag Binne hem bij de haard liggen, nog sterk bloedend en zonder te spreken. Chirurgijn Anne Noordenbos onderzocht en verbond hem. Binne hielp Johannes in bed brengen en hoorde geen woord van hem.
Op 3 mei 1773 vertelde Anne Noordenbos dat hij Johannes sinds zijn eerdere verklaring geregeld had bezocht. Zijn toestand verbeterde geleidelijk. Hij kon behoorlijk eten en de wonden stonden goed. Volgens de chirurgijn was hij buiten levensgevaar als er geen complicaties optraden.
Anne Noordenbos, meester-chirurgijn in Oudkerk en in zijn 31e à 32e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op 27 januari jongstleden in de vroege ochtend werd gehaald naar het huis van herbergier Pijtter Douwes in Tietjerk. Toen hij de herberg binnen zou gaan, zag hij twee mensen slapen die hij niet kende. Volgens de informatie die hij kreeg, zouden dit Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen en Jan Pijtters uit Bergum zijn geweest. In de herberg onderzocht en verbond hij Jouke Fockes. Deze had op de linkerwang, langs het kaakbeen tot over de kin, een zware, diepe snijwond van ongeveer twee vingers lang, aangebracht met een scherp instrument. De patiënt zei dat Hedzer Binnerts hem die snijwond zonder de geringste ruzie had toegebracht. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende.
Onder de accolade met ‘Anne Parochie’: Houte Leidel; Klaas Jans, kapitein; Jan Janssen, aangeduid als ‘Zijnde een Zoon Van Jan Jansen’; Harmen Liers; Eijtter Reinders.
Gerrit Doijkes, ongehuwd, werkzaam en inwonend als kleermakersknecht bij Cornelis Sijbes, meesterkleermaker te Oudkerk , in zijn 23 e levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat hij afgelopen zondagnacht de hele nacht alleen door de dorpsbuurt had gewandeld. Hij had ook wat gezongen, maar volgens hem geen verboden liedjes of liedjes waardoor iemand beledigd kon worden. Hij passeerde 's nachts twee personen: Anne Pieters, knecht bij ontvanger Jarke Gerrits, en Hendrik Sijbes, zoon van Sijbe Hendriks, die eveneens in Oudkerk woonde. De laatstgenoemde greep hem vast zonder dat hij hem iets verkeerds had gezegd. De getuige zei:
Dat deed hij ook. Daarna vervolgden Anne Pieters en Hendrik Sijbes hun weg naar de dorpsbuurt. De getuige wandelde nog een keer naar het oosten. Hij verklaarde verder niemand te hebben ontmoet of gezien en geen enkel geluid op straat te hebben gehoord. Toen hij 's morgens thuiskwam was zijn baas al uit bed. Toen hij naar de kleermakerstafel wilde gaan zag hij dat de vrijheidsboom was uitgegraven en naast het gat op de grond lag. Hij had daar van tevoren niets over gehoord.
Die waren bij de onderhandeling aanwezig geweest en kenden de verkoper goed. De koopman gaf hun namen niet aan de getuige op. Op de vraag naar zijn eigen naam antwoordde hij dat hij Anne Pytters heette, slager te Grouw.
Dat hadden zij gedaan, maar er ontbrak een koe: hetzelfde dier dat hij op de markt had gezien. De volgende dag stuurde hij zijn knecht Tjeerd Gerbens naar Anne Pytters in Grouw. Die moest het dier mee terugkrijgen of bij de slager in bewaring laten.
De volgende dag, de zestiende, stuurde zijn baas de getuige met een brief naar Anne Pytters in Grouw. Nadat hij eerst het vermiste dier had beschreven, stuurde Anne een makker met hem naar de stal van kastelein Johannes Breus te Grouw. Daar stonden meerdere dieren.
Gerrijt Klaases, koopman te Stapert in Overijssel, ongeveer vijfentwintig jaar oud, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij die dag hier op de markt een zwarte zesjarige ruin had gekocht, met wat wit bij de schoft. Hij kende de verkoper niet. Deze had gezegd dat hij Anne Sipkes heette en te Oudehove in Groningen woonde. Gerrijt betaalde meteen de koopprijs van achtentwintig carolusguldens .
Hij reisde met Jan Arjens meteen naar Bergum . Daar vonden zij het paard op de markt. Volgens wat werd gezegd had Anne Sipkes van Oudehoof het voor achtentwintig carolusguldens aan koopman Gerrijt Klaases te Stapert verkocht. Kornelis wist zeer goed dat de ruin aan zijn werkgeefster toebehoorde en eiste het daarom terug. Anne Sipkes bracht het paard op bevel van het gerecht naar het gerechtshuis .
Hij reisde met Jan Arjens meteen naar Bergum . Daar vonden zij het paard op de markt. Volgens wat werd gezegd had Anne Sipkes van Oudehoof het voor achtentwintig carolusguldens aan koopman Gerrijt Klaases te Stapert verkocht. Kornelis wist zeer goed dat de ruin aan zijn werkgeefster toebehoorde en eiste het daarom terug. Anne Sipkes bracht het paard op bevel van het gerecht naar het gerechtshuis .
Zij vonden het paard op de markt te Bergum . Anne Sipkes van Oudehoof zou het voor achtentwintig carolusguldens aan koopman Gerrijt Klaases te Stapert hebben verkocht. Jan kende het paard zeer goed. Hij herkende het aan het wit aan beide kanten van de schoft en aan de spat aan het rechterbeen. Hij durfde met zekerheid te zeggen dat het paard aan de weduwe toebehoorde. Daarom eiste hij het samen met Cornelis Engberts terug. Het gerecht bracht het paard naar het gerechtshuis.
Eelkien Willems woonde met haar man Anne Taekes, boer in Eernewoude . Zij was in haar dertigste levensjaar.
Eelkien Willems, huisvrouw van Anne Taekes, boer te Eernewoude , in haar dertigste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat zij gisterenmorgen omstreeks zonsopgang, een nieuw stuk doek van ongeveer 26 ellen miste. Dat had uitgespannen vóór haar huis gelegen. Zij wist niet waar het doek was gebleven.
Ed: Mog: Heeren Nopens het Stuck doek voor het huis van Anne Taekes te Eernewoude den 12 deser te bleeken uit- gespannen en aldaar weggeraakt, als nog Vermit- ste, en niet te Weten Waar gebleven is, hebben wij de Eere hier nevens te Voegen de Depositie van Eelkien Willems huisvrouw van Anne Taekes, Zonder dat daar omtrent iets Anders hebben kunnen ontdecken Wij blijven met Respect Ed: Mog: Heeren UEd: Mog: Seer gehoorzame en onderdanige Dienaren Die van ’t Geregte van Tietjerksteradeel
"Edelmogende heren, wij voegen de verklaring bij van Eelkien Willems, huisvrouw van Anne Taekes, over het stuk doek dat op de 12de vóór hun huis te Eernewoude was uitgespannen om te bleken en daar verdween. Het wordt nog vermist en men weet niet waar het gebleven is. Wij hebben daarover niets anders kunnen ontdekken. Met respect blijven wij uw zeer gehoorzame en onderdanige dienaren, het gerecht van Tietjerksteradeel."
Anne Vander Berg uit Leeuwarden stond met een kraam op de markt in Bergum. In september 1776 verklaarde zij over verdwenen amandelen en koek die zij op de Lege Weg terugzag.
Anne Vander Berg geeft haar eigen rok als pand
Anne Vander Berg, de vrouw van Hans Alsma, woont in Leeuwarden en is in haar 43e levensjaar. Zij wordt verhoord. Zij had met haar kraam op de markt in Bergum gestaan en miste daaruit een zak met ongeveer dertig pond droge amandelen en andere handelswaar.
Anne Witsenborg — 1 verhaalpagina · beoordeeld verband
Zeer waarschijnlijk dezelfde persoon: Anne Witzenburg, knecht van Sminia, 1807–1808. Anne Harmens Wittenborg/Witsenburg is in oktober 1807 in zijn 29ste levensjaar en knecht van Sminia te Bergum. Anne Witzenburg/Witsenborg is in mei 1808 in zijn 30ste levensjaar en opnieuw zijn knecht. Naamvarianten, werkgever, plaats en leeftijd sluiten op elkaar aan.
De boeken lagen onder bladeren. Anne en Pytter Jans namen de twee boeken mee en brachten deze naar baljuw J. van Sminia in Bergum. Anne weet verder niets. Na voorlezing tekent hij op 20 mei 1808 in Bergum: Anne Witsenborg.
Omstreeks vijf uur 's avonds bevond hij zich bij Vijversberg aan het einde van de Zwarteweg. Drost Jelte van Sminia en diens knecht Anne Wittenburg haalden hem in, evenals Folkert en Binne Wadman, die beiden te paard reden. Hij hoorde dat er gesproken werd, maar wist niet wat er gezegd was.
Anne Witzenburg — 2 verhaalpagina’s · beoordeeld verband
Zeer waarschijnlijk dezelfde persoon: Anne Witzenburg, knecht van Sminia, 1807–1808. Anne Harmens Wittenborg/Witsenburg is in oktober 1807 in zijn 29ste levensjaar en knecht van Sminia te Bergum. Anne Witzenburg/Witsenborg is in mei 1808 in zijn 30ste levensjaar en opnieuw zijn knecht. Naamvarianten, werkgever, plaats en leeftijd sluiten op elkaar aan.
Anne Harmens Wittenborg/Witsenburg is in oktober 1807 in zijn 29ste levensjaar en knecht van Sminia te Bergum. Anne Witzenburg/Witsenborg is in mei 1808 in zijn 30ste levensjaar en opnieuw zijn knecht. Naamvarianten, werkgever, plaats en leeftijd sluiten op elkaar aan.
Daar vond hij vier bijbels waarvan het goud- en zilverwerk, waaronder de haken, was afgesloopt. Hij liet deze voorlopig liggen en nam ze bij terugkomst mee naar J. van Sminia, baljuw van het vijfde district, in Bergum. De baljuw vroeg hem het bos opnieuw te doorzoeken en gaf zijn knecht Anne Witzenburg als helper mee.
Zij vonden nog twee boeken: een bijbel en een klein testament. Pytter en Anne Witzenburg namen de twee boeken mee en brachten die, net als de eerste, naar het huis van baljuw J. van Sminia. Pytter weet verder niets. Na voorlezing zet hij op 20 mei 1808 in Bergum zijn handmerk, in aanwezigheid van A.
Anne Witzenburg
Anne Witzenburg, knecht van baljuw J. van Sminia in Bergum, is in zijn 30ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij dat hij op verzoek van zijn werkgever op 19 mei om elf uur 's morgens met arbeider Pytter Jans uit Hardegarijp naar een bos ging.
Anne Witzenburg, knecht van Sminia, 1807–1808
Anne Harmens Wittenborg/Witsenburg is in oktober 1807 in zijn 29ste levensjaar en knecht van Sminia te Bergum. Anne Witzenburg/Witsenborg is in mei 1808 in zijn 30ste levensjaar en opnieuw zijn knecht. Naamvarianten, werkgever, plaats en leeftijd sluiten op elkaar aan.
Hoocke Jelts, dienstknecht bij Wijtskie Folkes, weduwe van Roel Tjallings, te Oostermeer , in zijn twintigste levensjaar, werd ondervraagd. Vanwege zijn minderjarigheid werd hij niet beëdigd . Hij getuigde dat hij op de 15de van deze maand, 's morgens omstreeks elf uur, zijn brood at bij het haardvuur. De weduwe van Gerben Halbes en Antie Heijlkes zaten daar ook; hijzelf zat midden voor het vuur en er was ook een Sijbren Douwes.
Antie Heijlkes
Antie Heijlkes, dienstmaagd bij Wijtskie Folkes, weduwe van Roel Tjallings, te Oostermeer, in haar zestiende levensjaar, werd opgeroepen en ondervraagd. Vanwege haar minderjarigheid werd zij niet beëdigd. Zij getuigde dat zij op de 15de van deze maand omstreeks elf uur 's morgens haar brood at in een hoek van de haard. De huisvrouw en de weduwe van Gerben Halbes waren erbij. Knecht Hocke Jelts zat midden voor het vuur. Sijbren Douwes, die voorlopig door de buitenvoogden van Oostermeer werd onderhouden, zat in de andere hoek.
Volgens de getuige leek Sijbren erop uit de weduwe van het leven te beroven. Hij had haar hard met zijn knieën gestoten en het mes door haar handen gehaald, waarin sneden tot op het bot zaten. Hij had haar zo toegetakeld dat zij voorlopig niets tot zich nam en in haar ledikant te bed lag. De getuige geloofde vast dat de weduwe het leven zou hebben verloren als de knecht haar niet had ontzet. Zij kon verder niets zeggen, sloot na voorlezing haar verklaring en zette zelf een kruis als merk. Bergum, 17 februari 1756; het merk van Antie Heijlkes.
Wijtskie Folkes, weduwe van Roel Tjallings, wonende te Oostermeer, naar haar beste weten in haar 63ste levensjaar, werd beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat Sijbren Douwes, die werd onderhouden door de buitenvoogden van Oostermeer en sinds de 4de van deze maand naar haar huis was gestuurd, op de 15de omstreeks elf uur 's morgens een speld van haar vroeg. De weduwe van Gerben Halbes, knecht Hocke Jelts en dienstmeid Antie Heijlkes waren erbij. Zij gaf hem een speld. Hij had die verschillende keren tussen duim en vinger naar haar uitgestoken. Intussen haalde hij een mes tevoorschijn, greep haar vast, sneed haar met het mes en mishandelde haar verder ernstig. Zij verwachtte zoiets niet.
Bergum 1742: de zwangere Antie Johannis en haar verbanning
Antie Johannis keerde terug naar Bergum terwijl zij uit Friesland verbannen was. Het Hof legde haar opnieuw een verbanning op. Omdat zij hoogzwanger was, kreeg zij toestemming voorlopig in haar geboorteplaats te blijven.
Hierna volgen een brief en een vonnis van het Hof, aan het gerecht gezonden, betreffende Antie Johannis, dochter van Johannis Jans Schoor te Bergum .
Na het voorlezen sloot Antje haar verklaring af en ondertekende zij met haar eigen hand. Haar naam staat bij de ondertekening als Antie Kornelis. Het gerecht nam deze verklaring op 13 oktober 1796 in Bergum op. Ook de commissaris en secretaris tekenden de akten af.
Albert Hattums overleed in 1807 tijdens zijn vijfjarige tuchthuisstraf in Leeuwarden. Hij was toen ongeveer 69 of 70 jaar oud. Zijn vrouw Antie Martens leefde nog. Albert werd op 6 mei 1807 in Veenwouden begraven.
Antje (vrouw van Jan Sjonger, 1806) — 1 verhaalpagina
Tjettje Liuwes, dienstmaagd bij Jan Pytters Crol te Hardegarijp, in haar 26 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat gisteren ongeveer een uur vóór één twee vrouwen langs het huis van haar baas waren gegaan. Eén heette Antje en was de vrouw van de man die gewoonlijk Jan Sjonger werd genoemd. Haar dochter was bij haar.
Zij hielden zich te Zwaagwesteinde op. Antje droeg een zonnehoed met zwartbont aan de voorkant en daaronder een rode doek. De kleding was slordig.
Onder de arm droeg zij een doek met wat goederen. De getuige had horen zeggen dat Antje te Zwaagwesteinde woonde.
Antje Alberts — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Antje Alberts is een ongehuwde jonge vrouw, in haar zeventiende levensjaar. Zij woont bij haar vader Aldert Pieters, kastelein in het Zwart Kruis aan de Zomerweg onder Bergum. Na oproeping en ondervraging verklaarde zij het volgende. Maandagmiddag kwamen Oeble Beernts en Gerrit Johannes met de sjees bij haar thuis. Zij hadden daar de hele middag rondgetreuzeld. Kort na hun komst ging Antje naar de tuin. Toen zij terugkwam, vond zij hen daar nog. Vervolgens ging zij weer weg om te melken. Hun paard stond voor de sjees. Toen zij terugkwam, waren zij er nog steeds. Gerrit was toen al behoorlijk dronken.
Dit is het eigenhandig geplaatste merk van Antje Alberts: +.
Dezelfde personen volgens de familie- en aktegegevens op deze pagina’s: Antje Alderts en Hattum Joukes Kuipers. Antje wordt in 1795 genoemd als zestienjarige dochter van de kastelein. In 1811 en 1822 verschijnen Antje Alderts en Hattum Joukes, later Kuipers, als echtgenoten aan de Zomerweg. De boedelstukken uit 1849 noemen hetzelfde echtpaar; de bezitsbeschrijving noemt bovendien Antjes ouders Aldert Pieters en Joukje Martens. Hattum Joukes Kuipers wordt niet gelijkgesteld aan Hattum Alberts uit de andere familie.
De diefstal in de herberg: de verklaring van getuige Antje Alderts (16) (Bergum, 1795)
Antje Alderts (in modern Nederlands):
Ik ben Antje Alderts . Ik ben ongehuwd en woon bij mijn vader Aldert Pieters, kastelein in het Zwart Kruis onder Bergum aan de Zomerweg. Ik ben ongeveer zestien jaar oud.
Behorende tot de afzonderlijke boedel van wijlen Antje Alderts:
Deze goederen zijn samen aan wijlen Antje Alderts toegedeeld bij contract van scheiding, gepasseerd voor notaris Bruinsma te Bergum op 30 juli 1806, overgeschreven te Leeuwarden op 28 oktober daaraanvolgende, nummer 16, folio 304.
Dit gebeurde onder de voorwaarde dat wijlen Antje Alderts als overneemster zou betalen de som van achthonderdvijftig gulden. Deze som is, volgens kanttekening op een afschrift van genoemd contract, voldaan.
Beide percelen zijn door wijlen Antje Alderts aangeërfd, voor de ene helft van haar vader, Aldert Pieters, en voor de andere helft van haar moeder, Joukje Martens.
Deze vier laatste percelen zijn door Antje Alderts aangeërfd van haar moeder Joukje Martens. Aan haar waren deze percelen toegedeeld bij het genoemde contract van scheiding.
Nummers 11 en 12 zijn door Antje Alderts voor de ene helft aangeërfd van haar moeder Joukje Martens, en voor de andere helft aangekocht volgens proces-verbaal van finale verkoop, gepasseerd voor notaris Wilhelmy te Bergum op 2 maart 1824, naar behoren geregistreerd en overgeschreven te Leeuwarden op 26 maart, deel 31, nummer 33.
Dit perceel is door Antje Alderts, evenals de nummers 5 en 6, voor de ene helft van haar vader en voor de andere helft van haar moeder aangeërfd.
Behorende tot de gemeenschappelijke boedel van Hattum Joukes Kuipers en wijlen Antje Alderts:
Hij trad op voor zichzelf en voor zijn aandeel in de gezamenlijke boedel die hij had gehad met zijn overleden vrouw Antje Alderts. Zij was op 2 januari 1849 overleden.
Froukje, Janke, Marten en Jan Hattums Kuipers, en de minderjarige Jouke Sapes Admiraal namens zijn moeder Joukje Hattums Kuipers, hadden ieder recht op een vijfde deel van het wettelijk beschermde deel van de nalatenschap van hun moeder en grootmoeder Antje Alderts.
Het ging om alle goederen die behoorden tot de gezamenlijke en afzonderlijke boedels van Hattum Joukes Kuipers en zijn overleden vrouw Antje Alderts.
Op zaterdag 3 februari 1849, om tien uur vóór de middag, op verzoek en in tegenwoordigheid van Hattum Joukes Kuipers, landbouwer, wonende onder het behoor van Bergum, voor zichzelf, uit hoofde zowel van zijn rechten wegens inbreng als van de gemeenschap van schade en bate die heeft bestaan tussen hem en wijlen zijn echtgenote Antje Alderts, overleden op de tweede dag van de vorige maand.
Froukje, Janke, Marten en Jan Hattums Kuipers, en de minderjarige Jouke Sapes Admiraal, als vertegenwoordigende zijn moeder Joukje Hattums Kuipers, zijn gerechtigd om zich te gedragen als erfgenamen, ieder voor een vijfde gedeelte van het onbeschikbare gedeelte van de nalatenschap van hun moeder en grootmoeder Antje Alderts bovengenoemd.
Ik ben daartoe gegaan naar het huis gequoteerd nummer 72, onder het behoor van Bergum, tot de boedelbeschrijving of inventarisatie van al de goederen, behorende tot de gemeenschappelijke en afzonderlijke boedels van Hattum Joukes Kuipers voornoemd en wijlen zijn echtgenote Antje Alderts.
De verkoop vond plaats na het overlijden van Antje Alderts, de echtgenote van Hattum. De goederen behoorden aan Hattum Joukes Kuipers en aan de erven van zijn overleden vrouw. Daardoor is de veiling niet alleen een boedellijst, maar ook een momentopname van het gezin, het erf en de sociale kring daaromheen.
Daarmee laat de boedelveiling niet alleen zien wat er in het huis stond, maar ook hoe bezit in een dorp circuleerde. Na het overlijden van Antje Alderts werd de inboedel niet simpelweg weggehaald; hij werd verdeeld over een netwerk van kinderen, verwanten, buren en boeren uit de omgeving.
De kopers maken het beeld compleet. Veel goederen gingen naar familieleden en mensen uit de directe omgeving. De veiling laat daardoor niet alleen het huis van Hattum Joukes Kuipers en Antje Alderts zien, maar ook het sociale netwerk rond hun erf: kinderen, aangetrouwde familie, buren, dorpsgenoten en boeren uit de omliggende dorpen.
Zijn verschenen Hattum Joukes, herbergier , en Antje Alderts, echtelieden, wonende aan de Zomerweg onder Bergum, nummer 72 (red.dus op Het Zwartkruis ), in gemeenschap van goederen.
De comparanten hebben deze akte, voor zover zij daartoe in staat waren, op achtentwintig december achttienhonderd elf, na behoorlijke voorlezing, ondertekend. De comparante Antje Alderts heeft, nadat haar naar behoren was gevraagd te tekenen, verklaard dat zij niet kan schrijven of tekenen.
Zijn gecompareerd Hattum Joukes, herbergier, en Antje Alderts, echtelieden, wonende aan den Zomerweg onder Bergum, N o 72, in gemeenschap.
Hebbende de comparanten na hunne hebbelijk vermogen op den acht en twintigsten December achttien honderd en elf, en na behoorlijke voorlezinge van de comparante Antje Alderts, nadat aan haar behoorlijk te zijn aangemaand gedaan, dat zij niet kan schrijven of tekenen.
Verschenen zijn Hattum Joukes Kuipers, herbergier , en Antje Alderts, echtelieden, wonende aan de Zomerweg onder Bergum. De vrouw werd door haar man bijgestaan en door hem gemachtigd voor het verlijden van deze akte.
Deze schuld kwam voort uit een geldlening van hetzelfde bedrag, die aan Hattum Joukes Kuipers en Antje Alderts was verstrekt.
Hattum Joukes Kuipers en Antje Alderts beloofden dit bedrag terug te betalen. Zij verbonden zich daarbij hoofdelijk: de een voor de ander, en ieder afzonderlijk voor het geheel.
Antje Alderts verklaarde, nadat zij was verzocht te tekenen, dat zij niet kon schrijven of tekenen.
Compareerden Hattum Joukes Kuipers, herbergier, en Antje Alderts, echtelieden, wonende aan den Zomerweg onder Bergum, de vrouw door haren man geadsisteerd en tot het verlijden van dezen geautoriseerd.
En op de verklaring van de comparante Antje Alderts, nadat zij tot tekenen aangemaand gedaan, dat zij niet kan schrijven of tekenen, heeft de andere comparant benevens gemelde getuigen en de notaris, na voorlezing, ondertekend deze minute, dewelke gebleven is in de bewaringe van gemelde notaris.
Een belangrijke verklaring kwam van Antje Alderts, de dochter van Aldert Pieters. Zij was toen ongeveer zestien jaar oud. Zij verklaarde dat zij had gezien dat Oeble het geld uit de kist nam. Later zouden Antje en haar man Hattum Joukes Kuipers de herberg overnemen.
Bergum 1806 - Een koperen gooteling verdwenen bij Antje Annes
Antje Annes, vrouw van Gosse Wijbrens aan de Zomerweg onder Bergum, legt op 15 april 1806 een verklaring af over een inbraak en een kleine koperen gooteling uit haar achterhuis .
Antje Annes - verklaring
Antje Annes (in modern Nederlands)
Antje Annes, vrouw van Gosse Wijbrens, wonend aan de Zomerweg onder Bergum, verklaarde onder ede dat tussen de veertiende en vijftiende van deze maand boven de achterdeur van haar huis een ruit uit een raam was weggenomen. Dat lag in stukken op de grond. Door de opening was een schotje weggehaald dat de klink van de bovendeur afsloot.
Vijf omwonenden vertellen wat zij hoorden en zagen bij het huis van Rinse Jelles en de waterput. Rinse is getrouwd met Antje Arends; Berent Martens is getrouwd met Grietje Jacobs. Pytter Nieuwman wordt genoemd als bezoeker.
Bij buurman Rinse Jelles hoorde zij geluid. Antje Arends, de vrouw van Rinse Jelles, kwam bij Minke en zei dat Grietje Jacobs, vrouw van Berent Martens in Oostermeer, bij haar en haar man koffie had gedronken. Volgens Antje waren zij en Grietje samen naar de waterput gegaan. Grietje was daar bij haar weggegaan, zonder dat Antje wist waarheen.
Berent Martens bleef bij Antje Arends in huis. Pytter en Grietje kwamen kort daarna weer terug. Later hoorde zij dat Pytter met Grietje vertrok; Berent bleef nog even bij Rinse thuis. Zij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 18 januari 1810: Minke Binderst.
Zij zag Antje Arends, vrouw van Rinse Jelles, buiten haar huis bij een venster van haar kamer. Antje kwam bij hen op straat en zei dat Grietje Jacobs, vrouw van Berent Martens uit Oostermeer, bij haar en haar man koffie had gedronken. Antje vertelde dat zij samen met Grietje naar de waterput was gegaan. Grietje was daar bij haar weggegaan, zonder dat Antje wist waarheen.
Berent Martens bleef bij Antje Arends in huis. Pytter Nieuwman en Grietje kwamen kort daarna terug. Later hoorden zij dat Pytter Nieuwman met Grietje vertrok; Berent Martens bleef nog even bij Rinse Jelles thuis. Sybrigje sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 18 januari 1810: Syberkien Johannes.
Berent Martens bleef in huis bij Antje Arends, de vrouw van Rinse Jelles. Kort daarna kwamen Pytter Nieuwman en Grietje terug. Later hoorde hij dat Pytter Nieuwman met Grietje vertrok; Berent Martens bleef nog even. Hij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 18 januari 1810: Jochem Philippes.
Andrieske Jelmers, Gaele Tabes, Antje Clases en Eeuwe Dirks vertellen wat zij misten en terugvonden.
Antje Clases
Antje Clases werkte als meid bij de weduwe van Durk Teunis, boerin in Giekerk. Zij was in haar vijftiende levensjaar. Zij werd opgeroepen en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij op de zevende van deze maand tussen vier en vijf uur 's middags ontdekte dat uit een kist in de paardenstal van het buitenhuis van de boerderij goederen waren verdwenen: een stuk wit doek van ruim 25 ellen ; een stukje grauwe stof, grijzing , van 10 ellen; een grauw genaaid laken; en een roodgestreepte kussensloop.
Eigen handmerk: Antje Clases, een kruis; in aanwezigheid van G. J. Leensma.
Antje Cornelis — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
In de nacht van 12 op 13 oktober 1796 werd het glazen venster van het karnhuis naast de woning van Gosse Hinnes in Bergum met geweld uitgebroken. Op 13 oktober legden Gosse, zijn vrouw Maaijke Jans en hun dienstmeid Antje Cornelis afzonderlijk een verklaring af.
Antje Cornelis, de dienstmeid
Antje Cornelis woonde en werkte als dienstmeid bij Gosse Hinnes in Bergum. Zij was in haar 22ste levensjaar. Zij werd ondervraagd en beëdigd.
Brugt Douwes en zijn vrouw Antje Douwes woonden op een boerenbedrijf in Eestrum . Op 22 mei 1769 werden zij in Bergum afzonderlijk onder ede gehoord.
Antje Douwes
Verder wist zij niets. Na voorlezing ondertekende zij eigenhandig: Antje Douwes, Bergum, 22 mei 1769. De verklaringen werden vastgelegd voor de grietman en de beëdigde klerk . Onder de afsluiting staan H. W. van Altena en G. Wilhelmi.
Antje Erijts (V76). Antje Erijts is de vrouw van Jacob Hijlkes. Zij woont aan de laan in Bergum, dicht bij Jan Melles, en is 52 jaar oud. Zij wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaart dat zij gisterenmiddag om ongeveer twee uur buiten stond. Zij zag de man die hier nu in hechtenis zit en zich Roel Wouters noemt, schuitvoerder uit Noorderdragten, op het land van de beëdigde klerk Wilhelmij. Zij zag hem een kool van het land pakken en erin bijten. Hij had een grote, zware stok in handen.
Toen hij van het land op de weg naast haar huis kwam, wachtte hij daar op de weg op een vreemdeling. Daarna sloeg hij hem tweemaal met de hand hard tegen het hoofd. De vreemdeling begon zeer te kermen. Daarna gingen de gedetineerde en de vreemdeling weg. Antje ging naar binnen en weet niets meer over wat er verder gebeurde. Zij sluit daarom haar verklaring na voorlezing en zet haar merk. Bergum, 20 januari 1785, zoals hier geschreven. Onder het kruismerk staat dat Antje Erijts het zelf heeft gezet.
Antje Feitses, weduwe van Romke Bruins, wonende in Garijp, in haar 61ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigt dat zij op 15 oktober 1762 naar Wijns reisde en op 30 oktober weer thuiskwam. De afgelopen zondagochtend ontdekte zij een gat in de muur van haar gevel, die tot het midden van het huis reikte. Het gat bevond zich boven de vloer en was zo groot dat er een man doorheen kon. Op dezelfde dag ontdekte zij dat het bovenste van de deur van haar Hollandse kastje los was. Uit het kastje ontbraken een nieuw Testament met zilveren haken, waarvan de ene de letters A:F: en de andere W:V:L: droeg; de nieuwe zwarte broek van serge van haar zoon, met leer gevoerd en met rode 'Snieren' onder de knopen; en een mannenhemd.
Er was haar gezegd dat de vrouw van Andrijs Karels afgelopen zaterdag zou hebben gezien dat Cornelis Sjoerds deze broek aanhad. Cornelis was getrouwd en woonde in Oudega , maar verbleef hier sinds enige tijd bij zijn ouders, Sjoerd Sjoerds en diens echtgenote. Zij woonden in de zuidelijke kamer van hetzelfde huis, waarvan de getuige de noordelijke kamer bewoonde. De genoemde broek zou Cornelis afgelopen zaterdag hebben gedragen. Naar alle waarschijnlijkheid was de dief door het gat in de muur naar het achterhuis afgedaald en vervolgens haar kamer ingegaan. Zij weet niet wie de genoemde goederen heeft gestolen, maar verdenkt Cornelis Sjoerds op grond van het voorgaande. Er wordt gezegd dat hij zondagavond uit Garijp is vertrokken. Zij weet verder niets over de zaak. Na voorlezing sluit zij haar verklaring af en ondertekent zij eigenhandig. Bergum, 2 november 1762. Ondertekening: Antje Feitses.
Tjeerd Romkes, ongehuwde man in Garijp, in zijn 24ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigt dat hij afgelopen zondag uit Nijega in Garijp bij het huis van zijn moeder Antje Feitses, weduwe van Romke Bruins, aankwam. Zij vertelde hem die avond dat uit haar Hollandse kastje haar nieuwe Testament met zilveren haken, zijn nieuwe zwarte broek van serge, met leer gevoerd en rode 'Snieren' onder de knopen, en een van zijn hemden ontbraken. Hij zag boven de zolder van het huis, bij de schoorsteen die tot het midden van het huis reikte, een uitgebroken gat waar een man door kon. De dief leek daar doorheen in het achterhuis en daarna in de kamer van zijn moeder te zijn gekomen. Verder bleek dat er bij het slot van het kastje was gewerkt om het te openen. De beide ijzeren bandjes van een deur waren losgemaakt. Afgelopen zondagavond had de vrouw van Andrijs Karels hem verteld dat Cornelis Sjoerds de dag tevoren bij haar huis was geweest. Deze was getrouwd en woonde in Oudega, maar verbleef sinds enige tijd bij zijn vader Sjoerd Sjoerds, in de zuidelijke kamer van hetzelfde huis waarvan de moeder van de getuige de noordelijke kamer bewoonde. Cornelis had toen een broek aan zoals de getuige die miste. De getuige had hem diezelfde avond gezien en wilde hem erover aanspreken; Cornelis ontkwam hem. Verder kan hij niets over de zaak vertellen. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring af en ondertekent hij eigenhandig. Bergum , 2 november 1762. Ondertekening: Tjeerd Romkes.
Oostermeer 1760: Antje Foekes en de beurs op de markt
Antje Foekes huisvrouwe van Pijtter Klases huisman te Oostrum, oud omtrent Negen en Vijftig Jaaren, geconfineert en tegens de genomen Informatien gecon- fronteert: verklaarde de waarheit te Zijn dat heden te Oostermeer op de Merkie in een Backers huis Zijnde om wat te Eten, al- daar op een bank had Sien leggen een Klein buideltje en terwijl het Zelve alleen lag was Zij het had genomen en in haar Sak gesteken haar op Zeker hart toon Seggende dat hij Zijn buidel met geld Vermiste en de Executs: quam om Visitatie te doen was Zij gecontineerde uit vrese dat Zij maar vermits dat Zij het gestolen hadde, Zoo danig altereert geworden dat Zij het beursje niet had durven overgeven
Antje Foekes, de vrouw van Pijtter Klases, boer te Oostrum, ongeveer 59 jaar, zat gevangen en werd geconfronteerd met de eerder opgenomen verklaringen. Zij zei dat zij vandaag op de markt te Oostermeer in een bakkershuis was om iets te eten. Zij zag een klein buideltje op een bank liggen. Omdat het daar alleen lag, nam zij het en stak het in haar zak... sprak haar op een harde toon aan en zei dat hij zijn buidel met geld miste. De executeur kwam om haar te onderzoeken. Zij was bang:... Omdat zij het gestolen had, raakte zij zo overstuur dat zij het beursje niet durfde af te geven.
Terwijl haar zoon werd onderzocht, gaf Antje het beursje precies zoals zij het had gevonden terug aan degene die zei het te missen. Zij verklaarde niet te weten wat en hoeveel erin zat en geen enkele bedoeling te hebben gehad het te stelen of te verbergen. Zij wist verder niets en ondertekende na voorlezing in Bergum op 16 juni 1760 met 'Antje Foekes'. De grietman als commissaris en de beëdigde klerk bevestigden de opname.
Antje Geerts — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Heine Eijlarts en Antje Geerts wilden hun huwelijk laten afkondigen. Gerrijt Rinsma, schooldienaar en organist in Bergum , vroeg naar hun verwantschap en overlegde met de predikant.
Heine Eijlarts woont in Bergum , maar houdt zich sinds afgelopen zaterdag op bij Ytje Folkerts, weduwe van Jan Gerbens, in Suameer bij de oude dam. Hij is in zijn 62ste levensjaar (ongeveer 61). Zijn tweede vrouw Gertie Jans is ruim een halfjaar geleden overleden. Ongeveer zes weken geleden verloofde hij zich met Antje Geerts, dochter van Geeske Jans, een volle zus van zijn overleden vrouw Gertie Jans.
Antje Geerts
Antje Geerts woonde tot mei 1740 bij Oege Douwes in Tietjerk en verblijft nu bij Ytje Folkerts, weduwe van Jan Gerbens, in Suameer bij de oude dam. Zij is in haar 32ste levensjaar (ongeveer 31). Haar overleden moeder Geeske Jans was een volle zus van haar overleden tante Gertie Jans, vrouw van Heine Eijlarts in Bergum . Haar tante stierf ongeveer driekwart jaar geleden. Antje zegt dat zij afgelopen zaterdag acht weken met Heine verloofd was; Heine noemt ongeveer zes weken.
Gerrijt Rinsma, schooldienaar en organist in Bergum , 46 jaar, verklaart na beëdiging: Afgelopen zaterdagavond kwamen Heine Eijlarts uit Bergum en Antje Geerts bij mij thuis om hun huwelijksafkondigingen te laten inschrijven. Ik vroeg of zij verwant waren. Heine antwoordde dat zij de dochter was van de volle zus van zijn laatst overleden vrouw. Ik vroeg: 'Zou dit huwelijk vanwege de nauwe verwantschap wel mogen bestaan?' Heine hield vol van wel. Hij zei dat zij zich hierover overal, ook in Leeuwarden en Kollum , goed hadden laten informeren en dat het mocht.
Antje Geerts en Eelke Oeges vertellen over de inbraak bij timmerman Gerrijt Thomas. Pijbe Eeltjes mist in dezelfde nacht zijn schuitje.
Antje Geerts
Antje Geerts werkt als dienstmeid bij timmerman Gerrijt Thomas onder Oudkerk en is in haar achttiende levensjaar. Zij werd opgeroepen en ondervraagd. In de vroege morgen van 25 november ontdekte zij de inbraak. In de nacht van 24 op 25 november was een venster van de melkkamer geheel uitgebroken.
Eelke Oeges, dienstknecht bij timmerman Gerrijt Thomas onder Oudkerk, is in zijn 24ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de morgen van 25 november kwam dienstmeid Antje Geerts bij hem en vertelde dat in de melkkamer was ingebroken en gestolen.
Antje Gosles (V74, begin). Antje Gosles, laatst weduwe van Willem Jans, woont bij Jan Melles aan de eerste laan, ten noorden van de dorpsbuurt van Bergum. Naar haar beste weten is zij 53 jaar oud. Zij wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaart dat zij gisterenmiddag om ongeveer twee uur bij haar woning veel gebrom en gejammer hoorde. Zij ging naar buiten.
Zij zag toen de man die hier nu in hechtenis zit en die volgens zeggen Roel Wouters heet, schuitvoerder uit Noorderdragten. Bij de omheining van Jan Melles' huis gaf hij een vreemdeling met een zware stok een buitengewoon harde slag. Daardoor begonnen de benen van de vreemdeling sterk te trillen. Antje dacht dat hij stierf. De slag stuitte grotendeels af op de omheining; daardoor brak de stok in twee stukken. Zij durfde niet goed verder te kijken, omdat de vreemdeling verschrikkelijk bloedde. Daarna pakte de gedetineerde de vreemdeling bij de hand en ging met hem de laan langs naar de dorpsbuurt. Antje en Jan Melles durfden uit vrees voor de woede van de gedetineerde niet te proberen de vreemdeling uit zijn handen te redden. Zij weet verder niets, sluit haar verklaring na voorlezing en zet haar gebruikelijke merk. Bergum, 21 januari 1785. Het kruismerk is aangeduid als door Antje Gosles zelf gezet.
Antje Harmens, een ongehuwde vrouw van ongeveer zestien jaar, stond tijdens de laatste predicatie voor haar deur. Zij hoorde Gerks woorden en ging met hem mee naar Oeds' huis. De deur was dicht, maar het slot was eraf. Gerk ging naar binnen en Antje keerde naar haar eigen huis terug. Later hoorde zij dat Jan binnen was aangetroffen. Zij had zelf het kapotte slot gezien.
Antje Harms, vrouw van Auke Jans, wonend op het Witveen onder Oostermeer en in haar 50ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat afgelopen maandag, de 4de, een man bij haar kwam die een theeketel aanbood. Zij kocht die voor drie carolusguldens .
Zij sloot haar verklaring na duidelijke voorlezing en plaatste haar handmerk te Bergum op 8 januari 1808. Antje Harms; P.W.G. Bruining.
Baukjen Sjoerds, weduwe van Jan Tjallings, wonend te Oostermeer en in haar 60ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij op de 4de bij Antje Harms op het Witveen was. Er kwam een man die nu gedetineerd was. Hij bood een theeketel aan.
Auke Jans, wonend op het Witveen onder Oostermeer en ongeveer 44 jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat zijn vrouw Antje Harms hem op de avond van de 4de bij zijn thuiskomst vertelde dat zij van een man een hoed en theeketel had gekocht voor drie gulden.
Mogelijke gezinsaansluiting: Hedzer Douma en gezin Douwma op Gaastmaburen. In 1781 verklaart boer Hedzer Douma op Gaastmaburen onder Hardegarijp, in zijn 49ste levensjaar. In 1807 noemen Baukjen en Antje daar echtgenoot/vader Hedzer B. Douwma. Naamvariant, beroep en plaats passen bij dezelfde man, maar in 1807 ontbreekt zijn leeftijd en in 1781 worden deze vrouw en dochter niet genoemd. De gezinskoppeling is daarom mogelijk, niet bevestigd. De mogelijke aansluiting op een Hedzer Binnerts elders is niet uitgewerkt zonder aanvullende persoonsgegevens.
Antje Hotses beschrijft het verdwenen linnengoed en de gesloten deur.
Antje Hotses
Antje Hotses, vrouw van landbouwer Meint Jacobs in Oudkerk , is in haar 40ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart zij dat zij op 9 augustus om zeven uur 's morgens van het werk thuiskwam. Zij ontdekte dat spullen ontbraken uit een kist in hun woonvertrek: vier of vijf Westfaalse lakens, waarvan twee gemerkt N.F. en één J.M.; vier of vijf vrouwenhemden, één gemerkt J.H. met satijn in de hals; en een sloop van wit linnen.
Zij weet verder niets. Na voorlezing tekent zij op 18 augustus 1808 in Bergum : Antje Hotses.
In de grote kamer ontdekte zij dat uit de kleine lade, die niet op slot was, drie carolusgulden waren verdwenen. ... Haar nicht Antje Jacoobs, die als ongehuwde bij haar woont ... Ontvangen geld en eigen linnen ... Een aantal goederen droeg de letters P. A. en S. A. ... Een kist of kraam ...
Antje Jans — 8 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Op 27 juli werd Antje Jans, dochter van Jan Hinnes en Grytje Wessels, afzonderlijk gehoord. Zij gaf haar eigen leeftijd op als haar dertiende levensjaar.
Antje Jans, de wettige vrouw van Harmen Jans, meester-timmerman op de heidestreek onder Bergum, in haar 58ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaart naar waarheid:
Op 1 mei 1800 zag de 74-jarige weduwe Wytske Wybes in Bergum een vrouwenhemd over een haag hangen. Volgens haar was het het hemd dat op 18 april met een mannenhemd uit haar bezit was verdwenen. Het oorspronkelijk ingestikte merkteken was al uit de stof getornd. De oudere Antje Jans verklaarde dat zij het kledingstuk zelf had gemaakt.
Antje Jans - zij had het hemd gemaakt
Een tweede getuige bevestigde iets dat zij zelf wist: wie het hemd had gemaakt. Antje Jans was 76 jaar, weduwe van Johannes van Rhee en woonde ook in Bergum.
Na de voorlezing ondertekende zij haar verklaring op 2 mei 1800. Zij staat in de verklaring vermeld als Antje Jans.
Antje Jans, de vrouw van Geert Cornelis onder Oudkerk, in haar 43e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij afgelopen zondag om ongeveer zes uur 's morgens ontdekte dat het houten luik van haar melkkelder openstond. Het luik was van binnen goed gesloten geweest met een schuifje. Ook was de draaiklink van het glazen venster verwijderd. Uit de melkkelder miste zij twee zoetemelkse kazen, naar schatting ongeveer zestien pond boter uit een melkvat dat daar stond, een bruin geverfd houten schapenemmertje, wat spek, wat gerookt vlees en een linnen tyenkleed.
Antje Jans verklaarde 's nachts geen enkel geluid te hebben gehoord en niet te weten wie deze daad had gepleegd. Zij wist verder niets van de zaak. Na voorlezing beëindigde zij haar verklaring en ondertekende haar eigenhandig te Bergum op 28 september 1795. Handtekening: Antje Jans.
Op een boerderij in Oudkerk ontdekte dienstmeid Antje Jans op de ochtend van zaterdag 6 juli 1799 dat de kist van boerenknecht Jacob Gerbens was verdwenen. De boer Bauke Johannes vond de kist in het dorschhuis . Drie bewoners van de boerderij vertelden op 8 juli afzonderlijk wat zij opmerkten en wat er was weggenomen.
Antje Jans was 28 jaar oud en dienstmeid van Bauke Johannes. Zij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd . Ze verklaarde dat ze op de ochtend na de nacht van 5 op 6 juli bij het opstaan zag dat de kist van de knecht Jacob Gerbens niet meer op haar plaats stond.
Antje Jans en Douwe Willems ontdekken de verdwenen afvoer van hun regenwaterbak.
Antje Jans
Antje Jans, jonge dochter in haar 16de levensjaar, woont bij haar moeder Dieuwke Harkes, weduwe van Jan Andrijs en inmiddels hertrouwd met Douwe Willems, huislieden in Rijperkerk. Zij werd opgeroepen en ondervraagd. Op de morgen van 16 april stond zij iets vóór zes uur op. Toen zij het buitenvenster van de kamer opende, merkte zij dat aan een hoek van de keuken een loden pijp met opvangbak was weggenomen.
De pijp was ongeveer zes voet lang en liep vanuit de loden opvangbak naar de regenwaterbak in huis. Zij wist niet wie de diefstal had gepleegd en gaf Douwe Willems bericht. Zij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 17 april 1809: Antje Jans.
Douwe Willems, landbouwer in Rijperkerk, is in zijn 44ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de morgen van 16 april kreeg hij bericht van Antje Jans, die boven was opgestaan, dat aan een hoek van de keuken ongeveer zes voet loden pijp met een opvangbak was afgesneden.
Tietjerk 1769: Antje Jans en de zilveren broeksgespen
Sierk Johannes woonde in Tietjerk in de voorkamer van boer Heijne Sipkes. Hij was in zijn 28ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij afgelopen dinsdag 29 augustus had ontdekt dat een paar zilveren broeksgespen uit het huis verdwenen was. De broek had hij zondagavond op een stoel in de kamer gelegd. Hij kon niet vaststellen wie de gespen uit de broek had genomen, maar kreeg door omstandigheden argwaan tegen Antje Jans, dienstmeid bij Heijne Sipkes. Hij sprak haar erop aan. Uiteindelijk bekende zij de gespen te hebben genomen. Zij gaf ze terug in aanwezigheid van Heijne Sipkes en Hattum Sjoerds. Zij zei via het zolderluik in zijn kamer te zijn gekomen. Hij wist verder niets, sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende. Bergum , 1 september 1769; Sierk Johannes.
Heijne Sipkes, boer in Tietjerk en naar beste weten 38 of 39 jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij afgelopen dinsdagavond hoorde dat Sierk Johannes, die in zijn voorkamer woonde, een paar zilveren gespen uit zijn broek kwijt was. Er bestond verdenking tegen zijn meid Antje Jans. Hij sprak haar erover aan. Zij bekende de gespen te hebben genomen en gaf ze vervolgens aan Sierk Johannes terug in aanwezigheid van hem en Hattum Sjoerds. Zij zei dat zij via het zolderluik in de gang en vervolgens in Sierks kamer was gekomen. Verder kon hij niets zeggen. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing. Bergum, 1 september 1769.
Hattum Sjoerds, boer in Tietjerk en in zijn 41ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij afgelopen dinsdagavond bij boer Heijne Sipkes thuis was. Sierk Johannes, die in Heijnes voorkamer woonde, vroeg Heijnes meid toen of zij zijn gespen had gestolen. Eerst ontkende zij dat. Later gaf de meid, Antje Jans, de genoemde gespen aan Sierk terug terwijl de getuige het zag. Verder kon hij niets zeggen. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende. Bergum, 2 september 1769; ondertekend Hattim Sjoerds. Ambtelijk slot voor ons, de grietman als commissaris en de klerk , 1 en 2 september 1769; H. W. Altena en G. Wilhelmi.
Antje Jans
Verhoor van de gedetineerde Antje Jans.
Antje Jans, vroeger meid bij boer Heijne Sipkes in Tietjerk, was nu als gedetineerde ondervraagd en geconfronteerd met de afgenomen verkla.
Zij werd met de verklaringen geconfronteerd en zei haar leeftijd niet precies te kennen. Zij verklaarde dat zij afgelopen dinsdag, toen Heijne Sipkes en Sierk Johannes niet thuis waren, gelegenheid had gevonden vanuit Heijnes kamer over de zolder en door het zolderluik in Sierks kamer te komen. Daar nam zij een paar zilveren broeksgespen uit een broek. Sierk vroeg haar of zij zijn gespen had genomen. Eerst ontkende zij dat, maar later bekende zij het en gaf hem diezelfde avond de gespen terug. Verder wist zij niets. Zij sloot haar verklaring na voorlezing en zette een kruis als merk. Bergum , 2 september 1769; Antje Jans, zelf gezet merk. Ambtelijk slot voor ons, de grietman en klerk, dezelfde datum; H. W. Altena en G. Wilhelmi.
Op zondagochtend 18 juli 1802 zagen Antje Jans en Jan Hendriks Wadman dat in een zomerhuis te Tietjerk vier ruiten waren vernield en een deur met geweld was opengebroken. Antje was de vrouw van kastelein Hendrik Wadman; Jan Hendriks Wadman was collecteur . Beiden legden op dezelfde dag hun eigen verklaring af.
Antje Jans - 18 juli 1802
Antje Jans, huisvrouw van Hendrik Wadman, kastelein te Tietjerk, in haar 52e levensjaar, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat zij op zondag 18 juli 1802, toen zij 's morgens in het zomerhuis kwam, ontdekte dat vier ruiten met de houten roeden uit een raam waren gebroken en dat de achterdeur van het zomerhuis aan de bovenkant met geweld uit de hengsels was getrokken. Verder waren alle goederen die voor de vensters aan hingen uit het zomerhuis gestolen: een grote met witte franje, een gekleurd exemplaar met franje, nog twee geheel blauwe exemplaren, twee schorten, het ene rood bont en het andere wit, en vier roemers . Zij kan niet verklaren wie de dader of daders zijn.
Na duidelijke voorlezing sloot zij haar verklaring af en ondertekende haar te Tietjerk op 18 juli 1802. Antje Jans.
Antje Jochums — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje, wonend op de Nieuwe Stad te Bergum, verklaarde dat op zondagavond de 26e van deze maand enkele mensen bij haar thuis waren om koffie te drinken: Liebbe Geerts, boerenknecht bij Antje Jochums in Garijp; Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Roels in Garijp; en Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Jennes te Bergum. Verder waren Eelkje Sakes, dochter van Sake Rienks, timmerman te Bergum, en Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, aanwezig.
Uilkjen Jans, dochter van Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum, woonde bij Popke Sakes, timmerman te Deinum, maar verbleef nu bij haar moeder. Zij was. Zij verklaarde dat op zondagavond de 26e Liebbe Geerts, boerenknecht bij Antje Jochums in Garijp, Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Atze Oebles in Garijp, en Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, bij haar moeder koffie dronken.
Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, timmerman te Bergum, verklaarde dat zij op zondagavond de 26e koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum. Bij haar waren Liebbe Geerts, boerenknecht bij Antje Jochums in Garijp, Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Atze Oebles in Garijp, Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, en Trijntje Wipkes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum. Ook Aaltjes dochter Uilkjen Jans was er. Zij woonde bij Popke Sakes, timmerman te Deinum.
Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, verklaarde dat zij op zondagavond de 26e koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum. Verder waren er Liebbe Geerts, boerenknecht bij Antje Jochums in Garijp, Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Atze Oebles in Garijp, Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, en Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, huisman te Bergum. Ook Aaltjes dochter Uilkjen Jans, wonend bij Popke Sakes, huisman te Deinum, was er.
Liebbe Geerts, dienstknecht bij Antje Jochums in Garijp, in zijn drieëntwintigste levensjaar, verklaarde dat hij op zondagavond de 26e, samen met Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Atze Oebles in Garijp, Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, en Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, huisman te Bergum, koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum.
Gabriel Oebles, dienstknecht bij de weduwe van Atze Oebles in Garijp, in zijn tweeëntwintigste levensjaar, verklaarde dat hij op zondagavond de 26e koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum. Bij hem waren Liebbe Geerts, dienstknecht bij Antje Jochums in Garijp, Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, en Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, timmerman te Bergum.
Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, in zijn drieëntwintigste levensjaar, verklaarde dat hij op zondagavond de 26e met Gabriel Oebles, dienstknecht bij de weduwe van Atze Oebles te Garijp, en Liebbe Geerts, dienstknecht bij Antje Jochums in Garijp, Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, en Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, huisman te Bergum, koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum. Ook haar dochter Uilkjen Jans was er.
Antje Jochums, de vrouw van Jacob Wouters, wonend aan het overzet te Suawoude, naar haar beste weten in haar 67e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat afgelopen woensdag overdag drie jonge mannen bij haar huis kwamen. Een had zijn haar gebonden; de andere twee waren, voor zover zij zich herinnerde, als boeren gekleed. Zij hadden naar haar herinnering twee geweren en een pols of stok bij zich.
Verder wist zij van het een en ander niets. Na voorlezing beëindigde zij haar verklaring en zette zij haar handmerk . Bergum, 23 oktober 1795. Bij het merk staat dat het door Antje Jochums zelf is gezet.
Grytje Gjolts was 65 jaar, weduwe van Andries Pytters en woonde op de Harste bij Suameer. Zij verklaarde op 12 juli 1803 dat zij een dag eerder van Antje Joekes, de vrouw van Roel Gerbens, had gehoord dat bij Geert Johannes goederen ontbraken. Antje was op dat moment bij de kinderen van Geert Johannes. Hun moeder was naar haar ouders gegaan om te vertellen wat er thuis was gebeurd. De goederen waren verdwenen terwijl de vrouw van Geert Johannes bij het baggelwerk werkte.
Antje had niet zelf gezien dat Kanke iets van haar ontvreemdde. Zij herkende het boekje goed als dat van haar man. Bij het boekje stond 'anno 1751'. Zij was uit de kamer. Zij wist verder niets en ondertekende na voorlezing te Bergum op 8 januari 1760 met 'Antje Klaases'.
Antje Klases — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Antje Klases, de vrouw van Gerk Hendriks te Garijp , in haar 24ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat afgelopen zaterdagochtend een vrouw bij haar thuis kwam, die zij meende te kennen als Kanke of Jantie Jans, de vrouw van Marten Beernts onder Veenwouden. Bij het weggaan vroeg die vrouw toestemming; Antje gaf die. De volgende dag merkte zij dat het Nieuwe Testament van haar man verdwenen was van haar kist. Het had een Franse band en zilveren haken. Toen zij bericht kreeg dat Kanke het had weggenomen, ging haar man meteen naar Kanke. Bij thuiskomst zei hij dat Kanke had bekend dat zij het boekje genomen en voor twee schellingen aan Haije Folkerts te Bergum verkocht had.
Antje Klases, dienstmeid bij boer Bauke Annes te Garijp, in haar 18de levensjaar, werd opgeroepen en ondervraagd. Zij getuigde dat zij op de ochtend van de 25ste ontdekte dat een paar ronde zilveren gekroonde, gemerkt A.K., van haar schoenen in het achterhuis was weggenomen. Ook waren twee bonte doekjes en haar gestreepte onderstuk verdwenen. Zij wist niet wie dit had gedaan. Het leek erop dat de dief via het raam van het dorshuis was binnengekomen: boven in dat raam was een ruit uitgenomen, zodat er een hand doorheen kon en het met een knipslot gesloten raam kon worden geopend. Verder wist zij niets, sloot haar verklaring na voorlezing en zette haar merk. Bergum , 28 juni 1768. Antje Klases; eigenhandig gezet merk.
Per zaak verschillend bewijs: Antje en Sipke: gezin en mogelijke naamgenoot. 1791 en januari 1793: naam, leeftijd, Hardegarijp en partner ondersteunen dezelfde Antje. De Amsterdamse Sipke wordt via latere genealogie met haar man verbonden. De oorijzerzaak van 1787 noemt een afwijkende vadernaam en blijft onzeker. Hidde van zes is niet de baby uit 1791.
Waarschijnlijke persoons- en gezinskoppeling: Antje Lammerts, de loterijavond en Sipke Pieters. Antje is op 14 september 1791 34 jaar, vrouw van de afwezige Sipke Pytters in Hardegarijp. In januari 1793 is zij 36 en gescheiden vrouw van de uitlandige Sipke Pieters; Hidde is zes. Naam, partner, plaats en leeftijd ondersteunen de identificatie. De eerdere transcriptielezingen Auke, Sijke en Tiotie zijn op de verhaalpagina verantwoord. Een latere genealogische uitwerking koppelt Sipke uit de Amsterdamse diefstalzaak aan haar echtgenoot; die gezinsrelatie staat niet in die verklaringen zelf. Antje is daar geen verdachte. De Antje uit de oorijzerzaak van 1787 blijft onzeker: haar genoemde vader Lammert Douwes wijkt af van de genealogische vadernaam.
Daarna ging zij naar het huis van de weduwe van Douwe Alderts om spelden te kopen. Zij vertelde de weduwe hoe zij haar oorijzer was kwijtgeraakt. Meteen daarna kwam Antje Lammerts, de dochter van Lammert Douwes, bij de getuige thuis. Antje vroeg of zij had gezegd dat Antje haar oorijzer had gestolen. De getuige antwoordde dat zij dat niet had gezegd. Zij zei dat Antje, omdat zij '... verdagt was', zelf moest weten of zij het had gedaan. Maar doordat Antje bij haar kwam vragen naar deze beschuldiging, zou het haar niet verbazen als Antje er opnieuw schuldig aan was. Volgens de registratie had Antje geen goede naam. Dat is de weergegeven verdenking, geen vaststelling dat zij de diefstal had gepleegd. Daarover vielen over en weer enkele woorden. Antje bleef ontkennen dat zij het oorijzer had gestolen.
Hardegarijp 1791: De verklaring van Antje Lammerts
Deze pagina bevat de beschikbare verklaringen en stukken over de verklaring van Antje Lammerts.
Verklaringen en stukken: 1791: De verklaring van Antje Lammerts
Verklaring van de gedetineerde Antje Lammerts, vrouw van Sipke Pytters, wonend in Hardegarijp .
Antje Lammerts, 34 jaar oud (in haar 35ste levensjaar), was opgesloten en werd met de opgenomen informatie geconfronteerd . Zij verklaarde dat haar man Sipke Pytters ongeveer drie en een half jaar geleden was vertrokken. Zij kon het precieze tijdstip niet aangeven en had hem sindsdien tot op de dag van haar verklaring niet weer gezien.
Na voorlezing beëindigde zij haar verklaring en zette haar merk. Bergum, 14 september 1791. Het bijschrift noemt Antje Lammerts' eigen gezette merk. De toevoeging 'me teste' betekent: met mij als getuige. Daarbij staat vermoedelijk H. B. van Sminia.
Antje Lammerts woonde in Hardegarijp en was 36 jaar oud (in haar 37ste levensjaar). Zij was de gescheiden vrouw van Sipke Pieters, die in het buitenland verbleef. Zij was opgeroepen en werd beëdigd.
Antje Lieuwes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Antje Lieuwes, de vrouw van Pytter Sierks onder Hardegarijp , ging op een dinsdagochtend weg en sloot de deuren goed. De volgende dag ontdekte zij dat het slot van haar kast los hing en de kastdeur los was. Uit de kast ontbraken onder meer de zilveren schoengespen van haar man en een zilveren haak en oog.
Volgens Jan waren Antje Lieuwes, Sijtze Lieuwes, Janke Baars en Anke Ytzes, allen uit Veenwouden, erbij aanwezig. Ook Hendrikje Dirks, Martens zus onder Hardegarijp, was erbij. Daarna ging hij naar huis. Hij sloot na voorlezing met zijn eigen kruismerk te Bergum op 31 januari 1811, gewaarmerkt door P.W.G.
Hendrikje Dirks, dochter van arbeider Dirk Botes op het Hooghiem onder Hardegarijp, woont bij hem en is in haar twintigste levensjaar. Zij werd opgeroepen en ondervraagd. Op 13 januari 's avonds waren bij haar en haar vader onder anderen Antje Lieuwes, Jan Claas en Anke Ytzes, allen uit Veenwouden.
Familieverband; herkenningen verschillen in zekerheid: Het gezin van Albert Hattums en Antje Martens. De roggeverklaringen noemen Marten en Klaas als zonen van Albert Hattums. De familiepagina brengt hen met de latere broers Alberts in verband. Janke Jans hield bij haar herkenning uitdrukkelijk een voorbehoud. De roggeverklaringen zijn gedateerd in 1787, ondanks 1795 in de bestandsnaam. Zij mogen niet zonder nader dossierbewijs worden samengevoegd met de afzonderlijk genoemde vrijspraak van september 1795. Hattum Alberts uit Veenwoudsterwal in de herbergzaak past bij dit gezin; niet iedere aanwezige met de naam Alberts is daarom een broer.
Albert Hattums en Antje Martens aan de Veenwoudsterwal .
Het gezin komt herhaaldelijk voor in strafzaken van het Hof van Friesland . Het ging onder meer om diefstal en mishandeling. Niet alleen Albert zelf, maar ook zijn vrouw Antje Martens en verschillende kinderen kwamen met justitie in aanraking.
Antje Martens was afkomstig uit Veenwouden. Zij trouwde op 3 maart 1765 met Albert Hattums. Zij komt meerdere keren voor in criminele dossiers van het Hof van Friesland. Op 20 november 1799 werd zij tot drie jaar tuchthuis veroordeeld voor de diefstal van een lam, gepleegd op 7 juni 1798.
Het gezin van Albert Hattums en Antje Martens was sterk verbonden met de Veenwoudsterwal en de omliggende dorpen. Uit de stukken komt vooral de juridische kant van hun leven naar voren. We zien hen vooral op momenten waarop het misging: bij diefstal, verdenking, mishandeling, arrestatie en veroordeling.
Huwelijk: Albert Hattums en Antje Martens trouwden op 3 maart 1765 in Veenwouden. Hij was afkomstig uit Garijp, zij uit Veenwouden.
Antje Martens: criminele dossiers Hof van Friesland 277 van 10 april 1788, 352 van 15 december 1796, 379 van 20 november 1799 en 385 van 13 februari 1800. De zaken gaan over vele diefstallen.
Vader Albert Hattums zat op dat moment eveneens gevangen. Op 29 januari 1803 was hij veroordeeld nadat hij samen met twee anderen vier Drentse schapen en twee lammeren had gestolen. Hij kreeg strenge geseling, brandmerking, vijf jaar tuchthuis en daarna vijf jaar verbanning uit Friesland. Moeder Antje Martens was eerder veroordeeld wegens het stelen van een lam: op 20 november 1799 kreeg zij drie jaar tuchthuis. Albert Hattums, Antje Martens en hun gezin in Veenwouden
In de nacht van 12 op 13 mei 1802 verdween geld uit de kast in de voorkamer van Jan Wybrens en Antje Oeges in Hardegarijp. Zij noemden beiden ongeveer honderd Carolusguldens. De twee getuigen gaven afzonderlijk op welke munten er lagen.
Antje Oeges
Antje Oeges, huisvrouw van Jan Wybrens te Hardegarijp, 57 jaar oud, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat in de nacht tussen de 12e en 13e van deze maand uit de kast in de voorkamer ongeveer honderd Carolusguldens aan geld zijn gestolen: twaalf stukken van drie gulden, een gouden gulden, drie daalders, halve Carolusguldens en enkele stuivertjes en dubbeltjes. Zij kan niet verklaren wie de dader of daders zijn. Na duidelijke voorlezing sloot zij haar verklaring af en zette zij te Bergum op 13 mei 1802 eigenhandig haar kruismerk : Antje Oeges.
Antje Oeges, 57 jaar, bevestigde dat geld uit de voorkamerkast verdwenen was. Haar opsomming geeft niet dezelfde mate van detail als die van haar man. Jan ondertekende zelf; Antje zette een eigen kruismerk onder haar verklaring.
Het woonhuis van Jan Wybrens en Antje Oeges en hun voorkamerkast zijn niet nauwkeurig te lokaliseren.
Oudkerk 1803 - Hiske Jetses ontdekt een inbraak bij Antje Piers
Op 5 januari 1803 stond de 23-jarige Hiske Jetses om zes uur op in het huis waar zij bij Antje Piers woonde. Antje was de weduwe van Thomas Jelles. Naast de achterdeur van het buitenhuis zag Hiske gebroken ruiten. Ook stond een kabinet in de keuken open. In die keuken sliep zij.
Hiske Jetses was 23 jaar en woonde bij Antje Piers, weduwe van Thomas Jelles, onder Oudkerk. Nadat zij was beëdigd en ondervraagd, verklaarde zij dat ze op 5 januari 1803 om zes uur was opgestaan. In de nacht van 4 op 5 januari waren naast de achterdeur van het buitenhuis twee ruiten gebroken; uit een derde ruit was een stuk verdwenen. De avond ervoor waren de ruiten nog heel.
Oudkerk en de dorpsomgeving zijn nog te bezoeken. Van het huis van Antje Piers is in deze verklaring geen exact adres overgeleverd.
Antje Pieters — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Antje Pieters, in de bron 'vrijgezel' genoemd, woont bij haar vader Pieter Gerrits te Oostermeer bij de Leijen. Naar haar beste weten is zij ongeveer tweeënveertig of drieënveertig jaar oud. Zij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen dinsdagmorgen, vlak na haar opstaan, zei haar broer Haje tegen haar dat hij de achterdeur niet afgesloten had gevonden. Haje zei dat het tellevenster niet zo was als hij het de vorige avond had gesloten. Vervolgens ontdekten zij dat de volgende spullen hun waren ontvreemd:
Antje weet niet wie zich aan deze daad schuldig heeft gemaakt en weet verder niets van het voorval. Na voorlezing sluit en ondertekent zij haar verklaring. Bergum, 23 januari 1794. Handtekening: Antje Pieters.
Antje Pieters, wonend bij haar broer Haije Pieters te Oostermeer, in haar 45e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij afgelopen zaterdagmorgen, de 28e van deze maand, tussen vijf en zes uur uit bed kwam. Zij zag dat het blauwe kleed van de karn was afgescheurd. Een stukje ervan was nog aan de karnstok blijven zitten. Van de kledingstok miste zij twee mannenbroeken van Turks linnen, waarvan de ene ongeveer nieuw en de andere wat opgelapt was, nog een oude broek van voerlaken en een bijna nieuwe scharloek van Vrouwlaken, met achteraan een ijzeren haak en een koperen oog. Verder ontbraken een paar oude vrouwenschoenen met twee verschillende messing gespen, een paar Schapde grijze mannenkousen, twee bijlen, een hamer en een vrijwel nieuwe koperen kookpot. Die pot was aan één kant bij het oor herkenbaar aan een klein krasje. Ook ontbraken twee jaglijnen en twee leren hoofdstellen met ijzeren ringbitten. Deze laatste hadden in de telle gang gehangen; al het overige had bij de karn gelegen of gestaan.
Zij verklaarde verder niets van de zaak te weten en 's nachts geen geluid te hebben gehoord. Na voorlezing beëindigde en ondertekende zij haar verklaring te Bergum op 30 november 1795. Handtekening: Antje Pieters.
Antje Pijtters, vrouw van Sjoerd Andries, schooldienaar te Garijp, was in haar 26ste levensjaar. Zaterdag 15 december ging zij met haar man naar Beetsterzwaag om daar een nacht te blijven. Toen zij op 16 december omstreeks half zes 's avonds thuiskwamen, hoorden zij onderweg dat in de nacht van 15 op 16 december bij hen was ingebroken. Zij lieten bij de dorprechter naar de sleutel van hun huis vragen. Hij liet zeggen dat die bij Jiltje Tjibbes was. Zij lieten de sleutel daar halen.
Noordermeer 1807 - Antje Rinderts mist haar bijbel met zilveren haken
Antje Rinderts en Volke Reins vertellen over verdwenen goederen uit hun huis.
Antje Rinderts
Antje Rinderts, echtgenote van Volke Reins, arbeider in de Noordermeer onder Bergum, was naar haar beste weten in haar eenenvijftigste levensjaar. Zij werd opgeroepen, legde de eed af en werd ondervraagd.
In de kamer zag zij dat de kap van de kast los was gemaakt, terwijl het hekje nog op de kast lag. Bij verder onderzoek miste zij uit de kast een bijbel met twee zilveren haken, waarop de volle naam Antje Rinderts stond; in de bijbel stond Hinke Volkes, geboren 1781.
Zij sloot haar verklaring na duidelijke voorlezing en het plaatsen van haar handmerk in Bergum op 20 augustus 1807. Eigen handmerk: Antje Rinderts, een kruis; in aanwezigheid van P. W. G. Bruining.
Toen hij thuiskwam, zei zijn vrouw Antje Rinderts dat er iets was verdwenen. Hij ging naar haar toe en zag dat de goederen ontbraken waarvan zij onder ede had verklaard dat ze bij haar waren gestolen.
Op 13 januari 1778, tussen twee en drie uur in de middag, zag Antje Rintjes in Bergum een onbekende vrouw in de steeg van de weduwe Altena. Achter de latten van het Sanderhof hing een laken.
Antje Rintjes zag het laken verdwijnen
Antje Rintjes was de weduwe van Dirk Troekes, woonde in Bergum en was in haar 35ste levensjaar. Zij kende de vrouw niet. Antje beschreef haar uiterlijk en zei dat de onbekende haar een Joodse vrouw leek.
Antje Roels — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Sijtte Keimpes, dorprechter te Eernewoude, was naar eigen zeggen drieënvijftig jaar. Op 1 mei 1804 werd hij om ongeveer vijf uur 's morgens geroepen door Antje Roels, de vrouw van Zij vroeg hem mee te gaan naar hun schuur. Daar aangekomen opende Auke de deur door het touwtje door te snijden. Auke zei hem dat Sybren Wybrens, die ook in Eernewoude woont, bij hem op het hooi lag. Auke vroeg Sybren van het hooi af te komen.
Antje Roels, vrouw van Auke Jitses te Eernewoude, was naar eigen zeggen in haar 38ste levensjaar. Toen zij op 1 mei 1804 vroeg in de ochtend in de schuur kwam, ontdekte zij dat Sybren Wybrens uit Eernewoude in het hooi lag. Hij was daar volgens haar ingebroken. Hij was volgens haar binnengekomen door de schuurdeur en de bovendeur te snijden. Het touw waarmee de deur de vorige avond goed was vastgebonden was aan stukken gesneden. Daarop ging zij meteen naar dorprechter
Op zondag 21 mei 1775 gingen Tjibble Haijes en Antje Roels naar de kerk. Toen zij bij hun woning op het Witveen terugkwamen, stonden de achterdeur en de kast open.
Antje Roels vindt spullen op de vloer
Antje Roels, de vrouw van Tjibble Haijes, woont op het Witveen onder Oostermeer en is in haar 47e levensjaar. Zij verschijnt en wordt onder ede verhoord. Op zondag 21 mei 1775 was zij in de voormiddag naar de kerk gegaan. Haar man was die ochtend al vertrokken. Eerst had zij de deuren en vensters goed gesloten.
Antje Ruurds vertelt wat zij bij thuiskomst uit het veen aantrof.
Antje Ruurds
Antje Ruurds, echtgenote van Reinder Wobbes in Hardegarijp, was in haar vierendertigste levensjaar. Zij werd opgeroepen, legde de eed af en werd ondervraagd. Zij verklaarde dat zij gisterenavond om halfvijf thuiskwam uit het veen van Lieuwe Jans onder Hardegarijp.
Antje Sijtses, ruim veertig jaar oud, was getrouwd met boer Jurjen Wijbrens in Suameer . In januari 1769 werd zij gehoord over goederen die zij in de voorafgaande zomer was kwijtgeraakt.
Antje Sijtses
Antje Sijtses, echtgenote van boer Jurjen Wijbrens in Suameer , naar beste weten ruim veertig jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat zij al enige tijd Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers uit Suameer, bij haar thuis had laten werken. Voor zover Antje wist, had Martjen zich daar goed gedragen. Andere mensen hadden haar wel eens gezegd dat Martjen weinig te vertrouwen was en dat zij op haar moesten letten.
Antje Sijttes zag op donderdag een onbekende vrouw aan haar huis bedelen. Later zag zij de twee aangehouden vrouwen bij het gerecht. Zij herkende in elk geval de jongste als de vrouw die bij haar was geweest.
Antje Sjoerds — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Iedereen ging zoeken, maar niemand vond hem. Uiteindelijk pakte Antje Sjoerds, die bij haar moeder Lijsbert Willems in die herberg woonde, Frouwkjen bij de borst en zei:
Hij had niet gemerkt of gezien dat Frouwkjen Oebles de geldbuidel uit zijn zak haalde. Wel had hij gezien dat Antje Sjoerds de buidel bij Frouwkjens borsten weghaalde. Verder wist hij niets. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende. Bergum, 17 april 1770; Marten Martens.
Frouwkjen Oebles verontschuldigde zich sterk en zei er niets van te weten en de buidel niet te hebben. De getuige kwam uit bed en zocht met Haje Tjallings in de gang en door het hele huis, maar zij vonden niets. Toen viel op dat Frouwkjen voortdurend aan haar borst voelde. De dochter van de getuige, Antje Sjoerds, pakte Frouwkjen bij de borst en zei:
Antje Sjoerds
Antje Sjoerds woonde bij haar moeder Lijsbert Willems in de herberg op de Nieuwe Stad in Bergum. Zij was naar beste weten in haar 28ste of 29ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat Haje Tjallings, die bij de Nieuwe Stad in Bergum woonde, afgelopen zaterdagavond bij hen had gezeten. Later kwam Marten Martens.
Het gezelschap ging met hem uit de kamer om te zoeken, maar vond niets. Intussen wilde Frouwkjen ook uit de kamer gaan. Antje Sjoerds, de andere getuige, hield haar tegen en zei dat zij daar moest blijven. Toen zij terugkwamen, zei Frouwkjen dat zij er in elk geval niets van wist, en keerde haar zakken om. Antje leek te twijfelen, legde haar hand op Frouwkjens borst en haalde de geldbuidel bij haar borsten weg. Zij zei:
Uiteindelijk legde de andere getuige, Antje Sjoerds, haar hand op Frouwkjens borst en zei:
Antje Sjoerds, de vrouw van Dirk Klases te Oostermeer , in haar 69ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de zesde van deze maand was een haar onbekende vrouw aan haar deur gekomen, die zich Gertje noemde. Later had Antje gehoord dat het Jelk Jans uit Oostermeer was. De vrouw zei slaperig te zijn en vroeg die nacht bij Antje te mogen blijven, omdat Antjes man niet thuis was. Jelk ging 's avonds omstreeks tien uur met Antje naar bed. Omstreeks drie uur 's nachts stond zij op en zei buikpijn te hebben. Daarna dronken zij samen thee en bleven beiden op. Omstreeks vier uur 's morgens vertrok Jelk zonder dat Antje het wist.
Onder de arm droeg zij een doek met wat goederen. De getuige had horen zeggen dat Antje te Zwaagwesteinde woonde.
Antje Teijes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Antje Teijes in Oostermeer, in haar 20ste levensjaar, wordt wegens haar minderjarigheid niet beëdigd . Zij vertelt dat zij, naar haar beste herinnering op 17 maart omstreeks acht of negen uur 's avonds, rumoer hoorde en naar buiten ging. Zij hoorde Gerben Ybes zeggen dat Fooke Jans hem dat had aangedaan. De zoon van Fooke kwam uit een buitenhuis en vroeg wat er gebeurde. Antje antwoordde dat zij het niet wist. De jongen zei: 'Onze vader heeft het gedaan.' Fooke antwoordde over het niet gezien hebben. De jongen zegt vervolgens: 'Ik zag hem lopen.' Dat is geen uitspraak dat hij de slagen zelf zag.
Antje Teijes in Oostermeer, in haar 20ste levensjaar, wordt wegens minderjarigheid niet beëdigd. Zij vertelt dat zij op de avond waarop Trijntje Jacobs volgens haar zeggen door Fooke was geslagen, buiten stond. Zij hoorde Fooke in zijn eigen huis zeer tekeergaan. Hij riep onder andere dat hij om geen heer of duivel gaf, dat hij soeverein was, dat hij Fooke Lijskes was en om niemand iets gaf. Antje vertelt verder dat hij op de 23ste van deze maand opnieuw zeer boosaardig in zijn huis tekeer was gegaan en had geroepen dat hij om niemand gaf. Zij weet verder niets. Na voorlezing sluit en ondertekent zij in Oostermeer op 29 mei 1759. Zij beschrijft wat zij hoorde; het slaan van Trijntje kent zij hier uit Trijntjes zeggen. De naamvorm Fooke Lijskes in de uitroep is niet genormaliseerd naar Jans.
Antje Teijes (V69, begin). Antje Teijes is de vrouw van Elte pijtters, koopman en meester-bakker in Oostermeer, en is in haar vierenveertigste levensjaar. Zij wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaart dat zij gisterenavond tussen zes en zeven uur met haar huisgenoten in haar kamer zat. Een man kwam via de voordeur in de deuropening van de kamer en vroeg om een grove tarwebol te kopen. Daarvoor betaalde hij met een sesthalf. Het licht dat in het voorhuis had gestaan, leek te zijn uitgeblazen. Zij ging met een brandende kaars naar het voorhuis en telde op de toonbank voor de man het wisselgeld van de sesthalf uit. Omdat hij het geld langzaam, munt voor munt, opnam, bekeek zij hem nauwkeurig. Hij had een bleek , pokdalig gezicht en was naar haar schatting nog geen dertig jaar oud. Hij droeg een ronde, enigszins neerhangende hoed, een zwart rokje en daaronder een zwart gestreepte greinen hemdrok . Hij was redelijk lang. Zij denkt hem eerder te hebben gezien, maar weet niet waar hij woont.
Dezelfde aangever, twee afzonderlijke voorvallen: Dirk Harmens en de bijenkorven in Kuikhorne, december 1809. Beide verklaringen noemen Dirk Harmens, arbeider in Kuikhorne, in zijn 66ste à 67ste levensjaar. In de eerdere aangifte bleef de leeggehaalde korf bij zijn eigen huis staan. Bij de vondst van 22 december lag een korf op het hof van buurvrouw Antje Tjeerds; Dirk herkende de witte letters D.H. De stukken worden aan dezelfde persoon gekoppeld, zonder de beide korven of voorvallen gelijk te stellen.
Antje Tjeerds vindt een korf en waarschuwt haar buurman Dirk Harmens, die hem herkent.
Antje Tjeerds
Antje Tjeerds is de weduwe van arbeider Pytter Sijbrens. Zij woont in Kuikhorne onder Bergum en is 39 jaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op 22 december rond acht uur ging zij de hof achter haar huis in. Daar lag een bijenkorf waaruit het raatwerk was geklopt en de bijen waren gehaald.
Beide verklaringen noemen Dirk Harmens, arbeider in Kuikhorne, in zijn 66ste à 67ste levensjaar. In de eerdere aangifte bleef de leeggehaalde korf bij zijn eigen huis staan. Bij de vondst van 22 december lag een korf op het hof van buurvrouw Antje Tjeerds; Dirk herkende de witte letters D.H. De stukken worden aan dezelfde persoon gekoppeld, zonder de beide korven of voorvallen gelijk te stellen.
Beide verklaringen noemen Dirk Harmens, arbeider in Kuikhorne, in zijn 66ste à 67ste levensjaar. In de eerdere aangifte bleef de leeggehaalde korf bij zijn eigen huis staan. Bij de vondst van 22 december lag een korf op het hof van buurvrouw Antje Tjeerds; Dirk herkende de witte letters D.H. De stukken worden aan dezelfde persoon gekoppeld, zonder de beide korven of voorvallen gelijk te stellen.
Antje Wijbes, vrouw van Dirk Douwes, wonend bij Bergumerdam en in haar zesenveertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de avond van de 23e van deze maand kwam haar man thuis met Bouwe Johannes uit Bergum . Beiden waren vrij dronken. Haar man haalde toen een vandel jenever, die hij en Bouwe samen opdronken. Intussen ging Antje buiten de kamer bij de voordeur zitten.
Antje overreedde hem binnen te blijven. Later bleek dat bij het geschermutsel opnieuw de ribben aan zijn rechterzijde waren gebroken die hij bij een val op Sint-Nicolaasdag 1765 al had gebroken. De volgende ochtend haalde Antje de chirurgijn; die behandelt haar man nog steeds. Sinds het voorval bevindt haar man zich in een slechte toestand. Bouwe Johannes, die nu met zijn schuit buiten de provincie op reis is, was altijd een zeer goede vriend van hen geweest. In de afgelopen week vóór zijn vertrek kwam Bouwe meer dan eens bij hen thuis. Hij probeerde het gebeurde te bedekken en zei te hopen dat het goed zou aflopen en dat hij het met hen goed zou maken. Bij het voorval tussen Antjes man en Bouwe waren alleen haar twee jongste zoons aanwezig: één is veertien jaar, de andere in zijn zevende levensjaar. Antje weet verder niets. Zij sluit haar verklaring na voorlezing en tekent met haar eigen merk. Bergum , 29 september 1766. Antje Wijbes.
Zij wist niet hoe Frouwkjen Oebles aan de geldbuidel was gekomen. Verder wist zij niets. Zij sloot haar verklaring na voorlezing en ondertekende. Bergum, 17 april 1770; de handtekening schrijft Antjel Sjoerds.
Antke Jans — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Elske Pytters, dochter van Pytter Sjaards Raven, bij hem wonend in de Rottevalle, in haar 19de levensjaar, verklaarde dat zij, de gedetineerde, op zaterdagmiddag de vijfde van deze maand bij Fokke Jan Yskes thuis was geweest. Vervolgens was zij met Willemke naar Antke Jans, die in de voorkamer van hetzelfde huis woonde, om te vragen of zij nog iets voor haar had. Antke antwoordde dat haar man de eieren allemaal naar de stad had meegenomen.
Wij hebben besloten u te verzoeken en ambtshalve te bevelen dat, wanneer Arend Julianus Carel de Beere, grietman over Hemelumer Oldephaart en Noordwolde , zich binnen uw rechtsgebied bevindt, u hem aanhoudt en als gevangene naar het gedemolieerde Blokhuis overbrengt. Wij rekenen erop dat dit gebeurt, bevelen u in Gods heilige bescherming aan en blijven uw goede vrienden, de raden van het Hof van Friesland.
Arend Julianus Carel de Beere is in deze brief één persoon met meerdere voornamen. De brief vermeldt geen concrete beschuldiging en levert geen bewijs dat de arrestatie ook is uitgevoerd.
Arent Dirks, wagenmakersknecht bij Auke Alles te Hardegarijp , in zijn eenenvijftigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen vrijdagmorgen kwam Tijs Cornelis, inwoner van Hardegarijp, bij het huis van Arents baas. Hij liet de aal zien die hij die ochtend uit zijn eigen fuiken en die van Auke Alles had gehaald. Eén aal had een kromme staart en was daaraan bijzonder herkenbaar. Daarna ging deze bij de andere aal in hun kaar, achter de buurt van Hardegarijp.
Tijs Cornelis, ongehuwd en wonend bij zijn vader Cornelis Tijsses te Hardegarijp, ruim achttien jaar oud, is opgeroepen en ondervraagd. Afgelopen vrijdagmorgen, omstreeks acht uur, had hij de aalfuiken van Auke Alles opgehaald. Hij vist voor Auke tegen de helft van de opbrengst. In een fuik vond hij een vrij grote aal met een heel bijzondere staart. Hij liet deze meteen aan Auke Alles en diens knecht Arent Dirks zien.
Dinsdagavond de zeventiende van deze maand kwam Tijs bij de kaar en vond deze helemaal leeg. Hij berichtte dit meteen aan Auke Alles. Tijs, Auke en Arent Dirks besloten die nacht op te blijven om zo mogelijk te ontdekken wie hun de aal had gestolen. Zij zouden voortdurend beurtelings naar buiten gaan.
Toen Auke terugkwam, zei hij tegen Tijs en Arent Dirks dat zij snel aaltuiken of steekpeltjes moesten halen. Dat deden zij. Samen gingen zij met het gereedschap naar de plaats waar Jacobs kaar had gelegen. Daar zagen zij de kaar op de wal staan. Zij gingen met hun aaltuiken en steekpeltjes vissen in een klein afgesloten slootje bij de kaar. Volgens Tijs ving hij bij de eerste twee keren telkens een redelijk grote aal en bij de derde keer precies de herkenbare aal.
Tijs en Aukes wagenmakersknecht Arent Dirks hielden intussen Jacobs kaar in het oog. Auke ging naar hen toe en zei dat Tijs naar huis moest gaan en dat hijzelf nu zou opletten. Hij zei tegen Arent, die op het land stond, dat hij naar zijn tuin moest komen: daar konden zij goed zien. Terwijl Arent zich omdraaide en naar hem toeging, zag Auke Jacob Lammerts rondgaan, naar de grond gebogen, naar zijn kaar achter zijn huis lopen, de kaar naar de wal trekken en omkeren. Jacob maakte zich zo snel mogelijk weer uit de voeten.
De man noemde zich Arjen Johannes de Jong. Hij zei uit Marsum te komen en soldaat te zijn geweest. Tot de daaropvolgende zaterdag werkte hij bij Jan en sliep hij in het hooi. Op zaterdagavond vroeg hij tot de volgende morgen te mogen blijven. Jan stond hem dat toe.
Er had enige dagen een onbekende man bij zijn broer gewerkt. De man noemde zich Arjen Johannes de Jong, zei uit Marsum te komen en soldaat te zijn geweest.
Toen zij die goederen zou gaan halen, leende Sybrens vrouw haar schoenen met zilveren gespen , kousen, rode handschoenen, een doekje en een zak. Yt zou meteen terugkomen, maar bleef weg. Sybren vond haar uiteindelijk na veel zoeken op de Gorredijk . Toen hij de geleende spullen terug wilde, zei zij dat haar nichtje die zou bezorgen en sprak zij over een reis met haar naar Drachten en Oostermeer. Zij noemde als haar curatoren bijzitter Arp Wybis Reiding in Drachten en Wybe Sioukes in Oostermeer; laatstgenoemde zou achthonderd carolusgulden van haar onder zich hebben.
Ate Claes, boer, woont in Rijperkerk en is in zijn 51ste levensjaar. Hij is opgeroepen, beëdigd en verhoord en verklaart naar waarheid:
Hij weet niet wie deze daad heeft gepleegd en weet verder niets van de zaak. Zijn verklaring is voorgelezen en hij heeft haar eigenhandig ondertekend. De handtekening luidt 'Ate klases'; de aanhef noemt hem 'Ate Claes'.
Hieronimus vertelde dat hij Ate Dirks van onder Smallingerga en een man met de achternaam Jacobs van onder Harkema Opeinde aan de handelingen had zien deelnemen. Twee anderen kon hij niet bij naam noemen. Ook hij beschreef het opengebroken venster, twee gebroken ruiten en het water dat binnenkwam. Toen hij later naar buiten ging, werd nog met stenen naar hem gegooid.
Buurman Lammert Hendriks, een meesterkuiper in zijn vierenzestigste levensjaar, werd wakker van het lawaai. Zijn voordeur werd van buiten dichtgehouden. Hij opende het houten venster van zijn werkplaats. Daar zag hij Ate Dirks en Jacob Jacobs met wateremmers bij het huis van Eppinga.
Ate Klases — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Predikant Engelbertus Haselhoff en zijn nicht Adriana Lich vonden op 10 november 1802 een opgeschoven, beschadigd venster in de pastorie van Oudkerk. Haselhoff miste zelf geen goederen. Adriana miste kleding, doeken en zilveren voorwerpen. Hetzelfde processtuk bevat een afzonderlijke aangifte van boer Ate Klases uit Rijperkerk over twaalf verdwenen koeiendekken.
Ate Klases
Ate Klases, 65 jaar oud en boer te Rijperkerk, verklaarde na ondervraging en beëdiging dat hij op dinsdagochtend 16 november naar het land ging om te melken. Daar ontdekte hij dat bij twaalf van zijn koeien de dekken ontbraken. Twee dekken waren helemaal nieuw; aan de binnenkant waren de bindgaten met Engels linnen bekleed.
Na duidelijke voorlezing ondertekende hij de verklaring met zijn eigen hand te Bergum op 18 november 1802. Ate Klases.
Ate Klases zocht het land af toen het licht werd, maar vond niets.
Ate Klases ontdekte op 16 november bij het melken dat de dekken van twaalf koeien waren verdwenen. Twee dekken waren nieuw en de bindgaten waren aan de binnenkant met Engels linnen bekleed. Hij doorzocht het land bij daglicht maar vond niets. De drie verklaringen werden op 18 november 1802 opgenomen; er is geen bewijs dat de beide gebeurtenissen samenhingen.
Het specifieke zaalvenster van de pastorie en het land van Ate Klases zijn niet met zekerheid te lokaliseren.
Rijperkerk 1780: de westkamer van Ate Klases en Hiltje Doejes opengebroken
Aangifte van Ate Klases en verklaring van Hiltje Doejes, opgenomen op 24 november 1780.
Op 22 november 1780 merkte het gezin van Ate Klases en Hiltje Doejes in Rijperkerk dat in de westelijke kamer was ingebroken. Hun jongste dochter zag dat het buitenluik openstond.
Hiltje Doejes, de echtgenote van Ate Klases, was in haar 44ste levensjaar. Volgens haar verklaring vertelde het jongste meisje haar op 22 november rond één uur in de middag dat het buitenluik van de westkamer openstond.
Ate Klases wordt van het land gehaald
Ate Klases was huisman en in zijn 44ste levensjaar. Zijn jongste dochter riep hem die woensdag van het land naar binnen. Zijn vrouw vertelde dat er uit de westelijke kamer en de kast geld en goederen waren verdwenen.
Ate Sijgers, huisman op het witveen onder Oostermeer en in zijn drieëndertigste levensjaar, is opgeroepen, legt een eed af volgens het formulier van de mennisten en wordt ondervraagd. Hij verklaart dat hij op de 1ste van deze maand merkte dat er uit de bijenstal bij zijn huis een rood geverfde korf met bijen verdwenen was, samen met nog een korf waarvan de beschrijving van de verf is gecorrigeerd. Hij wist niet of de tweede korf geverfd of ongeverfd was. Op de 8ste vond hij op een stuk land achter zijn huis een stuk van de geverfde korf. Hij weet niet wie zich hieraan heeft schuldig gemaakt.
. brachten hen naar de Dragster Compagnie, op het erf van een zekere Luitjen Riemers. Zij gingen zijn huis binnen. Zij hadden met geen woord over de gestolen schapen gesproken en maakten ook niet bekend waarom zij daar kwamen. Verder weet Ate helemaal niet wie de schapen van hem heeft gestolen. Hij weet niets meer, besluit na voorlezing en ondertekent eigenhandig. Bergum , 15 maart 1784. Ate Sijgers.
Liebbe Petrus, huisman op het Witveen onder Oostermeer en naar zijn beste weten in zijn veertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat hij op de 5de van deze maand hoorde dat bij Ate Sijgers twee rammen met zwarte wol uit het hok waren gestolen. Diezelfde dag volgde hij samen met Ate Sijgers en Hijlke Hajes de voetafdrukken van twee schapen en vermoedelijk twee mannen. Om de schoenen van een van hen leek touw of iets anders gebonden te zijn. Zij volgden de afdrukken tot aan de wal van Barke Wijts. Daar leken de schapen geslacht te zijn: zij zagen acht poten, twee koppen met zwarte wol, de pensen en darmen van twee schapen en de koppelstok waaraan de schapen gekoppeld waren geweest. Daarna volgden zij de menselijke voetafdrukken verder. Die brachten hen naar de Dragster Compagnie, op het erf van een zekere Luitjen Riemers. Vervolgens gingen zij zijn huis binnen. Zij vertelden niet waarom zij bij dat huis kwamen en zeiden ook niet dat Ate Sijgers twee schapen kwijt was door diefstal. Verder weet Liebbe niets. Hij besluit na voorlezing en ondertekent eigenhandig. Bergum , 15 maart 1784. De handtekening luidt Liebbe Peetrus, terwijl de naam in de introductie Petrus luidt.
Rijlke Haijes, vrijgezel, wonend op het Witveen onder Oostermeer en in zijn achtenveertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat hij op de 5de van deze maand hoorde dat bij Ate Sijgers op het witveen twee rammen met zwarte wol uit het hok waren gestolen. Diezelfde dag volgde hij met Ate Sijgers en Liebbe Petrus de voetafdrukken van twee schapen en twee mensen, naar hun gedachte mannen. Om de schoenen van een van hen leek touw of iets anders gebonden te zijn. De afdrukken brachten hen naar de wal van Barke Wijts. Daar vonden zij de pensen, darmen, acht poten en twee koppen van twee schapen. Aan de koppen zat zwarte wol. Op die plaats leken de schapen geslacht te zijn. Zij vonden er ook de koppelstok waaraan de schapen gekoppeld waren geweest. Daarna volgden hij, Ate Sijgers en Liebbe Petrus de menselijke voetafdrukken verder naar de Dragster Compagnie, tot op het erf van Luitjen Riemers. Zij gingen diens huis binnen zonder te vertellen waarom zij daar kwamen. Zij zeiden ook niet dat Ate Sijgers twee rammen waren ontstolen. Luitjen Riemers leek door hun komst een beetje 'verset'. De getuige meent in elk geval zeker gezien te hebben dat het zweet hem uitbrak.
Ates Sjoerds — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Ates Sjoerds had tegen zijn zoon Sjoerd Atses bij diens thuiskomst gezegd dat er iemand in huis was. Sjoerd ontstak het licht en vond Gerrijt tussen de kast en het bed. Hij zei dat Gerrijt moest vertrekken en nooit meer heimelijk zijn huis mocht binnenkomen.
Ates Sjoerds had tegen zijn zoon Sjoerd Atses bij diens thuiskomst gezegd dat er iemand in huis was. Sjoerd ontstak het licht en vond Gerrijt tussen de kast en het bed. Hij zei dat Gerrijt moest vertrekken en nooit meer heimelijk zijn huis mocht binnenkomen.
Atse Andrijs, boer te Oostermeer, naar zijn beste weten in zijn 37ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat, naar zijn beste herinnering, de kerkvoogden van Eijstrum hem eind augustus of begin september 1755 een zekere Sijbren Douwes hadden gestuurd.
Hij had Sijbren, die nu in bewaring zat, bij zich gehuisvest tot enige dagen na Lichtmis 1756. In het begin wilde Sijbren redelijk werken; op het laatst wilde hij niet veel meer werken. De getuige meende dat Sijbren niet volledig bij zijn verstand was en op sommige momenten aan 'sinneloosheid' onderhevig was. Hij had nooit kwaadaardigheid bij hem waargenomen. Hij kon verder niets zeggen en sloot na voorlezing zijn verklaring. Hij ondertekende eigenhandig; hij vermeldde geen verwantschap met partijen. Bergum, 20 februari 1756, Atse Andrijs.
Garijp 1805 - Een wit Fries schaap verdwenen uit het lytshuis van Atse Oebles
Toen Jan Atses en boerenknecht Sypke Pijtters op vrijdagochtend 15 februari 1805 de schapen wilden voeren, stond de deur van het lytshuis niet goed dicht. Eén van de drie schapen van boer Atse Oebles was verdwenen.
Jan Atses woonde als ongehuwde zoon bij zijn vader Atse Oebles, boer in Garijp. Hij was naar zijn beste weten in zijn 36ste levensjaar. Op vrijdagochtend 15 februari ging hij samen met de knecht Sypke Pijtters naar het lytshuis , een bijgebouw dat iets ten zuiden van hun gewone woonhuis stond.
Sypke Pijtters werkte als boerenknecht bij Atse Oebles en was in zijn 24ste levensjaar. Hij verklaarde zelf dat hij die ochtend samen met Jan naar het lytshuis van zijn meester was gegaan om het vee te voeren. Het stond iets ten zuiden van het woonhuis.
Atse Rinses, knecht bij boer Atse Andrijs te Oostermeer, naar zijn beste weten in zijn 24ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat de nu gevangenzittende Sijbren Douwes vanaf eind augustus of begin september 1755 tot kort na Lichtmis 1756 bij zijn werkgever was geweest. Aanvankelijk wilde hij heel veel werken, later weinig. Volgens de getuige was Sijbren niet volledig bij zijn verstand en had hij aanvallen van 'sinneloosheid'. Hij wist verder niets, sloot na voorlezing zijn verklaring en tekende eigenhandig. Hij vermeldde geen verwantschap met Sijbren Douwes. Bergum, 20 februari 1756, Atse Rinses.
Andries Sjoerds, veerschipper in Oostermeer , naar zijn beste weten in zijn veertigste levensjaar, was verschenen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij de afgelopen vrijdagavond samen met zijn broer Atte Sjoerds in Oostermeer met hun buurtschip de reis van Oostermeer naar Leeuwarden was begonnen. Door de harde wind konden zij die reis niet voltooien. Op zaterdag waren ze naar Oostermeer teruggekeerd. Toen brachten ze veertien vierendelen en twee halve pijntjes boter uit het schip naar zijn voorhuis.
Atte Sjoerds, veerschipper in Oostermeer, naar zijn beste weten in zijn vierendertigste levensjaar, was verschenen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat ze de vorige vrijdagavond veertien vierendelen en twee halve pijntjes boter op hun schip hadden geladen. Diezelfde avond begonnen ze de reis naar Leeuwarden, maar door de harde wind moesten ze daarvan afzien. Zaterdag waren ze weer in Oostermeer.
Atte kon niet anders begrijpen dan dat het vierendeel vrijdagavond van het schip was gestolen, omdat er nu maar dertien over waren. Hij wist volstrekt niet wie de diefstal had gepleegd. Meer wist hij niet. Na voorlezing sloot hij af en ondertekende eigenhandig te Bergum op 3 november 1785 als Atte Sjoerds.
Attje was de weduwe van Oege Siekles. Zij werkte samen met Atte Wijbrens en Gertje Rieners.
Atte Wijbrens ziet de zak achterblijven
Atte Wijbrens, in zijn twintigste levensjaar, had een voer hooi naar de weduwe gebracht. Hij zag Pijtter tussen de bonen staan, de zak achter een eikenboom zetten en naar huis kruipen. Later kwam Pijtter terug en haalde de zak weg.
Ten slotte verklaar ik dat Attje afgelopen zomer eens tegen mij heeft gezegd dat zij dacht dat Jelle Albarts een som geld had en dat zij daar weleens achter wilde. Men zou door het venster aan de hofkant kunnen binnenkomen. Ik kan verder niets zeggen en sluit na voorlezing mijn verklaring. Ik vermeld geen verwantschap met Attie Fookes en zet mijn gewone merk. Bergum , 13 april 1756. Eigenhandig merk van Lutske Jans.
Wijger Joukes, wonende te Bergum, in zijn 24ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op 30 oktober 1755 's avonds omstreeks negen uur naar huis liep. Voor hem zag hij Attie Fookes, huisvrouw van Tijs Jans te Bergum, door de steeg ten oosten van Klaas Meinerts gaan. Zij was maar een klein stukje voor hem en zei: "Daar heb ik toch een mooie truc gedaan." Hij zag dat zij een... goederen in haar schorteldoek had, die rinkelden. Hij vroeg: "Wat heb je gedaan?" Zonder antwoord te geven ging zij achter het privaat van Klaas Meinerts door de sloot op het land van Minne Wierds. Daarna riep de getuige zijn vrouw, omdat Attie over een plaats ging waar zij niet hoorde te komen. Hij en zijn vrouw zagen haar over dat land lopen met goederen in haar schorteldoek. Door de duisternis konden zij haar niet ver volgen. Na een korte tijd kwam zij terug, ging haar huis in en stak licht aan. Daarna ging zij daarmee weer de buurt in. Hij wist verder niets, sloot na voorlezing zijn verklaring en tekende eigenhandig. Hij vermeldde geen verwantschap met partijen. Bergum, 13 april 1756, Wijger Joukes.
"Edelmogende heren, overeenkomstig uw brief van 31 maart hebben wij Attie Fookes, huisvrouw van Tijs Jans te Bergum, in bewaring genomen. Wij voegen de nader opgenomen informatie en de verklaring van de gevangene zelf hierbij. Wij hebben ook getracht Keij Toffeltje te vinden. ... Ons werd bericht dat zij vanmorgen naar Collum was vertrokken, zonder dat..."
"Beste, geliefde, bijzondere. ... Na onderzoek van uw brief en de nadere informatie tegen Attie Fookes, huisvrouw van Tijs Jans te Bergum, die bij u gevangen zit, verzoeken en bevelen wij u haar door uw gerechtsdienaren naar het gesloopte Blokhuis hier te laten brengen. Wanneer de in uw informatie genoemde Keij Toffeltje zich weer in uw rechtsgebied bevindt, moet u haar laten arresteren. Neem haar verhoor/bekentenis op over wat tussen haar en Attie Fookes is gebeurd en stuur die naar ons. Houd haar ondertussen vast totdat wij daarover een beschikking hebben genomen. Wij vertrouwen u toe aan Gods bescherming en blijven uw goede vrienden, de raadsheren van het Hof van Friesland." In opdracht van het Hof, J: Boscha met halen. Leeuwarden, 14 april 1756.
Geiske Jans, nu wonende te Bergum, in haar 44ste levensjaar, zei nooit met Attie Fookes, huisvrouw van Tijs Jans in dat dorp, te hebben afgesproken goederen voor haar naar Franeker of ergens anders te brengen. Nog minder zou zij daarmee vier gulden verdienen. Zij zei wel voor Attie bij de lommerd te Leeuwarden een laken, een zwart schort, een kinderjakje en vier kinderschorten te hebben verpand. Naar haar beste herinnering had zij daarvoor samen twee carolusgulden en tien stuivers gekregen. Het laken, het kinderjakje en de kinderschorten waren weer ingelost. ... Zij verkocht Atties zilveren oorijzer aan Cato Boots in de... Kruisstraat te Leeuwarden voor drie carolusgulden en zeven stuivers. Zij wist verder niets over wat tussen haar en Attie Fookes was gebeurd. Na voorlezing sloot zij haar verklaring. Bergum, 15 april 1756.
"Edelmogende heren, overeenkomstig uw bevel van de 14de hebben wij vandaag Geiske Jans, ook Keij Toffeltje genoemd, in bewaring genomen. Wij voegen haar verklaring hierbij over wat tussen haar en Attie Fookes, huisvrouw van Tijs Jans, is gebeurd. Met respect blijven wij uw zeer gehoorzame en onderdanige dienaren, het gerecht van Tietjerksteradeel." Ondertekend H:W: v Altena en J:T:Ypeij. Bergum , 15 april 1756.
Lutske Jans en Wijger Joukes vertelden over Attje Fookes, geld en sieraden. Attje ontkende de diefstallen en de gesprekken. Geiske Jans, ook Keij Toffeltje genoemd, verklaarde over goederen die zij voor Attje had verpand en verkocht.
Lutske Jans, huisvrouw van Wijger Joukes, wonende te Bergum, naar haar beste weten ruim 28 jaar oud, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat op 30 oktober 1755 's avonds omstreeks ruim negen uur kwam mijn man thuis. Hij riep mij voor de deur en zei: "Daar gaat Attje over het land; zij heeft iets opzij. ..." Toen ik buiten kwam, zag ik Attje Fookes, huisvrouw van Tijs Jans te Bergum, over het land van Minne Wierds lopen. Zij hield haar schorteldoek wat op; er leek iets in te zitten. Door de duisternis kon ik niet zien wat het was en waar zij bleef.
Attje Fookes
Attje Fookes, huisvrouw van Tijs Jans, wonende te Bergum, naar haar beste weten in haar 29ste levensjaar, zei niets te weten van de diefstal die op 31 augustus 1755 bij Wytse Martens en zijn vrouw te Bergum was gepleegd. Zij had die in geen enkel opzicht begaan. Zij wist ook niet dat het daar gestolene ooit bij haar thuis was geweest of onder de bedstede of op zolder verborgen was. ... Zij was alleen enige tijd weggebleven om de kwellingen van haar man te ontgaan.
Attje Freerks, een weduwe van ongeveer zestig jaar uit Oenkerk , was in augustus 1773 met anderen bezig hooi vóór haar huis op een hooibult te brengen. Omstreeks negen à tien uur zag zij Pijtter Wijbrens tussen de bonen in de hof van een andere weduwe gaan.
Attje Geerts en Claas Haijes vertellen waar zij hun geld bewaarden en wie bij hen op bezoek was.
Attje Geerts
Attje Geerts, vrouw van arbeider Claas Haijes op de Heidburen onder Oostermeer, is in haar 28ste levensjaar. Zij verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Zaterdag 2 september ontdekte zij dat geld uit een trompje in haar schoorsteen verdwenen was: ongeveer vijftien gulden en een stuiver .
Zij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 5 september 1809: Attje Geerts.
Op 5 november 1803 rende een achtjarige jongen huilend naar zijn moeder Elske Liebes. In het weiland bij hun huis in Oostermeer had hij de resten van twee schapen gevonden. Elske ging kijken en liet daarna ook haar buurman Atze Hindriks komen.
Elske wist niet wie de dieren had gedood of meegenomen. Zij waarschuwde haar buurman Atze Hindriks, die samen met haar ging kijken.
Kastelein Atze Hindriks bekijkt de resten
Atze Hindriks was kastelein te Schuilenburg onder Oostermeer en in zijn 31ste levensjaar. Hij vertelde dat Elske op 5 november tussen zeven en acht uur naar hem toe was gekomen. Zij had hem gezegd dat er twee schapen, een wit en een zwart, uit het land waren weggehaald. De afgesneden poten, open buiken, ingewanden en beide koppen lagen daar nog. Bij het witte schaap ontbrak een oor.
Andries Klaas, Elske Liebes en Atze Hindriks ondertekenden hun verklaringen in Bergum op 8 november 1803. In de bewaarde verklaringen wordt niemand als dader aangewezen.
Opvallend is dat meerdere kinderen of verwanten van Hattum goederen kochten. Jan Hattums Kuipers komt vaak voor. Hij kocht onder meer huisraad, melkemmers, een klok, een bed met peul en ook een koe. Marten Kuipers kocht eveneens veel: gereedschap, huisraad, schilderijen, dekens, kussens en een bed met peul. Sjoukje Kuipers kocht onder meer borden, gordijnen en een turfvat. Atze Kuipers kocht kleinere huisraadposten zoals kantjes en een mandje. Hattum Kuipers wordt ook genoemd als koper van onder meer een geldrier en hooi.
Atze Oebles — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Uilkjen Jans, dochter van Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum, woonde bij Popke Sakes, timmerman te Deinum, maar verbleef nu bij haar moeder. Zij was. Zij verklaarde dat op zondagavond de 26e Liebbe Geerts, boerenknecht bij Antje Jochums in Garijp, Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Atze Oebles in Garijp, en Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, bij haar moeder koffie dronken.
Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, timmerman te Bergum, verklaarde dat zij op zondagavond de 26e koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum. Bij haar waren Liebbe Geerts, boerenknecht bij Antje Jochums in Garijp, Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Atze Oebles in Garijp, Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, en Trijntje Wipkes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum. Ook Aaltjes dochter Uilkjen Jans was er. Zij woonde bij Popke Sakes, timmerman te Deinum.
Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, verklaarde dat zij op zondagavond de 26e koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum. Verder waren er Liebbe Geerts, boerenknecht bij Antje Jochums in Garijp, Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Atze Oebles in Garijp, Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, en Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, huisman te Bergum. Ook Aaltjes dochter Uilkjen Jans, wonend bij Popke Sakes, huisman te Deinum, was er.
Liebbe Geerts, dienstknecht bij Antje Jochums in Garijp, in zijn drieëntwintigste levensjaar, verklaarde dat hij op zondagavond de 26e, samen met Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Atze Oebles in Garijp, Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, en Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, huisman te Bergum, koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum.
Gabriel Oebles, dienstknecht bij de weduwe van Atze Oebles in Garijp, in zijn tweeëntwintigste levensjaar, verklaarde dat hij op zondagavond de 26e koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum. Bij hem waren Liebbe Geerts, dienstknecht bij Antje Jochums in Garijp, Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, en Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, timmerman te Bergum.
De zaak begon met Gerrit Johannes, een ongehuwde koopman van 25 jaar. Hij woonde op dat moment bij Oeble Beernts in Buitenpost . Op de zevende van de maand had Gerrit bij notaris G. Wilhelmy in Bergum een bedrag van 250 pond ontvangen van Atze Oebles, een boer uit Garijp .
Ik weet niet hoe Gerrijt Martinus in de woning en de kamer is gekomen. Meer weet ik er niet van. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af. Er staat dat deze niet tegenover Gerrijt Martinus is beëdigd . Bergum , 4 maart 1737. Ondertekend: Aucke Jelgers.
Mijn knecht Sjoerd Binnerts was uit bed. Uit zijn broek, die op de bedstede lag, waren twee stuivers en... verdwenen. Zelf miste ik ook... Uit de broek van mijn knecht Jan Wobbes, die bij de genoemde bedstede hing, waren een schelling , stuivers en enkele duiten weg. Van mijn meid Mayke Jans waren uit de bij haar liggende kleding een schelling, vijf stuivers en enkele duiten gestolen. Ook de broek van mijn zoon Aucke Oebeles, die op de stoel vóór mijn bedstede lag of stond, was...
Kuikhorne 1756: de winkel van Auckien Hayes leeggestolen
In de nacht van 25 op 26 juni 1756 werd de winkel van Auckien Hayes en Sipke Pijters leeggestolen. Auckien was met haar twee kleine dochters thuis. Buren klopten haar tussen drie en vier uur wakker.
Auckien Hayes
Auckien Hayes, huisvrouw van Sipke Pijters, wonende op de Kuikhorne onder Bergum , naar haar beste weten in haar 45ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat zij ongeveer vijf jaar handel dreef in bonten..., andere kramerijen en compagniewaren. Afgelopen zaterdagmorgen tussen drie en vier uur waren haar buren haar komen opkloppen. Zij had ontdekt dat die nacht alle kramerijen en bonten uit haar winkel waren gestolen. Er was niets van betekenis achtergebleven. Zij kon onmogelijk precies opsommen wat haar was ontstolen. Haar winkel was in het middelste deel van het huis. Aan de buitenkant waren twee planken voor het venster gespijkerd. Een daarvan was in stukken gebroken. Ook het glas en de ijzeren/looden onderdelen... waren stukgeslagen en uitgebroken. Daardoor moesten de dief of dieven naar binnen en weer naar buiten zijn geklommen, want zij had alle deuren goed gesloten aangetroffen.
Auke Alles — 3 verhaalpagina’s · beoordeeld verband
Zeer waarschijnlijk dezelfde persoon: Auke Alles, herbergier in Hardegarijp. De loterijverklaringen, de aalzaak en het conflict bij Lutjegeest noemen dezelfde herbergier uit Hardegarijp. Hij is bij het verhoor in januari 1793 in zijn 33ste levensjaar en in april 1795 35 jaar. Plaats, beroep en leeftijd ondersteunen de identificatie. Hij verklaart soms over gasten, soms over eigen bezit en soms over een conflict waaraan hij deelnam.
Auke Alles, herbergier te Hardegarijp , in zijn 33ste levensjaar, was opgeroepen, werd beëdigd volgens de formule van de mennonieten en ondervraagd.
Hij wist niet meer over de zaak. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende die zelf. Bergum , 10 januari 1793. Auke Alles.
Zij verklaarde dat zij op zondag 23 december 1792 omstreeks acht uur 's avonds bij Auke Alles, herbergier te Hardegarijp, kwam. Men was toen al bezig met het verloten van wegen, koek enzovoort. Ook zij begon mee te loten, evenals Sijke Colis, die met haar was meegegaan.
Arent Dirks, wagenmakersknecht bij Auke Alles te Hardegarijp , in zijn eenenvijftigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen vrijdagmorgen kwam Tijs Cornelis, inwoner van Hardegarijp, bij het huis van Arents baas. Hij liet de aal zien die hij die ochtend uit zijn eigen fuiken en die van Auke Alles had gehaald. Eén aal had een kromme staart en was daaraan bijzonder herkenbaar. Daarna ging deze bij de andere aal in hun kaar, achter de buurt van Hardegarijp.
Afgelopen dinsdag berichtte Tijs Cornelis aan Auke Alles dat alle aal uit hun kaar verdwenen was. Vervolgens werd Jacob Lammerts bij Auke Alles ontboden. Hem werd gevraagd of hij wist waar de aal was gebleven. Hij zei niets daarvan te weten.
Gistermorgen liet Auke Alles de dorprechter aan Jacob Lammerts vragen of hij toestemming wilde geven om zijn aalkaar te onderzoeken. De dorprechter trof Jacob bij bakker Hendrik Dorines te Hardegarijp, waar hij in de baktrog brood aan het trappen was. Volgens het rapport stond Jacob de inspectie toe nadat hij het brood had afgetrapt.
Tijs Cornelis, ongehuwd en wonend bij zijn vader Cornelis Tijsses te Hardegarijp, ruim achttien jaar oud, is opgeroepen en ondervraagd. Afgelopen vrijdagmorgen, omstreeks acht uur, had hij de aalfuiken van Auke Alles opgehaald. Hij vist voor Auke tegen de helft van de opbrengst. In een fuik vond hij een vrij grote aal met een heel bijzondere staart. Hij liet deze meteen aan Auke Alles en diens knecht Arent Dirks zien.
Dinsdagavond de zeventiende van deze maand kwam Tijs bij de kaar en vond deze helemaal leeg. Hij berichtte dit meteen aan Auke Alles. Tijs, Auke en Arent Dirks besloten die nacht op te blijven om zo mogelijk te ontdekken wie hun de aal had gestolen. Zij zouden voortdurend beurtelings naar buiten gaan.
Tijs klopte dorprechter Dirk Pieters uit bed en vroeg hem bij hen, in het huis van Auke Alles, te komen. Dirk kwam kort daarop. Zij vertelden wat er gebeurd was en vroegen of zij samen Jacobs kaar konden en mochten onderzoeken. De dorprechter vond dit niet raadzaam. Hij achtte het het veiligst eerst bijzitter Reitsma te raadplegen. Auke ging bij de bijzitter over de zaak advies vragen. Deze antwoordde dat zij het konden doen als Jacob Lammerts er vrijwillig mee instemde.
Cornelis Tijsses, arbeider te Hardegarijp, in zijn vierenvijftigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen zondagmiddag kwam hij bij Auke Alles' kaar om er twee aalen in te zetten die zijn zoon Tijs Cornelis had gevangen. Uit nieuwsgierigheid haalde hij de kaar op de wal om ook de bijzondere aal te bekijken waarover zijn zoon hem had verteld. Hij heeft die toen gezien en zegt zeker te weten dat dit dezelfde aal is die hem nu wordt getoond.
Auke Alles, herbergier te Hardegarijp, in zijn vierendertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd volgens het formulier van de mennisten en ondervraagd. Afgelopen vrijdagmorgen kwam Tijs Cornelis bij hem nadat hij de fuiken had opgehaald die hij samen met Auke had uitstaan. Tijs zei dat hij een bijzondere aal met een kromme staart had gevangen. Hij liet die aan Auke en anderen zien. Daarna zette hij de aal, op Aukes aanwijzing, bij de andere aal in hun kaar achter de buurt van Hardegarijp.
Meer weet hij niet van de zaak. Na voorlezing sluit en ondertekent hij zijn verklaring. Bergum, 19 december 1793. Handtekening: Auke Alles.
Auke Alles, herbergier te Hardegarijp , 35 jaar oud, werd opgeroepen, volgens het formulier van de mennonieten beëdigd en ondervraagd. Afgelopen dinsdag, de 21ste, was hij in het huis van Bauwe Tennis, huisman op Lutjegeest onder Tietjerk . Daar werd die dag een boelgoed gehouden.
Auke wist verder niets van de zaak. Hij sloot en ondertekende zijn verklaring na voorlezing. Bergum , 28 april 1795. Auke Alles.
Na nog enkele beledigingen van Gerben te hebben gekregen, voer Fedde met hem, Auke Alles, Heijne Sipkes en Rein Clares tot Tietjerk. Onderweg viel Gerben Auke voortdurend aan en schold hem uit; Auke weerde hem telkens af. Toen Fedde Gerben goedbedoeld wilde raden, kreeg hij onder meer een klap van hem in het gezicht. Toen zij uiteindelijk samen dicht bij de wal kwamen, riep Gerben dat alle regenten en patriotten schelmen waren. Gerben, Heijne Sipkes en Rein Clares voeren verder naar huis; Fedde en Auke gingen vervolgens naar de herberg.
Rein Clares, huisman onder Hardegarijp , ongeveer 50 jaar oud, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Afgelopen dinsdag, de 21ste, voer hij 's middags van het boelgoed van Bauwe Tennis op Lutjegeest weg met Gerben Sikkes, Auke Alles, Fedde Douwes en Heijne Sipkes. Gerben en Auke hadden onderweg voortdurend woorden. Gerben stootte Auke onder meer eenmaal tegen de borst. Auke liet Gerben ook eenmaal op zijn rug in het schip vallen.
Sipke Heijnes, ongehuwde man, wonend bij zijn vader Heijne Sipkes onder Hardegarijp, in zijn 32ste levensjaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Afgelopen dinsdag, de 21ste, was hij bij het boelgoed in het huis van Bauwe Tennis, in de schuit. Hij zag en hoorde dat Gerben Sikkes en Auke Alles woorden hadden. Hij was er niet voortdurend bij en kon daarom niet alles opsommen wat gezegd was. Hij had hen wel onder meer elkaar horen uitschelden voor 'Oranjes' en 'patriotten' en dergelijke. Uiteindelijk voer hij 's middags weg met Gerben, Rein Clares, Auke en Fedde. Auke en Gerben hadden onderweg voortdurend woorden. Auke maande Gerben om geld dat deze hem nog schuldig was voor het vissen naar een horloge dat Gerben eens had verloren. Gerben weigerde niet alleen te betalen, maar zei tegen Auke dat deze het had gestolen. Gerben vloog Auke ook eenmaal aan, en Auke smeet Gerben een en andermaal op zijn rug in het schip.
Sjoerd Teijema, schoolmeester te Tietjerk, 20 jaar oud, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de 21ste van deze maand, tegen de avond, stond hij bij zijn huis op het erf. Een schip kwam aan zijn wal met Gerben Sikkes, Auke Alles, Fedde Douwes, Rein Clares en Sipke Heijnes. Auke en Fedde stapten uit het schip aan de wal. Vervolgens voeren Gerben, Rein en Sipke weer weg.
Rein wist niet alles wat zij tegen elkaar zeiden. Hij herinnerde zich wel dat Auke Gerben om het geld vroeg dat hem toekwam voor het opvissen van Gerbens horloge. Gerben weigerde te betalen en zei tegen Auke dat hij zijn horloge had gestolen. Rein kon niet zeggen wat er verder was gesproken. Hij was stuurman van het schip en had daarmee zoveel te doen dat hij geen aandacht aan de rest kon geven.
Hedzer Kloosterman miste haver. Tjeerd Feijes en Auke Jacobs misten rogge. Getuigen beschreven wagensporen, schoven en het graan in de schuur van Klaas Wierds. Klaas ontkende dat hij graan van hun land had genomen.
Hij verklaarde de 108 schoven rogge niet te hebben genomen van het land dat Tjeerd Feijes en Auke Jacobs huurden. Ook had hij de 44 schoven haver niet van Hedzer Cloostermans land weggenomen. Zoals gezegd was die haver deels aan de zuidkant van zijn land gegroeid en voor het overige op de zogenoemde Oude Zee. ... Dat laatste stuk had hij dit jaar met zijn zaad en haver ingezaaid. ...
Hij getuigde dat hij en Auke Jacobs een stuk land in gebruik hadden onder Bergum , tussen de dijken, de Lange Ackers genoemd. Op de 26ste van deze maand hadden zij ontdekt dat ongeveer, of ten minste, zeven stuiken rogge ontbraken. Die hadden op de 23ste nog op hun plaats gestaan. Tjeerd wist niet wie de rogge had weggenomen.
Auke Jacobs
Auke Jacobs, landbouwer onder Bergum , was volgens de leeftijdsopgave in zijn vierenveertigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, volgens het formulier van de doopsgezinden beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij met Tjeerd Feijes van bouwmeester Wassenberg een stuk land in gebruik had, de Lange Ackers, onder Bergum. Op de 26ste van deze maand hadden zij vastgesteld dat ten minste zeven stuiken rogge ontbraken.
Auke Jans — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Het schip van Auke Jans uit Drogeham lag bij de Bergumerdam onder Bergum . In de nacht van 27 op 28 februari 1801 verdwenen schoenen, zilverwerk, een horloge en kleding. Zowel de schipper als zijn knecht Johannes Jans legde een afzonderlijke verklaring af.
Auke Jans
Auke Jans was 36 jaar en schipper uit Drogeham. Op 28 februari lag zijn schip bij Bergumerdam. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd .
Johannes Jans was schippersknecht bij Auke Jans en bevond zich in zijn achttiende levensjaar. Hij werd opgeroepen en ondervraagd. In de ochtend van 28 februari ontdekte hij de vermissing.
De Bergumerdam is nog als plaats en verkeersverbinding herkenbaar. De precieze ligplaats van het schip van Auke Jans is uit de verklaringen niet vast te stellen.
Auke Rones, boer onder Oostermeer, naar zijn beste weten 49 jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op 30 december 1807 omstreeks drie uur 's middags een koperen theeketel miste. Hij wist niet wie die had meegenomen. Gisterenmiddag kwamen om drie uur Tamme Allerts, Johannes Rienks en Auke Jans bij hem met die ketel en een hoed.
Antje Harms, vrouw van Auke Jans, wonend op het Witveen onder Oostermeer en in haar 50ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat afgelopen maandag, de 4de, een man bij haar kwam die een theeketel aanbood. Zij kocht die voor drie carolusguldens .
Auke Jans
Auke Jans, wonend op het Witveen onder Oostermeer en ongeveer 44 jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat zijn vrouw Antje Harms hem op de avond van de 4de bij zijn thuiskomst vertelde dat zij van een man een hoed en theeketel had gekocht voor drie gulden.
Hij sloot zijn verklaring na duidelijke voorlezing en ondertekende te Bergum op 8 januari 1808. Auke Jans.
Lammert vond dat Trijntje niet veilig bij haar man kon blijven en zorgde dat zij naar haar broer Auke Jans onder Harkema Opeinde ging.
Auke Jans geeft zijn zuster onderdak
In de nacht van 1 op 2 november bracht de vrouw van Lammert Hendriks Trijntje naar haar broer Auke Jans. Auke was huisman en 39 jaar oud. Hij zag dat zijn zuster sterk bloedde en een snede in haar lip had. Zij zei dat haar man haar met een mes had verwond.
Ik riep Auke Jelgers, die in de voorkamer van de door mij gebruikte woning woont. Hij klopte ook onze naaste buurman Harke Dirks op. Toen die bij ons was, gingen wij met ons drieën mijn kamer in en maakten Gerrijt Martinus wakker. Ik vroeg hem waarom hij op mijn bedstede was gaan liggen. Hij antwoordde dat hij eerst in de schuur was geweest. Door de kou en 'beangstheid' had hij daar niet langer kunnen blijven en daarom was hij naar de genoemde bedstede gegaan.
Auke Jelgers
Auke Jelgers woont in Oostermeer en is naar zijn beste weten in zijn drieënzestigste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij het volgende.
Dezelfde ondervraagde man: Sybren Wybrens in Eernewoude. De schuurzaak en de onderzoeken naar doeken en een houten nap spelen in mei 1804 in Eernewoude. Sybren is vrijgezel en in zijn 64ste levensjaar. Het verhoor van 19 mei behandelt de goederen gezamenlijk. Hij erkent het doorsnijden van een touw om op het hooi te slapen, maar spreekt andere beschuldigingen tegen. Dorpsgenoten geven ook karakteroordelen; die zijn geen vastgestelde feiten.
Tijdens hetzelfde verhoor werd Sybren ook bevraagd over een houten nap die Tjitske Keimpes miste. Hij ontkende iets van de verdwenen nap te weten. Volgens hem had Trijntje Idserts hem de vorige avond na het melken rijst gegeven die voor een kalf bestemd was. Hij had die rijst uit een stenen kop gegeten, niet uit een houten nap. Hij ontkende dat hij haar een houten schotel voor haar moeder te koop had aangeboden. Volgens hem had Trijntje juist gevraagd of hij een schotel voor haar moeder, de vrouw van Auke Jitses, te koop had. Zij wilde vijf stuivers betalen. Sybren zei dat hij geen schotel wist en er ook nu niets van wist. Daarnaast werd hem gevraagd of hij wist dat er die nacht vaartuigen in Eernewoude vol water waren geraakt en hoe dat was gebeurd. Sybren zei dat hij wist dat er die ochtend drie jachten vol water waren. Hij had Jan Reempes geholpen een vaartuig leeg te scheppen en in de achterste bodem een rond gat gezien. Hij wist niet hoe het gat was ontstaan of wie het had gemaakt. Van de andere jachten wist hij niets en hij had er ook niets over horen zeggen. De verklaringen over de houten nap staan bij elkaar op een afzonderlijke pagina.
Eernewoude 1804 - Sybren Wybrens in de schuur van Auke Jitses
Piebe Baukes, winkelier te Eernewoude, was naar eigen zeggen in zijn 34ste levensjaar. Op 30 april 1804 hoorde hij tussen tien en elf uur 's avonds, terwijl hij thuis zat, lawaai buiten de deur. Hij ging kijken. Hij zag Sybren Wybrens, die ook in Eernewoude woont, bezig de schuurdeur van Auke Jitses open te maken. Hij had een mes in zijn hand om het touw waarmee de deur gesloten was door te snijden. Dat lukte op dat moment niet. Naar hij zei was zijn mes te kort. Sybren vroeg Piebe of die een langer mes had.
Auke Jitses woonde te Eernewoude en was in zijn 54ste levensjaar. Op 1 mei 1804 kwam hij om ongeveer zes uur 's morgens in de boerenschuur die hij gebruikte. Die staat op enige afstand van zijn woning en behoort aan de pastorie. Hij ontdekte dat het touw waarmee hij de deur de vorige avond goed had dichtgebonden aan stukken was gesneden. Sybren Wybrens uit Eernewoude lag op het hooi. Hij zei dat hij eraf moest komen. Hij had de dorprechter gehaald om het te bekijken en aan de drost te melden.
Sybren Wybrens te Eernewoude, vrijgezel, was in zijn 64ste levensjaar. Hij erkende dat hij het touw had doorgesneden waarmee de schuurdeur van Auke Jitses was vastgebonden. Hij had daar 's nachts op het hooi verbleven. Hij wist niet meer precies wanneer dat was. Hij deed het omdat hij geen ander onderkomen had. Niemand wilde hem in huis nemen en ook de armenvoogden wilden hem geen woning bezorgen. Hij ontkende dat hij Piebe Baukes om een mes had gevraagd. Ook ontkende hij dat hij bij hem om een bijl was geweest.
Trijntje Idserts was veertien jaar en diende bij Auke Jitses. Op de avond van 18 mei ging zij turf halen uit de schuur van haar meester. Sybren Wybrens hield zich daar op. Toen zij binnenkwam, zat hij op het hooi. Naast hem stond een vrij grote houten nap met rijst; Sybren kruimelde er brood in.
Sybren ontkende dat hij de nap aan Trijntjes moeder te koop had aangeboden. Volgens zijn verklaring had Trijntje juist gevraagd of hij een houten schotel voor haar moeder, de vrouw van Auke Jitses, kon verkopen. Zij zou er vijf stuivers voor willen betalen, maar hij had gezegd dat hij geen schotel wist en er ook nu niets van wist. Zijn verhoor over de verdwenen doeken en de houten nap staat uitvoeriger bij de aangifte van Neeltje Durks.
Hijlke Martens, wonend te Bergum en naar zijn beste weten in zijn 36ste levensjaar, was gedetineerd en werd ondervraagd en geconfronteerd met de verklaringen die op 19 november 1759 en 8 januari 1760 tegen hem waren opgenomen. Hij verklaarde dat hij op 20 oktober 1759 met zijn schip uit Leeuwarden voer en kapitein Geens en de appointeerde Jacob Pijtters meenam. Op verzoek van de kapitein en Jan Kinderman legde hij aan bij het huis van Jan Kinderman op Altenburg. Daar dronken zij thee en een 'zotje', een borrel. Ook Jan Sijmens Pel en Auke Oedes, beiden uit Suameer, kwamen erbij. Zij besloten daar te blijven totdat de maan opkwam.
Terwijl het gezelschap zich met zuipen en zingen vrolijk maakte, ging kapitein Geens naar bed. Daarna stelden Jan Sijmens Pel en Auke Oedes voor hem een 'klont', een streek, te leveren. Jan Kinderman moedigde dit eveneens sterk aan. Jan Kinderman nam een dikke draad en hield de kaars in zijn hand. Auke Oedes lichtte de deken op en Jan Sijmens Pel hield het 'instrument' van kapitein Geens, diens geslachtsdeel, vast. Hijlke bond toen het garen daaromheen. Omdat het niet bleef zitten, werd het opnieuw vastgebonden, volgens hem door een van de anderen. Hij kon niet zeggen of Jan Sijmens Pel of Auke Oedes dat had gedaan....
Hijlke had niet gezien wie van Jan Sijmens Pel en Auke Oedes het garen opnieuw had vastgebonden. Hij wist wel dat na het vastbinden eerst Jacob Pijtters aan het garen had getrokken en daarna Jan Kinderman. Dit ging door totdat kapitein Geens boos wakker werd. Zij wilden toen dat de meid van Jan Kinderman de draad van het geslachtsdeel van de kapitein afsneed. Zij weigerde. Uiteindelijk sneed Jan Kinderman de draad door.
Auke Oedses vertelde wat hij de kapitein hoorde roepen:
Jan Sijmens Pel, distillateur in Suameer , in zijn 42ste levensjaar, verklaart dat hij op 20 oktober laatstleden, tussen vijf en zes uur 's avonds, met Auke Oedses uit Suameer bij Jan Kinderman op Altenburg onder Tietjerk kwam. Daar waren ook kapitein Goens, Jacob Pijtters en Hylke Martens, alle drie uit Bergum . Jan en het gezelschap brachten daar de gehele nacht door met het drinken van sterke drank en zingen.
Auke Oedses
Auke Oedses, wonend in Suameer, naar zijn beste weten in zijn 28ste levensjaar, legt een afzonderlijke verklaring af. Op de avond van 20 oktober kwam hij met Jan Sijmens Pel bij Jan Kinderman op Altenburg onder Tietjerk . Daar waren kapitein Goens, Jacob Pijtters en Hylke Martens. Auke en het verdere gezelschap brachten de gehele nacht door met zingen en sterke drank drinken.
Jan Kinderman, wonend op Altenburg onder Tietjerk, naar zijn beste weten in zijn 25ste levensjaar, legt een eigen verklaring af. Op de avond van 20 oktober kwamen kapitein Goens, Jacob Pijtters en Hylke Martens uit Bergum , en Jan Sijmens Pel en Auke Oedses uit Suameer, bij hem thuis. De vier laatstgenoemden brachten de gehele nacht bij hem door met zingen en zuipen. Goens ging ongeveer om elf uur naar bed. Naar Jans herinnering sprong hij omstreeks twee uur 's nachts uit bed en riep tegen Jan, die lag te slapen: "Jan, help mij; zij hebben mij een touw om mijn geslachtsdeel gebonden."
Jacob Pijtters, wonend in Bergum , in zijn 34ste levensjaar, legt een eigen verklaring af. Hij kwam op 20 oktober met kapitein Goens en Hylke Martens uit Bergum bij Jan Kinderman op Altenburg onder Tietjerk. Jan Sijmens Pel en Auke Oedses uit Suameer kwamen daar 's avonds ook. Zij bleven de gehele nacht en vermaakten zich met zingen en zuipen. Toen Goens naar bed ging, raakte Jacob op een stoel eveneens in slaap.
Kapitein Petrus van Goens, wonend in Bergum in zijn 54ste levensjaar, legt vervolgens zijn eigen verklaring af. Op de middag van 20 oktober 1759 kwam hij met Jacob Pijtters en Hylke Martens bij Jan Kinderman op Altenburg onder Tietjerk. Jan Sijmens Pel en Auke Oedses uit Suameer kwamen daar ook. Het gezelschap hield zich bezig met het drinken van sterke drank. Goens ging uiteindelijk naar bed.
Auke Popkes — 4 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Auke Popkes, koopman in Oostermeer, in zijn 59ste levensjaar, vertelt dat hij in de slachttijd van 1754 in Kollum een vet beest wilde kopen. Hij vroeg Fooke Jans uit Oostermeer als ' baarsman ', bemiddelaar. Nadat de eerste koop was gesloten, riep Fooke hem bij zich en stelde voor de helft van het dier te krijgen. Auke antwoordde dat dat niet kon: Sybrant Sijbrants en de schoolmeester van Oostermeer hadden die helft al gevraagd en zouden haar krijgen. Fooke reageerde.
Verder verklaart Harmanius dat Gerben op 30 maart 1758 in het openbaar op straat iedereen had uitgescholden. Hij zei onder andere dat Folke Roels een valse getuigenis had afgelegd, dat Hans Jans zijn eigen vader had geslagen en wilde vermoorden, en zei dat Auke Popkes de vader was van het kind dat Harmanius' vrouw in juni 1757 had gekregen. Dit zijn door Harmanius weergegeven beschuldigingen van Gerben. Harmanius weet verder niets. Na voorlezing sluit en ondertekent hij zijn verklaring in Oostermeer op 10 september 1759. Hij is geen verwant van Gerben.
Sijtske vervolgt met Gerbens vraag wie de vader van Harmanus'. was, waarbij hij Auke Popkes noemde. Door Gerbens toedoen leefden zij in voortdurende onrust en durfden zij niet buiten de deur te komen. Sijtske weet verder niets. Na voorlezing sluit en ondertekent zij haar verklaring in Oostermeer op 10 september 1759. Zij is geen verwant van Gerben.
Verder verklaart Harmanius dat Gerben op 30 maart 1758 in het openbaar op straat iedereen had uitgescholden. Hij zei onder andere dat Folke Roels een valse getuigenis had afgelegd, dat Hans Jans zijn eigen vader had geslagen en wilde vermoorden, en zei dat Auke Popkes de vader was van het kind dat Harmanius' vrouw in juni 1757 had gekregen. Dit zijn door Harmanius weergegeven beschuldigingen van Gerben. Harmanius weet verder niets. Na voorlezing sluit en ondertekent hij zijn verklaring in Oostermeer op 10 september 1759. Hij is geen verwant van Gerben.
Koopman Auke Popkes uit Oostermeer, in zijn eenenveertigste levensjaar, had ruim veertien dagen vóór zijn verhoor een wit schaap uit zijn land gemist. Ook hij wist niet wie het had weggenomen. Hij vond later de huid van het schaap op het land terug en verklaarde hierover op 10 september 1771 in Bergum.
Bintje Baukes, weduwe van Jan Jans Sapperstia, wonend aan het einde van de Leegweg te Bergum en 65 jaar oud, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat gisteren, de 24ste, om ongeveer zes uur 's avonds drie mannen bij haar kwamen: Roel Aukes, zoon van Auke Roelofs zandpranger , wonend in een schip; Brant Sjoerds, zoon van Sjoerd Mijnheer, wonend in de Rottevalle; en schippersknecht Gjolt Douwes, die met zijn werkgever en schip aan Bergumerdam lag om te laden Zij eisten jenever.
Maayke Jans, dochter van Bintje Baukes, inwonend bij haar moeder te Bergum en in haar 21ste levensjaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat gisteren, zondag 24 april, om zes uur drie mannen kwamen: Roel Aukes, zoon van Auke Roelofs zandpranger; Brant Sjoerds, zoon van Sjoerd, ongehuwde schipper in de Rottevalle; en Gjolt Douwes, knecht bij een schipper die aan Bergumerdam lag om te laden Zij vroegen jenever en dronken die.
Brant Sjoerds, schipper met zijn schip aan Bergumerdam, in zijn 28ste levensjaar, was ondervraagd en beëdigd. Hij zei dat hij gisteren, zondag 24 april, tussen zes en zeven uur 's avonds met Roel Aukes, zoon van Auke Roelofs, en schippersknecht Gjolt Douwes naar het huis van Bintje Baukes Sapperstia aan het einde van de Leegweg te Bergum was gegaan om een borrel te drinken. Nadat zij jenever hadden gedronken en betaald, bestelde Roel nog een halve mingel jenever.
Oostermeer 1806 - Auke Roenes vindt resten van zijn schaap
Auke Roenes verklaart op 10 oktober 1806 over een verdwenen schaap en de resten op het land van Ypias Reitsma.
Auke Roenes - verklaring
Auke Roenes (in modern Nederlands)
Auke Roenes, meerderjarige ongehuwde huisman te Oostermeer, in zijn 48 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hem in de nacht van de achtste op de negende uit het land bij zijn huis een vet wit Fries schaap was verdwenen. Het had een enigszins bonte kop en bonte poten. De getuige had het de vorige avond nog op het land gezien. Het was met een koppelstok en een klauw om de hals aan een ander schaap verbonden. Omdat hij diefstal vermoedde, zocht hij eerst rond. Hij vond de klemmen die het verdwenen schaap om de hals had gedragen op het land. Daarna ontdekte hij dat het schaap op het land van Ypias Reitsma, op enige afstand van zijn land, was geslacht. Alleen de poten, het ingewand, de pens en de darmen waren achtergelaten, samen met de kop, die geheel ongestroopt aan de kant in de sloot was geworpen. Verder wist hij niets. Na voorlezing ondertekende hij te Bergum op 10 oktober 1806. Auke Roenes.
Zeer waarschijnlijk dezelfde persoon in de twee zaken uit 1808: Auke Rones, Oostermeer, januari en februari 1808. In januari en februari 1808 heet de aangever Auke Rones, is hij boer onder Oostermeer en wordt zijn leeftijd voorlopig als 49 jaar gelezen. Dat ondersteunt de koppeling van de ketelzaak en de schapendiefstal. De Auke Rones uit januari 1806 is daarentegen in zijn 44ste levensjaar en ondertekent als de oudere. Door dit leeftijdsverschil blijft het verband met 1806 onzeker.
Zes getuigenissen volgen de ketel van Auke Rones; Levij Philippus vertelt hoe hij hem volgens eigen zeggen heeft gekocht.
Auke Rones
Auke Rones, boer onder Oostermeer, naar zijn beste weten 49 jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op 30 december 1807 omstreeks drie uur 's middags een koperen theeketel miste. Hij wist niet wie die had meegenomen. Gisterenmiddag kwamen om drie uur Tamme Allerts, Johannes Rienks en Auke Jans bij hem met die ketel en een hoed.
Auke Rones.
Zij had gehoord dat van Auke Rones een ketel was gestolen en vermoedde dat dit die ketel was. De man zei dat hij de ketel had gekocht. Baukjen Sjoerds was bij de aankoop aanwezig. Omdat zij de kamer uitging, wist zij verder niets.
Zij had twee gulden betaald. De man zou op de 5de de resterende gulden komen ontvangen. In plaats daarvan trof de getuige hem op de 7de omstreeks drie uur 's middags bij zijn thuiskomst aan. Zijn vrouw weigerde de laatste gulden te betalen, omdat zij vermoedde dat hij de ketel van Auke Rones had gestolen.
Vervolgens werd de theeketel naar Auke Rones gebracht. Auke herkende de ketel als de gestolen ketel. De ketel werd nu in het rechthuis te Bergum bewaard en aan de getuige getoond. De nu gedetineerde man was dezelfde die de ketel had verkocht en het resterende geld bij hem thuis had gevraagd.
De vrouw weigerde te betalen: zij had gehoord dat de ketel gestolen was en dat Auke Rones een ketel miste. Hij vroeg haar deze persoon aan te wijzen en ging daarna naar de eigenaar. Die man herkende de ketel als de ketel die van hem was gestolen. De gedetineerde bleef bij zijn verklaring dat hij de ketel had gekocht en geenszins gestolen.
Auke Rones in andere zaken
In januari en februari 1808 heet de aangever Auke Rones, is hij boer onder Oostermeer en wordt zijn leeftijd voorlopig als 49 jaar gelezen. Dat ondersteunt de koppeling van de ketelzaak en de schapendiefstal. De Auke Rones uit januari 1806 is daarentegen in zijn 44ste levensjaar en ondertekent als de oudere. Door dit leeftijdsverschil blijft het verband met 1806 onzeker.
Auke Rones vertelt over de ontdekking van de diefstal in februari 1808.
Auke Rones
Auke Rones, boer onder Oostermeer en naar zijn beste weten 49 jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat in de nacht van de 15de op de 16de twee drachtige schapen van hem waren gestolen. Hij ontdekte dit op de ochtend van de 16de.
Hij wist verder niets en kon geen vermoeden opgeven. Hij sloot zijn verklaring na duidelijke voorlezing en ondertekende te Bergum op 17 februari 1808. Auke Rones.
Auke Rones in andere zaken
In januari en februari 1808 heet de aangever Auke Rones, is hij boer onder Oostermeer en wordt zijn leeftijd voorlopig als 49 jaar gelezen. Dat ondersteunt de koppeling van de ketelzaak en de schapendiefstal. De Auke Rones uit januari 1806 is daarentegen in zijn 44ste levensjaar en ondertekent als de oudere. Door dit leeftijdsverschil blijft het verband met 1806 onzeker.
Oostermeer 1806 - Het zwartgrijze schaap van Auke Rones
Auke Rones was huisman in Oostermeer en bevond zich in zijn vierenveertigste levensjaar. Bij zijn woning had hij een hofje waarin een zwartgrijs Fries schaap stond. In de avond van 27 januari 1806 zag hij het dier daar nog. Hij gaf het schaap hooi.
Auke noemde geen verdachte en had de diefstal niet zien gebeuren. Hij liet op 30 januari 1806 in Bergum zijn verklaring opnemen. Na voorlezing zette hij zelf zijn handtekening: Auke Rones, de oudere.
In januari en februari 1808 heet de aangever Auke Rones, is hij boer onder Oostermeer en wordt zijn leeftijd voorlopig als 49 jaar gelezen. Dat ondersteunt de koppeling van de ketelzaak en de schapendiefstal. De Auke Rones uit januari 1806 is daarentegen in zijn 44ste levensjaar en ondertekent als de oudere. Door dit leeftijdsverschil blijft het verband met 1806 onzeker.
Inwoners van de Nieuwstad maakten zich ongerust omdat Auke Sijmens na zijn verbanning nog in de herberg verbleef. Twee mannen verklaarden over zijn woorden. Auke vertelde waarom hij nog niet vertrokken was.
Tjalling Klases, wonende op de Nieuwstad te Bergum , in zijn 28ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat Auke Sijmens, hoewel Gjolt Michiels hem namens de fiscaal had gewaarschuwd de provincie te verlaten, gisteravond tot na tien uur op de Nieuwstad te Bergum was gebleven. De mensen daar waren door zijn blijven zeer onrustig geworden, uit vrees dat hij iets kwaads zou doen. Auke had tegen de vrouw van de getuige, die nu in barensnood zat, gezegd dat hij bij zijn vertrek iets zou doen waar de mensen dinsdagochtend wel over zouden weten te spreken.
Klaas Heeres, schipper op de Nieuwstad te Bergum , in zijn 52ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hem was bekend geworden dat Auke Sijmens tegen Tjalling Klases of diens vrouw had gezegd dat hij bij zijn vertrek iets zou doen waarover de mensen dinsdagochtend wel zouden weten te spreken. Ook had hij gezegd dat het veel zou kosten voordat hij ooit weer hier durfde komen.
Auke Sijmens
Auke Sijmens, nu in bewaring, in zijn 47ste levensjaar, zei dat Gjolt Michiels hem inderdaad namens de fiscaal had gewaarschuwd te vertrekken. Omdat hij zijn zaken nog op orde moest brengen, had hij gisteren de provincie niet goed kunnen verlaten. Hij was van plan geweest afgelopen nacht de trek naar 't Strobes te nemen en zo buiten de provincie te komen.
"Edelmogende heren, doordat de mensen op de Nieuwstad te Bergum gisteravond om tien uur over het blijven van Auke Sijmens, die bij vonnis van 29 mei van dit jaar..."
... door u voor vijf jaar was verbannen, met het bevel Leeuwarden te verlaten binnen de uren dat de zon schijnt en de provincie binnen drie dagen, zeer onrustig waren geworden en vreesden dat hij iets kwaads zou doen, verzochten zij ons voor hun veiligheid de noodzakelijke maatregelen te nemen. Wij hebben ons daarom verplicht gevoeld Auke Sijmens opnieuw vast te zetten. Wij voegen onze informatie over zijn gedrag en verblijf en zijn eigen verklaring bij deze brief. Wij menen hem in bewaring te moeten houden totdat u hierover beschikt. Met respect blijven wij uw zeer gehoorzame en onderdanige dienaren, het gerecht van Tietjerksteradeel." Ondertekend F:H: van der Meer en J:T:Ypeij. Bergum , 1 juni 1756.
"Beste, geliefde, bijzondere. ... Na lezing van uw brief en de informatie over het verblijf van Auke Sijmens, die nu in bewaring zit en bij ons vonnis van 29 mei voor vijf jaar uit deze provincie werd verbannen, verzoeken en bevelen wij u hem uit bewaring te ontslaan. Beveel hem onmiddellijk de provincie te verlaten. Als hij binnen een half etmaal niet vertrekt, moet u hem opnieuw arresteren en door uw gerechtsdienaren hier naar het gesloopte Blokhuis laten brengen. Wij vertrouwen u toe aan Gods bescherming en blijven uw goede vrienden, de raadsheren van het Hof van Friesland." In opdracht van het Hof, J: Boscha met halen. Leeuwarden, 1 juni 1756.
Aukjen Pytters, weduwe van Aldert Fokkes in Kuikhorne onder Bergum, is in haar 44ste levensjaar. Na verschijning, beëdiging en verhoor verklaart zij dat zij op zaterdagavond 11 februari hoorde dat Aafke, die bij Bauke Timmerman woonde, was overleden. Bauke woonde sinds enkele weken daar, nadat hij met zijn gezin uit Dokkum was gekomen.
Aukjen ging erheen en hielp Aafke aankleden. Bij het ontkleden zag zij blauwe strepen op een van de armen, op een wang en een blauwe plek onder op de buik. Zij weet verder niets. Na voorlezing tekent zij op 13 februari 1809 in Bergum: Aukjen Pytters.
De volgende avond of nacht kwam zij thuis van koffiedrinken bij haar buurman Auwert Sytzes, omstreeks één uur. Toen zij net in bed lag, blafte de hond weer. Omdat zij opnieuw onraad vermoedde, sprong zij uit bed en liep naar de deur.
De volgende avond dronk hij met zijn moeder koffie bij Auwert Sytzes. Tussen twaalf en één uur gingen zij samen naar huis. Hij ging meteen naar bed en viel direct in slaap.
Samen met zijn moeder achtervolgde hij hen tot bij Auwert Sytzes. Daar konden zij niet verder, omdat de plank was weggetrokken maar de zoon van Auwert Sytzes had het geroep ook gehoord en was opgestaan. Hij legde de plank voor hem terug over de sloot.
Baake Alles woont bij zijn vader Alle Jans te Suameer en is in zijn 16de levensjaar. Hij is opgeroepen en ondervraagd; bij hem staat hier geen afzonderlijke vermelding van beëdiging. Op de 19de van deze maand, kort na de middag, was hij op de "hagte". Hij zag een onbekende man met een ronde hoed, een bruin rokje en zomers witte kousen. Die opende Paulus Tjeerds' venster, klom daardoor naar binnen en trok het glasvenster weer dicht.
Hij weet verder niets en tekent na voorlezing te Bergum op 20 juni 1782 (mogelijk 24). Handtekening: Baake Alles. In de marge staat: indien ontdekt, met de bekentenis overzenden. De opdracht zegt niet dat al iemand is gevonden.
Baaltje Tjeerds, dienstmeid bij ds. Jacob Hemsing, predikant te Oostermeer, in haar twintigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen dinsdagmorgen zag zij bij het opstaan dat het glasvenster in de kleine keuken openstond en dat daar een ruit uit ontbrak. Het houten slagvenster zat los maar stond toegeschoven. Het houten venster en het glasraam waren de vorige avond goed gesloten geweest.
Zij berichtte dit onmiddellijk aan haar werkgever. Daarna ontdekten zij dat uit de kleine keuken een koperen visketel en een koperen pannetje ontbraken. Meer weet zij niet van het voorval. Na voorlezing sluit zij haar verklaring en tekent met haar eigen merk. Bergum , 23 januari 1794. Bij het merk staat haar naam Baaltje Tjeerds.
In december 1801 legden twee landbouwers uit het gebied van Oostermeer afzonderlijke verklaringen af. Otte Sijgers vertelde over opengebroken schuurdeuren op het Witveen. Baate Jacobs verklaarde dat twee witte schapen uit zijn schapenhok waren verdwenen. Hij vond later hun vellen.
Baate Jacobs
Baate Jacobs, landbouwer in Oostermeer, is 40 jaar. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd en verklaarde over de nacht van 8 op 9 december.
Hij kan niet zeggen wie de dader of daders zijn. Na voorlezing sloot en tekende hij te Bergum op 18 december 1801: Baate Jacobs.
Binnen vond hij Eijse Hogeveen, Hendrik Sijbes en de genoemde schipper Jan Feijes, die hij niet kende. Zij zaten samen jenever te drinken. Jan Harmens nam daaraan deel totdat het eten klaar was. Daarna gingen Eijse, Hendrik, Jan Feijes en Geeske Jans aan tafel zitten. Die laatste naamvorm staat zo in deze passage. Jan Harmens bleef intussen in de hoek bij het vuur zitten. Na het eten werd er weer jenever gekocht. Ook Jan Harmens betaalde zijn aandeel. Terwijl dit gebeurde, kwam de weduwe van Banke Rijkles binnen. Zij ging bij Jan Feijes zitten. Hij zei dat hij met haar wilde trouwen en probeerde haar met tranen in zijn ogen over te halen.
Daar trof hij Jan Feijes aan, die hij niet kende, en de weduwe van Banke Rijkles. Terwijl hij en Eijse bij die weduwe hadden gezeten om vlierhout te kopen, was zij door een meisje van Geeske voor koffie uitgenodigd. Deze mensen zouden samen koffie drinken. Hendrik en Eijse dronken mee.
Bankjen Cornelis, de vrouw van Wybe Rinderts, boer te Suawoude, ruim vijftig jaar oud, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij afgelopen woensdag in de schemering binnen was en schoten hoorde. Haar man was ziek en nog erg zwak en schrok er werkelijk van. Zij ging daarop achter het huis naar buiten. Bij haar erfhek zag zij drie personen. Voor zover zij kon zien, had een van hen een pols. Door het donker en doordat zij niet dicht bij hen was, kon zij niet zien of de twee anderen geweren hadden.
Oeble Atzes, huisman te Oostermeer, in zijn vijfendertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen dinsdagmorgen was Barber Geerts, de vrouw van Johannes Luitgens, eerder dan hij opgestaan en in het ' buithuis ' geweest. Zij en haar man wonen met Oeble in hetzelfde huis. Barber riep dat hij bij haar moest komen, omdat zij de achterdeur open had gevonden.
Barber Geerts, vrouw van Johannes Luitjens, woont in hetzelfde huis als Oeble Atzes te Oostermeer. Zij is in haar tweeënveertigste levensjaar en is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen dinsdagmorgen kwam zij met de lamp in het achterhuis . Zij zag dat de achterdeur wijd openstond.
Meer weet zij niet van de zaak. Na voorlezing sluit zij haar verklaring en zet haar eigen merk. Bergum, 23 januari 1794. Bij het merk staat Barber Geerts.
Verder verklaart hij dat hij op de avond van de 4de zijn schapen in zijn hok had opgesloten. Op de 5de ontdekte hij dat twee rammen met zwarte wol, ongeveer een jaar oud, ontbraken. Samen met Liebbe Petrus en Hijlke Hajes volgde hij het spoor van de schapen en de voetafdrukken van vermoedelijk twee mannen. Om de schoenen van een van hen leek touw of iets anders gebonden te zijn. Zij volgden de sporen tot aan de wal van Barke Wijts. Daar leken de schapen geslacht te zijn: zij vonden de pensen, darmen, twee koppen en acht voeten van de twee schapen. Ernaast lag de koppelstok waaraan beide schapen gekoppeld waren geweest. Ate en zijn twee metgezellen volgden daarna de voetafdrukken van de genoemde personen verder. Die.
Liebbe Petrus, huisman op het Witveen onder Oostermeer en naar zijn beste weten in zijn veertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat hij op de 5de van deze maand hoorde dat bij Ate Sijgers twee rammen met zwarte wol uit het hok waren gestolen. Diezelfde dag volgde hij samen met Ate Sijgers en Hijlke Hajes de voetafdrukken van twee schapen en vermoedelijk twee mannen. Om de schoenen van een van hen leek touw of iets anders gebonden te zijn. Zij volgden de afdrukken tot aan de wal van Barke Wijts. Daar leken de schapen geslacht te zijn: zij zagen acht poten, twee koppen met zwarte wol, de pensen en darmen van twee schapen en de koppelstok waaraan de schapen gekoppeld waren geweest. Daarna volgden zij de menselijke voetafdrukken verder. Die brachten hen naar de Dragster Compagnie, op het erf van een zekere Luitjen Riemers. Vervolgens gingen zij zijn huis binnen. Zij vertelden niet waarom zij bij dat huis kwamen en zeiden ook niet dat Ate Sijgers twee schapen kwijt was door diefstal. Verder weet Liebbe niets. Hij besluit na voorlezing en ondertekent eigenhandig. Bergum , 15 maart 1784. De handtekening luidt Liebbe Peetrus, terwijl de naam in de introductie Petrus luidt.
Rijlke Haijes, vrijgezel, wonend op het Witveen onder Oostermeer en in zijn achtenveertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat hij op de 5de van deze maand hoorde dat bij Ate Sijgers op het witveen twee rammen met zwarte wol uit het hok waren gestolen. Diezelfde dag volgde hij met Ate Sijgers en Liebbe Petrus de voetafdrukken van twee schapen en twee mensen, naar hun gedachte mannen. Om de schoenen van een van hen leek touw of iets anders gebonden te zijn. De afdrukken brachten hen naar de wal van Barke Wijts. Daar vonden zij de pensen, darmen, acht poten en twee koppen van twee schapen. Aan de koppen zat zwarte wol. Op die plaats leken de schapen geslacht te zijn. Zij vonden er ook de koppelstok waaraan de schapen gekoppeld waren geweest. Daarna volgden hij, Ate Sijgers en Liebbe Petrus de menselijke voetafdrukken verder naar de Dragster Compagnie, tot op het erf van Luitjen Riemers. Zij gingen diens huis binnen zonder te vertellen waarom zij daar kwamen. Zij zeiden ook niet dat Ate Sijgers twee rammen waren ontstolen. Luitjen Riemers leek door hun komst een beetje 'verset'. De getuige meent in elk geval zeker gezien te hebben dat het zweet hem uitbrak.
Kort daarna kwamen Bartelt Rienks, zoon van Rienk Warners, en diens arbeider Sjoerd Jans met de jongen bij Hendriks huis. Zij zeiden dat zij hadden gezien hoe de jongen linnengoed van Hendriks bleek achter het huis had gestolen. Zij waren op hem afgekomen en hadden hem vastgehouden. Voor hun ogen had de jongen het gestolen linnengoed op de grond gegooid.
Bartelt Rienks, ongetrouwd en in zijn 23ste levensjaar, woonde bij zijn moeder Geelke Jans, weduwe van Rienk Warners, op het Witveen onder Oostermeer. Hij was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd.
Hij verklaarde dat hij achter het huis werkte met Bartelt Rienks. Zij zagen gisterenmiddag omstreeks twee uur hoe een onbekende jongen linnengoed van Hendrik Jans' bleek pakte, onder zijn kleren verborg en ermee over een sloot sprong. Men zei dat die jongen zich op de Heidbuiren in Rottevalle ophield.
Baukien Willem, ook Bauk Willems genoemd, woonde in Garijp en was in haar eenentwintigste levensjaar. Zij werd ondervraagd en kreeg de andere verklaringen voorgelegd.
De vorige woensdag, tegen de avond, was Egbert Johannis uit Suameer bij haar huis gekomen. Hij vroeg of haar dochter Bauk Willems met hem naar zijn huis mocht reizen. Daar was een vrijer, zei hij. Eerst weigerde zij. Uiteindelijk gaf zij na zijn mooie beloften toestemming en liet haar dochter meegaan.
Daar trof hij de weduwe, haar dochter Bauk Willems, Louwe Johannis, Hendrik en Saake Diemers. Hij bleef enige tijd bij hen. Hij had gezien dat Bauk Willems en de dochter van Egbert Johannis ongeveer een kwartier bij de koopman Louwe Johannis op schoot hadden gezeten. Ten slotte ging hij met de weduwe en haar dochter naar huis.
Bij boer Bauke Annes verdwijnen bedgordijnen, kleding, zilveren knopen en bezittingen van de jonge knecht en dienstmeid . Vier bewoners vertellen wat zij missen.
Bauke Annes
Bauke Annes, boer te Garijp, in zijn 67ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat in de nacht tussen de 24ste en 25ste van deze maand uit het achterhuis en middenhuis verdwenen waren: twee stellen bedgordijnen met drie rabatten, die in een tobbe water lagen; twaalf zakken van heedeije; acht ronde zilveren knopen, afgesneden van een groen lijfje ; een zwarte schort van agtersteenen; een rood baaien rok; een zwart tulpenonderstuk en een bruin onderstuk met ijzeren stroken; een blauw boefelder schortdoek ; een witte linnen onderbroek; vier bonte glasgordijnen; enige bonte doeken; een zilveren haak en oog van een Sorkaad. Van zijn knecht waren veertien ronde zilveren knopen en één tinnen knoop van zijn Housdrok en twee nieuwe hemden verdwenen. Van de jonge meid was een paar zilveren schoengespen verdwenen. Hij wist helemaal niet wie dit gedaan had. Het leek erop dat de dief door het raam van het dorshuis was binnengekomen. Dat raam was met een knipslot gesloten geweest. Boven in het raam was een ruit uitgenomen; naar zijn vermoeden was daardoor een hand naar binnen gestoken en de knip losgemaakt. Verder wist hij niets, sloot zijn verklaring na voorlezing en zette zijn kruis. Bergum , 28 juni 1768. Bauke Annes; eigenhandig gezet merk.
Bauke Gerrijts, arbeider, wonend te Bergum , naar zijn beste weten in het 33ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij gisteren bij het huis van Hedser Douma was. Omstreeks vijf uur 's avonds kwam daar iemand met een bundel handschrobbers. Hij zei Jan Fransens te heten en in Kollumerzwaag thuis te horen. Hij vroeg er te mogen overnachten, wat hem werd toegestaan. Deze morgen kwam de getuige opnieuw bij Hedser Douma. Daar werd hem verteld dat de schoenen en zilveren gespen van knecht Fooke Hendriks gestolen waren. Jan Fransens werd daarop aangesproken. Eerst hield hij zich volledig onwetend. Terwijl Fooke Hendriks het gerecht hiervan kennis gaf, begon de genoemde persoon de schoenen en gespen te zoeken. Hij ging rechtstreeks achter een hoop zakken, sprong in de sloot en haalde de schoenen met zilveren gespen.
De schoenen lagen vrij diep onder water. De schoenen en gespen werden aan de getuige ter hand gesteld. Hij wist verder niets, sloot zijn verklaring na voorlezing en zette zijn merk. Bergum, 17 december 1767. Bauke Gerrijts; eigenhandig gezet merk.
Acht vrouwen vertellen wat zij bij Aafke zagen. Bauke Jacobs van der Meulen en Wygertje Sjoerds geven ieder hun lezing van de laatste ochtend.
Bauke Jacobs van der Meulen
Bauke Jacobs van der Meulen, timmerman en molenmaker in Kuikhorne onder Bergum, is 22 jaar. Hij verklaart dat de armvoogden van Burum enige tijd geleden Aafke Arents bij hem en zijn vrouw in de kost hebben besteed. Zij had een klein kind van drie vierde jaar bij zich: ongeveer negen maanden.
Wygertje Sjoerds, vrouw van timmerman Bauke Jacobs van der Meulen in Kuikhorne onder Bergum, is in haar 20ste levensjaar. Zij verklaart dat de armvoogden van Burum enige tijd geleden bij haar en haar man in de kost hebben besteed: Aafke Arents, met haar kind van drie kwart jaar, ongeveer negen maanden.
Bauke Johannes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Op een boerderij in Oudkerk ontdekte dienstmeid Antje Jans op de ochtend van zaterdag 6 juli 1799 dat de kist van boerenknecht Jacob Gerbens was verdwenen. De boer Bauke Johannes vond de kist in het dorschhuis . Drie bewoners van de boerderij vertelden op 8 juli afzonderlijk wat zij opmerkten en wat er was weggenomen.
Antje Jans was 28 jaar oud en dienstmeid van Bauke Johannes. Zij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd . Ze verklaarde dat ze op de ochtend na de nacht van 5 op 6 juli bij het opstaan zag dat de kist van de knecht Jacob Gerbens niet meer op haar plaats stond.
Bauke Johannes was boer te Oudkerk, 33 jaar oud. Hij verklaarde na oproeping, verhoor en beëdiging dat Antje hem op zaterdagochtend 6 juli wakker riep. Volgens hem had ze gezegd "dat de kist van haar knegt weg was".
Jacob Gerbens was boerenknecht bij Bauke Johannes en 47 jaar oud. Hij verklaarde dat hij in de nacht van 5 op 6 juli op het land was om te maaien. De volgende ochtend kwam zijn boer op het veld om hem te vertellen dat er die nacht thuis iets was gebeurd.
Rijperkerk 1805 - Kleermaker Bauke Reinders opent zijn kist met een kromme spijker
Aangifte van kleermaker Bauke Reinders, 23 februari 1805.
Meesterkleermaker Bauke Reinders kwam terug van een reis naar Ferwerd. Toen hij op 15 februari 1805 zijn afgesloten kist wilde openen, gebruikte hij een kromgebogen spijker. In de kist bleken zijn broek, halsdoek en vier zilveren knopen te ontbreken.
Bauke Reinders was meesterkleermaker, woonde in Rijperkerk en was in zijn dertigste levensjaar. Hij verbleef in het huis van Johannes Symons. Op 10 februari 1805 vertrok hij omstreeks het middaguur vanuit Rijperkerk naar Ferwerd.
Op 23 februari 1805 legde hij in Bergum zijn verklaring af. Nadat die was voorgelezen, ondertekende hij met zijn naam: Bauke Reinders.
Zij bloedde vandaag rond de middag nog steeds. Na wat hij Janke had aangedaan, vertrok Roel uit het huis. Korte tijd later kwam Bauke Scheffer, die het voorval vanaf het begin tot het einde had bijgewoond, opnieuw binnen. Hij vertrok met Brant Sjoerds. De getuige sloot haar verklaring en ondertekende te Bergum op 25 april 1808.
Lindwoude uit Bergum halen Hij onderzocht haar en constateerde ernstig letsel. Zij bloedde vandaag in de namiddag nog steeds. Roel vertrok uit het huis van haar moeder. Korte tijd later kwam Bauke Scheffer, die het voorval vanaf het begin had bijgewoond, terug.
Er kwam iemand in huis. De getuige bleef nog kort en vertrok daarna. Nadat hij brood had gegeten, ging hij terug naar het huis van Bintje Baukes om te vragen hoe het met Janke ging. Hij trof daar chirurgijn mr. Smitz, die haar voor de tweede keer bezocht. Hij vertrok met Gjolt Douwes en Bauke Scheffer.
Daar trof hij haar dochters Janke en Maaike Jans, Bauke Scheffer, Roel Aukes, iemand die Brant heette en een jonge schippersknecht van wie hij de naam niet kende. Roel, Brant en de jonge knecht hadden jenever gedronken. Roel wilde vervolgens niet langer met de twee schippersknechten drinken en dronk met de getuige.
Bauke Scheffer
Bauke Scheffer, schippersknecht, woont in Bergum en is in zijn 24ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij dat hij op zondagavond 24 april in het huis van Bintje Baukes, weduwe van Jan Jans, tapster, in Bergum was. Tussen zes en zeven uur kwamen daar Roel Aukes, Brant Sjoerds en Gjolt Douwes, alle drie schippersknechten. De drie mannen vroegen jenever en daarna nog meer.
Toen vloog Janke hem aan. Hij stootte haar terug, zodat zij achterover viel, en ging de deur uit. Bauke Scheffer, die ook aanwezig was, haalde hem onmiddellijk terug om te zien hoe het erbij lag. Roel ging mee en zag bloed voor haar liggen. Hij vertrok direct weer.
Frietjen Cornelis, vrouw van Jan Harmens in Kuikhorne onder Bergum , is 64 jaar. Na verschijning, beëdiging en verhoor verklaart zij dat zij op zaterdag 11 februari tussen drie en vier uur werd geroepen naar het huis van Bauke Timmerman, die sinds enkele weken in Kuikhorne woont en uit Dokkum kwam.
Jantje Claes, vrouw van Sape Feijes in Kuikhorne onder Achtkarspelen, is in haar 27ste levensjaar. Na verschijning, beëdiging en verhoor verklaart zij dat de vrouw van Bauke Timmerman haar op zaterdag 11 februari tussen zeven en acht uur 's morgens liet komen voor Aafke, die bij hen woonde.
Trijntje Foppes, vrouw van Sape Martinus in Kuikhorne onder Achtkarspelen, is in haar 64ste levensjaar. Na verschijning, beëdiging en verhoor verklaart zij dat Baukes vrouw haar op zaterdag 11 februari omstreeks tien uur 's morgens liet komen. Bauke Timmerman woonde sinds enkele weken met zijn gezin in Kuikhorne, nadat zij uit Dokkum waren gekomen.
Martjen Jacobs, weduwe van Hinne Jans, werkt als dienstmeid bij Geert Theunis in Kuikhorne onder Achtkarspelen en is in haar 49ste levensjaar. Na verschijning, beëdiging en verhoor verklaart zij dat zij op zaterdagavond 11 februari hoorde dat Aafke was overleden. Aafke woonde bij Bauke Timmerman, die enkele weken eerder uit Dokkum was gekomen.
Aukjen Pytters, weduwe van Aldert Fokkes in Kuikhorne onder Bergum, is in haar 44ste levensjaar. Na verschijning, beëdiging en verhoor verklaart zij dat zij op zaterdagavond 11 februari hoorde dat Aafke, die bij Bauke Timmerman woonde, was overleden. Bauke woonde sinds enkele weken daar, nadat hij met zijn gezin uit Dokkum was gekomen.
Sjaartje Sjoerds, vrouw van Johannes Wijtzes in Kuikhorne onder Bergum, is 50 jaar. Na verschijning, beëdiging en verhoor verklaart zij dat zij op zaterdagavond 11 februari hoorde dat Aafke bij Bauke Timmerman was overleden. Bauke was enkele weken eerder met zijn gezin uit Dokkum gekomen.
Jitske Pytters, vrouw van landbouwer Anne Jans in Kuikhorne onder Bergum, is 32 jaar. Na verschijning, beëdiging en verhoor verklaart zij dat zij op zaterdagavond 11 februari hoorde dat Aafke bij Bauke Timmerman was overleden. Bauke was enkele weken eerder uit Dokkum gekomen. Jitske ging erheen en hielp Aafke aankleden.
Fokeltje Ritzerts, weduwe van Oene Jans in Kuikhorne onder Achtkarspelen, is in haar 53ste levensjaar. Na verschijning, beëdiging en verhoor verklaart zij dat zij op zaterdagavond 11 februari hoorde dat Aafke bij Bauke Timmerman was overleden. Bauke was enkele weken eerder uit Dokkum gekomen.
Tjitske Keimpes, de vrouw van Bauke Wijbes uit Eernewoude, was in haar 41ste levensjaar. Tussen 15 en 16 mei 1804 verdween een houten nap uit een regenton buiten haar huis. Met deze nap schepte zij water uit de ton. Het was een nieuw, ongeverfd voorwerp, wat hoekig en vlak, waarin volgens haar ongeveer een mengel vocht paste.
Baukien Willem, ook Bauk Willems genoemd, woonde in Garijp en was in haar eenentwintigste levensjaar. Zij werd ondervraagd en kreeg de andere verklaringen voorgelegd.
Albert Melles woonde bij zijn moeder Baukjen Alberts, vrouw van Jan Pieters, in Hardegarijp. Hij was opgeroepen en beëdigd en was ongeveer achttien jaar oud.
Hier begint Baukjen Hendriks' verklaring. Zij was de vrouw van Sjoerd Gerrits, schoolmeester te Tietjerk, en in haar eenenveertigste levensjaar. Zij was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij op de achttiende van deze maand 's morgens, terwijl haar man in Suawoude naar de kerk was, de kinderkleren van de vorige dag weer in de kast in de kamer wilde leggen.
Omdat zij verder niets van het een of ander kon zeggen, beëindigde zij haar verklaring na voorlezing en zette haar merk. Bergum , 20 juli 1790. Het bijschrift luidt: Baukjen Hendriks' eigen gezette merk. De attestatie vermeldt commissaris en secretaris, dezelfde plaats en datum, en handtekeningen van F. Ypeij en H. B. van Sminia.
Mogelijke gezinsaansluiting: Hedzer Douma en gezin Douwma op Gaastmaburen. In 1781 verklaart boer Hedzer Douma op Gaastmaburen onder Hardegarijp, in zijn 49ste levensjaar. In 1807 noemen Baukjen en Antje daar echtgenoot/vader Hedzer B. Douwma. Naamvariant, beroep en plaats passen bij dezelfde man, maar in 1807 ontbreekt zijn leeftijd en in 1781 worden deze vrouw en dochter niet genoemd. De gezinskoppeling is daarom mogelijk, niet bevestigd. De mogelijke aansluiting op een Hedzer Binnerts elders is niet uitgewerkt zonder aanvullende persoonsgegevens.
Zij had gehoord dat van Auke Rones een ketel was gestolen en vermoedde dat dit die ketel was. De man zei dat hij de ketel had gekocht. Baukjen Sjoerds was bij de aankoop aanwezig. Omdat zij de kamer uitging, wist zij verder niets.
Baukjen Sjoerds
Baukjen Sjoerds, weduwe van Jan Tjallings, wonend te Oostermeer en in haar 60ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij op de 4de bij Antje Harms op het Witveen was. Er kwam een man die nu gedetineerd was. Hij bood een theeketel aan.
Baukjen Tijses, een ongehuwde vrouw van 45 of 46 jaar uit Suameer , ging op zondagmiddag 13 mei 1770 naar de kerk. Voor haar vertrek had zij de voordeur en de gangdeur goed op slot gedaan. Bij thuiskomst stond de gangdeur open. De kram was uitgebroken en ook aan de kist in haar kamer was gebroken.
Volgens Ouwe Clases beweerde de veehoedster dat zij de kleding van haar tante Baukjen te Eestrum had gekregen. Ouwe ging dat navragen. Die afzonderlijke verklaring van Baukjen Tjeerds, afgelegd op 3 september 1802, staat op een eigen pagina. De naam van de veehoedster is in deze verklaringen niet vermeld.
De andere verklaring uit deze zaak staat bij Baukjen Tjeerds ontkent de kledinggift .
Net ten zuiden van de Garijper molen haalde Louwe Johannis hen in. Hij zei dat hij Bauktjen Willems alleen wilde spreken. Zij ging naar hem toe. De weduwe zei tegen Johannes dat hij met haar kleinkind verder moest gaan.
Auke Alles, herbergier te Hardegarijp , 35 jaar oud, werd opgeroepen, volgens het formulier van de mennonieten beëdigd en ondervraagd. Afgelopen dinsdag, de 21ste, was hij in het huis van Bauwe Tennis, huisman op Lutjegeest onder Tietjerk . Daar werd die dag een boelgoed gehouden.
Fedde Douwes, huisman en koopman in de Valom onder Dantumawoude, in zijn 44ste levensjaar, verscheen, werd volgens het formulier van de mennonieten beëdigd en ondervraagd. Afgelopen dinsdag, de 21ste, was hij bij het boelgoed in het huis van Bauwe Tennis op Lutjegeest onder Tietjerk.
Rein Clares, huisman onder Hardegarijp , ongeveer 50 jaar oud, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Afgelopen dinsdag, de 21ste, voer hij 's middags van het boelgoed van Bauwe Tennis op Lutjegeest weg met Gerben Sikkes, Auke Alles, Fedde Douwes en Heijne Sipkes. Gerben en Auke hadden onderweg voortdurend woorden. Gerben stootte Auke onder meer eenmaal tegen de borst. Auke liet Gerben ook eenmaal op zijn rug in het schip vallen.
Sipke Heijnes, ongehuwde man, wonend bij zijn vader Heijne Sipkes onder Hardegarijp, in zijn 32ste levensjaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Afgelopen dinsdag, de 21ste, was hij bij het boelgoed in het huis van Bauwe Tennis, in de schuit. Hij zag en hoorde dat Gerben Sikkes en Auke Alles woorden hadden. Hij was er niet voortdurend bij en kon daarom niet alles opsommen wat gezegd was. Hij had hen wel onder meer elkaar horen uitschelden voor 'Oranjes' en 'patriotten' en dergelijke. Uiteindelijk voer hij 's middags weg met Gerben, Rein Clares, Auke en Fedde. Auke en Gerben hadden onderweg voortdurend woorden. Auke maande Gerben om geld dat deze hem nog schuldig was voor het vissen naar een horloge dat Gerben eens had verloren. Gerben weigerde niet alleen te betalen, maar zei tegen Auke dat deze het had gestolen. Gerben vloog Auke ook eenmaal aan, en Auke smeet Gerben een en andermaal op zijn rug in het schip.
Douwe Wadman, huisman te Bergum, ongeveer 50 jaar oud, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zaterdag de 25ste was hij 's middags in het Nieuwblaauwhuis, in het huis van Jacobus van Lingen, onder de rechtsmacht van de stad Leeuwarden . Gerben Sikkes kwam daar ook binnen. Er waren meer mensen en er werd gesproken over het feit dat Gerben de dinsdag tevoren bij het boelgoed van Bauwe Tennis te veel had gezegd.
Bauwe Tjeerds, huisman , thans wonend op Gaastmaburen onder Sudegarijp, in zijn 26ste levensjaar, wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij ontdekte de vorige ochtend dat zijn zwarte merrie en zijn ruin , die hij de avond tevoren onbeschadigd in zijn weide had gebracht, allebei waren beroofd van het haar van hun staarten en manen. De ruin miste ook de maantop. Het derde paard in dezelfde weide was ongeschonden gebleven.
Hij weet niet wie dit heeft gedaan en weet verder niets over het een en ander. Hij sluit na voorlezing en ondertekent te Bergum op 5 juni 1782 als Bauwe Tjeerds.
Pieter Vlieg uit Collum verklaarde op 17 mei 1797 voor het gerecht in Bergum. Op de Bergumer markt was zijn geldbuidel uit zijn rokzak genomen. Hij merkte dat onmiddellijk. Daarnaast werden Beerend Martens en Sybe Everts gehoord. Zij vertelden ieder hoe zij op de Bergumer markt een man een geldbuidel zagen wegnemen, maar noemden de bestolene niet bij naam.
Beerend Martens uit Oostermeer
Beerend Martens was huisman te Oostermeer en dertig jaar oud. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd. Hij vertelde dat hij op 15 mei 1797 op de Bergumer markt een onbekende man een geldbuidel uit de zak van iemand anders had zien halen en ermee had zien weglopen.
Joukjen Martens, Willemke Hendriks, Ritske Geerts en Beerentje Geerts geven hun lezingen van de verdwenen goederen.
Beerentje Geerts
Beerentje Geerts, uit Scheemda in Groningerland, is 35 jaar. Zij verklaart als gedetineerde dat zij op 22 oktober uit Groningerland kwam. Onderweg ontmoette zij volgens haar een vrouw die een blauwe vrouwenrok, een kussen en een witte sloop bij zich had. De vrouw bood die haar te koop aan.
Kornelis Engberts, inwonende dienstknecht bij Beerentje Rickers, weduwe van Pijtter Cornelis op de Ham onder Aduwart in Groningen, was in zijn vierendertigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat die ochtend uit het land van zijn werkgeefster een zwarte zesjarige ruin vermist bleek. Het paard had wat wit aan weerszijden van de schoft en een spat, een aandoening van het spronggewricht, aan het rechterbeen.
Jan Arjens, ongehuwd en woonachtig onder Oudehoof in Groningen, was in zijn zesendertigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij die ochtend met Cornelis Engberts, knecht bij Beerentje Rickers, weduwe van Pijtter Cornelis op de Ham onder Aduwart, naar Bergum was gereden om de zesjarige ruin te zoeken die die ochtend uit het land van de weduwe vermist bleek.
Tetje Durks, weduwe van Beern Douwes, in haar 48ste levensjaar, wonend in het Kattegat onder Oostermeer, verklaarde onder ede dat zij afgelopen donderdag de achttiende omstreeks zes uur 's morgens haar hondje hoorde blaffen. Zij stond meteen op, trok wat kleding aan en ging naar buiten. Van de acht bijenkorven bij haar huis ontbrak er één.
Op de 14de, 's morgens kort na het opstaan, vond hij de deur open en het hangslot verdwenen. Ook de genoemde hemden en schorteldoek waren uit het luttikhuis gestolen. Hij weet niet wie dit heeft gedaan en kan verder niets zeggen. Na voorlezing plaatst hij zijn gewone kruismerk te Bergum op 16 december 1782. Bij het merk staat "Beernt Jans".
Beernt Jans Onr, linnenwever te Rijperkerk , is in zijn 45ste levensjaar. Hij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de 13de van deze maand hadden zij in hun luttikhuis drie mannenhemden, één vrouwenhemd, één hemd van zijn zoontje en een grove linnen schorteldoek opgehangen om te drogen. Daarna hadden zij het luttikhuis volgens gewoonte met een hangslot afgesloten.
Yfke Dirks, vrouw van Beernt Jans Onr, linnenwever te Rijperkerk, is ongeveer 30 jaar oud. Zij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de 13de bracht zij drie mannenhemden naar haar luttikhuis. Eén daarvan was gemerkt met de letters F C F C. Ze bracht ook haar eigen vrouwenhemd, een hemd van haar zoontje en een grove linnen schorteldoek.
Beernt Ruurds — 4 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Rinse werd ook genoemd in de aangifte over de inbraak bij Beernt Ruurds in Rijperkerk . Het ging daar om een mes en schede die een gerechtsdienaar bij hem aantrof.
Het mes en de schede werden in verband gebracht met de inbraak bij Beernt Ruurds in Rijperkerk . Rinse verklaarde hoe hij aan de voorwerpen was gekomen. Hij bekende niet dat hij ze uit het huis had weggenomen.
Rijperkerk 1805 - Beernt Ruurds herkent zijn mes en de versierde schede
Beernt Ruurds werkte als arbeider in Rijperkerk. Op 13 juni 1805, toen hij ongeveer 32 jaar oud was, werkte hij in het veen van Freerk Sijbes onder Tietjerk, bij de Merje Dobbe. Hij werd opgeroepen om een mes en een schede te bekijken.
Timmerman Johannes Jans uit Rijperkerk was in zijn 44ste levensjaar. Op 10 juni 1805, omstreeks zeven uur in de avond, zag hij dat de achterdeur van het huis van Beernt Ruurds drie vingerbreed openstond. Beernt en zijn vrouw Trijntje Andries waren niet thuis. Zij werkten in het turfveen achter Tietjerk.
De volgende ochtend, 11 juni, ging Geert als dorprechter tussen zes en zeven uur naar het turfveen. Daar vertelde hij Beernt Ruurds en Trijntje Andries wat er de vorige avond bij hun huis was ontdekt en liet hen naar huis komen.
Mogelijk hetzelfde huishouden: Sjouke Andries in Suameer: hout en bijenkorven. In 1800 komt Sjouke Andries in Suameer voor bij een geschil over hout; Beertje Taekes verklaart dat jaar als zijn vrouw over verdwenen bijenkorven. De man uit 1806 heet eveneens Sjouke Andries, is huisman in Suameer en is 70 jaar oud. Naam, dorp en de bijenhouderij passen bij hetzelfde huishouden, maar in de nieuwe verklaring ontbreken een partner en aanvullende familiegegevens. Daarom blijft de aansluiting op 1800 mogelijk. De vermissingen zijn afzonderlijke gebeurtenissen en bewijzen geen gezamenlijke dader.
In de nacht van 13 op 14 oktober 1800 verdwenen zes korven met bijen uit twee verschillende bijenstallen in Suameer . Beertje Taekes en Anne Folkerts verklaarden ieder over hun eigen korven. Hun beschrijvingen van de kleur, letters en vlieggaten liepen uiteen.
Beertje Taekes - drie witte korven
Beertje Taekes, in haar 50ste levensjaar, was de vrouw van Sjouke Andries, landbouwer in Suameer. Na oproeping, verhoor en beëdiging verklaarde zij dat uit haar bijenstal in de nacht van 13 op 14 oktober 1800 drie bijenkorven, met bijen erin, waren verdwenen.
De drie korven waren geheel wit en ongeverfd. Elke korf had drie vlieggaten, de openingen waardoor de bijen in en uit gingen. Beertje wist niet wie de korven had weggehaald. De verklaring werd in Bergum op 15 oktober voorgelezen; zij tekende met haar naam, Beertje Taekes.
Jantie Lieuwes, weduwe van Belle Jelles, woont aan de vaart van Veenwouden onder Bergum . Naar haar beste weten is zij in haar 73ste of 74ste levensjaar. Zij verschijnt vrijwillig, wordt beëdigd en ondervraagd. Zij verklaart dat zij de vorige avond haar deuren en vensters goed had gesloten en tegen acht uur naar bed was gegaan. Toen zij die ochtend wakker werd en zich begon aan te kleden, zag zij op de vloer iets wits vóór de kist liggen.
Rijperkerk 1802 - Benjamin Binnerts mist een wit schaap aan de Zwarteweg
Op de avond van 14 december 1802 liep het witte schaap van Benjamin Binnerts nog in het land voor zijn huis aan de Zwarteweg onder Rijperkerk. De volgende ochtend was het dier verdwenen en stond het hek open.
Benjamin Binnerts
Benjamin Binnerts was 70 jaar en boer aan de Zwarteweg onder Rijperkerk. Na ondervraging en beëdiging verklaarde hij dat hij tussen 14 en 15 december een wit schaap had verloren. Het dier had voor op de kop een opvallende bos wol. Op de avond van 14 december had het schaap nog in het land voor zijn huis gelopen. Het hek was die avond met een haak in een kram gesloten. De volgende ochtend stond het open. Benjamin wist niet door wie het schaap was weggenomen. Na duidelijke voorlezing tekende hij zijn verklaring met zijn eigen hand te Bergum op 17 december 1802. Ondertekend: Benjamin Binnerts.
De Zwarteweg bij Rijperkerk, waar Benjamin Binnerts in 1802 woonde.
Tjetze Jelmers, Janke Benjamins, Grietje Tjetses en Benjamin Michiels vertellen over een opengebroken geldkist en een avond in hun huis. Neltje Pytters geeft haar eigen lezing.
Tjetze Jelmers, koopman en koemelker (veehouder die melk verkocht) aan de Nieuwstad in Bergum, in zijn vijfendertigste levensjaar, werd opgeroepen, legde de eed af en werd ondervraagd. Hij verklaarde dat op 26 februari jongstleden Benjamin Michiels, zijn stiefzoon, die bij hem inwoonde, tegen hem had gezegd dat hij die dag bij zijn kist was gekomen en die open had gevonden. Daaruit ontbrak naar schatting dertig gulden aan geld.
Janke Benjamins, echtgenote van Tjetze Jelmers, koopman aan de Nieuwstad in Bergum, was in haar vierenveertigste levensjaar. Zij werd opgeroepen, legde de eed af en werd ondervraagd. Zij verklaarde dat op 26 februari jongstleden haar zoon uit een eerdere verbintenis, Benjamin Michiels, die bij haar inwoonde, haar had verteld dat hij die dag bij zijn kist was gekomen en die open had gevonden.
Benjamin Michiels
Benjamin Michiels had als vrijgezel bij zijn stiefvader Tjetze Jelmers en zijn moeder Janke Benjamins aan de Nieuwstad in Bergum gewoond. Hij was in zijn vijfentwintigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, legde de eed af en werd ondervraagd.
Omdat hij verder niets wist, sloot hij zijn verklaring na duidelijke voorlezing en ondertekening in Bergum op 7 maart 1807. Ondertekend: Benjamin Michiels.
Van het wegnemen uit de kist van Benjamin Michiels, die daar in huis stond, wist zij niets, en nog minder van het geld dat daarin zat. Maar op 27 februari jongstleden was zij op verzoek van hun dochter Grietje Tjetses 's avonds bij Tjetze Jelmers aan huis geweest. Toen had zij op aanwijzing woord onvolledig van Grietje een stuk spek uit de schoorsteen gehaald.
Jan Claases en zijn vrouw Jeltie herkenden een paardenhuid als die van hun vermiste merrie. Benne Claases, Egber Eelses en Trijntje Cornelis vertelden ieder hoe zij bij het villen en verkopen van een dood paard betrokken waren.
Benne Claases, boer in Bergum , ruim veertig jaar, verklaart na beëdiging: Vorige week, op een dag die ik niet meer weet, merkte ik dat mijn oude merrie uit de Bergumer Meentskaar ontbrak. Zij werd dood in het meer gevonden.... Ik ging naar Egber Eelses om het dier te laten villen en... Hij weigerde eerst, maar nam het werk aan toen ik hem de huid als tegenprestatie aanbood. Mijn paard was een zware merrie, met zeer weinig haar.... Door die toestand kon zij gemakkelijk voor een bruin paard worden aangezien.
Verder kan ik niets zeggen. Ik bekrachtig mijn voorgelezen verklaring. Bergum , 16 juni 1740, Benne Claases.
Trijntje Cornelis, vrouw van Egber Eelses in Bergum , ongeveer dertig jaar, wordt verhoord en met de verzamelde verklaringen geconfronteerd. Zij verklaart: Afgelopen zondag kwam, op verzoek van Benne Claasje, boer hier, mijn man ertoe een dood paard te villen.... Het dier lag in het meer.... De huid van Binne Claases... Ik heb de huid afgelopen maandag bij Jelle Feijes in Eestrum voor een gulden verkocht of beleend....
Sjouwe Pijtters, ruim vijftig jaar oud en mogelijk weduwnaar, vertelde dat het gouden oorijzer van zijn moeder Berber Johannes Snoek verdwenen was. Het droeg de letters B:P. Of er een jaartal op stond, wist hij niet.
Berber Klases, meerderjarige vrijster die bij haar moeder Trijtske Pieters, weduwe van Klaas Sijes, te Hardegarijp woont, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zondagmorgen 27 januari, omstreeks negen uur, kwam zij in de melkkelder . Uit één glazen venster ontbrak een ruit en één raam stond open. Dat was de vorige avond goed gesloten geweest. Het andere glazen raam zat ook los, maar stond niet open. Zij kan niet stellig verzekeren dat ook dat venster goed gesloten was geweest.
Na de ontdekking onderzocht zij meteen zorgvuldig of zij buitenshuis of binnen iets miste. Tot nu toe weet zij niet dat haar ook maar iets is gestolen. Verder weet zij niets van het voorval. Zij sluit haar verklaring na voorlezing en ondertekent die. Bergum , 4 februari 1793. Berber Klases.
Berber Taekes, wonend in Oostermeer, ruim dertig jaar, verklaart na beëdiging: In de nacht tussen 21 en 22 juli, omstreeks twaalf uur, zat ik met Wytse Foekes bij de haard. Ik zag een stuk, zonder het goed te lezen. De dochter van Wytse Foekes kwam met de brandbrief . Wij brachten die naar het gerecht. Volgens wat Wytse Foekes zei, moest hij... gulden binnen... brengen, anders zou zijn huis worden afgebrand. Ook een doodsbedreiging wordt genoemd. Verder weet ik niets. Ik blijf bij mijn voorgelezen verklaring en zet mijn handmerk te Bergum op 23... 1739. Juli in deze getuigenpassage verschilt van juni in het onderzoeksopschrift en de Hofbrief.
Nieske Wytse, ongehuwde dochter uit Oostermeer, in haar zestiende levensjaar (ongeveer vijftien), is gehoord maar wegens haar minderjarigheid niet beëdigd . Zij verklaart: De afgelopen maandag omstreeks de middag was ik thuis, terwijl mijn vader op het veld was. Ik heb daar geen andere mensen... vernomen. Kort nadat mijn vader was thuisgekomen, was hij met Berber Taekes bij het gerecht met de brandbrief. Toen zij terugkwamen, heb ik gehoord dat er een geschreven stuk was gevonden. Dat bevatte de dreiging dat, als mijn vader niet zeventig gulden op de aangegeven tijd en plaats bracht, ons huis zou worden afgebrand. Ik kan niet zeggen wie zij daarmee bedoelen of wie dit heeft geschreven. Verder kan ik niets zeggen. Ik blijf bij mijn voorgelezen verklaring, Bergum, 23 juli 1739, Nijske Wytse. Onder de naam staat 'vaders hand'.
Vijf omwonenden vertellen wat zij hoorden en zagen bij het huis van Rinse Jelles en de waterput. Rinse is getrouwd met Antje Arends; Berent Martens is getrouwd met Grietje Jacobs. Pytter Nieuwman wordt genoemd als bezoeker.
Hij zag in het huis van Rinse Jelles Berent Martens, landbouwer in Oostermeer, bij de vrouw van Rinse. Zij leken te vrijen. Die vrouw was met Rinse getrouwd. Enige tijd later zag hij Pytter Nieuwman, eveneens uit Oostermeer, met Grietje Jacobs, de vrouw van Berent Martens, samen bij Rinse binnengaan.
Bij buurman Rinse Jelles hoorde zij geluid. Antje Arends, de vrouw van Rinse Jelles, kwam bij Minke en zei dat Grietje Jacobs, vrouw van Berent Martens in Oostermeer, bij haar en haar man koffie had gedronken. Volgens Antje waren zij en Grietje samen naar de waterput gegaan. Grietje was daar bij haar weggegaan, zonder dat Antje wist waarheen.
Berent Martens bleef bij Antje Arends in huis. Pytter en Grietje kwamen kort daarna weer terug. Later hoorde zij dat Pytter met Grietje vertrok; Berent bleef nog even bij Rinse thuis. Zij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 18 januari 1810: Minke Binderst.
Zij zag Antje Arends, vrouw van Rinse Jelles, buiten haar huis bij een venster van haar kamer. Antje kwam bij hen op straat en zei dat Grietje Jacobs, vrouw van Berent Martens uit Oostermeer, bij haar en haar man koffie had gedronken. Antje vertelde dat zij samen met Grietje naar de waterput was gegaan. Grietje was daar bij haar weggegaan, zonder dat Antje wist waarheen.
Berent Martens bleef bij Antje Arends in huis. Pytter Nieuwman en Grietje kwamen kort daarna terug. Later hoorden zij dat Pytter Nieuwman met Grietje vertrok; Berent Martens bleef nog even bij Rinse Jelles thuis. Sybrigje sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 18 januari 1810: Syberkien Johannes.
Berent Martens bleef in huis bij Antje Arends, de vrouw van Rinse Jelles. Kort daarna kwamen Pytter Nieuwman en Grietje terug. Later hoorde hij dat Pytter Nieuwman met Grietje vertrok; Berent Martens bleef nog even. Hij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 18 januari 1810: Jochem Philippes.
Zij hoorde dat Berent Martens en zijn vrouw en Pytter Nieuwman, allen uit Oostermeer, bij Rinse waren. Zij zegt niemand te hebben gezien. Zij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 18 januari 1810: Jitske Pijtters.
Philip Ketelar, tuinman bij mevrouw de weduwe Domnia in Oostermeer , naar zijn beste weten in zijn achtendertigste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat mevrouw Van Domnia verscheidene kapoenen door hem liet voeren op de zolder van het luttikhuis van Bernt Martens, dat een weinig van diens kamer afstond. Op de ochtend van 24 februari laatstleden zag hij dat zes kapoenen ontbraken. Hij twijfelde er niet aan dat iemand ze van die zolder had gestolen. Hij wist echter niet wie dat had gedaan en wist verder niets over deze of een andere zaak.
Ten slotte zei Jan dat hij in 1776, zonder het precieze tijdstip te kunnen bepalen, "om Wat te Verdienen" eerst enkele dagen in Friesland bij een boer bij Stroboos had gewerkt. Daarna had hij gewerkt te Wisterbraack in Groningerland, bij Bijtton Slotboer te Huizum en bij Douwe Jesies op de Schil Camper buiten Leeuwarden .
Binne Aukes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Tjittje Pijlgers, echtgenote van Binne Aukes, meester-schoenmaker in Oenkerk , en in haar 53ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat afgelopen donderdag bij haar in Oenkerk Sjoukjen Folkierts, echtgenote van Sierk Sierks, van een dochter was bevallen. Sjoukjen had met haar man in Oenkerk gewoond. Hij had haar enige tijd geleden verlaten en was naar zee vertrokken. Hij was al zo lang weg dat zij van hem niet zwanger kon zijn geworden van dit laatste kind.
Op de avond van 28 april 1773 zag meesterschoenmaker Binne Aukes achter de woning van Philips Pytters in Oenkerk Johannes Sickes op het pastorieland liggen. Philips zat boven op hem. Binne zag niet dat Philips hem sloeg. Johannes bloedde sterk, stond op en ging naar huis.
Egber Eelses, uit Bergum , ruim dertig jaar, is verhoord en met de getuigenverklaringen geconfronteerd . Hij verklaart: Binne Claases, boer hier, kwam vorige week bij mij thuis en vroeg mij zijn dode paard, dat in het meer lag, voor de huid te villen en te begraven.... Ik nam dat aan....
Trijntje Cornelis, vrouw van Egber Eelses in Bergum , ongeveer dertig jaar, wordt verhoord en met de verzamelde verklaringen geconfronteerd. Zij verklaart: Afgelopen zondag kwam, op verzoek van Benne Claasje, boer hier, mijn man ertoe een dood paard te villen.... Het dier lag in het meer.... De huid van Binne Claases... Ik heb de huid afgelopen maandag bij Jelle Feijes in Eestrum voor een gulden verkocht of beleend....
Wanneer ik iets hoor over een ander paard en het gebruiken daarvan, denk ik aan het paard van Jan Claases in plaats van dat van Binne Claases. Het paard ligt nog in Eestrum. Verder kan ik niets zeggen. Ik bekrachtig mijn voorgelezen verklaring met mijn handmerk . Bergum , 17 juni 1740, Trijntje Cornelis.
Verder had de drost niets met hem te doen gehad. Aan het einde van de Zwarteweg sprak Folkert Pytter Wybes aan, die drie koeien over de weg dreef. Zo raakte de drost van het hinderlijke gezelschap af. Pytter Wybes, zijn knecht en Binne Douwes Wadman waren eveneens getuigen van wat er was gezegd en gebeurd.
Binne Douwes Wadman
Binne Douwes Wadman, wonend te Bergum en in zijn 24ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij afgelopen zaterdag, de 3de, 's middags met zijn broer Folkert uit Drogeham te paard van Leeuwarden naar Bergum vertrok.
Geeske Sierks, weduwe van Binne Hendriks uit Oostermeer in haar drieënzestigste levensjaar, miste na de nacht van 9 op 10 november 1771 een roodkoperen emmer uit haar achterhuis en twee tinnen lepels uit het middelhuis .
Oenkerk 1805 - Een venster uit de muur en een gat in het dak bij Binne Jacobs
Binne Jacobs woonde ongehuwd in Oenkerk. Hij was in zijn 45ste levensjaar. Op dinsdag 11 juni 1805 vertrok hij al om twee uur in de ochtend naar het turfveen om te werken. Voordat hij wegging, sloot hij zijn huis zorgvuldig af.
Daarop lieten zij hem onmiddellijk los. De getuige sloot Freytse Raels in de kamer op, zonder dat er verder verzet werd geboden. Vervolgens werd hij in de boeien geslagen en hier in het rechthuis opgesloten. De getuige zei verder niets te weten en beëindigde zijn verklaring. Na voorlezing tekende Binne Lopkes de verklaring eigenhandig, in Bergum op 19 juni 1787.
Pytter Sijbes, gewoon gerechtsassistent van het gerecht van Tietjerksteradeel, wonend in Bergum , volgens zijn beste weten in zijn 41ste levensjaar, verschijnt en wordt beëdigd en verhoord. Hij verklaart dat hij gisteren met de genoemde gewone en buitengewone assistenten toezicht hield op de markt van Oostermeer . Om ongeveer negen uur 's avonds zat hij met Binne Lopkes, Gerrijt Jans en Sjoerd Jelles in de benedenkamer van Sijbren Meents in Oostermeer . Zij hoorden gestommel in diens bovenkamer. De getuige en Gerrijt Jans gingen daarheen, pakten een man die met een andere man ruzie had bij de armen en brachten hem naar beneden. Verscheidene personen, wier namen en woonplaatsen hij niet kent, volgden hen direct en zeiden:
In modern Nederlands: Laat ons maar beginnen. Hem zal geen leed geschieden, maar wij zullen hem tot bedaren brengen. Omdat dit niet hielp, lieten zij de betrokken personen - de ruzie bestond uit een woordenstrijd - buiten het huis gaan. Tijdens dit alles zei gerechtsassistent Binne Lopkes dat een zekere Freytse Raels uit de Rottevalle hem verscheidene slagen in het gezicht en op het hoofd had gegeven. Zijn neus was in ieder geval wat gewond. De getuige heeft echter niet gezien dat Freytse Raels Binne Lopkes sloeg. Freytse Roels is vervolgens opgepakt en hier in het rechthuis opgesloten. De getuige weet verder niets. Na voorlezing tekent hij in Bergum op 19 juni 1787, met de naamvorm Pijtter Sijbes.
Gerrijt Jans, buitengewoon gerechtsassistent, wonend in Bergum, volgens zijn beste weten in zijn 53ste of 54ste levensjaar, verschijnt en wordt beëdigd en verhoord. Hij verklaart dat hij met de gewone en buitengewone assistenten zich gisteren naar de markt in Oostermeer begaf. Om ongeveer negen uur 's avonds bevond hij zich daar met Binne Lopkes, Pytter Sijbes en Sjoerd Jelles in de benedenkamer van Sijbren Meents. Zij hoorden gestommel in diens bovenkamer. De getuige en Pytter Sijbes gingen erheen. Zij troffen twee mannen aan die erg 'Ontstuig' waren. Hun namen en woonplaatsen kent hij niet. Zij pakten de man die zij bij de hand hadden bij de armen en brachten hem naar beneden. Verschillende personen volgden hen direct en eisten dat zij de man loslieten. Zij antwoordden dat hem geen leed zou worden aangedaan, maar dat zij hem tot bedaren wilden brengen. Toen die woorden niet hielpen, brachten zij de man buiten en lieten hem op verzoek van de anderen los.
De getuige zag intussen dat Binne Lopkes een gewonde neus had. Binne zei dat de genoemde Freytse Raels hem een slag in het gezicht en twee à drie slagen op het hoofd had gegeven. De getuige heeft die slagen zelf niet gezien. Hij verklaart verder dat zij Freytse Roels zonder verzet van iemand hebben aangehouden en hier in het rechthuis opgesloten. Verder weet hij niets. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring en plaatst in Bergum op 19 juni 1787 zijn eigen merk: Gerrijt Jans, met een kruis.
Sjoerd Jelles, buitengewoon gerechtsassistent van het gerecht van Tietjerksteradeel, wonend in Eestrum , in zijn 56ste levensjaar, verschijnt en wordt beëdigd en verhoord. Hij verklaart dat hij gisteren met de andere gerechtsdienaren op de markt van Oostermeer aanwezig was. Om ongeveer negen uur 's avonds was hij met Binne Lopkes, Pytter Sijbes en Gerrijt Jans in de benedenkamer van Sijbren Meents in Oostermeer. Zij hoorden gestommel in de bovenkamer. Pytter Sijbes en Gerrijt Jans gingen daarheen. Zij kwamen kort daarna met een man naar beneden. Verscheidene personen omringden de assistenten. Daar kwam ook Freytse Roels bij, die zei in de Rottevalle onder Achtkarspelen te wonen. In het bijzijn van de getuige sloeg hij assistent Binne Lopkes driemaal op het hoofd en verwondde hij diens neus enigszins. Freytse gaf ook de getuige zelf een slag op het hoofd, maar die kwam niet hard aan. Daarna probeerden de getuige en Binne Freytse Roels vast te pakken. Verschillende personen probeerden te verhinderen dat zij hem in bewaring namen.
Binne Loptkes, gewoon gerechtsassistent van het gerecht van Tietjerksteradeel, wonend in Bergum , verschijnt in zijn 34ste levensjaar. Hij wordt beëdigd en verhoord en verklaart dat hij gisteren als assistent volgens opdracht aanwezig was op de markt van Oostermeer . Om ongeveer negen uur 's avonds zat hij met gerechtsassistent Rytter Sijbes en de buitengewone assistenten Gerrijt Jans uit Bergum en Sjoerd Jelles uit Eestrum in de benedenkamer van Sijbren Meents in Oostermeer. Zij hoorden gestommel in de bovenkamer van dezelfde Sijbren Meents. Rytter Sijbes en Gerrijt Jans gingen naar boven en kwamen korte tijd daarna met een man, wiens naam en woonplaats de getuige niet kent, naar beneden. Zij zeiden: 'des OverStuurs Mae Wat bedreven'. Vervolgens kwamen deze vier personen van boven achter hen aan. Daarbij klonk: 'Hij zal aan de duivel met op de kamer.' Daarbij vielen ook de woorden 'Jungens Houd Imme Stil' (jongens, houd. stil) en 'hebben en niet met te Vechten'.
In de nacht van 21 op 22 september 1767 verdwenen uit het huis van boer Binne Pijtters in Oenkerk hemden, kleding en een tinnen kom. Binne en zijn inwonende zoon Jelte Binnes legden op 25 september ieder afzonderlijk een verklaring af.
Binne Pijtters
Binne Pijtters, boer te Oenkerk, naar beste weten in zijn 68ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, getuigde dat in de nacht van 21 op 22 van deze maand zeven hemden waren gestolen: vier mannenhemden en drie vrouwenhemden. Deze lagen in een kast in een hoek van het kleine dorshuis . Verder waren uit de gang of het middelhuis verdwenen: een bruine schort van serge , 'de boijen'; een rode rok van baai ; een blauwe en een zwarte linnen schortdoek ; een bonte handdoek; twee bonte broeken, een zwarte linnen broek en een zwarte broek van serge; en een tinnen kom. Hij weet niet hoe de dief in huis is gekomen, omdat hij nergens sporen van braak heeft ontdekt. Op de ochtend van de 22ste vond hij echter de grote schuurdeuren en twee vensterdeuren in de schuur open, terwijl die de avond tevoren goed gesloten waren. Hij weet evenmin wie de diefstal heeft gepleegd. Omdat hij verder niets kon zeggen, beëindigde hij zijn verklaring na voorlezing en ondertekende die te Bergum op 25 september 1767: binne pijtters.
Binne Roelfs vindt zijn ganzenhok zonder slot en met bloed aan de binnenkant.
Binne Roelfs
Binne Roelfs, landbouwer in Hardegarijp, is in zijn 56ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde dat in de nacht van 20 op 21 december uit een hok in zijn schuur een tamme ganzerik , twee ganzen en een jonge gans zijn weggenomen: vier ganzen.
Hij vermoedde dat de ganzen in het hok waren gedood. Hij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 30 december 1809: Binne Roelfs.
Binne Roels — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
De mannen beschreven wat Jan Wessels hun had verteld; hun verklaringen zijn geen afzonderlijke ooggetuigenverslagen van de diefstal of de paardenruil. In Garijp in de 18de eeuw staan andere verhalen uit deze plaats. Een andere aangifte uit 1798 gaat over geld en knopen bij Binne Roels .
Garijp 1798 - Geld en zilveren hemdrokknopen gestolen bij Binne Roels
In de nacht van 26 op 27 mei 1798 verdwenen geld en zilveren knopen van Binne Roels, een oude boer uit Garijp . Hij beschreef wat uit zijn kast was weggenomen en welk geld hij in zijn broekzak bewaarde. De verklaring werd op 27 mei in Bergum opgenomen.
De verklaring van Binne Roels, 27 mei 1798
Binne Roels was huisman te Garijp en volgens de akte in zijn 92ste levensjaar. Hij was opgeroepen, ondervraagd en beëdigd . Gosse Hinnes, lid van de raad van de gemeente Tietjerksteradeel, nam de verklaring op in aanwezigheid van de secretaris, op verzoek van de provinciale fiscaal .
Nadat de verklaring duidelijk was voorgelezen, zette Binne Roels zijn eigen handtekening onder het verslag. De akte werd opgemaakt te Bergum op 27 mei 1798. Daaronder bevestigde raadslid Gosse Hinnes de aflegging in aanwezigheid van de secretaris.
De hemdrokken zelf worden in de aangifte genoemd als kleding die in de kast lag; het zijn de twee rijen zilveren knopen die als gestolen zijn vermeld. In Bergum werd in 1797 ook aangifte gedaan van verdwenen gouden knoopjes . De geschiedenis van Garijp in de 18de eeuw bevat andere gebeurtenissen uit Binne Roels' woonplaats.
Sjoerd Jelles, buitengewoon gerechtsassistent van het gerecht van Tietjerksteradeel, wonend in Eestrum , in zijn 56ste levensjaar, verschijnt en wordt beëdigd en verhoord. Hij verklaart dat hij gisteren met de andere gerechtsdienaren op de markt van Oostermeer aanwezig was. Om ongeveer negen uur 's avonds was hij met Binne Lopkes, Pytter Sijbes en Gerrijt Jans in de benedenkamer van Sijbren Meents in Oostermeer. Zij hoorden gestommel in de bovenkamer. Pytter Sijbes en Gerrijt Jans gingen daarheen. Zij kwamen kort daarna met een man naar beneden. Verscheidene personen omringden de assistenten. Daar kwam ook Freytse Roels bij, die zei in de Rottevalle onder Achtkarspelen te wonen. In het bijzijn van de getuige sloeg hij assistent Binne Lopkes driemaal op het hoofd en verwondde hij diens neus enigszins. Freytse gaf ook de getuige zelf een slag op het hoofd, maar die kwam niet hard aan. Daarna probeerden de getuige en Binne Freytse Roels vast te pakken. Verschillende personen probeerden te verhinderen dat zij hem in bewaring namen.
Vier mannen vertellen over de ontmoeting met Folkert en Binne Wadman op de Zwarteweg .
Omstreeks vijf uur 's avonds bevond hij zich bij Vijversberg aan het einde van de Zwarteweg. Drost Jelte van Sminia en diens knecht Anne Wittenburg haalden hem in, evenals Folkert en Binne Wadman, die beiden te paard reden. Hij hoorde dat er gesproken werd, maar wist niet wat er gezegd was.
Binnert Douma — 4 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Binnert Douma, mederechter van Tietjerksteradeel, wonend op Gaastmaburen onder Hardegarijp , in zijn 70ste levensjaar, begint een afzonderlijke verklaring. Hij bevestigt de eed die hij bij het aanvaarden van zijn ambt had afgelegd. Op 26 februari 1759 was Gerben Ybes door Fooke Jans wegens belediging opgeroepen om een boete te betalen. Gerben verscheen voor het gerecht en vroeg of hij moest procederen tegen zo'n kerel als Fooke Jans, die niets had om te betalen. Bijzitter Oosterhoff, als oudste bijzitter en in afwezigheid van grietman Altena, sprak Gerben daarop aan. Zijn woorden volgen op 000175.
De ontbrekende hoeveelheid was drie bossen ongehekeld vlas . Antje was ervan overtuigd dat Jelk Jans deze goederen toen uit de kamer had gestolen. Zij had er echter niets van gezien: haar gezicht was zo zwak dat zij 's nachts niets kon onderscheiden. Naar men meende verbleef Jelk Jans nu in Groningerland. Antje wist verder niets en zette na voorlezing haar eigen merk onder de verklaring, Bergum , 15 augustus 1760. Binnert Douma en de beëdigde klerk bevestigden de opname.
Haarke Dirkis, herbergier te Oostermeer, naar zijn beste weten in zijn 41ste of 42ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat volgens het gerucht Jelk Jans uit Oostermeer op 14 februari 1760 een hemdrok met verschillende zilveren knopen van het bed van Roel Folkerts, meester schoenmaker in dat dorp, had gestolen. Roel leek niet helemaal goed bij zijn hoofd te zijn. Haarke kende de knopen goed. Naar zijn beste herinnering waren ze gemerkt met een schoenmakersleest en de letters R: F. Verder zei hij dat Jelk Jans uit Oostermeer vertrokken was, naar men zei op 29 februari, en dat zij naar Groningerland zou zijn gegaan. Hij wist verder niets en ondertekende na voorlezing te Bergum op 6 maart 1760. Binnert Douma en de beëdigde klerk bevestigden de opname.
Zij was niet aanwezig geweest toen de goederen werden gehaald. Hoewel zij wist dat het kleine koperen keteltje en het ijzeren potje eigendom waren van haar stiefvader Dirk Hendriks, had zij toch de ongelukkige beslissing genomen om ze aan de potschipper te verkopen. Van het ontvangen geld had zij drie schellingen en drie stuivers aan Laps Jel gegeven; de rest had zij zelf gehouden. Zij wist verder niets en zette na voorlezing haar eigen merk onder haar verklaring, Bergum, 10 september 1760. Mederechter Binnert Douma bevestigde de opname met de beëdigde klerk.
Binnert Obles, een landbouwer uit Oostermeer in zijn zevenenveertigste levensjaar, ontdekte op een ochtend in januari 1772 dat twee onderdelen van een raam buiten op de grond lagen. Het ene was in stukken, het andere nog heel. Hij wist niet wie de ruiten had gebroken. Op 13 januari legde hij in Bergum zijn verklaring af.
Binnert Oebles — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Binnert Oebles, een huisman in Oostermeer in zijn zevenenveertigste levensjaar, had ruim veertien dagen vóór zijn verhoor ontdekt dat een wit schaap uit zijn land verdwenen was. Later vond hij de huid en de kop van het schaap op het land terug. Hij wist niet wie het had weggenomen. Hij legde zijn verklaring op 10 september 1771 in Bergum af.
Binnert Oebles, dorpsrechter te Oostermeer , in zijn 41 e levensjaar, met een onvolledig leesbare toevoeging over zijn beste weten, verschenen en beëdigd , verklaarde dat hij op zaterdag15 van deze maand met een wagen turf langs de Muntje grijpelsweg reed. Hij trof Tjeerd Bornes, wonend op het Witveen onder Oostermeer, aan terwijl deze in een sloot stond te slatten - de sloot uit te baggeren. Tjeerd vroeg of hij had gehoord dat er eergisterenavond in Groningen een vreemd voorval was geweest. Hij antwoordde nee.
Op de 28ste van deze maand ging Tjeerd met Binnert Ottes naar Hendrik Joostes in Surhuisterveen. Hij haalde daar Albarts zilveren hemdknopen op en gaf Hendrik diens eigen knopen terug. Hendrik ontkende daarbij toch met nadruk dat hij Albarts knopen had. Tjeerd wist verder niets te zeggen en sloot zijn verklaring. Albart was een neefszoon van Tjeerd. Tjeerd zette zijn eigen merk.
Zeer waarschijnlijk dezelfde vrouw: Bintje Baukes/Boukes aan de Lageweg. Bintje Baukes/Boukes wordt in 1791 genoemd als vrouw van Jan Jans aan de Legeweg in Bergum, in 1803 als weduwe aan dezelfde weg met dochter Janke Jans, en in 1806 als weduwe van Jan Jans aan de Lageweg, in haar 63ste levensjaar. Naam, echtgenoot en adres ondersteunen zeer waarschijnlijk dezelfde vrouw. De verklaring van Antje gaat over een bezoek omstreeks Allerheiligen 1790. De vermissing na het verblijf van Rinske in 1803 en de boekzaak van 1806 zijn afzonderlijke zaken. De bijbelzaak van 15 april 1806 noemt opnieuw weduwe Bintje Baukes aan de Lageweg, in haar 63ste levensjaar, met dochter Janke Jans. Dit ondersteunt de gezinskoppeling; de logeervrouw wordt niet met Rinske uit 1803 vereenzelvigd.
Zeer waarschijnlijk dezelfde moeder en dochter: Bintje Baukes en dochter Janke Jans, Bergum 1806 en 1808. Bintje Baukes is in beide zaken weduwe van Jan Jans en woont aan de Lageweg/Leegweg te Bergum. Haar 63ste levensjaar in april 1806 past bij 65 jaar in april 1808. Haar dochter Janke Jans is in beide zaken aanwezig.
Bintje Baukes en haar dochter Janke Jans leggen op 15 april 1806 afzonderlijke verklaringen af over een bijbel met zilveren beslag en een blauwe schortdoek . Zij ontdekten de vermissing op 12 april.
Bintje Baukes - verklaring
Bintje Baukes (in modern Nederlands)
Bintje Baukes, weduwe van Jan Jans, wonend aan de Lageweg te Bergum, in haar 63ste levensjaar, verklaarde na oproeping, beëdiging en ondervraging het volgende dat zij een bijbel miste, bekleed met zwart segrijnleer, met nieuwe psalmen, langs de kanten beslagen met bewerkt zilver en voorzien van twee bewerkte zilveren haken. Op één daarvan was de naam "Bontje Lieuwes/Sieuwes" gegraveerd. Zij ontdekte de vermissing op zaterdag de twaalfde omstreeks één uur 's middags.
Bintje Baukes
Janke Jans, dochter van Bintje Baukes, weduwe van Jan Jans, bij haar moeder in huis wonend te Bergum, verklaarde onder ede dat zij op zaterdag de twaalfde omstreeks één uur 's middags thuiskwam van de elders, waar zij enige dagen was geweest. Zij wilde haar donkerblauwe schortdoek uit de handtafel in de kamer halen. Haar moeder had die schortdoek al genoemd.
Bintje Baukes en dochter Janke Jans, Bergum 1806 en 1808
Bintje Baukes is in beide zaken weduwe van Jan Jans en woont aan de Lageweg/Leegweg te Bergum. Haar 63ste levensjaar in april 1806 past bij 65 jaar in april 1808. Haar dochter Janke Jans is in beide zaken aanwezig.
Op 2 april 1806 ging koopman Isbrand Sipkes van der Werf naar het huis van Bintje Baukes aan de Lageweg in Bergum om een achtergelaten boek op te halen. Hij verklaarde dat een man hem bij de borst greep, zijn rok scheurde en hem op de grond wierp. Vier verklaringen beschrijven het voorval en het optreden van het gerecht.
Bintje Baukes - verklaring
Bintje Baukes (in modern Nederlands)
Bintje Baukes, weduwe van wijlen Jan Jans, wonend aan de Lageweg te Bergum, in haar 63ste levensjaar, verklaarde na afzonderlijke beëdiging en ondervraging dat op woensdag de tweede van deze maand omstreeks twee uur een haar bekende koopman bij haar thuis was gekomen: Isbrand Sipkes van der Werf uit Leeuwarden. Hij zei een boek te komen halen dat hij bij haar had vergeten. Isbrand ontmoette bij haar thuis Pytter Jacobs uit Surhuisterveen.
Bintje Baukes
Paulus Marius Beuckens Braunius, secretaris en boelontvanger van Tietjerksteradeel, wonend te Bergum, in zijn 48ste levensjaar, verklaarde onder ede het volgende. Op woensdag de tweede van deze maand ging hij van het rechthuis, waar hij, naar Bergumerdam met drost en gerecht van het vijfde district. Hij liep enigszins terzijde en zag drost en gerecht met een koopman, Isbrand van der Werf genoemd, het huis ingaan van Bintje Baukes, weduwe van Jan Jans, aan de Lageweg te Bergum.
Acht getuigenissen over de avond bij Bintje Baukes, de mishandeling van haar dochter en de behandeling door Hermanus Smit.
Bintje Baukes
Bintje Baukes, weduwe van Jan Jans Sapperstia, wonend aan het einde van de Leegweg te Bergum en 65 jaar oud, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat gisteren, de 24ste, om ongeveer zes uur 's avonds drie mannen bij haar kwamen: Roel Aukes, zoon van Auke Roelofs zandpranger , wonend in een schip; Brant Sjoerds, zoon van Sjoerd Mijnheer, wonend in de Rottevalle; en schippersknecht Gjolt Douwes, die met zijn werkgever en schip aan Bergumerdam lag om te laden Zij eisten jenever.
Bintje Baukes.
Maayke Jans, dochter van Bintje Baukes, inwonend bij haar moeder te Bergum en in haar 21ste levensjaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat gisteren, zondag 24 april, om zes uur drie mannen kwamen: Roel Aukes, zoon van Auke Roelofs zandpranger; Brant Sjoerds, zoon van Sjoerd, ongehuwde schipper in de Rottevalle; en Gjolt Douwes, knecht bij een schipper die aan Bergumerdam lag om te laden Zij vroegen jenever en dronken die.
Gjolt Douwes, schippersknecht bij schipper Rommert Pytters, die met zijn schuit aan de dam te Bergum lag om te laden, in zijn 20ste levensjaar, verscheen en werd ondervraagd. Hij verklaarde dat hij gisteren, zondag 24 april, tussen zes en zeven uur met Roel Aukes en Brant Sjoerds bij Bintje Baukes aan het einde van de Leegweg kwam.
Er kwam iemand in huis. De getuige bleef nog kort en vertrok daarna. Nadat hij brood had gegeten, ging hij terug naar het huis van Bintje Baukes om te vragen hoe het met Janke ging. Hij trof daar chirurgijn mr. Smitz, die haar voor de tweede keer bezocht. Hij vertrok met Gjolt Douwes en Bauke Scheffer.
Gerrijt Sjoerds, zoon van Sjoerd Pytterrs, woont bij zijn vader in Bergum en is in zijn 28ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij het volgende. Op zondagavond 24 april ging hij tussen zeven en acht uur naar het huis van Bintje Baukes, weduwe van Jan Jans, tapster, in Bergum.
Bauke Scheffer, schippersknecht, woont in Bergum en is in zijn 24ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij dat hij op zondagavond 24 april in het huis van Bintje Baukes, weduwe van Jan Jans, tapster, in Bergum was. Tussen zes en zeven uur kwamen daar Roel Aukes, Brant Sjoerds en Gjolt Douwes, alle drie schippersknechten. De drie mannen vroegen jenever en daarna nog meer.
Hermanus Smit, chirurgijn in Bergum, is in zijn 30ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij dat hij op zondagavond 24 april 1808 om negen uur naar het huis van Bintje Baukes, tapster in Bergum werd geroepen. Hij trof haar dochter Janke Jans gewond aan.
Roel Aukes, schippersknecht, woont bij zijn vader op het schip dat bij Bergum lag en is in zijn 22ste levensjaar. Hij verklaart dat hij op zondag 24 april tussen zes en zeven uur 's avonds met Brant Sjoerds en Gjolt Douwes naar het huis van Bintje Baukes, weduwe van Jan Jans, ging.
Bintje Baukes en dochter Janke Jans, Bergum 1806 en 1808
Bintje Baukes is in beide zaken weduwe van Jan Jans en woont aan de Lageweg/Leegweg te Bergum. Haar 63ste levensjaar in april 1806 past bij 65 jaar in april 1808. Haar dochter Janke Jans is in beide zaken aanwezig.
Omstreeks Allerheiligen 1790, zonder de exacte dag te weten, was zij op verzoek naar Bintje Baukes gegaan, vrouw van Jan Jans, die toen in de Stokerije in Bergum aan de Legeweg (Lageweg) woonde. Daar trof zij een zekere Petrus aan. Hij diende toen als knecht bij molenaar Cornelis Hendriks in Bergum .
Brant Sjoerds, schipper met zijn schip aan Bergumerdam, in zijn 28ste levensjaar, was ondervraagd en beëdigd. Hij zei dat hij gisteren, zondag 24 april, tussen zes en zeven uur 's avonds met Roel Aukes, zoon van Auke Roelofs, en schippersknecht Gjolt Douwes naar het huis van Bintje Baukes Sapperstia aan het einde van de Leegweg te Bergum was gegaan om een borrel te drinken. Nadat zij jenever hadden gedronken en betaald, bestelde Roel nog een halve mingel jenever.
Zeer waarschijnlijk dezelfde vrouw: Bintje Baukes/Boukes aan de Lageweg. Bintje Baukes/Boukes wordt in 1791 genoemd als vrouw van Jan Jans aan de Legeweg in Bergum, in 1803 als weduwe aan dezelfde weg met dochter Janke Jans, en in 1806 als weduwe van Jan Jans aan de Lageweg, in haar 63ste levensjaar. Naam, echtgenoot en adres ondersteunen zeer waarschijnlijk dezelfde vrouw. De verklaring van Antje gaat over een bezoek omstreeks Allerheiligen 1790. De vermissing na het verblijf van Rinske in 1803 en de boekzaak van 1806 zijn afzonderlijke zaken. De bijbelzaak van 15 april 1806 noemt opnieuw weduwe Bintje Baukes aan de Lageweg, in haar 63ste levensjaar, met dochter Janke Jans. Dit ondersteunt de gezinskoppeling; de logeervrouw wordt niet met Rinske uit 1803 vereenzelvigd.
Begin oktober 1803 liet weduwe Bintje Boukes een vrouw overnachten in haar huis aan de Legeweg in Bergum. De logé noemde zich Rinske. Na haar vertrek bleken kledingstukken van Bintjes dochter Janke Jans en Bintjes zilveren schoengespen verdwenen. Bintje ging de vrouw achterna richting Dokkum.
Bintje Boukes laat Rinske binnen
Bintje Boukes, weduwe van Jan Jans, was in haar 61ste levensjaar. Op zaterdagmiddag kwam een vrouw aan haar deur die zei Rinske te heten. Zij vroeg om een slaapplaats. Bintje weigerde aanvankelijk, maar stemde na herhaald aandringen toe. Rinske bleef tot de ochtend van 4 oktober. Bintje had haar volgens haar verklaring verschillende keren gevraagd te vertrekken.
Hij zegt die heide achter Rottevalle te hebben afgesneden in een veld bij de Blauwe Dobbe. Het bezemrijs kwam uit een bos bij die dobbe, eigendom van Haarsma, baljuw van het zesde district. Haarsma had hem daarvoor toestemming gegeven, onder de afspraak dat Haarsma één van elke drie bossen rijshout zou krijgen en Minze twee.
Volgens hem komt die heide uit een veld achter Rottevalle bij de Blauwe Dobbe, eigendom van Haarsma, baljuw van het zesde district. Zij sneden deels met sikkels en deels op een andere wijze. Een tweede gewas kwam uit een bos bij dezelfde dobbe, ook van Haarsma. Haarsma had hen daarvoor toestemming gegeven met de afspraak dat hij één van elke drie bossen zou krijgen en zij twee.
Zij hadden die heide volgens hem achter Rottevalle afgesneden uit een. veld bij de Blauwe Dobbe. Hij weet niet van wie die heide is. Het andere gewas, nader aangeduid als rijshout, kwam uit een bos dicht bij de dobbe van Haarsma, baljuw van het zesde district. Die had hen toestemming gegeven het rijshout af te snijden, onder de afspraak dat hij één van elke drie bossen zou krijgen en zij twee.
Het goed is vrij en onbezwaard van alle hypotheek, met uitzondering van een kapitaal van driehonderdvijftig gulden dat verschuldigd is aan Boike Gerkens, weduwe van Tjeerd Feijes te Bergum.
Zijnde vrij en onbezwaard van alle hypotheek, behoudens alleen een som van drie honderd en vijftig guldens kapitaal, aan Boike Gerkens, weduwe van Tjeerd Feijes te Bergum verschuldigd.
In de gevangenis werd ook gesproken over Gerrit en Bontie (Bondina Wijsma), de (stief)dochter van cipier Wijsma. In de verklaringen rond de ontsnapping werd zij als zwanger beschreven. Onder de gevangenen ging het gerucht dat Gerrit Alberts de vader was. Dat vaderschap is niet aangetoond.
Bondina Wijsma verklaarde dat zij niets wist van het plan en geen gereedschap had doorgegeven. Zij zei dat zij wel niet kon schrijven, maar "niet achterlijk" was.
Toen Uilkjen na het melken terugkwam, ontdekte zij dat zowel de schoen als de zilveren gesp weg waren. Zij had niemand gezien die ze kon verdenken. Wel had zij gehoord dat die middag een vrij lange onbekende man door Suawoude was gelopen. Hij droeg een slaapmuts en daarover een hoed; op zijn rug had hij een zak met goederen. Bij bakker Bonne Daniëls had hij om brood gevraagd. De bakker zou hem geen brood maar een duit hebben gegeven.
Johannes Hedzers, Sijtse Tjeerds, Folkert Pytters en Bonne Oenes verklaren op 15 oktober 1806 over zwarte kippen, een ontbrekende haan en een betwiste ruil tegen eenden.
Johannes Hedzers, huisman te Suameer, in zijn 47 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat maandag de dertiende op de markt te Oostermeer Sijtse Tjeerds, huisman in de Kuikhorne onder, hem vroeg of de kippen goed bevielen die hij van Folkert Pytters had gekregen. Folkert had eerder als knecht bij de getuige gewoond. De getuige antwoordde: "Folkert heeft geen kippen bij mij gehad. Als hij kippen bij mij heeft weggenomen, zijn het de mijne." Sijtse zei: "Ik heb de kippen niet van Folkert Pytters gekocht; hij heeft ze bij mij gebracht." De getuige vertrok van de markt en ontdekte thuis dat van zijn tien kippen en een haan drie hennen en een haan uit ontbraken. Ze waren allemaal zwart. Hij had ze de voorafgaande zondag nog gezien. Dinsdag de veertiende ging hij naar Sijtse Tjeerds in de Kuikhorne om de dieren te bekijken. Hij herkende ze als de zijne. Hij haalde vervolgens Folkert Pytters, die bij Pytter Pytters in de Kuikhorne verbleef. In tegenwoordigheid van Sijtse Tjeerds en diens vrouw zei hij tegen hem: ". "Folkert antwoordde de getuige: "Bonne Oenes, die ook in de Kuikhorne woont, heeft het samen met mij gedaan." De getuige zei hem zoiets zijn leven niet weer te doen. Omdat hij voor de kippen veel had moeten lopen, moest Folkert hem een dag komen helpen werken. Folkert beloofde dat. De getuige vroeg ook waar de ontbrekende haan was en of die bij Bonne was opgegeten. Folkert antwoordde dat de haan onderweg was ontsnapt toen zij de kippen van het land hadden gehaald. Daarna vroeg de getuige hem te helpen de kippen te vangen. Dat deed hij. Samen met Folkert en Sijtse Tjeerds ving de getuige de kippen, nam ze in een zak mee en ging naar huis. Verder wist hij niets. Hij ondertekende zijn verklaring te Bergum op 15 oktober 1806.
Sijtse Tjeerds, huisman in de Kuikhorne onder Kooten, in zijn 52 ste of 53 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat in de afgelopen week Folkert Pytters bij hem was geweest, die bij Oene Jans, arbeider aldaar, verbleef. Folkert had gezegd dat hij nog vier zwarte kippen had lopen bij Johannes Hedzers, huisman te Suameer. Hij zou ze hebben geruild. Hij wilde de kippen aan de getuige verkopen omdat hij zei Johannes Hedzers de vier kippen kwijt wilde en ze niet langer bij zich wilde houden. Toen de getuige afgelopen zondag vóór de middag uit de kerk te Veenwouden thuiskwam, liepen de kippen bij het huis. Op zijn vraag vertelde zijn vrouw Sijtske dat Folkert ze had gebracht. Hij was toen alweer vertrokken. Maandag de dertiende ontmoette de getuige Johannes Hedzers op de markt te Oostermeer en vroeg hem naar de kippen van Folkert. Johannes antwoordde dat als Folkert zijn kippen had meegenomen, die van hem waren en hem waren ontstolen. Johannes vroeg de getuige ze voorlopig te bewaren. De volgende dag zou hij laten weten of hij dergelijke kippen miste. Gisteren, dinsdag de veertiende, kwam Johannes kijken en herkende de kippen als de zijne. Hij vroeg de getuige Folkert te laten halen. De getuige wist dat die bij Pytter Pytters, ook in de Kuikhorne, werkte en liet hem meteen halen. Toen kwam Folkert bij de getuige thuis. De getuige zei: "Johannes is hier om de kippen." Folkert zweeg. In tegenwoordigheid van de getuige vroeg Johannes hoe hij ertoe was gekomen zijn kippen weg te nemen; hij sprak ook over eerdere handel met kippen toen Folkert zijn knecht was geweest. Folkert zweeg weer. Uiteindelijk zei Johannes: "Het kan nog wel goedkomen als je mij eens een dag komt helpen werken." Folkert antwoordde: "Ja, ik wil je wel een dag helpen werken." Op de vraag of hij het alleen had gedaan, zei Folkert: "Nee, Bonne Oenes, die ook in de Kuikhorne woont, heeft het met mij gedaan." Op de vraag naar de ontbrekende haan zei hij dat die onderweg was ontsnapt nadat zij de kippen van het land hadden gehaald. De getuige, Johannes en Folkert vingen vervolgens samen de kippen bij het huis van de getuige. Johannes nam ze in een zak mee terug. Verder wist de getuige niets. Na voorlezing ondertekende hij te Bergum op 15 oktober 1806. Sijtze Tjeerds.
Folkert Pytters, ongehuwd, wonend bij Oene Jans in de Kuikhorne, in zijn 19 de levensjaar en nu gedetineerd in het rechthuis te Bergum, verklaarde dat hij op 12 mei/juni 1806 als knecht bij Johannes Hedzers te Suameer was gaan wonen. Hij had daar enige tijd gewerkt, totdat hij met de boer een afspraak maakte waardoor zijn dienst zou eindigen. Verder verklaarde hij dat hij en de zoon van de boer in de afgelopen hooitijd twee eenden hadden gevonden in de hooimieden buiten Garijp. Hij had die, naar zijn zeggen, met de zoon van de boer, een klein jongetje, geruild tegen vier zwarte kippen. De afspraak was dat de kippen bij de boer zouden blijven zolang hij daar woonde. Hij was zondagmorgen vóór drie uur opgestaan en samen met Bonne Oenes vanuit het huis van Oene Jans, arbeider in de Kuikhorne onder Bergum, naar het huis van Johannes Hedzers te Suameer was gegaan. Zij hadden een zak van Oene Jans meegenomen. Ze klopten aan, maar kregen geen gehoor. Hij ging met Bonne Oenes in het kleine bijhuis van Johannes Hedzers, dat niet op slot was, en nam daar vier kippen uit die volgens hem van hemzelf waren. Hij herkende ze goed; er lagen ook nog eieren. Hij zei dat hij daar toen geen haan had gezien. Hij en Bonne deden de vier kippen in de zak en gingen meteen terug naar het huis van Oene Jans, waar zij zondagochtend omstreeks aankwamen. Enige tijd later ging hij met Bonne en de zak kippen naar Sijtse Tjeerds in de Kuikhorne onder Kooten. Die was niet thuis. Zijn vrouw zei dat hij de kippen bij het huis moest laten lopen. Dat deed hij. Hij nam de zak weer mee en bracht die bij Oene Jans terug. Gisteren, de veertiende, werkte hij bij Pytter Pytters, huisman in de Kuikhorne onder Kooten. Daar kreeg hij via een jongetje van Sijtse Tjeerds het bericht om even bij hem te komen. De gedetineerde ging naar Sijtse Tjeerds en trof daar Johannes Hedzers uit Suameer. Die zei dat hij zijn kippen terug wilde omdat hij had gemerkt dat de gedetineerde de eenden had meegenomen. De gedetineerde antwoordde daarop instemmend. Uiteindelijk vingen Johannes, de gedetineerde en Sijtse Tjeerds samen de kippen. De gedetineerde kreeg van Johannes een dubbeltje en ging terug naar Pytter Pytters. Verder wist hij niets over de zaak. Na voorlezing ondertekende hij te Bergum op 15 oktober 1806. Folkert Pytters.
Bonne Oenes - verklaring
Bonne Oenes (in modern Nederlands)
Bonne Oenes, ongehuwd, in de Kuikhorne onder Bergum, zoon van Oene Jans, arbeider aldaar, naar zijn beste weten in zijn 15 de levensjaar, maar nu gedetineerd, verklaarde het volgende. Afgelopen zaterdag omstreeks acht uur 's avonds was Folkert Pytters bij zijn vader gekomen. Hij vroeg hem mee te gaan naar Johannes Hedzers, huisman te Suameer. Daar zou hij nog vier zwarte kippen hebben die hij, toen hij er knecht was, van Johannes had geruild tegen eenden. Die wilde hij nu ophalen. De gedetineerde ging mee. Bij aankomst lag Johannes al in bed; het was ongeveer één uur na middernacht. Hij ging op een boerenwagen op het erf zitten. Folkert ging bij hem vandaan om de kippen te halen die, zoals hij hem verteld had, van hem waren. Even later kwam Folkert terug met een zak kippen en zei: "Daar heb ik ze al." Zij gingen samen terug naar het huis van zijn vader Oene Jans, waar zij 's nachts om elf à twaalf uur aankwamen zo luidt dit tijdstip. Zij legden de zak op de haardwal. Die bleef daar tot de volgende ochtend om zes à zeven uur. Folkert stond toen op, nam de zak en vertrok naar, zoals hij zei, Sijtse Tjeerds in de Kuikhorne onder Kooten. Hij zou de kippen aan hem hebben verkocht: vier voor acht stuivers . Zondag rond elf à twaalf uur bracht Folkert de zak terug bij de vader van de gedetineerde. De gedetineerde wist niet hoeveel kippen erin hadden gezeten en ook niet of er een haan bij was. Volgens Folkert waren het vier zwarte kippen. Verder wist hij niets. Na voorlezing plaatste hij zijn handmerk te Bergum op 15 oktober 1806. Dit is het eigenhandig geplaatste handmerk van Bonne Oenes, in tegenwoordigheid van C.A. Heemstra.
Sijtse verklaarde dat hij vermoedens had over Bonne Tjeerds. Volgens zijn verklaring was deze door het Hof van Friesland voor altijd verbannen en hield hij zich op bij Sevenhuis, bij de Leek in Groningerland.
Zij verklaarde dat deze aanblik haar zo ontstelde dat zij begon te kermen en te schreien. Twee buren, Bonne Wopkes en Melle Melles Posthumus, kwamen bij haar huis en gingen naar binnen. Zij maakten haar man los, zoals zij haar vertelden. Daarna werden de overige buren gewaarschuwd. Met hen werd het lichaam afgelegd en gekleed.
Bonne Wopkes, koemelker in Garijp, naar zijn beste weten in zijn 32e levensjaar, verklaarde na oproeping, beëdiging en ondervraging het volgende. De afgelopen maandag was hij bij de weduwe van Douwe Jans in Garijp boekweit aan het dorsen. Daar hoorde hij de vrouw van Ruurd Douwes, die eveneens in Garijp woonde, kermen en roepen of iemand bij haar wilde komen.
Melle en Bonne Wopkes gingen naar haar toe. Zij zei dat zij naar haar huis moesten gaan. Dat deden zij onmiddellijk; Aaltje bleef op het land liggen. In het voorhuis vonden de twee mannen Ruurd Douwes hangend aan een strop om zijn hals. Het boveneinde zat vast tussen een stijl en het 'kerbiel'. Zijn benen stonden schuin naar achteren. Melle sneed de strop stuk; Bonne maakte hem van Ruurds hals los. Zij konden alleen vaststellen dat de man al overleden was.
In de gevangenis werd ook gesproken over Gerrit en Bontie (Bondina Wijsma), de (stief)dochter van cipier Wijsma. In de verklaringen rond de ontsnapping werd zij als zwanger beschreven. Onder de gevangenen ging het gerucht dat Gerrit Alberts de vader was. Dat vaderschap is niet aangetoond.
Bontie werd regelmatig in de buurt van Gerrits verblijf gezien. Zij kwam dagelijks tot voor het hok van Gerrit Alberts. Volgens portier Fransen had zij daardoor de gelegenheid om breekinstrumenten aan Gerrit te geven. Dat verklaarde hij later. Haar vader/voogd, hoofdcipier Wijsma, wist daar volgens portier Fransen niets van.
Bontie werd hierover ondervraagd. Zij ontkende dat Gerrit de vader van een kind van haar was en verklaarde dat zij niets wist van de uitbraakplannen. Zij zei dat zij wel analfabeet was, maar niet achterlijk. Als iemand haar iets had gegeven om aan een gevangene door te geven, dan zou zij zich daarmee strafbaar hebben gemaakt. In zo'n geval zou zij het hebben afgegeven aan haar stiefvader, die verantwoordelijk was voor de dagelijkse leiding in de gevangenis. Of de zwangerschap zelf in een onafhankelijk geboorte- of doopregister kan worden bevestigd, is nog niet vastgesteld.
Bintje Baukes, weduwe van Jan Jans, wonend aan de Lageweg te Bergum, in haar 63ste levensjaar, verklaarde na oproeping, beëdiging en ondervraging het volgende dat zij een bijbel miste, bekleed met zwart segrijnleer, met nieuwe psalmen, langs de kanten beslagen met bewerkt zilver en voorzien van twee bewerkte zilveren haken. Op één daarvan was de naam "Bontje Lieuwes/Sieuwes" gegraveerd. Zij ontdekte de vermissing op zaterdag de twaalfde omstreeks één uur 's middags.
Bij verder zoeken ontdekte de getuige dat ook de door haar moeder genoemde bijbel uit de tafel ontbrak. Die was bekleed met zwart segrijnleer, had op de hoeken bewerkt zilver en twee zilveren haken. Op één daarvan stond "Bontje Lieuwes/Sieuwes" gegraveerd.
Bote Aukes, meerderjarige ongehuwde man die bij Jelle Sijbes in Giekerk woont, is ongeveer 51 jaar. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd . Op de morgen van 3 december bleek hem dat een ruit uit het venster in het achterhuis was gebroken en het venster was geopend.
Na voorlezing sloot hij te Giekerk op 28 december 1801 en zette zijn gewone eigen merk. Dit is Bote Aukes' eigen merk: +.
Bote Aukes miste geld en zilveren schoengespen. Trijntje Aukes ontdekte sporen van een opengebroken kist. Bij Aarn Gosses en Willem Jans was de achterdeur open, maar zij konden geen verdwenen goederen aanwijzen.
Trijntje Aukes, vrouw van Jelle Sijbes in Giekerk, is 74 jaar. Zij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd. Bij het opstaan op 3 december zag ze dat twee ingezette stalen haken van Bote Aukes' kist in de schuur waren afgenomen.
Bote Jans, wonende bij de heer Pierzon, voormalig bouwmeester, op Hanenburg onder Tietjerk , in zijn 32ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigt dat hij op 16 november van dit jaar omstreeks vijf uur 's avonds buiten zijn huis was. Toen hoorde hij veel rumoer en gejammer op de Zwarteweg. Niet lang daarna zag hij een man te voet langs de weg voorbij het huis van Pierzon gaan. Zijn hoed hing om zijn hoofd. Hij droeg een zwart rokje en een broek. Hoewel de getuige de man niet kent, meent hij dat deze Roel heet.
Jans en in Ureterp woont. Verder kan hij niets over de zaak vertellen. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring af en ondertekent hij eigenhandig. Bergum, 3 december 1762. Ondertekening: Bote Jans.
Als namen bij de ondertekening zijn genoteerd Bouke Rijkeles, Tjetske Wijgers, Alle Jakes en Domke Yans. Daarnaast staan de twee eigenhandig gezette lettermerken van Sijtske Sjoerds en het eigenhandige kruismerk van Dirke Baltus, in aanwezigheid van de opsteller. G. Helder heeft met één hand ondertekend of geschreven. De beëdigde klerk verklaart op 24 mei 1785 dat het afschrift overeenstemt met het origineel; ondertekend: C. Wilhelmij.
Bouwe Cornelis — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Hij verklaart verder dat hij onlangs bij koud weer laat in gezelschap was geweest in het huis van de weduwe van Bouwe Cornelis. Toen hij naar zijn vader terugkwam, lag die al in bed en vond hij de deur gesloten. Daarna ging hij door een deur die openstond het huis van Sjoerd Atses binnen. Daar lag hij enige tijd op de koestal . Toen hij het erg koud kreeg, stond hij op om in het hooi te gaan liggen. Hij kon geen hooi vinden en ging tussen de beesten liggen.
Hij verklaart verder dat hij onlangs bij koud weer laat in gezelschap was geweest in het huis van de weduwe van Bouwe Cornelis. Toen hij naar zijn vader terugkwam, lag die al in bed en vond hij de deur gesloten. Daarna ging hij door een deur die openstond het huis van Sjoerd Atses binnen. Daar lag hij enige tijd op de koestal. Toen hij het erg koud kreeg, stond hij op om in het hooi te gaan liggen. Hij kon geen hooi vinden en ging tussen de beesten liggen.
Pytter Lieuwes, eveneens huisman onder Tietjerk en in zijn 47ste levensjaar, was op de markt aanwezig toen Bouwe Gerrijt vroeg het vlas mee te nemen. Hij hoorde Gerrijt toestemmen en zeggen dat de zak bij Gerben Ybes gebracht moest worden.
Na een bezoek aan de herberg raakten Dirk Douwes en Bouwe Johannes handgemeen. Dirk, zijn vrouw Antje, hun zoon Wijbe en chirurgijn Nanning Winius verklaarden over de avond en de verwondingen.
Dirk Douwes, scheepstimmermansknecht, wonend bij Bergumerdam en naar zijn beste weten ongeveer vierenveertig jaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op dinsdag 23 september 1766 zat hij met Bouwe Johannes, schuitenvoerder bij Bergum , in het huis van Sible Bandert, herbergier aan de dam in Bergum. Beiden waren vrij dronken en gingen vandaar naar Dirks huis. Nadat zij daar enige tijd geweest waren, begon Bouwe tegen Dirk te wrokken. Uiteindelijk raakten zij handgemeen. Na wat geschermutsel kwam Dirk weer op zijn voeten.
Antje Wijbes, vrouw van Dirk Douwes, wonend bij Bergumerdam en in haar zesenveertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de avond van de 23e van deze maand kwam haar man thuis met Bouwe Johannes uit Bergum . Beiden waren vrij dronken. Haar man haalde toen een vandel jenever, die hij en Bouwe samen opdronken. Intussen ging Antje buiten de kamer bij de voordeur zitten.
Na enige tijd in de kamer kregen de mannen onenigheid, kibbelden en raakten daarna handgemeen. Haar kinderen schreeuwden hard en riepen dat zij haar zoon Douwe moest halen. Daarop ging Antje haar zoon zoeken. Toen zij weer bij huis kwam, verlieten Bouwe Johannes en zijn vrouw haar huis. Haar man was toen behoorlijk van streek en wilde Bouwe achternagaan. Hij zei dat Bouwe hem flink had gekneld: hij had hem tegen de grond gesmeten, neus en mond dichtgehouden en de zilveren knopen in zijn hemd zo toegedraaid dat zijn borst daardoor gebroken was.
Antje overreedde hem binnen te blijven. Later bleek dat bij het geschermutsel opnieuw de ribben aan zijn rechterzijde waren gebroken die hij bij een val op Sint-Nicolaasdag 1765 al had gebroken. De volgende ochtend haalde Antje de chirurgijn; die behandelt haar man nog steeds. Sinds het voorval bevindt haar man zich in een slechte toestand. Bouwe Johannes, die nu met zijn schuit buiten de provincie op reis is, was altijd een zeer goede vriend van hen geweest. In de afgelopen week vóór zijn vertrek kwam Bouwe meer dan eens bij hen thuis. Hij probeerde het gebeurde te bedekken en zei te hopen dat het goed zou aflopen en dat hij het met hen goed zou maken. Bij het voorval tussen Antjes man en Bouwe waren alleen haar twee jongste zoons aanwezig: één is veertien jaar, de andere in zijn zevende levensjaar. Antje weet verder niets. Zij sluit haar verklaring na voorlezing en tekent met haar eigen merk. Bergum , 29 september 1766. Antje Wijbes.
Drie getuigenverklaringen van Bouwe Teunes, Pytter Lieuwes en Gerrijt Andrijs, opgenomen op 15 oktober 1779.
Bouwe Teunes was huisman onder Tietjerk en naar zijn beste weten ongeveer 51 jaar. Op de Oostermeeren Merk, de markt van Oostermeer , had hij op een maandag vlas gekocht. Het vlas was samengebonden in 39 bundels. Hij deed het in een zak met het merk "B:T: 1777".
Bouwe Teunes vertelt wat hij daarna hoorde
Gerrijt Andrijs woonde in Tietjerk en was naar zijn beste schatting in zijn 26ste levensjaar. Hij bevestigde dat Bouwe Teunes hem op de Oostermeeren Merk had gevraagd een zak vlas mee te nemen. Gerrijt had gezegd dat het vlas bij hun paardentuig in het achterhuis van Gerben Ybes moest worden neergezet.
Bouwe Tijsses, meester- wagenmaker te Bergum , naar zijn beste weten ongeveer vierenvijftig jaar oud, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij die ochtend om ongeveer drie uur van huis was vertrokken om naar Collumerzwaag te reizen.
Vandaag ging hij opnieuw naar het huis om naar Janke te vragen. Zij zei hem dat het nog niet goed met haar ging. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende haar te Bergum op 25 april 1808: Brant Sjoerd.
Bintje Baukes, weduwe van Jan Jans Sapperstia, wonend aan het einde van de Leegweg te Bergum en 65 jaar oud, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat gisteren, de 24ste, om ongeveer zes uur 's avonds drie mannen bij haar kwamen: Roel Aukes, zoon van Auke Roelofs zandpranger , wonend in een schip; Brant Sjoerds, zoon van Sjoerd Mijnheer, wonend in de Rottevalle; en schippersknecht Gjolt Douwes, die met zijn werkgever en schip aan Bergumerdam lag om te laden Zij eisten jenever.
Hij weigerde eerst, maar gaf uiteindelijk een stoter . Om ruzie te voorkomen betaalde Brant Sjoerds het resterende bedrag. Roel verlangde nog zo'n glas, dat hij opnieuw wilde breken. Brant pakte het hem af. Zij zei hem weg te gaan. Haar dochter Janke zei in haar aanwezigheid dat zijn ouders hem wel anders hadden opgevoed.
Zij bloedde vandaag rond de middag nog steeds. Na wat hij Janke had aangedaan, vertrok Roel uit het huis. Korte tijd later kwam Bauke Scheffer, die het voorval vanaf het begin tot het einde had bijgewoond, opnieuw binnen. Hij vertrok met Brant Sjoerds. De getuige sloot haar verklaring en ondertekende te Bergum op 25 april 1808.
Maayke Jans, dochter van Bintje Baukes, inwonend bij haar moeder te Bergum en in haar 21ste levensjaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat gisteren, zondag 24 april, om zes uur drie mannen kwamen: Roel Aukes, zoon van Auke Roelofs zandpranger; Brant Sjoerds, zoon van Sjoerd, ongehuwde schipper in de Rottevalle; en Gjolt Douwes, knecht bij een schipper die aan Bergumerdam lag om te laden Zij vroegen jenever en dronken die.
Hij weigerde die te betalen, maar gaf uiteindelijk een stoter. Brant betaalde het resterende bedrag om ruzie te voorkomen. Roel vroeg vervolgens nog zo'n glas, dat hij eveneens wilde breken. Brant Sjoerds, die aanwezig was, verhinderde dit. Roel zei daarna dat hij het huis in brand zou steken en de ruiten zou breken Haar moeder zei hem weg te gaan.
Hij vroeg of er iets van hem was blijven liggen. Zij antwoordden dat er niets van hem lag. Hij vertrok direct met Brant Sjoerds. Zij sloot haar verklaring na voorlezing en ondertekende te Bergum op 25 april 1808. Maayke Jans.
Gjolt Douwes, schippersknecht bij schipper Rommert Pytters, die met zijn schuit aan de dam te Bergum lag om te laden, in zijn 20ste levensjaar, verscheen en werd ondervraagd. Hij verklaarde dat hij gisteren, zondag 24 april, tussen zes en zeven uur met Roel Aukes en Brant Sjoerds bij Bintje Baukes aan het einde van de Leegweg kwam.
Zij dronken jenever en betaalden samen Roel vroeg een halve mingel jenever. Toen hij een glas brak, vroeg Bintje zes stuivers. Hij weigerde, maar betaalde een stoter. De resterende twaalf duiten werden betaald door Brant Sjoerds. Toen de halve mingel ongeveer half was opgedronken, ging Roel naar de overkant van de weg.
Brant Sjoerds
Brant Sjoerds, schipper met zijn schip aan Bergumerdam, in zijn 28ste levensjaar, was ondervraagd en beëdigd. Hij zei dat hij gisteren, zondag 24 april, tussen zes en zeven uur 's avonds met Roel Aukes, zoon van Auke Roelofs, en schippersknecht Gjolt Douwes naar het huis van Bintje Baukes Sapperstia aan het einde van de Leegweg te Bergum was gegaan om een borrel te drinken. Nadat zij jenever hadden gedronken en betaald, bestelde Roel nog een halve mingel jenever.
Bauke Scheffer, schippersknecht, woont in Bergum en is in zijn 24ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij dat hij op zondagavond 24 april in het huis van Bintje Baukes, weduwe van Jan Jans, tapster, in Bergum was. Tussen zes en zeven uur kwamen daar Roel Aukes, Brant Sjoerds en Gjolt Douwes, alle drie schippersknechten. De drie mannen vroegen jenever en daarna nog meer.
Roel Aukes, schippersknecht, woont bij zijn vader op het schip dat bij Bergum lag en is in zijn 22ste levensjaar. Hij verklaart dat hij op zondag 24 april tussen zes en zeven uur 's avonds met Brant Sjoerds en Gjolt Douwes naar het huis van Bintje Baukes, weduwe van Jan Jans, ging.
Zij haalden en dronken een vierde mengel jenever en daarna nog een half mengel. Hij ging even naar buiten en kwam terug om de resterende jenever op te drinken. Intussen kwam Gerrijt Sjoerds uit Bergum binnen. Met hem dronk Roel nog een achtste mengel. Hij wilde die jenever in hetzelfde glas schenken waarin eerder het halve mengel had gezeten. Volgens zijn eigen lezing kwam Brant Sjoerds tegen hem aan, waardoor het glas op de grond brak.
Rinse en de knecht Sierk Bouwes noemden ieder hun eigen vermiste voorwerpen. Dorpsrechter Broer Pieters was bij een kistopening aanwezig en beschreef wat hij zag. Hun verklaringen spreken over de schout; de smid Anne Foppes en knecht Sije Joukes legden daarnaast uit waarom Martjen om het openen van de kist had gevraagd.
Broer Pieters
Broer Pieters, dorpsrechter te Garijp, 62 jaar oud, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat hij afgelopen donderdag 25 maart is ontboden in het huis van Rinse Hedzers Douma, huisman te Garijp. De schout van Garijp was er eveneens aanwezig. De schout opende in zijn aanwezigheid de kist van de meid Martjen Claes.
Daaruit kwamen een rode zijden doek, een halve Zabaansche doek en drie boekjes die volgens zijn aantekening aan de knecht Sierk Bouwes toebehoorden, en twee tipmutzen en drie boekjes die aan Rinse Hedzers Douma toebehoorden. Na duidelijke voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende haar te Bergum op 29 maart 1802. Broer Pijters.
Meesterschoenmaker Broer Pitters, in zijn tweeëndertigste levensjaar, ging op de ochtend van 5 april op verzoek naar Engbert Bruins. In de kamer zag hij veel gebroken roemers op de vloer liggen.
Aangifte van boer Broer Sjerks, afgelegd op 3 december 1781 bij het gerecht van Tietjerksteradeel.
Boer Broer Sjerks woonde bij het Ouddeel onder Tietjerk . Hij was volgens zijn leeftijdsopgave ongeveer 32 jaar. Op de ochtend van 1 december 1781 ontdekte hij dat uit zijn melkkamer boter en andere spullen waren verdwenen.
Zijn verklaring werd op 3 december 1781 in Bergum voorgelezen. Broer Sjerks ondertekende die met zijn eigen naam.
Liepke verklaarde dat hij op 8 augustus 1796 met andere personen langs de hooiweg naast de Wijde Ee onder Bergum was gegaan. Drie van de mensen die "bij ons" waren, hadden toen verboden Oranjeliedjes gezongen: Douwe Douwes, Sijds Jans en een jongen met de naam Bruin Ebbles.
Wytske verklaarde dat zij op 8 augustus 1796 met anderen langs de hooiweg naast de Wijde Ee onder Bergum was gegaan. Drie van de mensen die "bij ons" waren, hadden toen verboden Oranjeliedjes gezongen: Douwe Douwes, Sijds Jans en de jongen Bruin Ebbles.
Hinke wist dat haar buurman Klaas Gerbens op pad was en dat hij volgens zijn eigen zeggen een dag of twee dacht weg te blijven. Omdat het vaker was gebeurd dat bijen verdwenen juist wanneer Klaas niet thuis was geweest, zei zij tegen haar broer Buttle Reinders dat hun vader vooral op zijn bijen moest passen. Haar buurman Klaas Gerbens was op pad en zij had niet het beste oog op hem. Volgens de vrouw van Klaas was hij ook weg geweest toen de vorige keer de bijen van Melle Walters en Douwe Jens verdwenen.
Dirk Harmens, arbeider in Kuikhorne onder Bergum, is in zijn 66ste à 67ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Buurvrouw Antje Tjeerds, weduwe van Pytter Sijbrens, riep hem op 22 december rond acht uur en vertelde dat een van zijn bijenkorven in de hof achter haar huis lag.
Carol Paulis (V80). Carol Paulis, geboren in Pirmonte in Lotharingen, is in zijn tweeënvijftigste levensjaar. Hij trekt door het land met handelswaren, genoemd als 'kannen' en as enzovoort.
Aaltje Wijbrens, weduwe van Casper Pytters in Oostermeer, in haar zesendertigste levensjaar, had die donderdag een onbekende bedelende vrouw aan haar huis gehad. Zij gaf haar iets, waarna de vrouw weer vertrok. Aaltje meende dat de twee gedetineerde vrouwen dezelfde waren die bij haar waren geweest. In elk geval wist zij heel goed dat de jongste bij haar huis was gekomen. Op 21 augustus ondertekende zij haar verklaring.
Geiske Jans, nu wonende te Bergum, in haar 44ste levensjaar, zei nooit met Attie Fookes, huisvrouw van Tijs Jans in dat dorp, te hebben afgesproken goederen voor haar naar Franeker of ergens anders te brengen. Nog minder zou zij daarmee vier gulden verdienen. Zij zei wel voor Attie bij de lommerd te Leeuwarden een laken, een zwart schort, een kinderjakje en vier kinderschorten te hebben verpand. Naar haar beste herinnering had zij daarvoor samen twee carolusgulden en tien stuivers gekregen. Het laken, het kinderjakje en de kinderschorten waren weer ingelost. ... Zij verkocht Atties zilveren oorijzer aan Cato Boots in de... Kruisstraat te Leeuwarden voor drie carolusgulden en zeven stuivers. Zij wist verder niets over wat tussen haar en Attie Fookes was gebeurd. Na voorlezing sloot zij haar verklaring. Bergum, 15 april 1756.
Tietjerk 1804 - De gestreepte kousen van Daniel Hattums en de bekentenis van Christoff Reger
De aangehouden man heette Christoff Reger. Hij was veertig jaar, woonde in Leeuwarden en werkte als grove arbeider. In Bergum werden de twee getuigenverklaringen aan hem voorgelezen. Christoff erkende dat hij op 20 november de zwartbonte gestreepte kousen uit het huis van Daniel Hattums had weggenomen.
Gisteren, kort voor de middag, hoorde ik van de vrouw van Claas Claases dat Trijntje Cornelis, vrouw van Egbert Eelses in Bergum , afgelopen maandag een paardenhuid bij Jelle Feijes in Eestrum had verkocht of beleend . Mijn vrouw reisde gisteren naar Eestrum. Bij thuiskomst vertelde zij mij dat Jelle haar de huid had getoond en dat die van onze bruine blesmerrie was.
Jeltie Klaases, vrouw van de Bergumer boer Jan Claas, in haar veertigste levensjaar, verklaart na beëdiging: Op de dertiende misten wij onze bruine blesmerrie uit de Bergumer Meentskaar. Wij zochten daar en vervolgens... maar konden haar nergens vinden. Er werd ons verteld dat ons paard dood lag op de Tioegen of vooraan in het meer. Gistermorgen hoorde ik van Claas Claases' vrouw dat Trijntje Cornelis, vrouw van Egbert Eelses, op de dertiende een paardenhuid bij Jelle Feijes uit Eestrum had verkocht of beleend. Ik reisde gisteren daarheen. Jelle vertelde dat hij op 13 juni van Trijntje een paardenhuid voor acht stuivers had gekregen. Toen hij mij die toonde, zag ik aan... dat dit de huid van ons vermiste paard was.
Claas Douwes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Oudkerk 1805 - Claas Douwes hoort geraas bij zijn regenwaterpijp
Op de avond van 11 juni 1805 lag Claas Douwes, huisman onder Oudkerk, al ruim een uur in bed. Hij was in zijn 31ste levensjaar. Tussen tien en elf uur hoorde hij buiten bij de deur geraas.
Haar verklaring werd op 14 juni 1805 in Oudkerk voorgelezen. Daarna zette zij er haar handtekening onder. Diezelfde dag werden ook verklaringen opgenomen van Pybe Meines en Claas Douwes over loden leidingen bij hun huizen.
Aaltje Jacobs was getrouwd met Claas Gerbens, een arbeider onder Bergum, en was in haar 53ste levensjaar. Op donderdagochtend 2 mei 1805 ging zij om zes uur van huis om bij een boer te naaien. Voor haar vertrek had zij het huis overal goed afgesloten.
Attje Geerts en Claas Haijes vertellen waar zij hun geld bewaarden en wie bij hen op bezoek was.
Attje Geerts, vrouw van arbeider Claas Haijes op de Heidburen onder Oostermeer, is in haar 28ste levensjaar. Zij verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Zaterdag 2 september ontdekte zij dat geld uit een trompje in haar schoorsteen verdwenen was: ongeveer vijftien gulden en een stuiver .
Claas Haijes
Claas Haijes, arbeider op de Heidburen onder Oostermeer, is in zijn 34ste levensjaar. Hij verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Zaterdagavond 2 september kwam hij van het werk bij zijn boer thuis. Daar was Lammert, timmerman uit Oostermeer. Ook nieuwe schoenen werden genoemd bij de betaling aan Lammert.
Claas Jacoobs — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Claas Jacoobs huijsman te bergum in Noordemeer, Out naa Beste kennisse twee en dartigh Jaaren, die voorS: gecompa geedigt en geexamineer, getuijgde de waarheit te Zijn, dat in Zijn hoff op de huijshoff hebbende Staan, drie korven bijen, deSelve op Woensdag den 27 7ber Jongstleden hadde besigtigt, en de Selve alle in goede Ordere bevonden, maar op een Vrijdag daaraan volgende gewaar was geworden, dat al t bijen, van gemelde korven, vermiste Zijnde in plaats van dien gestelt drie van des deponents Leege korven, welke op Solder bij het huijs lagen, daar en mij geen gebruijk geweest geleegh, en hadde ook geen puijt begrijpen waar gebleven waeren,
Claas Jacoobs, boer in Noordermeer bij Bergum , ongeveer 32 jaar, verklaart na beëdiging dat hij drie bijenkorven op zijn erf had staan. Op woensdag 27 september had hij ze bekeken en alle in goede staat gevonden. De volgende vrijdag merkte hij dat alle bijen uit de korven ontbraken. Daarvoor in de plaats stonden drie van zijn eigen lege korven, die op de zolder bij het huis lagen en lange tijd ongebruikt waren geweest. Hij weet niet waar de bijen gebleven zijn. Hij zegt alleen nog dat de korven oud waren en door het liggen... waren. Hij bevestigt zijn voorgelezen verklaring, Bergum, 5 oktober 1741. De ambtelijke bekrachtiging noemt J. van der Meer en T. Ypeij.
Op dezelfde dag verklaarde Claas Jacoobs uit Noordermeer dat ook bij hem de bijen uit drie korven verdwenen waren. Bij hem waren drie eigen lege korven van de zolder ervoor in de plaats gezet. De stukken noemen geen bewezen verband tussen de twee vermissingen.
Tjipke Douwes, arbeider op het Molenend onder Oenkerk, in zijn 37e levensjaar, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat hij op verzoek van Klaas Pieters, veenbaas onder Bergum, naar arbeider Pieter Rykeles op het Molenend onder Oenkerk is gegaan om te vragen of deze nog iets van Claas Pieters in bewaring had. Pieter antwoordde dat hij niets van Claas Pieters had. Daarop is Claas Pieters afgelopen maandag de 21e van deze maand bij Pieter Rykeles gekomen en heeft daar op de zolder twee steekijzers, een leppe, een grijpe, een leyke, een paar baggelborden en een grenen plank gevonden. Volgens Claas behoorden deze gereedschappen hem toe.
Ze waren ook gemerkt met de letters van Claas Pieters en zijn vader Pieter Clases. Na duidelijke voorlezing sloot de getuige zijn verklaring af en zette hij te Bergum op 25 juni 1802 eigenhandig zijn merk: Tjipke Douwes.
Janke Johannes, huisvrouw van Tjipke Douwes, arbeider op het Molenend onder Oenkerk, 34 jaar oud, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat haar man op verzoek van Claas Pieters, veenbaas onder Bergum, aan Pieter Rykeles, arbeider op het Molenend onder Oenkerk, heeft gevraagd of hij ook iets van Claas Pieters in bewaring had. Pieter antwoordde dat hij niets van Claas Pieters in handen had. Daarop kwam Claas Pieters afgelopen maandag de 21e van deze maand naar het huis van Pieter Rykeles.
Op de zolder vond hij twee steekijzers, een leppe, een grijpe, een leyke, een paar baggelborden en een grenen plank, die volgens zijn zeggen hem toebehoorden. De gereedschappen waren ook gemerkt met de letters van Claas Pieters en zijn overleden vader Pieter Clases. Na duidelijke voorlezing sloot zij haar verklaring af en zette zij te Bergum op 25 juni 1802 eigenhandig haar kruismerk : Janke Johannes.
Claas Pijters — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Claas en Frouwkjen legden op 19 oktober 1804 in Bergum ieder een eigen verklaring af. Ze ondertekenden deze met hun namen, Claas als Claas Pijters en Frouwkjen als Frouken Abrams.
Bij Veenwouden 1804 - Claas Pijtters en Frouwkjen Abrahams vinden hun huis opengebroken
Veenbaas Claas Pijtters woonde aan de kant van Veenwouden, onder Bergum. Hij was in zijn 57ste levensjaar. Met hem in huis woonde Frouwkjen Abrahams, in haar 41ste levensjaar. Zij was de vrouw van schuitschipper Dirk Bootes. Op vrijdag 19 oktober 1804 kwamen Claas en Frouwkjen terug van het veen onder Oenkerk, waar Frouwkjen bij Claas was geweest.
Pier Theunis woonde aan de wal bij Veenwouden en was naar eigen herinnering in zijn 35ste levensjaar. Als onderveenbaas , ook honnebaas genoemd, had hij bij het veen van Jelle en Claas Theunis twee arbeiders in dienst. Beiden zeiden uit Surhuisterveen te komen. De ene heette Jan; hij zei vroeger soldaat te zijn geweest en getrouwd te zijn. De andere arbeider heette Doeye.
De mannen verbleven in een schip van Jelle Theunis, gelegen in de vaart naast het veen. Pier zag dat Claas Theunis hun op woensdagavond vóór zes uur het resterende loon uitbetaalde, omdat zij het werk hadden afgerond. Volgens Pier ging het om vijf gulden en veertien stuivers .
Fooke en de anderen gingen daarop de schuur van Claas Wierds in. Op het hooi vonden zij haver waarvan zij zeker konden zeggen dat het dezelfde haver was die Hedzer Cloosterman van zijn land miste. Deze haver was echter maar met één band gebonden; het leek alsof de andere band eraf was gehaald.
In de nacht van 28 op 29 juni 1738 verdween een pas aangenomen arbeider uit de boerderij van Sybe, of Pybe, Eelkes in Oudkerk . Enkele dagen later vertelden de boer en dienstmeid Claske Harkes afzonderlijk wat zij hadden meegemaakt.
Claske Harkes
Claske Harkes (in modern Nederlands):
Claske Harkes, ongehuwde dochter en dienstmeid bij Sybe Eelkes in Oudkerk, in haar 26ste levensjaar (ongeveer 25), verklaart na beëdiging: Op 24 juni, terwijl wij op het land werkten, kwam een onbekende man bij ons. Hij verhuurde zich voor twee carolusgulden per week, noemde zich Hendrik en zei uit Brandenburg te komen. Vroeg in de ochtend van 29 juni merkten wij bij het opstaan dat hij nergens te vinden was. Hij had sinds 24 juni bij mijn werkgever gewerkt en was zaterdagavond in een afzonderlijke bedstede in de kamer gaan slapen waar ook mijn werkgever sliep.
Wij kregen argwaan en ontdekten bij onderzoek dat een zilveren mesheft, gemerkt B. G., uit een losse tafellade was verdwenen; ook de zilveren oorringen van mijn werkgevers dochter, gemerkt S. S., van het venster; de zilveren gespen van mijn werkgevers eigen schoenen en van die van zijn zoon, die voor de bedstede stonden, beide stellen gemerkt B. G.; een witte das van mijn werkgever die in het buitenhuis boven de koeienstal hing; en mijn gewone rode bonte doek, die bij de das zat. Hendrik vertrok heimelijk en ik heb sindsdien niets meer van hem vernomen. Daarom geloof ik dat hij de diefstal heeft gepleegd. Verder weet ik niets. Ik bekrachtig mijn voorgelezen verklaring te Bergum op 5 juli 1738, Claske Harkes.
Coenraad Tijsses — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Johannes van Idsinga, wonend te Bergum, in zijn 35ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, getuigde dat hij die ochtend bij Gaatke Douwes, weduwe van Coenraad Tijsses, thuis was. Een in het blauw geklede vreemdeling kwam aan de deur en vroeg een aalmoes. Omdat de gedetineerde hem niet van de beste soort leek, ging hij met Gaatke Douwes naar de deur en vroeg of de man toestemming van grietman Altena had. De man antwoordde nogal nors en voegde iets toe. Vervolgens liet grietman Altena de vreemdeling aanhouden. Omdat hij verder niets wist, beëindigde hij zijn verklaring na voorlezing en ondertekende die te Bergum op 22 april 1767: J. V. Idsinga.
Gaatke Douwes, weduwe van Coenraad Tijsses, wonend te Bergum, in haar 67ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, getuigde dat die ochtend, terwijl de heer J. van Idsinga bij haar thuis was, een vreemdeling bij haar kwam. Hij zei dat hij zijn huis en goederen had verloren en verscheidene kinderen had, en vroeg daarom een aalmoes. Toen Idsinga dat hoorde, kwam ook hij bij de deur. Hij vroeg de vreemdeling in zijn blauwe kleding of hij toestemming van grietman Altena had. Deze daarop antwoordde van nee. Hij liet daarop enkele papieren aan Idsinga zien. Deze antwoordde hem dat die hier niet golden. Terwijl dit gebeurde en zij iets gaf, liet grietman Altena de vreemdeling aanhouden. Verder zei zij dat de vreemdeling haar vrij aanstootgevend en nors was voorgekomen. Hij had in ieder geval nogal fors, zonder te kloppen, de deur opengestoten. Omdat zij verder niets wist, beëindigde zij haar verklaring na voorlezing en ondertekende die te Bergum op 22 april 1767: gaatske douwes.
Gaatske Douwes, 68 jaar, weduwe van Coenraad Tijsses, woonde in Bergum aan de Dam. Op 29 september 1768 kwam zij thuis en ging het achterhuis in.
Gaatske Douwes, weduwe van Coenraad Tijsses, wonend te Bergum aan de Dam, in haar 68ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat zij vandaag, terugkomend van de, het achterhuis inging en de achterdeur tegen de muur vond liggen, buiten de hengsels . Die deur was gisterenavond goed gesloten. Het leek erop dat hij met geweld van onderen was opgewrikt en zo losgebroken. Toch kon zij niet zien dat iets was gebroken. Daarna ontdekte zij dat uit het achterhuis waren weggenomen: een koffiemolen, een bus met ongeveer een half pond koffiebonen, een Fransje met. wat gemalen koffie; daarin lagen een koffiemaatje en een lepeltje. Verder waren weggenomen: een zilveren theelepeltje, een gekleurd serge schort, een blauw linnen schortdoek , een Strijen Broekkleed, enige stukjes spek uit een potje, een wit en wat suiker uit een theeschoteltje. Zij wist helemaal niet wie deze goederen had gestolen en wist verder niets. Zij sloot haar verklaring na voorlezing en tekende eigenhandig. Bergum, 29 september 1768. gaatske Douwes. Aldus verklaard voor grietman en beëdigd klerk te Bergum, 29 september 1768. H.W. van Altena; G. Wilhelmi.
Gaatske Douwes, weduwe van Coenraad Tijsses, wonend te Bergum, in haar 68ste levensjaar, was opnieuw opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat het zilveren theelepeltje dat in de nacht van 28 op 29 september was gestolen, glad was uitgevoerd met een rond blad. Van het uiteinde van de steel, waarop een vogeltje was afgebeeld, was een klein stukje afgebroken. Het serge schortlapje was licht schier van kleur, een weinig gekreukeld en al tamelijk versleten en verbleekt. Zij kon verder niets zeggen, sloot haar verklaring na voorlezing en tekende eigenhandig. Bergum, 3 oktober 1768. gaatske Douwes. Aldus verklaard voor grietman en beëdigd klerk te Bergum, 3 oktober 1768. H.W. van Altena.
Jan Heins, grasmaaier, woont bij Vesak aan Bloemendaal en werkte onlangs bij Hinne Claes, veenbaas in Hardegarijp. Hij schat zijn leeftijd op 44 of 45 jaar. Hij verklaart als gedetineerde dat hij met zijn landgenoten Herman Osendorp en Coert Boerveint in de nacht van dinsdag op woensdag, 10 op 11 mei, in een veenhut aan de Zomerweg in Hardegarijp sliep.
Herman Osendorp, uit Vegesack bij Aumond, werkte onlangs bij Hinne Claes in Hardegarijp en is 25 jaar. Hij verklaart als gedetineerde dat hij met zijn landgenoten Jan Heins en Coert Boerveint in de nacht van 10 op 11 mei in een veenhut aan de Zomerweg in Hardegarijp sliepen.
Coert Boerveint
Coert Boerveint, uit Aumond bij Bloemendaal, werkte onlangs bij Hinne Claes in Hardegarijp en is 30 jaar. Hij verklaart als gedetineerde dat hij met Jan Heins en Herman Osendorp in de nacht van 10 op 11 mei in een veenhut aan de Zomerweg in Hardegarijp sliep.
Na voorlezing ondertekende Leonardus zelf zijn verklaring met de naam "Leonardus Spelters". De akte werd op 18 april 1798 te Bergum opgemaakt. Daaronder staat de bevestiging van Conrad Roeling en een tweede, niet leesbare handtekening.
Cornelis Reinders was koopman in Oostermeer en 33 jaar oud. Conradus Roeling, voorzittend lid van de raad van Tietjerksteradeel, hoorde hem op verzoek van de procureur-fiscaal aan. Cornelis werd opgeroepen, verhoord en beëdigd .
Meer weet hij van het voorval niet. Na voorlezing sluit en ondertekent hij zijn verklaring. Bergum, 19 december 1793. Zijn handtekening luidt 'Corneles Tijsses'.
Op zondagmiddag 25 maart kwam Durk Pytters uit de Surhuisterveenster heide met drie hennen bij Rinse. Ze hadden de tekening die Dirk had opgegeven. Rinse kocht ze voor vierentwintig stuivers. Hij noemde Jits en Cornelis Ages uit Smallinger Einde als aanwezigen bij de betaling. Terwijl Rinse met hen buiten de hennen bekeek, vertrok Durk.
Freije Ainkes, boer te Giekerk ,39 jaar oud, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat hij op 15 juni jongstleden met zijn broer Cornelis Ainkes in een chais naar de Oostermeerder markt reed. Onderweg ontmoetten zij Freerk Sijbes, boer te Rijperkerk , en Jacob Dirks van Houten, schoolmeester te Suawoude , die in een chais voor hen uitreden. Cornelis vroeg Jacob Dirks van Houten hoe dominee Cramer hem in zijn eerste preek had voldaan. Hij antwoordde:
Cornelis Ainkes, ongehuwd te Giekerk , in zijn 28 e levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat hij op maandag 15 juni 1795 met zijn broer Freije in een chais naar de Oostermeerder markt reed. Onderweg troffen zij Freerk Sijbes, boer te Rijperkerk , en Jacob Dirks van Houten, schoolmeester te Suawoude , die in een chais voor hen uitreden. Jacob vroeg hem en zijn broer hoe dominee Cramer hun gisteren in zijn eerste preek had voldaan. De getuige antwoordde:
Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende haar eigenhandig. Bergum,20 augustus 1795. Cornelis Ainkes.
Zij maakte meteen de achterdeur van binnen zo dicht dat die niet van buiten geopend kon worden. Ook de voordeur sloot zij. Enige tijd later braken Jouke Boukes en Cornelis Boukes, twee ongehuwde mannen uit Bergum, het oostelijkste houten venster van de kamer open. Zij zat daar met haar gezelschap. De mannen vroegen of zij hen binnen wilde laten. Zij antwoordde: 'Niet graag.' Ze gingen meteen naar de voordeur, maakten die met geweld open, braken haar stuk en kwamen naar binnen. Daarna braken ze de kamerdeur met geweld open.
Die was alleen met een aan de klink geknoopt touw gesloten, dat door de deur naar binnen was getrokken. Het middelste deel van de deur werd eruitgeslagen. Cornelis Boukes klom als eerste de kamer in. De getuige greep de tang en sloeg Cornelis daarmee krachtig tussen hals en nek. Zij pakte de tang opnieuw om hem nog een slag te geven, maar haar gezelschap hield haar tegen. Jouke sprong toe om zijn broer Cornelis te helpen. De broers sloegen Jouke Doejes volgens haar op een ontmenschte wijze.
Haar moeder sloot de achterdeur van binnen zo dat die alleen met geweld van buiten geopend kon worden. Ook de voordeur sloot zij. Enige tijd later braken Jouke Boukes en Cornelis Boukes, ongehuwde mannen uit Bergum, het oostelijkste houten venster van de kamer open. Daar zat het gezelschap. Ze vroegen haar moeder of zij hen binnen wilde laten. Die antwoordde: 'Niet graag.' Daarop gingen ze meteen naar de voordeur. De binnendeur werd met geweld geopend en stukgeslagen. Ze kwamen het huis binnen.
Vervolgens braken ze de kamerdeur met geweld open. Die werd anders van buiten geopend met een touw aan de klink; haar moeder had dat touw naar binnen getrokken. Het midden van de deur werd eruitgeslagen. Cornelis Boukes kwam als eerste in de kamer. Haar moeder pakte de tang en sloeg hem daarmee krachtig tussen hals en nek. Ze haalde de tang weer naar zich toe om nog eens te slaan, maar het gezelschap hield haar tegen. Jouke sprong toe om zijn broer Cornelis te helpen.
Enige tijd later braken Jouke Boukes en Cornelis Boukes, ongehuwde mannen uit Bergum, het oostelijkste houten venster van de kamer open. De getuige zat daar met het gezelschap. De mannen vroegen Aaltje of zij hen binnen wilde laten. Zij antwoordde: 'Niet graag.' Ze gingen meteen naar de voordeur. De bovenvoordeur werd met geweld geopend en stukgebroken. Ze kwamen het huis binnen. Daarna braken ze de kamerdeur open. Die werd anders van buiten geopend met een touw aan de klink; Aaltje had dat naar binnen getrokken.
Het middelste deel van de deur werd eruitgeslagen. Cornelis Boukes kwam als eerste in de kamer. Aaltje pakte de tang en sloeg hem daarmee krachtig tussen hals en nek. Ze haalde de tang weer naar zich toe om nog eens te slaan, maar het gezelschap hield haar tegen. De getuige liep toen meteen het huis uit. Enige tijd later kwamen de knechten, die bij haar gezelschap hoorden, bij haar. Zij zeiden dat Bouke en Cornelis Boukes hen deerlijk hadden geslagen. Zij kon dat ook zien, want ze waren erg bebloed.
Enige tijd later braken Jouke Boukes en Cornelis Boukes, ongehuwde mannen uit Bergum, het oostelijkste houten venster van de kamer open. De getuige zat daar met het gezelschap. Ze vroegen Aaltje of ze hen binnen wilde laten. Zij antwoordde: 'Niet graag.' Ze gingen meteen naar de voordeur. De bovenvoordeur werd met geweld geopend en stukgebroken. Ze kwamen naar binnen en braken vervolgens de kamerdeur open. Die werd anders van buiten geopend met een touw aan de klink; Aaltje had het touw naar binnen getrokken.
Het middelste deel van de deur werd eruitgeslagen. Cornelis Boukes kwam als eerste de kamer. Aaltje pakte de tang en sloeg Cornelis daarmee krachtig tussen hals en nek. Zij pakte de tang opnieuw om nog eens te slaan, maar haar gezelschap hield haar tegen. De getuige liep meteen het huis uit. Enige tijd later kwamen de knechten uit het gezelschap bij haar. Ze zeiden dat Bouke en Cornelis Boukes hen deerlijk hadden geslagen. Zij kon dat ook zien, omdat zij erg bebloed waren.
Vervolgens sloot Aaltje de achterdeur van binnen zo dat die alleen met geweld van buiten kon worden geopend. Ook de voordeur sloot zij. Enige tijd later braken Jouke Boukes en Cornelis Boukes, ongehuwde mannen uit Bergum, het oostelijkste houten venster van de kamer open. De getuige zat daar met het gezelschap. Ze vroegen Aaltje of zij hen binnen wilde laten. Ze antwoordde: 'Niet graag.' Ze gingen meteen naar de voordeur. De bovenvoordeur werd met geweld geopend en stukgebroken. De mannen gingen het huis binnen.
Daarna braken ze de kamerdeur open. Die werd anders van buiten geopend met een touw aan de klink; Aaltje had dat naar binnen getrokken. Het middelste deel van de deur werd eruitgeslagen. Cornelis Boukes kwam als eerste in de kamer. Aaltje sloeg hem met de tang krachtig tussen hals en nek. Toen zij de tang voor een tweede slag naar zich toe haalde, hield het gezelschap haar tegen. Vervolgens sloeg Cornelis de getuige krachtig tegen het hoofd, zodat het bloed langs zijn gezicht liep. Hij vluchtte meteen naar het achterhuis .
Aaltje sloot daarna de achterdeur van binnen zo dat die alleen met geweld van buiten kon worden geopend. Ook de voordeur sloot zij. Enige tijd later braken Jouke Boukes en Cornelis Boukes, ongehuwde mannen uit Bergum, het oostelijkste houten venster van de kamer open. De getuige zat daar met het gezelschap. Ze vroegen Aaltje of zij hen binnen wilde laten. Zij antwoordde: 'Niet graag.' Ze gingen meteen naar de voordeur. De bovenvoordeur werd met geweld geopend en stukgebroken. Ze kwamen het huis binnen.
Daarna braken ze de kamerdeur open. Die werd anders van buiten geopend met een touw aan de klink; Aaltje had dat naar binnen getrokken. Het middelste deel van de deur werd eruitgeslagen. Cornelis Boukes kwam als eerste in de kamer. Aaltje sloeg hem met de tang krachtig tussen hals en nek. Toen haalde zij de tang voor de tweede keer naar zich toe om hem nog een slag te geven, maar het gezelschap hield haar tegen. Daarna kwam ook Jouke Boukes de kamer binnen.
Ook de voordeur sloot zij. Enige tijd later braken Jouke Boukes en Cornelis Boukes, ongehuwde mannen uit Bergum, het oostelijkste houten venster van de kamer open. De getuige zat daar met het gezelschap. Ze vroegen Aaltje of ze hen binnen wilde laten. Zij antwoordde: 'Niet graag.' Ze gingen meteen naar de voordeur. De bovenvoordeur werd met geweld stukgebroken. Ze kwamen het huis binnen en braken vervolgens de kamerdeur open. Die werd anders van buiten geopend met een touw aan de klink; Aaltje had dat naar binnen getrokken.
Het middelste deel van de deur werd eruitgeslagen. Cornelis Boukes kwam als eerste in de kamer. Aaltje sloeg hem met de tang krachtig tussen hals en nek. Ze haalde de tang voor een tweede slag naar zich toe, maar het gezelschap hield haar tegen. Daarna kwam ook Jouke Boukes de kamer binnen. Hij snoerde de doek zo strak om de hals van de getuige dat die dacht te stikken. Cornelis Boukes sloeg hem intussen zonder ophouden krachtig op het hoofd. Bij iedere slag spatte er bloed uit.
Cornelis Cornelis hield zich op de Heidbuiren in Rottevalle op en was nu gedetineerd. Hij werd met de opgenomen informatie geconfronteerd en ondervraagd. Hij verklaarde niet te weten hoe oud hij was.
Omdat dit de waarheid was, beëindigde hij na voorlezing zijn verklaring en zette zijn merk. Bergum, 10 november 1790. Het bijschrift noemt Cornelis Cornelis' eigen gezette merk. Commissaris en secretaris attesteerden dit op dezelfde plaats en datum. Twee handtekeningen zijn vermoedelijk H. B. van Sminia.
Jan Arjens, ongehuwd en woonachtig onder Oudehoof in Groningen, was in zijn zesendertigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij die ochtend met Cornelis Engberts, knecht bij Beerentje Rickers, weduwe van Pijtter Cornelis op de Ham onder Aduwart, naar Bergum was gereden om de zesjarige ruin te zoeken die die ochtend uit het land van de weduwe vermist bleek.
Zij vonden het paard op de markt te Bergum . Anne Sipkes van Oudehoof zou het voor achtentwintig carolusguldens aan koopman Gerrijt Klaases te Stapert hebben verkocht. Jan kende het paard zeer goed. Hij herkende het aan het wit aan beide kanten van de schoft en aan de spat aan het rechterbeen. Hij durfde met zekerheid te zeggen dat het paard aan de weduwe toebehoorde. Daarom eiste hij het samen met Cornelis Engberts terug. Het gerecht bracht het paard naar het gerechtshuis.
Enige winterdagen hadden zij bij hem om een aalmoes gevraagd. Zij wonen op het Wijnser tichelwerk , een steenbakkerij. Eén heet Cornelis Folkerts, de ander Gosling. Hij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 28 februari 1810: Wijbe Gerrijts.
Cornelis Harmens, visser te Suameer , ruim vijftig jaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd en verklaarde: gisterenmorgen ontdekte hij dat vier van de beste bijenkorven met bijen ontbraken uit de vierentwintig korven in de bijenstal in de hof aan het Oostereind te Suameer. De korven behoorden hem, zijn broer en zijn moeder toe. De voorafgaande zaterdag stonden al die korven nog in de stal. Hij weet niet wie hiervoor verantwoordelijk is en kan niets meer vertellen. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende die. Bergum , 25 augustus 1794.
Alle Harmens, visser te Suameer, ongeveer vierendertig à vijfendertig jaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd en verklaarde: samen met zijn broer Cornelis Harmens ontdekte hij dat uit de bijenstal van hem, zijn moeder en zijn broer, in hun hof aan het Oostereind te Suameer, gisterenmorgen vier van de beste korven met bijen ontbraken. Die hadden de avond ervoor nog op hun plaats gestaan. Eén vermiste korf was geel, één rood, één wit bleekgroen en de andere ongeverfd; op geen van alle stonden letters. Hij weet niet wie dit heeft gedaan en weet verder niets van het geval. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende die. Bergum , 25 augustus 1794. Handtekening: alle harmens.
Cornelis Hendriks — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Cornelis Hendriks, meester-molenaar en bakker in Bergum , in zijn 46e levensjaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij gisterenavond om ongeveer vier uur met zijn broodwagen thuiskwam. Die was beladen met drie lopen rogge; tien tot twaalf broden van een half pond ; een ruig paardendek; zeven à acht lege meelzakken, gemerkt met de letters K H; en drie en een kwart el bruine bommesijn . Die stof had hij in Suawoude gekocht om er voor hem een broek van te laten maken.
Omstreeks Allerheiligen 1790, zonder de exacte dag te weten, was zij op verzoek naar Bintje Baukes gegaan, vrouw van Jan Jans, die toen in de Stokerije in Bergum aan de Legeweg (Lageweg) woonde. Daar trof zij een zekere Petrus aan. Hij diende toen als knecht bij molenaar Cornelis Hendriks in Bergum .
Gaele Sijtes, dienstknecht bij landbouwer Cornelis Jacobs in Oenkerk, is 21 jaar.
Cornelis Jans — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Sybren Rommerts was boer op de Heidstreek onder Bergum en in zijn 59ste levensjaar. Zijn vrouw Tyttje Jans was ongeveer 55 jaar. Op zaterdag 3 december 1803, omstreeks acht uur in de avond, kwam een vrouw aan hun deur. Zij noemde zich Aaltie Jans, zei uit Leeuwarden te komen en vertelde dat zij ongeveer acht dagen eerder uit die stad was vertrokken. Zij noemde zich een dochter van Jan Dirks, een sjouwer in Leeuwarden, en wilde naar Groningerland reizen. Sybren vertelde dat zij Cornelis Jans en diens vrouw in Groningen noemde. Waar zij daar woonden, wist hij niet.
Janke Alberts komt eveneens in verschillende strafzaken voor, onder meer op 4 mei 1787. In 1804 woonde zij in Grootegast. Zij trouwde met Cornelis Jans. Daarmee is zij een van de kinderen van wie bekend is dat zij later buiten Veenwouden terechtkwam.
Janke Alberts: verschillende strafzaken, waaronder een vermelding van 4 mei 1787. Zij woonde in 1804 te Grootegast en trouwde met Cornelis Jans.
Intussen stonden Arent en Tijs Cornelis op het land van 'ons Cornelis Klases', om het oog te houden op Jacobs kaar vlak achter zijn huis en te zien of die misschien werd omgekeerd. Na enige tijd kwam Arents baas. Hij zei dat Tijs naar huis moest gaan en dat hijzelf nu wel zou opletten. Auke bleef in zijn tuin en zei dat Arent ook daarheen moest komen, omdat zij daar beter konden zien.
In augustus 1799 miste koopman Cornelis Reinders goederen uit zijn huis in Oostermeer . Hij gaf bij het gerecht niet alleen op welke stoffen verdwenen waren, maar ook hun kleuren en lengtes.
Cornelis Reinders was koopman in Oostermeer en 33 jaar oud. Conradus Roeling, voorzittend lid van de raad van Tietjerksteradeel, hoorde hem op verzoek van de procureur-fiscaal aan. Cornelis werd opgeroepen, verhoord en beëdigd .
De goederenlijst bestaat uit drie afzonderlijke posten. In andere verklaringen uit Oostermeer in de 18de eeuw komen eveneens verdwenen kledingstukken en linnengoed voor, waaronder het verdwenen wasgoed in 1783 . Een verband met de aangifte van Cornelis Reinders is niet vastgelegd.
Cornelis Sickes, boer op Toutenburg onder Rijperkerk , in zijn 37 e levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd verklaarde dat hij gisterenmorgen omstreeks vijf uur ontdekte dat uit zijn melkkelder ten minste twintig bollen boter ontbraken. Ook de pannen waarop de boter had gelegen waren verdwenen, evenals een nieuwe houten boterkop en vijf theekopjes die daar hadden gestaan. Hij kon geen braakschade ontdekken en kon daarom alleen begrijpen dat de dief of dieven door het venster tussen de ijzeren roeden door naar binnen en buiten waren gegaan. Daarbij had hij gemerkt dat de muur bij het venster nogal modderig was. Hij had 's nachts geen enkel geluid gehoord en buiten het huis ook geen spoor kunnen ontdekken. Hij kon dus op geen enkele manier vermoeden wie deze daad had gepleegd. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende haar eigenhandig. Bergum ,6 augustus 1795. cornelis sickes.
Feetske Sickes, medefamilijuster, wonend bij haar broer Cornelis Sickes op Toutenburg onder Rijperkerk, in haar 36 e levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat zij gisterenmorgen omstreeks vijf uur van het melken terugkwam en merkte dat uit de melkkelder ten minste twintig bollen boter ontbraken. Ook de pannen waarop de boter had gelegen waren verdwenen, evenals vijf theekopjes die zij daar had neergezet. Zij had niet kunnen ontdekken dat het venster of iets anders was opengebroken. Daarom twijfelde zij er niet aan dat de dief of dieven tussen de ijzeren roeden in het kozijn door naar binnen en buiten waren gegaan. Zij had verder geen enkel spoor of vermoeden betreffende dit voorval.
Gerrit Doijkes, ongehuwd, werkzaam en inwonend als kleermakersknecht bij Cornelis Sijbes, meesterkleermaker te Oudkerk , in zijn 23 e levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat hij afgelopen zondagnacht de hele nacht alleen door de dorpsbuurt had gewandeld. Hij had ook wat gezongen, maar volgens hem geen verboden liedjes of liedjes waardoor iemand beledigd kon worden. Hij passeerde 's nachts twee personen: Anne Pieters, knecht bij ontvanger Jarke Gerrits, en Hendrik Sijbes, zoon van Sijbe Hendriks, die eveneens in Oudkerk woonde. De laatstgenoemde greep hem vast zonder dat hij hem iets verkeerds had gezegd. De getuige zei:
Marten Martens, meester-kleermaker in Bergum en in zijn 33ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij afgelopen zaterdagavond gemaakte kleren bij meester-bakker Jan Pijtters op de Nieuwe Stad in Bergum had thuisgebracht. Na een kort verblijf kwam Frouwkjen Oebles binnen. Zij was dienstmeid bij boer Cornelis Sijdes in Noordermeer onder Bergum. Zij dronken daar samen een borrel. Daarna ging hij met Frouwkjen en Wijbe Pijtters, die bij zijn broer Jan Pijtters woonde, naar huis. Het was ongeveer elf uur.
Lijsbert Willems, weduwe van Sjoerd Tjerks en wonend in de herberg op de Nieuwe Stad in Bergum, ongeveer of ruim zestig jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat afgelopen zaterdagavond meester-kleermaker Marten Martens, Frouwkjen Oebles, dienstmeid bij boer Cornelis Sijdes in Noordermeer onder Bergum, en Haje Tjallings daar waren geweest. Haje had er eerst alleen gezeten. Marten en Frouwkjen kwamen later samen binnen, ongeveer om elf uur 's avonds. Zij dronken samen een borrel brandewijn.
Marten, meester-kleermaker in Bergum, kwam met Frouwkjen Oebles, dienstmeid bij boer Cornelis Sijdes in Noordermeer onder Bergum. Zij dronken samen een borrel brandewijn. Marten ging een keer de kamer uit. Even later volgde Frouwkjen hem. Kort daarna kwam Marten terug en Frouwkjen wat achter hem aan.
Haje Tjallings, ongehuwd, wonend bij de Nieuwe Stad in Bergum en in zijn 34ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij afgelopen zaterdagavond bij Lijsbert Willems, weduwe van Sjoerd Tjerks, in de herberg op de Nieuwe Stad was. Later kwamen meester-kleermaker Marten Martens en Frouwkjen Oebles, dienstmeid bij boer Cornelis Sijdes in Noordermeer onder Bergum. Zij dronken samen een borrel brandewijn.
Frouwkjen Oebles, dienstmeid bij boer Cornelis Sijdes in Noordermeer onder Bergum en in haar 22ste levensjaar, was in bewaring gehouden, ondervraagd en met de afgenomen verklaringen geconfronteerd .
Cornelis Simens, wonend te Oostermeer , in zijn 76ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, getuigde dat het waar was dat hij op 31 januari laatstleden had ontdekt dat uit zijn kleine kamer ontbraken: zijn hoed en pruik, een koperen theeketel zonder klep op de tuit en een tinnen 'half Vandelien'. Daarbij ontbraken de zwarte rok van serge van zijn zoon, gevoerd met zwarte baai , diens oude zwarte kamizool van serge, een stuk van een laken en een witte halsdoek. Deze goederen zijn hem naar alle waarschijnlijkheid gestolen in de nacht van 29 op 30 januari, omdat hij op 30 januari 's morgens de schuurdeuren open had gevonden, terwijl die de avond ervoor goed gesloten waren. Hij heeft echter nergens sporen van braak ontdekt en weet in het geheel niet wie de diefstal heeft gepleegd. Hij kan ook niet begrijpen hoe de dief in huis is gekomen, tenzij deze zich daar heeft laten insluiten. Omdat hij verder niets kon zeggen, beëindigde hij zijn verklaring na voorlezing en ondertekende die te Bergum op 12 februari 1767: Cornelis Sijmens.
Mogelijk dezelfde boer: Cornelis Sikkes bij Toutenburg en Hanenburg. In 1801 wordt Cornelis bij het Zwartewegsend genoemd, in 1803 als boer op Toutenburg onder Rijperkerk en in 1804 als de man die rondlopende schapen en een lam in zijn land bij Hanenburg dreef. De plaatsen liggen in dezelfde streek. De naam en agrarische context passen, maar er ontbreekt hier een vergelijking van leeftijd en partner; daarom blijft het een mogelijke koppeling. De aangifte uit 1798 noemt een huisman Cornelis Sikkes onder Rijperkerk, 42 jaar; dit is een aanvullend aanknopingspunt, geen sluitende partnervergelijking.
Sijbe Tjierds was een 43-jarige landbouwer uit Tietjerk. Op zaterdag 3 januari 1801 liep hij omstreeks negen uur in de morgen bij Cornelis Sikkes aan het Zwartewegsend. Hij zag Rinse Andries van het Molenend onder Oenkerk, die een wit schaap bij zich had.
Rijperkerk 1798 - Rogge verdwenen uit de schuur van Cornelis Sikkes
In Rijperkerk werd in de nacht van 27 op 28 januari 1798 een hoeveelheid rogge uit de schuur van boer Cornelis Sikkes gestolen. Op 30 januari werden Cornelis en zijn boerenknecht Pieter Andries afzonderlijk gehoord door het gerecht van Tietjerksteradeel. Beiden spraken over het achtervenster van de schuur.
De verklaring van Cornelis Sikkes
Cornelis Sikkes was huisman onder Rijperkerk en 42 jaar oud. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd .
Na duidelijke voorlezing sloot Cornelis zijn verklaring af en ondertekende deze met zijn eigen hand: "Cornelis Sikkes". De akte werd opgemaakt zoals bij de voorafgaande verklaring, te Bergum op 30 januari 1798.
In de nacht van 18 op 19 november 1803 werden achter het huis van boer Cornelis Sikkes op Toutenburg drie schapen geslacht. Eén schaap was van Cornelis zelf, twee lammeren waren van Sijbe Oenes uit Tietjerk. Toen de eigenaren kwamen kijken, lagen de rompen en de ingewanden nog op de singel; het vet was weggenomen.
Cornelis Sikkes vindt het vlees op de Middensingel
Cornelis Sikkes was boer op Toutenburg onder Rijperkerk, naast de heer Ripperda. Op de Middensingel, naast het tweede stuk land achter zijn huis, lagen de resten van een schaap en twee lammeren. Alle drie de dieren waren wit.
Sijbe Oenes was 44 jaar en boer onder Tietjerk. Op 18 november had hij midden op de dag een van zijn jongens de twee witte lammeren laten brengen naar Cornelis Sikkes. Zij kwamen in het weiland achter het huis op Toutenburg te staan.
Cornelis Sikkes en Froukjen Jelles vertellen ieder over hun verdwenen schoenen.
Cornelis Sikkes
Cornelis Sikkes, landbouwer in Rijperkerk, is in zijn 52ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de morgen van 16 juli kwam hij omstreeks zes uur thuis en ontdekte dat zijn schoenen uit de woonkamer waren verdwenen. Ze hadden ronde zilveren gespen met enig versieringswerk, korte vorken en zilveren beugels met de letters P.A.
De dag tevoren hadden ze nog in die kamer gestaan. Ook de schoenen met zilveren gespen van zijn vrouw waren uit dezelfde kamer verdwenen. Hij weet niet wie de diefstal pleegde of of dat de vorige avond of deze morgen gebeurde. Niemand had iets vernomen. Hij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 17 juli 1809: Cornelis Sikkes.
Froukjen Jelles, vrouw van Cornelis Sikkes in Rijperkerk, is in haar 33ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op 16 juli rond zes uur, toen haar man van het melken thuiskwam, merkte zij dat haar schoenen bij de grote stoel in de hoek van de woonkamer weg waren.
Bij Hanenburg zagen ze in het land van Cornelis Sikkes een zwart schaap en een wit lam. Cornelis vertelde dat hij de dieren op de weg had zien lopen en ze voorlopig in zijn eigen land had gedreven. Andries herkende het lam als het zijne en meende ook zijn zwarte schaap terug te hebben. De twee witte schapen bleven vermist.
Cornelis Simens, wonend te Oostermeer , in zijn 76ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, getuigde dat het waar was dat hij op 31 januari laatstleden had ontdekt dat uit zijn kleine kamer ontbraken: zijn hoed en pruik, een koperen theeketel zonder klep op de tuit en een tinnen 'half Vandelien'. Daarbij ontbraken de zwarte rok van serge van zijn zoon, gevoerd met zwarte baai , diens oude zwarte kamizool van serge, een stuk van een laken en een witte halsdoek. Deze goederen zijn hem naar alle waarschijnlijkheid gestolen in de nacht van 29 op 30 januari, omdat hij op 30 januari 's morgens de schuurdeuren open had gevonden, terwijl die de avond ervoor goed gesloten waren. Hij heeft echter nergens sporen van braak ontdekt en weet in het geheel niet wie de diefstal heeft gepleegd. Hij kan ook niet begrijpen hoe de dief in huis is gekomen, tenzij deze zich daar heeft laten insluiten. Omdat hij verder niets kon zeggen, beëindigde hij zijn verklaring na voorlezing en ondertekende die te Bergum op 12 februari 1767: Cornelis Sijmens.
Garijp 1761-1763: Cornelis Sjoerds, een broek en twee bijenkorven
Cristiaan Wijgers mist zilver uit een kast. Later wordt een gat in een muur gevonden, duikt een opvallende zwarte broek op en worden twee bijenkorven teruggekocht. Cornelis Sjoerds wordt uiteindelijk zelf verhoord.
Cornelis Sjoerds was intussen vertrokken en is tot de dag van deze verklaring niet teruggekomen. De getuige weet verder niets over de zaak. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring af en tekent hij met zijn eigen merkteken. Bergum , 20 januari 1761. Naam bij het merkteken: Cristiaan Wijgers.
Cornelis Sjoerds
Verklaring van de gevangene Cornelis Sjoerds.
Cornelis Sjoerds, nu gevangen en naar zijn beste weten in zijn 21ste of 22ste levensjaar, zegt na ondervraging en confrontatie met de verklaringen die tegen hem zijn opgenomen dat zijn woonplaats Garijp is. Hij ontkent dat hij omstreeks mei 1760 negen carolusgulden heeft gestolen, en in januari 1761 de kleine zilveren knopen met een roosje voor een hemdrok, het zilveren theelepeltje en de zilveren schoengespen die Cristiaan Wijgers zegt uit zijn Hollandse kastje te missen.
Er was haar gezegd dat de vrouw van Andrijs Karels afgelopen zaterdag zou hebben gezien dat Cornelis Sjoerds deze broek aanhad. Cornelis was getrouwd en woonde in Oudega , maar verbleef hier sinds enige tijd bij zijn ouders, Sjoerd Sjoerds en diens echtgenote. Zij woonden in de zuidelijke kamer van hetzelfde huis, waarvan de getuige de noordelijke kamer bewoonde. De genoemde broek zou Cornelis afgelopen zaterdag hebben gedragen. Naar alle waarschijnlijkheid was de dief door het gat in de muur naar het achterhuis afgedaald en vervolgens haar kamer ingegaan. Zij weet niet wie de genoemde goederen heeft gestolen, maar verdenkt Cornelis Sjoerds op grond van het voorgaande. Er wordt gezegd dat hij zondagavond uit Garijp is vertrokken. Zij weet verder niets over de zaak. Na voorlezing sluit zij haar verklaring af en ondertekent zij eigenhandig. Bergum, 2 november 1762. Ondertekening: Antje Feitses.
Tjeerd Romkes, ongehuwde man in Garijp, in zijn 24ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigt dat hij afgelopen zondag uit Nijega in Garijp bij het huis van zijn moeder Antje Feitses, weduwe van Romke Bruins, aankwam. Zij vertelde hem die avond dat uit haar Hollandse kastje haar nieuwe Testament met zilveren haken, zijn nieuwe zwarte broek van serge, met leer gevoerd en rode 'Snieren' onder de knopen, en een van zijn hemden ontbraken. Hij zag boven de zolder van het huis, bij de schoorsteen die tot het midden van het huis reikte, een uitgebroken gat waar een man door kon. De dief leek daar doorheen in het achterhuis en daarna in de kamer van zijn moeder te zijn gekomen. Verder bleek dat er bij het slot van het kastje was gewerkt om het te openen. De beide ijzeren bandjes van een deur waren losgemaakt. Afgelopen zondagavond had de vrouw van Andrijs Karels hem verteld dat Cornelis Sjoerds de dag tevoren bij haar huis was geweest. Deze was getrouwd en woonde in Oudega, maar verbleef sinds enige tijd bij zijn vader Sjoerd Sjoerds, in de zuidelijke kamer van hetzelfde huis waarvan de moeder van de getuige de noordelijke kamer bewoonde. Cornelis had toen een broek aan zoals de getuige die miste. De getuige had hem diezelfde avond gezien en wilde hem erover aanspreken; Cornelis ontkwam hem. Verder kan hij niets over de zaak vertellen. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring af en ondertekent hij eigenhandig. Bergum , 2 november 1762. Ondertekening: Tjeerd Romkes.
Sjoukjen Jurjens, echtgenote van Andrijs Karels in Garijp, in haar 38ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigt dat Cornelis Sjoerds, getrouwd en wonende in Oudega, maar sinds langere tijd verblijvend bij zijn vader Sjoerd Sjoerds in Garijp, afgelopen woensdagavond bij haar huis kwam. Hij had nieuwe zilveren knopen in zijn hemd en zei dat hij die diezelfde dag in Drachten had geruild. Vervolgens kwam dezelfde.
Cornelis Sjoerds afgelopen zaterdagavond opnieuw bij haar huis. Hij droeg een nieuwe zwarte broek van serge met platte knopen van been. De broek was hem te wijd en te kort, zodat die bij de knieën niet kon worden dichtgeknoopt. Bij de knieën was hij met nieuw leer gevoerd. Er zaten ten minste twee nieuwe leren zakjes in. Onder de knopen bij de knieën zaten rode 'Snieren' van de stof. Zij had de broek zo nauwkeurig bekeken omdat Cornelis een armlijder was en zij niet gewend was hem met zo'n broek te zien.
Brief van het Hof over Cornelis Sjoerds
Na onderzoek van de door u opgenomen verklaringen ten laste van Cornelis Sjoerds hebben wij besloten u te gelasten hem te laten arresteren wanneer hij zich binnen uw rechtsgebied bevindt. Neem zijn bekentenis of verklaring op en stuur die aan ons. Laat hem onder veilige bewaking naar het geprivilegieerde Blokhuis overbrengen. Wij vertrouwen daarop, bevelen u aan in de bescherming van de Almachtige en blijven uw goede vrienden, de raden van het Hof van Friesland. Op bevel van het Hof. Leeuwarden , 1 november 1762.
Jacob Hemrica, schoolmeester in Garijp, in zijn 74ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigt dat hij op 3 april van dit jaar ontdekte dat uit zijn bijenstal bij zijn huis een korf met bijen ontbrak. Enige tijd later hoorde hij dat Cornelis Sjoerds die korf aan Harmen Goitsens, boer in Oudega, zou hebben verkocht. Hij ging naar Harmen. Deze zei dat zijn zoon een bijenkorf voor een rijksdaalder had gekocht, zonder te zeggen van wie. Bij de bijen van Harmen Goitsens herkende de getuige zijn korf onmiddellijk. Hij betaalde Harmen daarvoor één carolusgulden en vijf stuivers. Goitsens liet hem de bijenkorf vervolgens weer meenemen. Er gaat het gerucht dat Cornelis Sjoerds de korf van hem had gestolen en aan Harmen Goitsens of diens zoon verkocht. Verder weet hij niets over de zaak. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring af, verklaart geen bijzondere band met de partijen te hebben en ondertekent hij eigenhandig. Bergum, 2 november 1762. Ondertekening: J. Hemrica.
Sijpke Hendriks, boer in Garijp, naar zijn beste weten in zijn 57ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigt dat omstreeks maart 1762 een korf met bijen uit zijn bijenstal bij huis was verdwenen. Later werd gezegd dat Cornelis Sjoerds die had gestolen en naar de tuin van Evert Gerrijts, herbergier in Nijega, had gebracht. Bij Evert vond de getuige zijn bijenkorf in diens tuin. Evert vertelde dat Cornelis de korf daar had gebracht en er achttien stuivers van hem voor had ontvangen. De getuige betaalde Evert 'Drie Sestehalven ' terug en nam de korf weer mee naar huis. Verder weet hij niets. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring af en ondertekent hij eigenhandig. Bergum, 2 november 1762. Ondertekening: sijpke hendriks. Bevestigd door de mederechter en beëdigde klerk op dezelfde datum. Ondertekeningen: B. Douma en G. Wilhelmi.
Tijs Cornelis woonde bij zijn vader Cornelis Tijses in Hardegarijp. Naar zijn beste weten was hij in zijn achttiende levensjaar. Hij was opgeroepen en werd ondervraagd.
Cornelis Tijsses — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Cornelis Tijsses, arbeider te Hardegarijp, in zijn vierenvijftigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen zondagmiddag kwam hij bij Auke Alles' kaar om er twee aalen in te zetten die zijn zoon Tijs Cornelis had gevangen. Uit nieuwsgierigheid haalde hij de kaar op de wal om ook de bijzondere aal te bekijken waarover zijn zoon hem had verteld. Hij heeft die toen gezien en zegt zeker te weten dat dit dezelfde aal is die hem nu wordt getoond.
Rigtje Ates, 57 jaar, was de vrouw van Cornelis Tijsses en woonde in Hardegarijp. Op 24 augustus 1803 tussen vier en vijf uur 's middags was zij aan het melken. De achterdeur van het huis zat alleen op de klink . Uit een doos die op een stoel in de kamer stond, verdwenen tijdens haar afwezigheid de volgende goederen:
Feijtse Keimpes was ongehuwd, woonde bij Cornelis Tijsses en Rigtje Ates in Hardegarijp en was in zijn 23ste levensjaar. Hij vertelde over hetzelfde tijdstip als Rigtje: 24 augustus 1803, naar beste herinnering tussen vier en vijf uur 's middags.
De woning van Cornelis Tijsses en Rigtje Ates is in deze stukken niet aan een huidig adres gekoppeld.
Hier begint de verklaring van Cornelis Tjeerds, arbeider te Bergum in Noordermeer , in zijn zevenentwintigste levensjaar. Hij was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij twee witte Friese schapen in de weide had op het zogenaamde Cingelland van zijn vader, ten zuiden van de Zomerweg onder Bergum.
Troukjen Willems, vrouw van Cornelis Wijtses, woont op de heidestreek onder Bergum en is 30 jaar. Zij is opgeroepen, beëdigd en verhoord en verklaart naar waarheid:
Sjoukjen Clases, huisvrouw van Cornelis Wytses, arbeider te Eestrum, ongeveer 54 jaar oud, verklaart na oproeping, beëdiging en verhoor dat zij op maandag 30 augustus jongstleden na het bolle dragen thuiskwam. Zij ontdekte dat een ruit uit het venster in de voorgevel was gebroken en de haak van het venster was losgemaakt. Bij onderzoek bleek haar dat een rode baaien rok, een zwart schapengrijs voorschot, een klaabontje, een sloopje en een wit Tree uit een Webbe waren gestolen.
Ouwe Clases, huisman te Eestrum, 52 jaar oud, verklaart na oproeping, beëdiging en verhoor dat zijn zuster Sjoukjen Clases, huisvrouw van Cornelis Wytses, hem op maandag 30 augustus 1802 heeft verteld dat een ruit in het venster van de voorgevel was gebroken en de vensterhaak was losgemaakt. Haar waren een rode baaien rok, een zwart schapengrijs voorschot, een klaabontje, een sloopje en een wit Tree uit een Webbe ontstolen. Zij had bij gerucht gehoord dat de veehoedster van Alle Sybes, huisman onder Oostermeer, die goederen droeg.
Cristiaan Wijgers mist zilver uit een kast. Later wordt een gat in een muur gevonden, duikt een opvallende zwarte broek op en worden twee bijenkorven teruggekocht. Cornelis Sjoerds wordt uiteindelijk zelf verhoord.
Cristiaan Wijgers
Cristiaan Wijgers, wonende in Garijp , naar zijn beste weten ongeveer 32 jaar oud, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigt dat hij op de avond van de 16de van deze maand zijn Hollandse kastje opende en op de middelste plank een zilveren theelepeltje en veertien, vijftien of zestien kleine zilveren knopen met een roosje voor een hemdrok miste. De woorden die de knopen nader omschrijven luiden mogelijk 'van Gisling'. De knopen lagen daar los. Uit een klein laatje ontbraken bovendien de zilveren schoengespen van zijn overleden vrouw.
Cornelis Sjoerds was intussen vertrokken en is tot de dag van deze verklaring niet teruggekomen. De getuige weet verder niets over de zaak. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring af en tekent hij met zijn eigen merkteken. Bergum , 20 januari 1761. Naam bij het merkteken: Cristiaan Wijgers.
Cornelis Sjoerds, nu gevangen en naar zijn beste weten in zijn 21ste of 22ste levensjaar, zegt na ondervraging en confrontatie met de verklaringen die tegen hem zijn opgenomen dat zijn woonplaats Garijp is. Hij ontkent dat hij omstreeks mei 1760 negen carolusgulden heeft gestolen, en in januari 1761 de kleine zilveren knopen met een roosje voor een hemdrok, het zilveren theelepeltje en de zilveren schoengespen die Cristiaan Wijgers zegt uit zijn Hollandse kastje te missen.
Verder ontbraken 'Hosen': een zwart paar, een paar 'Swarte bonte', 'een Wolle en paargrauwe' en een blauw paar. Zij weet niet wie deze daad heeft gepleegd en weet verder niets. Na voorlezing sluit zij de verklaring en zet haar eigen merk. Bergum, 18 juni 1793. Het kruis is omschreven als het eigen gezette merk van 'Dadtje Sijttes'.
Tietjerk 1804 - De gestreepte kousen van Daniel Hattums en de bekentenis van Christoff Reger
Daniel Hattums was een 32-jarige boer in Tietjerk . Op 20 november 1804 kwam hij omstreeks elf uur in de ochtend terug van zijn buurman Theunis Meinderts, bij wie hij kort tevoren op bezoek was geweest. Zijn dienstmeid Wytse Ydes vroeg hem of hij de zwartbonte, gestreepte kousen had weggenomen die in huis over een ophangplaats hadden gehangen.
De aangehouden man heette Christoff Reger. Hij was veertig jaar, woonde in Leeuwarden en werkte als grove arbeider. In Bergum werden de twee getuigenverklaringen aan hem voorgelezen. Christoff erkende dat hij op 20 november de zwartbonte gestreepte kousen uit het huis van Daniel Hattums had weggenomen.
Daniel Rienks — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Danjel gaf als afzonderlijke opsomming: het mannenhemd, vrouwenhemd en kinderhemd, de keeldoek, sloop met J:R:, het linnen voorwerp met A:D:, zeven mutsen met de genoemde verschillende afwerkingen, twee stukken hoofdgoed met kant, de witte das, twee ondersten en een klein dito, de rode zijden doek en de bonte broek. Hij tekende als Daniel Rienks. Akke tekende als Akke Ates.
Een onbekende reiziger vroeg op 20 januari 1801 om onderdak bij herbergier Daniel Rienks in Kuikhorne . De herbergier liet de man overnachten. Bij zijn vertrek bleef het gelag onbetaald en miste Daniel verschillende voorwerpen.
Daniel Rienks
Daniel Rienks, 54 jaar, was herbergier in de Cuikhorne onder Bergum. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd . Op dinsdagavond 20 januari 1801 kwam rond vijf uur een onbekende man bij hem. Die vroeg of hij in de herberg mocht overnachten. Daniel gaf toestemming.
Kuikhorne en de oude wegen richting Bergum zijn nog herkenbaar. Het herberggebouw van Daniel Rienks is niet met zekerheid aangewezen.
Bergum 1772: linnen van bleek bij Danjel Rienks en Akke Ates
Linnen van bleek bij Danjel Rienks en Akke Ates. 25 juni 1772.
Akke Ates, de vrouw van Danjel Rienks onder Bergum , was in haar tweeëntwintigste levensjaar. Op woensdag 17 juni 1772 legde zij wasgoed op de bleek ten zuiden van haar huis. Tussen drie en vier uur 's middags ontdekte zij dat de goederen verdwenen waren.
Dempke Arjens, vrouw van Sybren Sybrens te Oostermeer, ruim zesenveertig jaar, was op 13 april na de woningverkoop bij Egberts vrouw om waren te kopen. Troake kwam volgens haar scheldend en razend binnen. Zij beschreef handelingen met schotels naar het hoofd en gezicht van Egberts vrouw.
Dirk Floris huisman te Oenkerk oud in 't 30ste Jaar, geciteerd , geëdigd en geëxamineerd, ge- tuigde de waarheid te Zijn: Dat gepasseerde Woensdag avond, Zijn knegt Oeble Floris, desselvs Schoenen, staande op een planke in het voor- huis tusschen Zijn bijde kamers, van die planke willende te nemen, voor tegen de Deponent Zeide, mijn Silveren gaspen vermisten van mijn Schoenen.
Derk Volkerts, veenbaas te Eernewoude, was in zijn 53ste levensjaar. Derk beschreef Sybren Wybrens als een slecht persoon. Hij wil volgens hem niet werken, hoewel hij gezond is. Bijna iedereen in het dorp heeft volgens hem last van hem. Derk verklaarde bovendien dat Sybren van tijd tot tijd turf en andere goederen uit Derks turfschuur had weggenomen.
Ook nieuwe schoenen werden genoemd bij de betaling. Het trompje stond nog in de schoorsteen, maar het geld was weg. Het was in een roodbonte zakdoek en een mitse verpakt, met twee grote krammen en een bandje. Zij weet niet wie de diefstal pleegde. Vrijdag was Dettje Poulus, vrouw van Rinse Jelles uit de buren te Oostermeer, bij haar geweest.
Hij vroeg zijn vrouw of iemand bij hen was geweest en of zij weg was gegaan. Zij antwoordde dat Dettje Poulus, vrouw van Rinse Jelles uit de buren te Oostermeer, de vorige avond bij hen was geweest. Zelf was zij intussen naar de dobbe gegaan om water te halen. Tegen de bezoekster had zij enig vermoeden, omdat de bezoekster wist waar het trompje met geld zat en alleen in hun huis was geweest terwijl zijn vrouw water haalde.
Dieuke Annes, de vrouw van Jurgen Andries, wonend te Suawoude, naar haar beste weten in haar 37e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij afgelopen woensdagavond in de schemering van het melken naar huis liep. Zij hoorde tweemaal schieten en schrok daarvan. Onmiddellijk daarna ontmoette zij twee jagers met geweren en een klein jongetje met een pols. Zij groetten haar in het voorbijgaan, en zij groette hen terug. De ontmoeting vond plaats ten oosten van de vrijheidsboom, terwijl zij naar het westen, naar huis liep.
Gisterenmorgen had zij wel gezien dat de vrijheidshoed of -muts van de boom ontbrak en dat een klein stukje ervan bij de boom op de grond lag. Zij wist niet hoe de muts van de boom was geraakt en evenmin waar de rest van de muts was gebleven. Omdat zij verder niets wist, beëindigde zij na voorlezing haar verklaring en ondertekende haar te Bergum op 23 oktober 1795. Handtekening: Dieuke Annes.
Na een brand bij het gezin van Gjalt Reitsma in Hardegarijp waren goederen uit het binnenhuis gered en opgeborgen. Later bleek een groot aantal kostbaarheden te ontbreken. Op 13 september 1798 legden Gjalt, zijn echtgenote Jeltje Ypes Faber en Dieuke Ritsma hierover afzonderlijk een verklaring af.
Dieuke Ritsma, weduwe Sluyterman, woonde te Hardegarijp en was in haar 28ste levensjaar. Ze werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd. Zij vertelde dat goederen die bij de brand uit het huis van haar ouders waren gered en opgeborgen, later werden vermist. Haar lijst luidde:
Antje Jans, jonge dochter in haar 16de levensjaar, woont bij haar moeder Dieuwke Harkes, weduwe van Jan Andrijs en inmiddels hertrouwd met Douwe Willems, huislieden in Rijperkerk. Zij werd opgeroepen en ondervraagd. Op de morgen van 16 april stond zij iets vóór zes uur op. Toen zij het buitenvenster van de kamer opende, merkte zij dat aan een hoek van de keuken een loden pijp met opvangbak was weggenomen.
Dieuwke Sijpkes beschrijft de inbraak tijdens haar afwezigheid en het verdwenen geld, textiel en schoeisel.
Dieuwke Sijpkes
Dieuwke Sijpkes, weduwe van Hidde Hendriks in De Tieke onder Suameer , is in haar 50ste levensjaar. Zij verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Maandag 10 juli ging zij om twee uur 's middags van huis en kwam rond zes uur terug. Thuis ontdekte zij dat een kamerraam gedeeltelijk, aan drie hoeken, gebroken was.
Dieuwke Sjoerds, de vrouw van Rommert, was in haar 72ste levensjaar. Zij vertelde dat Jochum bij haar thuis was en Grytje vrijwel meteen daarna kwam. Ook zij hoorde Grytje zeggen dat zij geld op negen stuivers na had teruggegeven, bestaande uit een daalder en kleingeld.
Dina Alles, een weduwe in haar vierenzeventigste levensjaar, was in de nacht gevraagd naar de kamer te komen. Tijdens haar aanwezigheid werden de lichten tweemaal uitgeblazen. Zij wist niet door wie. Telkens als het donker werd, hoorde zij veel getrommel en gerammel.
Dirk en zijn schoonvader kregen de drie hennen terug en reisden ermee naar huis. Van de haan vonden zij geen spoor. Dirk ondertekende zijn voorgelezen verklaring op 27 maart 1804 in Bergum als Dirk Anders.
Op zondagavond 25 maart ontving Louw bericht van Rinse de Haan uit Rottevalle. Bij hem waren drie hennen gebracht met de kleur en tekening die Dirk Andries eerder had opgegeven. Dirk ging diezelfde avond naar Rinse en herkende de drie hennen als die van Louw. De haan ontbrak.
Dirk Andries
Dirk Andries was meester-linnenwever en ouder dan veertig jaar. Hij woonde bij zijn schoonvader Louw Geerts op het Hoogzand. Hij verklaarde dat uit Louws schapenhok, aan de noordkant van het huis, drie hennen en een haan waren verdwenen. Ze waren bruin met gele halzen. Dirk en Louw hadden dit op 22 maart om zeven tot acht uur 's morgens ontdekt.
Rinse Louwrenses was koopman in Rottevalle, werd Rinse de Haan genoemd en was in zijn 63ste levensjaar. Op 22 maart kwam Dirk Andries bij hem thuis naar hoenders vragen. Rinse was er toen eerst niet. Dirk sprak met zijn vrouw en zei dat de hoenders waarover zij spraken niet helemaal de soort waren die hij zocht.
Tetje Durks en haar zoon Dirk Beernts vertellen over een blauwe bijenkorf en de achtervolging van drie vluchtende personen.
Dirk Beernts
Dirk Beernts, ongehuwd, wonend bij zijn moeder Tetje Durks in het Kattegat onder Oostermeer, in zijn 17de levensjaar, verklaarde na oproeping en ondervraging dat hij afgelopen donderdagochtend de achttiende omstreeks zes uur door zijn moeder werd gewekt. Zij vertelde dat de hond hard had geblaft en dat zij vermoedde dat er buiten iets gaande was of was geweest. Hij sprong uit bed en ging naar de bijenstal.
Verder wist hij niets. Na voorlezing ondertekende hij te Bergum op 23 december 1806. Dirk Beernts.
Veenbaas Claas Pijtters woonde aan de kant van Veenwouden, onder Bergum. Hij was in zijn 57ste levensjaar. Met hem in huis woonde Frouwkjen Abrahams, in haar 41ste levensjaar. Zij was de vrouw van schuitschipper Dirk Bootes. Op vrijdag 19 oktober 1804 kwamen Claas en Frouwkjen terug van het veen onder Oenkerk, waar Frouwkjen bij Claas was geweest.
Jan Cornelis is boerenknecht bij landbouwer Gerrijt Mients onder Dantumadeel, bij het klooster van Veenwouden . Hij is een jongeling in zijn zeventiende levensjaar. Hij verscheen en werd ondervraagd. Op 13 januari rond acht uur 's avonds kwam hij met Pytter Lieuwes, eveneens ongehuwd en wonend in Veenwouden, bij arbeider Dirk Botes op het Hooghiem onder Hardegarijp .
Zij vroegen of zij binnen een pijp mochten aansteken. Marten Dirks, zoon van Dirk Botes, riep volgens Jan dat die duivel eruit moest. Marten liep op Jan af en stootte hem op de borst. Jan dacht hem te kalmeren. In plaats van te bedaren trok Marten echter een mes en bracht Jan twee sneden aan de arm toe, door zijn kleding tot op de huid.
Hendrikje Dirks, dochter van arbeider Dirk Botes op het Hooghiem onder Hardegarijp, woont bij hem en is in haar twintigste levensjaar. Zij werd opgeroepen en ondervraagd. Op 13 januari 's avonds waren bij haar en haar vader onder anderen Antje Lieuwes, Jan Claas en Anke Ytzes, allen uit Veenwouden.
Marten Dirks, zoon van arbeider Dirk Botes op het Hooghiem onder Hardegarijp, woont bij zijn vader en is in zijn zestiende levensjaar. Hij verklaarde dat Jan Cornelis en Pytter Lieuwes op 13 januari rond acht uur 's avonds bij hem thuis kwamen. Hij wilde hen niet binnen hebben.
Telle Freikes, veerschipper te Oudkerk , naar zijn beste weten in zijn 38ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen vrijdagavond, de 5de, brachten hij en zijn makker Dirk Doejes om ongeveer acht uur tien lopen haver in het schip. Die haver was overdag op de wal bij het schip gebracht en behoorde aan Sije Andries, huisman te Roodkerk in het schip. Nadat zij de luiken van het schip goed gesloten hadden, gingen zij omstreeks tien uur naar bed. Om twee uur 's morgens kwamen zij weer bij het schip en ontdekten onmiddellijk dat er zes lopen van de haver ontbraken.
Telle vroeg zijn makker of er haver uit het schip was gehaald. Dirk Doejes antwoordde daarvan niets te weten. Vervolgens klopten zij de dorprechter wakker en vroegen hem het geval te bekijken. In de haven lag een visjager op zijn schip te slapen. Zij maakten hem ook wakker en vroegen of hij iets had gehoord of opgemerkt. Hij antwoordde van niet. Telle verklaarde daarbij dat zij, voordat zij die man wakker maakten, eerst in zijn schip hadden gekeken; daarin lagen alleen lege vismanden.
Dirk Doejes, veerschipper te Oudkerk, naar zijn beste weten in zijn 39ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij en zijn makker Telle Freikes hadden afgelopen vrijdag om ongeveer acht uur 's avonds tien lopen haver in het schip gebracht. De haver stond op de wal bij het schip en was overdag daarheen gebracht door de zoon van Sije Andries, huisman te Roodkerk en eigenaar van de haver.
Dirk en Telle hadden met alle ijver geprobeerd een spoor van de diefstal te vinden, maar hadden tot dan toe niets kunnen ontdekken. Voor het overige wist Dirk niets meer. Hij sloot en ondertekende zijn verklaring na voorlezing. Bergum , 8 juni 1795. Dirk Doejes.
Na een bezoek aan de herberg raakten Dirk Douwes en Bouwe Johannes handgemeen. Dirk, zijn vrouw Antje, hun zoon Wijbe en chirurgijn Nanning Winius verklaarden over de avond en de verwondingen.
Dirk Douwes
Dirk Douwes, scheepstimmermansknecht, wonend bij Bergumerdam en naar zijn beste weten ongeveer vierenveertig jaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op dinsdag 23 september 1766 zat hij met Bouwe Johannes, schuitenvoerder bij Bergum , in het huis van Sible Bandert, herbergier aan de dam in Bergum. Beiden waren vrij dronken en gingen vandaar naar Dirks huis. Nadat zij daar enige tijd geweest waren, begon Bouwe tegen Dirk te wrokken. Uiteindelijk raakten zij handgemeen. Na wat geschermutsel kwam Dirk weer op zijn voeten.
Antje Wijbes, vrouw van Dirk Douwes, wonend bij Bergumerdam en in haar zesenveertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de avond van de 23e van deze maand kwam haar man thuis met Bouwe Johannes uit Bergum . Beiden waren vrij dronken. Haar man haalde toen een vandel jenever, die hij en Bouwe samen opdronken. Intussen ging Antje buiten de kamer bij de voordeur zitten.
Wijbe Dirks woont bij zijn vader Dirk Douwes in huis bij Bergumerdam en is in zijn vijftiende levensjaar. Hij is opgeroepen en ondervraagd. Afgelopen dinsdagavond zat hij thuis en zag hij zijn vader op de vloer liggen, terwijl Bouwe...
Nanning Winius, meesterchirurgijn in Bergum , ruim dertig jaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de ochtend van de 24e van deze maand werd hij gehaald naar het huis van Dirk Douwes, scheepstimmermansknecht bij de dam in Bergum. Bij het onderzoek stelde hij vast dat aan Dirks rechterzijde een rib in het lichaam gebroken was. De chirurgijn vroeg hoe dit ongeluk was gebeurd. Dirk en zijn vrouw antwoordden beiden dat Dirk op de grond was gevallen. Toen Nanning doorvroeg hoe zoiets mogelijk was, hielden zij die verklaring staande.
Dirk Egberts, boerenknecht bij Andrijs Wijtzes in Hardegarijp, is in zijn 25ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zondag 26 februari tussen vijf en zes 's avonds kwam een man in het buitenhuis terwijl Dirk de dieren voerde. Hij noemde een woonplaats. Dirk kende hem niet.
Op de Zwarteweg ontmoette hij een soldaat, Hinne Gerrijts. Hij vroeg of die een man met het beschreven uiterlijk had ontmoet. De soldaat zei niemand te hebben gezien. Hij ging opnieuw richting Leeuwarden en kon ook daar geen spoor van hem vinden. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en tekende te Bergum op 28 februari 1809: Dirk Egberts.
Dirk Floris, boer in Oenkerk , in zijn 30ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en verhoord. Hij verklaart naar waarheid:
Dirk Floris huisman te Oenkerk oud in 't 30ste Jaar, geciteerd , geëdigd en geëxamineerd, ge- tuigde de waarheid te Zijn: Dat gepasseerde Woensdag avond, Zijn knegt Oeble Floris, desselvs Schoenen, staande op een planke in het voor- huis tusschen Zijn bijde kamers, van die planke willende te nemen, voor tegen de Deponent Zeide, mijn Silveren gaspen vermisten van mijn Schoenen.
Dirk weet helemaal niet wie de twee paar zilveren gespen heeft gestolen. Hij weet verder niets. Zijn verklaring is voorgelezen en hij heeft haar eigenhandig ondertekend: 'Dirk Floris'.
Oeble Floris woont als knecht bij zijn broer, de boer Dirk Floris in Oenkerk. Hij is in zijn 29ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaart naar waarheid:
Pijtter Gerbens woont als tweede knecht bij de boer Dirk Floris in Oenkerk. Hij is in zijn 16de levensjaar. Hij is opgeroepen en verschenen, maar niet beëdigd. Hij verklaart naar waarheid:
Giekerk 1781: geld en broekgespen uit de kisttafel van Dirk Gosses
In september 1781 verdween geld uit een lade van een kisttafel in het huis van Dirk Gosses in Giekerk . Dirk was huisman en volgens de verklaringen in zijn 86ste levensjaar. Hij was zeer doof. Toen zijn huisgenoten thuiskwamen, lag hij alleen in huis op bed.
Lammert Oebles was volgens zijn leeftijdsopgave in zijn 21ste levensjaar. Hij woonde als knecht bij Dirk Gosses. Hij vertelde dat hij die avond van het land thuiskwam en eerst naar zijn baas ging, die op bed lag.
Dezelfde aangever, twee afzonderlijke voorvallen: Dirk Harmens en de bijenkorven in Kuikhorne, december 1809. Beide verklaringen noemen Dirk Harmens, arbeider in Kuikhorne, in zijn 66ste à 67ste levensjaar. In de eerdere aangifte bleef de leeggehaalde korf bij zijn eigen huis staan. Bij de vondst van 22 december lag een korf op het hof van buurvrouw Antje Tjeerds; Dirk herkende de witte letters D.H. De stukken worden aan dezelfde persoon gekoppeld, zonder de beide korven of voorvallen gelijk te stellen.
Zeer waarschijnlijk dezelfde aangever: Dirk Harmens, bijenkorven in Kuikhorne 1809–1810. De verklaringen noemen telkens Dirk Harmens in Kuikhorne en bijenkorven bij zijn huis. In december 1809 is hij in zijn 66ste à 67ste levensjaar, in april 1810 in zijn 66ste levensjaar. Naam, woonplaats en onderwerp ondersteunen de koppeling, met behoud van deze leeftijdsafwijking. De beschreven korven en voorvallen worden niet met elkaar vereenzelvigd.
Antje Tjeerds vindt een korf en waarschuwt haar buurman Dirk Harmens, die hem herkent.
De hof was hier en daar bestrooid met het raatwerk. De honing was weg. Zij vertelde buurman Dirk Harmens dat zij de korf had gevonden. Dirk bekeek hem en herkende die als zijn eigen korf. Zij sloot na voorlezing met haar eigen kruismerk te Bergum op 24 december 1809, gewaarmerkt door P.W.G.Bruining.
Dirk Harmens
Dirk Harmens, arbeider in Kuikhorne onder Bergum, is in zijn 66ste à 67ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Buurvrouw Antje Tjeerds, weduwe van Pytter Sijbrens, riep hem op 22 december rond acht uur en vertelde dat een van zijn bijenkorven in de hof achter haar huis lag.
Dirk Harmens en de bijenkorven in Kuikhorne, december 1809
Beide verklaringen noemen Dirk Harmens, arbeider in Kuikhorne, in zijn 66ste à 67ste levensjaar. In de eerdere aangifte bleef de leeggehaalde korf bij zijn eigen huis staan. Bij de vondst van 22 december lag een korf op het hof van buurvrouw Antje Tjeerds; Dirk herkende de witte letters D.H. De stukken worden aan dezelfde persoon gekoppeld, zonder de beide korven of voorvallen gelijk te stellen.
Dirk Harmens, bijenkorven in Kuikhorne 1809–1810
De verklaringen noemen telkens Dirk Harmens in Kuikhorne en bijenkorven bij zijn huis. In december 1809 is hij in zijn 66ste à 67ste levensjaar, in april 1810 in zijn 66ste levensjaar. Naam, woonplaats en onderwerp ondersteunen de koppeling, met behoud van deze leeftijdsafwijking. De beschreven korven en voorvallen worden niet met elkaar vereenzelvigd.
Dirk Harmens vindt bijen en raatwerk op zijn hof; de honing is meegenomen.
Dirk Harmens
Dirk Harmens, arbeider in Kuikhorne onder Bergum , is in zijn 66ste à 67ste levensjaar. Hij verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. In de nacht van 9 op 10 december werden uit een bijenkorf achter zijn huis de honing, het raatwerk en alle bijen genomen. De korf stond met andere korven in een bijenstal en was daar blijven staan.
Dirk Harmens en de bijenkorven in Kuikhorne, december 1809
Beide verklaringen noemen Dirk Harmens, arbeider in Kuikhorne, in zijn 66ste à 67ste levensjaar. In de eerdere aangifte bleef de leeggehaalde korf bij zijn eigen huis staan. Bij de vondst van 22 december lag een korf op het hof van buurvrouw Antje Tjeerds; Dirk herkende de witte letters D.H. De stukken worden aan dezelfde persoon gekoppeld, zonder de beide korven of voorvallen gelijk te stellen.
Dirk Harmens, bijenkorven in Kuikhorne 1809–1810
De verklaringen noemen telkens Dirk Harmens in Kuikhorne en bijenkorven bij zijn huis. In december 1809 is hij in zijn 66ste à 67ste levensjaar, in april 1810 in zijn 66ste levensjaar. Naam, woonplaats en onderwerp ondersteunen de koppeling, met behoud van deze leeftijdsafwijking. De beschreven korven en voorvallen worden niet met elkaar vereenzelvigd.
Kuikhorne 1810 - Honing uit de bijenkorf van Dirk Harmens
Dirk Harmens
Dirk Harmens woont in Kuikhorne onder Bergum en is in zijn 66ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. In de nacht van 11 op 12 april werd uit een bijenkorf achter zijn huis de honing genomen, werden de bijen eruit gejaagd en werd de korf van binnen geheel leeggeplukt.
Dirk Harmens, bijenkorven in Kuikhorne 1809–1810
De verklaringen noemen telkens Dirk Harmens in Kuikhorne en bijenkorven bij zijn huis. In december 1809 is hij in zijn 66ste à 67ste levensjaar, in april 1810 in zijn 66ste levensjaar. Naam, woonplaats en onderwerp ondersteunen de koppeling, met behoud van deze leeftijdsafwijking. De beschreven korven en voorvallen worden niet met elkaar vereenzelvigd.
Dirk Harts in Oostermeer, ongeveer zestig jaar oud, vertelt dat hij in de zomer van 1757 op straat in Oostermeer stond. Hij zag dat Kornelis Wijbes Tadema uit de voermanswagen stapte en door Fooke Jans, die ook in de wagen had gezeten, met een zweep hard in het gezicht werd geslagen. Er kwam bloed uit Kornelis' mond.
Dirk Hendriks — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Douwe Tabes woonde als boerenknecht bij Dirk Hendriks, boer onder Giekerk. Hij was in zijn tiende levensjaar. Hij werd opgeroepen en ondervraagd. Hij verklaarde dat afgelopen donderdag, de zestiende van deze maand, uit zijn kleding in het binnenhuis was gestolen: een bruin kamizool met een grijze baaien voering en zwarte zijden knopen, een zwart enkel linnen broekje en een halfzijden genette halsdoek, afgezet met blauwe strepen.
Dirk Hendriks, wonend te Oostermeer , in zijn 61ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij afgelopen zaterdagochtend merkte dat een klein koperen keteltje, een ijzeren potje en. uit zijn spijskamer waren gestolen. De buitenmuur van de spijskamer lag omver. Hij wist niet of die vanzelf was ingestort of was opengebroken.
Afgelopen zaterdagavond had een vrouw hem eerst een ijzeren potje met enkele vodden verkocht voor één stuiver . Dezelfde avond verkocht dezelfde vrouw hem ook een klein koperen keteltje voor twee carolusgulden en drie stuivers . Dirk Hendriks uit Oostermeer had vanmorgen gezegd dat die ketel en dat potje van hem waren gestolen. Volgens de beschrijving heette de vrouw die de spullen aan Sjoerd verkocht Wijtske Jans en woonde zij te Oostermeer. Hij wist verder niets en zette na voorlezing zijn eigen merk onder de verklaring, Bergum, 1 februari 1760. De grietman als commissaris en de beëdigde klerk bevestigden de opname.
Zij was niet aanwezig geweest toen de goederen werden gehaald. Hoewel zij wist dat het kleine koperen keteltje en het ijzeren potje eigendom waren van haar stiefvader Dirk Hendriks, had zij toch de ongelukkige beslissing genomen om ze aan de potschipper te verkopen. Van het ontvangen geld had zij drie schellingen en drie stuivers aan Laps Jel gegeven; de rest had zij zelf gehouden. Zij wist verder niets en zette na voorlezing haar eigen merk onder haar verklaring, Bergum, 10 september 1760. Mederechter Binnert Douma bevestigde de opname met de beëdigde klerk.
Dirk Jacobs was een ongehuwde slager uit Wijns en in zijn twintigste levensjaar. Op 25 januari 1806 kocht hij bij de waag in Leeuwarden een wit schapenvel van Alle Ages. Volgens Dirk was Alle een vrijgezel die in Wijns woonde. Dirk betaalde twee gulden en vijftien stuivers . Aan de onderkant van het rechteroor was een klein stukje uitgesneden. Dat was het herkenningsmerk van het vel.
Alle Ages woonde in Bergum en was in zijn negentiende levensjaar. Hij erkende dat hij op 25 januari bij de slachtbank van Dirk Jacobs op de vleesmarkt in Leeuwarden het witte schapenvel aan hem had verkocht voor twee gulden en vijftien stuivers.
Dirk Jans, huisman en koopman in Bergum , in zijn zesenveertigste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij op 16 augustus van dit jaar op de kermis in Appingedam verschillende paarden had gekocht, waaronder een zwarte, tweejarige merrie. Die kocht hij van Pintje Sijmons, inwoner van Middelstum in Groningerland, voor honderddertig carolusgulden en elf stuivers .
Maar uiteindelijk merkte Dirk Jans afgelopen zondag, de 17de van deze maand, dat een dergelijk paard - en naar alle waarschijnlijkheid het eerder genoemde paard - in Bergum in de hovinge van Meint Jans stond. Hij ging daarheen en zag dat het zijn paard was. Het was er gebracht door iemand die Doctor Hijltje werd genoemd, kastelein in Sneek . Deze stond het paard vrijwillig aan Dirk af en gaf het hem terug.
Doctor Hijltje zei dat hij dat paard enige tijd eerder bij zijn huis in Sneek had gekocht van Elbe Fokkes, die in Jutrijp woonde, voor zesenzestig carolusgulden. Hij hoefde volgens de afspraak pas te betalen nadat hij het gekochte paard te gelde had gemaakt en verkocht. Dirk wist verder niets over deze kwestie. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende die in Bergum op 20 september 1786. De handtekening leest 'Dirk Jeens'; de naamvorm 'Dirk Jans' in de verklaring blijft daarnaast behouden.
Dirk Jeens — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Doctor Hijltje zei dat hij dat paard enige tijd eerder bij zijn huis in Sneek had gekocht van Elbe Fokkes, die in Jutrijp woonde, voor zesenzestig carolusgulden. Hij hoefde volgens de afspraak pas te betalen nadat hij het gekochte paard te gelde had gemaakt en verkocht. Dirk wist verder niets over deze kwestie. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende die in Bergum op 20 september 1786. De handtekening leest 'Dirk Jeens'; de naamvorm 'Dirk Jans' in de verklaring blijft daarnaast behouden.
Gisteren vroeg in de ochtend onderzochten de getuige en Aldert het wildpad. Op enige roeden van de Zomerweg zagen zij sporen waar een chais was omgekeerd. De dochter van Aldert Pieters had vóór zij op pad gingen Oebles zweep gevonden bij het hek van het land van Dirk Jeens, tussen Aldert en de Zwarte Tille. Aldert en de getuige konden ook duidelijk merken dat Oeble daar van de chais was geweest en heen en weer scheen te zijn geweest, langs de sloot op het land en op de weg. De getuige kan niet met zekerheid zeggen dat Oeble het geld van hem heeft gestolen, omdat hij dit niet heeft gezien en hem niet op heterdaad heeft betrapt. Volgens hem lijken alle omstandigheden het wel te bevestigen.
Verder verklaarde Aldert dat hij de volgende ochtend vroeg samen met Gerrit Johannes ging kijken of zij sporen konden vinden. Uiteindelijk vonden zij het spoor van een sjees dat het wilde pad opliep, maar na slechts enkele passen weer omkeerde en terugliep. Bij het hek van Dirk Jeens' land, tussen Alderts huis en de pijp..., konden zij ook duidelijk zien dat de sjees had gestaan en weer was omgedraaid. Vandaar stonden langwerpige, smalle voetafdrukken naast de sloot op de weg.
Ook bij het hek van het land van Dirk Jeens konden wij duidelijk zien dat de sjees daar had gestaan en ook weer was omgedraaid. Dat hek lag tussen mijn huis en de pijp. Met de pijp werd waarschijnlijk een waterdoorlaat of bruggetje bedoeld.
Dirk Joostes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Lijsbert Jans, vrouw van arbeider Dirk Joostes, wonend onder Bergum en in haar 58ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat zij gisteren, de 27ste, naar het land was gegaan om te binden. Toen zij om vijf uur 's avonds thuiskwam, ontdekte zij dat een venster van het slot was en dat boven dat venster een ruit was uitgenomen.
Korneliske Sijbes, weduwe van Wm. Johannes Mulder, inwonend bij arbeider Dirk Joostes onder Bergum en in haar 48ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat zij gisteren, de 27ste, om zeven uur van het binden thuiskwam.
Willem Wierds, meerderjarige boerenknecht bij boer Johannes Clases onder Bergum en in zijn 30ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij gisteren, de 27ste, evenals de voorgaande en de volgende dag werkte op het land van Johannes Clases voor het huis van Dirk Joostes.
Zij noemt rijksdaalders , guldens, sesthalven en enkele dubbeltjes. Zij ontdekte de tweede diefstal in de vorige week. Zij kan niet zeggen wie het geld meenam, maar verdenkt hun meid Trijntje Durks, dochter van Dirk Joostes, arbeider onder Bergum. Afgelopen zaterdag vroegen zij en haar man de meid om het geld terug te geven als zij het gestolen had.
Zijn vrouw had de kast opengelaten met de sleutel erin. In november was ongeveer 20 gulden uit het gesloten kabinet verdwenen, in Romische rijksdaalders, guldens en sesthalven. Zij ontdekte dat aan het einde van de vorige week. Hij kan niet stellig zeggen wie de diefstal pleegde, maar verdenkt hun meid Trijntje Durks, dochter van Dirk Joostes, arbeider in Kuikhorne .
Hij wist niet wie het geld had weggenomen of hoe dat was gebeurd. Zijn knecht Melle Dirks, zoon van Dirk Melles uit Veenwouden , was een arme jongen, maar had sinds kort allerlei goederen aangeschaft. Daarom was Pijbe hem gaan verdenken. Hij had de knecht aangesproken over de vraag of hij het geld had weggenomen. Melle ontkende dat met nadruk.
Dirk Pieters — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Tijs klopte dorprechter Dirk Pieters uit bed en vroeg hem bij hen, in het huis van Auke Alles, te komen. Dirk kwam kort daarop. Zij vertelden wat er gebeurd was en vroegen of zij samen Jacobs kaar konden en mochten onderzoeken. De dorprechter vond dit niet raadzaam. Hij achtte het het veiligst eerst bijzitter Reitsma te raadplegen. Auke ging bij de bijzitter over de zaak advies vragen. Deze antwoordde dat zij het konden doen als Jacob Lammerts er vrijwillig mee instemde.
Grietje Benderts, echtgenote van Dirk Pieters, dorprechter te Hardegarijp, naar haar beste herinnering in haar zevenenveertigste of achtenveertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zondagmorgen 27 januari, omstreeks acht uur, kwam zij in de melkkelder. Het gordijn voor de ruiten hing aan één kant los. Eén ruit was in gruis geslagen of gestoten en de loden roeden waarin die zat, waren merkbaar verbogen. De haak waarmee het venster gesloten was geweest zat los, en het raam stond open.
Verklaring van de dorpsrechter Dirk Pijtters; de afkorting in het opschrift is niet volledig leesbaar.
Dirk Pijtters, dorpsrechter in Hardegarijp , naar zijn beste weten zevenenveertig jaar oud, verschijnt, legt een eed af en wordt ondervraagd. Hij verklaart dat het dode lichaam dat was gevonden in de sloot bij het land van Sijbren Douma onder Gaastmaburen, vandaag op bevel van het gerecht van Tietjerksteradeel in zijn aanwezigheid in een kist is gelegd. Bij het inpakken bleek het lichaam vrijwel geheel vergaan. Het moest in stukken en brokken in de kist worden gelegd. Daarna werd de kist gesloten en naar het kerkhof van Hardegarijp vervoerd om daar te worden begraven.
Verder weet Dirk niets. Hij besluit na voorlezing en ondertekent eigenhandig. Bergum, 7 augustus 1783. Dirk Pijtters.
Dirk Poulus werkte als timmermansknecht bij meester-timmerman Willem Tjallings in Hardegarijp . Op 6 juni 1757 vond hij zijn timmerkist in de schuur open.
Dirk Poulus
Dirk Poulus, timmermansknecht in Hardegarijp, ongeveer 21 jaar oud, vertelt dat hij op de ochtend van de 6de in de schuur van Willem Tjallings kwam. Daar stond zijn timmerkist. Hij vond die open, hoewel hij haar op de ochtend van de 5de goed op slot had gedaan. Uit een verborgen lade ontbrak al zijn daar bewaarde geld, naar zijn schatting ongeveer 55 carolusgulden . Daarbij waren: een gouden dukaat , vier gouden gulden, carolusgulden en 'rijsoord'.
Willem Tjallings, meester-timmerman in Hardegarijp , naar zijn beste weten in zijn 31ste levensjaar, vertelt dat Dirk Poulus als knecht voor hem werkte. Op de ochtend van de 6de kwam Dirk in Willems schuur, waar zijn timmerkist stond. Dirk zei dat hij een schuurdeur en zijn kist open had gevonden en dat uit de kist ongeveer vijftig carolusgulden was gestolen. Dirk kon het precieze bedrag niet opgeven omdat hij dat niet zeker wist.
Op de ochtend van de 6de kwam hij in Willem Tjallings' schuur en trof daar Dirk Poulus. Hij vroeg hoe het kwam dat Willem de schuurdeur zo vroeg had geopend. Dirk reageerde en liep naar de schuurdeur en zijn timmerkist. De kist stond open. Dirk zei dat daaruit naar schatting vijftig carolusgulden waren gestolen.
Brief aan het Hof, Bergum, 13 juni 1757: Wij voegen hierbij de verklaringen over het geld dat Dirk Poulus uit zijn timmerkist in de schuur van timmerman Willem Tjallings in Hardegarijp is ontstolen. De dader of daders zijn onbekend. Wij blijven met respect uw gehoorzame dienaren. Ondertekend namens het gerecht van Tietjerksteradeel door T. van der Meer en T. Ypeij.
Frans Romkes, ongehuwd, wonend bij zijn moeder Trijntje Cornelis, weduwe van Romke Tjallings onder Bergum, naar zijn beste weten in zijn 18 e of 19 e levensjaar, opgeroepen en verschenen, verklaarde dat hij afgelopen vrijdag met zijn broers Thijs en Dirk Romkes in een praam met hooi naar huis voer. Onderweg hoorden zij dat bij Hijlke Jacobs was gestolen. Nadat zij thuis thee hadden gedronken gingen zij erheen om de toestand te bekijken. Zij zagen dat het deksel van een kist in de kamer kapot was geslagen en dat ook de bodem van een ander kistje in stukken was. Het slot van een kast was gebroken en de deuren stonden open.
Dirk Romkes, ongehuwd, onder Bergum inwonend bij zijn moeder Trijntje Cornelis, weduwe van Romke Tjallings, in zijn 18 e of 19 e levensjaar, opgeroepen, verschenen en ondervraagd, verklaarde dat hij afgelopen vrijdag met zijn broers Thijs en Frans Romkes in een praam met hooi naar huis voer. Onderweg hoorde hij dat was gestolen bij Hijlke Jacobs, die niet ver van hen woonde. Nadat hij de praam thuis had gebracht en thee had gedronken ging hij met zijn broers naar dat huis om de toestand te bekijken. In de kamer zagen zij dat het deksel van een kist in stukken was geslagen en ook de bodem van een ander kistje. De kastdeuren stonden open en het slot was kapot.
Na deze ontdekking gingen zij meteen zoeken. Zij vonden direct buiten de deur sporen. Toen zij die volgden vonden zij uiteindelijk in een sloot onder een bosje bomen, een eindje van het huis, een zak met goederen en een mandje met eieren. Zij namen alles mee en lieten de vrouw van Hijlke Jacobs weten dat zij vermoedelijk haar goederen hadden gevonden. Die vrouw stond toen al gereed om het gerecht in te lichten. De goederen lagen nog allemaal bij de moeder van de getuige. De vrouw van Hijlke had zaterdag de zak bekeken en de goederen daarin als de hare herkend. De getuige verklaarde verder niets over de zaak te weten. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en zette zijn merk. Bergum,27 juli 1795. Bij het kruisje staat: dit is het eigen gezette merk van Dirk Romkes. Aldus verklaard voor commissaris en secretaris, die datum. Ondertekend H:B:Sminia.
Antje Rintjes was de weduwe van Dirk Troekes, woonde in Bergum en was in haar 35ste levensjaar. Zij kende de vrouw niet. Antje beschreef haar uiterlijk en zei dat de onbekende haar een Joodse vrouw leek.
Hier begint een afzonderlijk verhoor. Harmen Dirks, zoon van Dirk Wijtses, wolkammer te Bergum , was in zijn zestiende levensjaar. Hij was gedetineerd, werd met de opgenomen verklaringen geconfronteerd en ondervraagd. Hij zei dat hij op zondag 9 september 1764 in de namiddag met Rudolphus Ritsma en..., een broer van Luitjen, de smid te Collum, voor het huis van Willem Wigbolts had gestaan.
Als namen bij de ondertekening zijn genoteerd Bouke Rijkeles, Tjetske Wijgers, Alle Jakes en Domke Yans. Daarnaast staan de twee eigenhandig gezette lettermerken van Sijtske Sjoerds en het eigenhandige kruismerk van Dirke Baltus, in aanwezigheid van de opsteller. G. Helder heeft met één hand ondertekend of geschreven. De beëdigde klerk verklaart op 24 mei 1785 dat het afschrift overeenstemt met het origineel; ondertekend: C. Wilhelmij.
Ook buren en dorpsgenoten kochten veel kleine posten. Namen als Folkert Fennema, Sake Antonides, Age Fokkema, Jan de Jager, Pals Kingma, Djoerd Douma, Sijtse Kloosterman, Pieter van Manen, Jan Pompstra en anderen keren telkens terug. Zij kochten soms kleine huisraad, soms gereedschap, soms vee of grotere posten.
Jan Bergsma, schoolmeester in Veenwouden, in zijn 28ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigt dat hij gisteravond van de Bergumer markt naar het Huis ter Heide liep. Omstreeks negen uur stond hij bij 'de Sluisje' voor de herberg bij het Huis ter Heide. Doede Egberts, schipper uit Veenwouden, kwam uit de herberg en liep naar een kraam. De getuige ging, hem dadelijk volgend, naar dezelfde kraam. Hij zag Johannes Pijtters, die nu gevangen zit, onmiddellijk ook naar de kraam gaan. Meteen daarop hoorde hij Doede Egberts roepen:
Wijtse Jurjens, wonende onder Veenwouden, in zijn 26ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigt dat hij, naar zijn beste weten, gisteravond omstreeks negen uur met Doede Egberts en diens vrouw uit de herberg bij het Huis ter Heide liep. Bij de kraam buiten de deur zag hij Johannes Pijtters aan de zijde van Doede komen. Johannes strekte zijn rechterhand uit. Doede Egberts zei onmiddellijk:
Johannes ging westwaarts. Doede hield zijn hand tegen zijn wang en ging de herberg in, hevig bloedend. Volgens deze getuige was er binnen geen woordenwisseling tussen hen geweest, maar de gevangene had in de herberg Doede Egberts ervan beschuldigd dat deze het mes uit zijn 'Rijtuig' had genomen. Doede ontkende dat. Na het feit vond de getuige samen met enige andere personen de gevangene in een sloot achter Jan Sijmens huis. Daar leek hij zich te willen verbergen. De getuige weet verder niets over de zaak. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring af, verklaart geen bijzondere band met de partijen te hebben en tekent met zijn eigen merkteken. Bergum , 21 september 1762.
Sije Harmens, wonende onder Veenwouden, in zijn 22ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigt dat hij gisteravond met meerdere personen in de herberg bij het Huis ter Heide was. Toen hij buiten de deur was gekomen, zag hij dat Johannes Pijtters een onbedekt mes in zijn hand had. Hij wist niet wat deze ermee wilde doen. Enige tijd later verlieten Doede Egberts en zijn vrouw de herberg. Vrijwel onmiddellijk kwamen zij terug. Doede had een grote snee in zijn gezicht en zei dat de gevangene die had toegebracht. Verder zegt de getuige dat hij na dit voorval samen met anderen achter het huis van Jan Sijmens de gevangene Johannes Pijtters in de sloot hadden gevonden, waar hij zich schuilhield. Zij pakten hem bij de armen en brachten hem de herberg in. De getuige kan verder niets over de zaak vertellen. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring af, verklaart geen bijzondere band met de partijen te hebben en ondertekent hij eigenhandig. Bergum, 21 september 1762. Ondertekening: sije harmens.
Gertje Yssches, echtgenote van Jan Sijmens, wonende bij het Huis ter Heide onder Bergum, naar haar beste weten in haar 31ste of 32ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigt dat gisteravond omstreeks tien uur, toen haar man in bed lag en zij nog op was, iemand aan haar huis kwam en riep dat de deur geopend moest worden. Zij weigerde dat. Nadat de persoon eerst bij de voordeur was geweest, kwam hij bij de achterdeur en wilde die open hebben. Zij hield de deur dicht om dat te verhinderen. Hij stootte de achterdeur echter met geweld open. De ‘neus’ sprong daarbij uit het kozijn en één kant van de onderste deur brak stuk. Zij riep haar man om hulp, opende de voordeur en riep ook daar om hulp. Vervolgens zag zij de nu gevangene Johannes Pijtters voor de deur. Zij greep hem bij zijn rok en schoof hem terug uit het voorhuis. Gosse Douwes, die te hulp kwam, nam hem bij de arm en kreeg hem met goede woorden weg. Na dit gebeurde was de getuige zeer aangedaan. Met haar kind op de arm ging zij bij de kraam voor de herberg van het Huis ter Heide staan. Terwijl zij daar stond, kwamen Doede Egberts, zijn vrouw en een jongeling uit de herberg naar de kraam. Doede zei:
Doede Egberts
Doede Egberts, schipper in Veenwouden, in zijn 26ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigt dat hij gisteravond omstreeks negen à tien uur in de herberg bij het Huis ter Heide was. Toen hij buiten de deur kwam, kwam Johannes Pijtters naar hem toe, greep hem bij de borst en zei:
Daarna ging hij weer de herberg in. Nadat hij daar even was geweest, wilde hij met zijn vrouw naar huis gaan. Bij de kraam bij het Huis ter Heide liep Johannes Pijtters hem van achteren in. Zonder dat zij een woordenwisseling hadden gehad, sneed Johannes hem met een mes een grote snee in zijn gezicht. Johannes vluchtte onmiddellijk. De getuige ging hevig bloedend terug de herberg in en liet de chirurgijn halen. Die verbond hem. Hij kan verder niets over de zaak vertellen. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring af en ondertekent hij eigenhandig. Bergum, 21 september 1762. Ondertekening: Doede Egberts. Bevestigd door de commissaris en plaatsvervangend secretaris, op 21 september 1762. Ondertekening: B. Douma.
Johannes Pijtters, wonende in Beetgum en naar zijn beste weten ongeveer 34 of 35 jaar oud, zegt dat hij gisteravond in de herberg bij het Huis ter Heide onder Bergum was. Sinds enige tijd droeg hij geen mes bij zich. Hij was zeer dronken geweest en weet niet of iemand hem een mes had geleend of dat hij daarmee Doede Egberts een wond had toegebracht. Door zijn dronkenschap kan hij zich niet herinneren wat hij heeft gedaan.
Nanne Winius, meesterchirurgijn in Bergum, in zijn 27ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigt dat hij gisteravond omstreeks tien uur naar het huis van Douwe Lautenback, herbergier bij het Huis ter Heide onder Bergum, was gehaald. Daar verbond hij Doede Egberts. Deze had een dwarslopende wond in zijn gezicht, vlak onder het jukbeen, en bovendien een wond aan zijn neus, nabij de grote ooghoek. Hij vond beide wonden zonder gevaar. Hij kan verder niets over de zaak vertellen. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring af en ondertekent hij eigenhandig. Bergum, 21 september 1762. Ondertekening: N. Winius.
Jan Sijmens, wonende bij het Huis ter Heide onder Bergum, naar zijn beste weten 52 à 53 jaar oud, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigt dat hij gisteravond in bed lag. Zijn vrouw, gertje yssches, riep hem om hulp. Zij zei dat Johannes Pijtters zijn deuren met geweld had opengebroken. Hij kwam daarop uit bed en zag Johannes niet meer. Wel merkte hij dat de ‘neus’ van de achterdeur met geweld uit het kozijn was gebroken. Ook de band van de onderste deur was stukgebroken. Verder zei de getuige dat hij Johannes Pijtters direct na het toebrengen van de snee aan Doede Egberts naar het privaat van Douwe Lautenback zag lopen. Johannes kwam onmiddellijk terug en liep naar de sloot achter het huis van de getuige, waar hij zich leek te willen verbergen. De getuige haalde hem daar samen met andere personen vandaan en bracht hem de herberg in. Hij kan verder niets over de zaak vertellen. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring af, verklaart geen bijzondere band met de partijen te hebben en tekent met zijn eigen merkteken. Bergum, 21 september 1762. Naam bij het merkteken: Jan Sijmens. Bevestigd door de commissaris en beëdigde klerk op 21 september 1762. Ondertekeningen: B. Douma en G. Wilhelmi.
Boer Jacob Sijtses en zijn vrouw Doedtje Sijtses woonden in Eestrum . Op 10 november 1768 werden zij in Bergum afzonderlijk onder ede gehoord over de nacht van 7 op 8 november.
Doedtje Sijtses
Doedtje Sijtses Egtehuisvrouwe van Jacob — 1 verhaalpagina
Doedtje Sijtses Egtehuisvrouwe van Jacob Sijtses Huisman te Ystrum, Oud naa beste kennisse in het 35ste Jaar geciteert gedoegt en gevraagd getuigde de Waarheit te Zijn dat den 8 Deser ’s morgens ongeveer Twee uur met haar Man te bedde Leggende haar Man een Stok geluid van hem gaf Waar Zij Wacker wierde, dat haar Man Van het bed Sprong en het Ligt opstak maar heeft Zij bemerkt dat haar Kousken die Zij bij haar op het bed hadde Van het bed Waren genomen en op vloer Voor het bed Lagen, dat de Sleutel van de kast die Zij in haar Sak had uit de Sak Vermistte benevens nog een Duit die bij de Sleutel in de Sak was, Zonder dat Zij Wist hoe meer waren uit geraakt, dat Zij ten uitersten ontstelt was en daar door niet kan Seggen hoe het verder is toegegaan
Doetje Jans — 2 verhaalpagina’s · beoordeeld verband
Waarschijnlijk dezelfde persoon: Doetje Jans en haar overleden man Eebe Dids. Doetje is in 1771 54 jaar en in maart 1781 ruim 63. Beide verklaringen noemen haar als weduwe van Eebe Dids; de naam van haar man is in de verklaring van 1781 onzeker gelezen. De streek en de leeftijd ondersteunen de koppeling.
In december 1771 woonde de ongehuwde Allert Pytters op de Hooggeesten bij Bergum. Zijn leeftijd staat genoteerd als "in 27 of 28ste jaar". Bij hem in huis woonde Doetje Jans, in haar vijfenvijftigste levensjaar (54 jaar oud), weduwe van Eebe Dids. Op 12 december legden zij allebei een verklaring af over een inbraak in hun woning.
Aangifte van Doetje Jans, op 5 maart 1781 afgelegd bij de mederechter van Tietjerksteradeel.
Doetje Jans woonde aan de kant van Veenwouden , onder Bergum . Ze was weduwe en naar eigen zeggen ruim drieënzestig jaar oud. Ze verkocht gewoonlijk brood.
Doettie Sijttes, echtgenote van Jacob Sijttes, landbouwer te Bergum, in haar '50ste' levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Gistermorgen om ongeveer vijf uur kwam zij uit bed. Bij haar bed, aangeduid als 'Stael', ontbrak een blauwe sargien hemdrok met overslag en platte zilveren knopen, gemerkt met een ploeg. Een zwarte sargien rokjas ontbrak van de kamerdeur. Van de kelderdeur ontbrak een nieuwe groene damasten hemdrok met overslag en nieuwe platte zilveren knopen met een paard, van haar zoon Hendrik.
Als namen bij de ondertekening zijn genoteerd Bouke Rijkeles, Tjetske Wijgers, Alle Jakes en Domke Yans. Daarnaast staan de twee eigenhandig gezette lettermerken van Sijtske Sjoerds en het eigenhandige kruismerk van Dirke Baltus, in aanwezigheid van de opsteller. G. Helder heeft met één hand ondertekend of geschreven. De beëdigde klerk verklaart op 24 mei 1785 dat het afschrift overeenstemt met het origineel; ondertekend: C. Wilhelmij.
Donne Geerts, huisman op het Witveen, in zijn drieënzeventigste levensjaar, werkte op 1 oktober met twee knechten, paarden en wagen op het land achter de Jeete te Oostermeer. Een man die een officier leek, zei dat hij onmiddellijk moest komen: door het afgaan van een snaphaan was een jongen in de hals getroffen. Bij weigering zou de officier hem bij de grietman aangeven.
Hendrik Halbes, een knecht in zijn negentiende levensjaar van Donne Geerts op het Witveen, werkte op 1 oktober 1772 met zijn baas op land achter de Jeete te Oostermeer . In de voormiddag kwam een man die een officier leek. Hij vroeg hen met de wagen te komen: er was een snaphaan afgegaan en een jongen was in de hals getroffen.
Tjeerd Jelles, in zijn eenenveertigste levensjaar, werkte die ochtend ook bij Donne Geerts. Hij hoorde de officier zeggen dat er een ongeluk was gebeurd en zij de gewonde naar de chirurgijn moesten brengen. De officier drong aan:
De vrouw van koopman Albart Kinderman in Bergum, in haar achtentwintigste levensjaar, verklaarde zelf ook. Aafke Ebes was die maandag bij haar gekomen om een kind te genezen. Het dochtertje van Douke Sijbes was bij haar thuis.
Arbeider Douwe Albarts, in zijn tweeënveertigste levensjaar, zag Gerk Jan Gerrijts uit Oeds' huis drijven. Nadat Jan gevraagd was waar het slot lag, haalde hij het uit het huis en gaf het af. Douwe zag dat het kapot was.
Daarna ging zij naar het huis van de weduwe van Douwe Alderts om spelden te kopen. Zij vertelde de weduwe hoe zij haar oorijzer was kwijtgeraakt. Meteen daarna kwam Antje Lammerts, de dochter van Lammert Douwes, bij de getuige thuis. Antje vroeg of zij had gezegd dat Antje haar oorijzer had gestolen. De getuige antwoordde dat zij dat niet had gezegd. Zij zei dat Antje, omdat zij '... verdagt was', zelf moest weten of zij het had gedaan. Maar doordat Antje bij haar kwam vragen naar deze beschuldiging, zou het haar niet verbazen als Antje er opnieuw schuldig aan was. Volgens de registratie had Antje geen goede naam. Dat is de weergegeven verdenking, geen vaststelling dat zij de diefstal had gepleegd. Daarover vielen over en weer enkele woorden. Antje bleef ontkennen dat zij het oorijzer had gestolen.
Douwe Rinzes Douma, huisman onder Hardegarijp , in zijn 40ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en verhoord. Hij verklaart dat hij op de 21ste van deze maand om elf uur met zijn 'voorkind' naar de 'fenne' ging. Tussen twee en drie uur kwam hij weer thuis. Toen merkte hij dat de schoenen van zijn vrouw, met daaraan de zilveren gespen gemerkt met de letters R. D., verdwenen waren. Zij hadden aan het schut in zijn buitenhuis gehangen en zijn nog steeds niet gevonden. Hij weet niet wie ze heeft gestolen. Hij weet het niet zeker, maar gelooft dat de bovendeur van het achterhuis openstond. Hij kan over deze of een andere zaak verder niets zeggen. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring en tekent eigenhandig in Bergum op 26 juni 1787. Handtekening: 'Douwe Bijouma'.
Bergum 1810 - Lamke Jans en Douwe Bos missen 34 drieguldenstukken
Lamke Jans, vrouw van arbeider Douwe Bos in Bergum , is in haar 59ste levensjaar. Zij verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Enige tijd geleden werd de gevel van hun huis vernieuwd en sliepen zij in die tijd niet thuis. Toen zij op een morgen terugkwam, stonden de deuren van haar kabinet in de kamer open.
Douwe Bos
Douwe Bos, arbeider in Bergum, is in zijn 55ste levensjaar. Hij verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Volgens zijn vrouw Lamke Jans zijn uit het kabinet in de kamer 34 drieguldenstukken vermist. Zij ontdekte dit op zondag 20 mei. Hij wist zelf dat die muntstukken onlangs in het kabinet hadden gelegen, maar weet niet wie de diefstal pleegde.
Douwe Bruigts was huisman in Eestrum en bevond zich volgens de akte in zijn 28ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd .
Na duidelijke voorlezing sloot hij zijn depositie af en ondertekende deze eigenhandig te Bergum op 27 september 1797 als "Douwe Bruigts".
Douwe Douma — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Hardegarijp 1801 - Sieraden uit het kistje van Douwe Douma
Douwe wist niet wie de inbraak had gepleegd. Na duidelijke voorlezing sloot hij zijn verklaring op 8 januari 1801 in Bergum af en tekende met de naam Douwe Douma.
De exacte woning van Douwe Douma en zijn kistje zijn niet met deze verklaring te lokaliseren.
Douwe Douma, dorpsrechter en ontvanger in Suameer en naar beste weten in zijn 44ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers, daar in het algemeen niet de beste naam had. Hij had niets anders concreets ten nadele van haar gehoord dan dat zij na het overlijden van haar man een kind had gekregen. Hij wist wel dat zij lang na het overlijden van haar man een kind buiten het huwelijk had gekregen. Verder wist hij niets over haar of haar dochter Maaike Harmens. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing. Bergum, 5 januari 1769.
Douwe Douwes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Gerrit verklaarde dat hij op 8 augustus 1796 met andere personen langs de zogenoemde hooiweg naast de Wijde Ee onder Bergum was gegaan. Twee van de mensen die "bij ons" waren, Douwe Douwes en Sijds Jans, hadden toen verboden liedjes gezongen.
Liepke verklaarde dat hij op 8 augustus 1796 met andere personen langs de hooiweg naast de Wijde Ee onder Bergum was gegaan. Drie van de mensen die "bij ons" waren, hadden toen verboden Oranjeliedjes gezongen: Douwe Douwes, Sijds Jans en een jongen met de naam Bruin Ebbles.
Wytske verklaarde dat zij op 8 augustus 1796 met anderen langs de hooiweg naast de Wijde Ee onder Bergum was gegaan. Drie van de mensen die "bij ons" waren, hadden toen verboden Oranjeliedjes gezongen: Douwe Douwes, Sijds Jans en de jongen Bruin Ebbles.
Oenkerk 1806 - Opengebroken kisten bij Michiel en Douwe Douwes
Jifke Jans, Janke Johannes, Trijntje Gaeles, Michiel Douwes en Douwe Douwes verklaren op 29 oktober en 1 november 1806 over opengebroken kisten en verdwenen goederen.
Zij miste daaruit een lichtblauwe halfversleten lange vrouwenjak van baai , een nieuwe blauwe kregelaar schortdoek met een aan de binnenkant aangenaaid zwartbont stuk, en twee testamentboeken. Aan de ene zat een zilveren haak met letters A.T. en een zwarte band van een materiaal dat als "japans" is gelezen; de andere had geen haken en een roodbonte band. Verder stond een kist van Douwe Douwes, een ongehuwde man die bij haar kinderen inwoonde, in de kelder helemaal open.
Uit de schoorsteen was ook een stuk gerookt vlees verdwenen, dat van zijn broer Douwe Douwes was. Die woonde ongehuwd bij hem in, maar voer nu als schipper met turf. Ook was een stuk spek afgesneden van een runder- in de schoorsteen; dat was van de getuige.
Douwe Douwes
Douwe Douwes is 26 jaar en ongehuwd. Hij woont bij zijn broer Michiel op het Molenend onder Oenkerk. Op 31 oktober kwam hij met zijn vaartuig thuis. Zijn broer vertelde hem dat was ingebroken en dat er goederen waren gestolen. Ook zijn eigen kist in de kelder zou zijn opengeschoven.
Verder wist hij niets. Na voorlezing ondertekende hij te Bergum op 1 november 1806. Douwe Douwes.
Hardegarijp 1805 - Hozen , een mes en schaatsen uit het buitenhuis van Douwe Douwma
Gerben Ales, negentien jaar, was de tweede knecht van Douwe Douwma. In de nacht van 4 op 5 januari verdween zijn mes, dat in een bruine leren schede zat. Het heft was zeskantig. Op het lemmet stond, iets van de punt af, een grote letter die op een S leek.
Watter Douwes was twintig jaar en werkte als arbeider onder Hardegarijp. Op de avond van 3 januari had hij zijn schaatsen in het buitenhuis van Douwe Douwma opgehangen. Toen hij op de ochtend van 5 januari terugkwam om ze op te halen, waren ze verdwenen.
In september 1776 verdwenen kaas, boter en spek uit de kelder bij Douwe Geerts in Eestrum . Douwe, zijn vrouw Ymkjen Dirks en zijn dochter Gertje vertelden op 1 oktober wat zij hadden gehoord en gevonden.
Douwe Geerts hoort gerommel bij het aanbreken van de dag
Douwe Geerts is boer te Eestrum en in zijn 70e levensjaar. Hij wordt verhoord. Hij noemt de ochtend van 20 september 1776 als het moment waarop hij iets aan het houten slagvenster van zijn kelder ontdekte. De vorige avond had het venster op de haak gezeten.
Sjoerd Wessels, meester linnenwever , wonend in Bergum en ruim vijftig jaar oud, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat Hauje Douwes in zijn buurt, dicht bij hem, woont. Diens zoon Douwe Haijes woont daar met zijn vrouw Acke pyters. Douwe maakt zich al lange tijd herhaaldelijk aan dronkenschap schuldig. Dan gedraagt hij zich thuis als een razend en uitzinnig mens en braakt hij op uiterst kwaadaardige wijze alles uit wat lelijk en slecht is en wat hem in het hoofd komt. Hij behandelt en bejegent zowel zijn vrouw Acke pyters als zijn oude vader Hauje Douwes zeer slecht en scheldt hen jammerlijk uit op de meest onbeschaafde en brutale manier.
Het gerecht van Tietjerksteradeel heeft kennisgenomen van inlichtingen die de fiscaal van deze grietenij, als ambtenaar van rechtswege en klager, heeft overgelegd tegen Douwe Haijes in Bergum, de persoon tegen wie het verzoek is gericht en die wordt beschuldigd.
Na alles zorgvuldig te hebben overwogen wat in deze zaak overwogen moest worden, verbant het gerecht, in naam en vanwege de heerlijkheid van het landschap Friesland, Douwe Haijes naar het tucht- en werkhuis van het landschap. Reden is zijn brutale gedrag en de onbeschaafde verwijten die uitvoerig in de verklaringen zijn beschreven. Hij moet daar voorlopig door handarbeid zijn kost verdienen.
Op 12 februari 1768 werden in Giekerk drie afzonderlijke verklaringen opgenomen. Sije Aarnts, Douwe Hajes Fink en Elte Pijtters beschreven elk een ander huishouden. Zij noemden verschillende deuren, vensters en verdwenen goederen.
Douwe Hajes Fink
Douwe Hajes Fink, boer te Giekerk , in zijn 53ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij gisterenmorgen bij het opstaan ontdekte dat het Porter-raam in het voorhuis open stond. Het kozijn was voorzien van een ijzeren bout, zodat niemand er doorheen kon. Hij kon nergens ontdekken dat hout was gebroken. Het leek erop dat de haak met een mes was opgelicht. Later ontdekte hij dat van het schotelrek bij dat raam negen à tien tinnen lepels en een ijzeren haak waren gestolen. Hij wist geheel niet wie dit had gedaan. Verder kon hij niets zeggen; hij sloot zijn verklaring na voorlezing en tekende eigenhandig. Bergum, 12 februari 1768. Douwe Hajes Fink. Aldus verklaard voor commissaris en beëdigd klerk te Bergum, 12 februari 1768. N. Oosterhof; G. Wilhelmi.
Gerrijt Jans, buitengewoon assistent van de grietenij Tietjerksteradeel, wonend in Bergum en ruim vijftig jaar oud, verschijnt, legt een eed af en wordt ondervraagd. Hij verklaart dat Douwe Haujes, die in Bergum bij zijn vader Hauje Douwes woont, zich voortdurend en herhaaldelijk aan dronkenschap schuldig maakt. Wanneer hij dronken is, gedraagt hij zich thuis als een razend en uitzinnig mens. Hij scheldt zijn vrouw Acke Pyters op een afschuwelijke manier uit, behandelt haar slecht en maakt haar allerlei verwijten. Ook bejegent hij zijn oude vader Hauje Douwes zeer slecht en behandelt hem onbeschaafd en brutaal. Hij verwijt en beschuldigt hem van alles wat lelijk en onbetamelijk is en wat hem in zijn boosheid in het hoofd komt, zonder dat de vader iets kan verdragen.
De getuige zegt verder dat hij op verzoek van Hauje Douwes verschillende keren naar diens huis is gegaan om de dronken Douwe Haujes in bedwang te houden, hem te dwingen zijn verwijten en brutale bejegening te staken en ervoor te zorgen dat hij in zijn toorn en razernij geen daadwerkelijke handeling zou uitvoeren. Gerrijt Jans, die geen verwantschap met de genoemde persoon heeft, besluit zijn verklaring na voorlezing en tekent met zijn handmerk . Bergum, 25 juli 1783. Bij het kruis staat dat dit het eigenhandig geplaatste merk van Gerrijt Jans is.
Popke Tjeerds, koopman in Bergum, in zijn achtenzestigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat Hauje Douwes in zijn buurt, dicht bij hem, woont. Diens zoon Douwe Haujes woont daar met zijn vrouw Acke pyters. Douwe maakt zich al lange tijd herhaaldelijk aan dronkenschap schuldig en gedraagt zich dan thuis als een razend en uitzinnig mens. Hij braakt op uiterst kwaadaardige wijze alles uit wat lelijk en slecht is en wat hem in het hoofd komt. Hij behandelt en bejegent dan zowel zijn vrouw Acke pyters als zijn oude vader Hauje Douwes zeer slecht en scheldt hen jammerlijk uit op de meest onbeschaafde en brutale manier.
Zij verklaarde dat zij de vrouw het laken zag nemen en weggaan. Daarna waarschuwde zij Japske Sijtters, de vrouw van Douwe Hendriks. Japske en de dienstmeid van Hendrik Enkes renden de onbekende achterna. Op de Lage Weg hielden zij haar tegen en kregen het laken terug.
Douwe Jans — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Op 25 augustus 1777 legde Fraukjen Romkes in Garijp linnen te bleken bij haar huis. Fraukjen was weduwe van Douwe Jans en volgens haar eigen leeftijdsopgave in haar 52ste levensjaar.
Bonne Wopkes, koemelker in Garijp, naar zijn beste weten in zijn 32e levensjaar, verklaarde na oproeping, beëdiging en ondervraging het volgende. De afgelopen maandag was hij bij de weduwe van Douwe Jans in Garijp boekweit aan het dorsen. Daar hoorde hij de vrouw van Ruurd Douwes, die eveneens in Garijp woonde, kermen en roepen of iemand bij haar wilde komen.
Melle Melles Posthumus woonde bij zijn moeder Trijntjen Romkes, laatstelijk weduwe van Douwe Jans, in Garijp. Hij was in zijn 33e levensjaar en verklaarde na oproeping, beëdiging en ondervraging het volgende.
De ene boom was nog helemaal nieuw, de andere matig versleten. Foeke keek in het vooronder en achter in het schip, maar ontdekte daar op dat moment niets anders. De volgende ochtend waarschuwde hij zijn medeschipper Douwe Jans, die de vorige avond niet thuis was geweest.
Douwe Jans onderzoekt het veerschip
Douwe Jans, visser te Suameer en in zijn 30ste levensjaar, had van Foeke gehoord dat de twee bomen weg waren. Hij ging zelf naar het vaartuig en vond behalve de bomen ook het buzaanzeil, de fok en de afgesneden schoot niet meer terug.
Douwe Jans Tinga was meester-timmerman in Suameer en in zijn 28ste levensjaar. Ongeveer drie weken voor 5 april 1804 ruilde hij met Harmen Jelmers uit hetzelfde dorp een roodbonte jonge haan met witte oorlellen en een hennetje met rood-geelbruine veren. Hij gaf er drie zwarte hoenders voor terug. Harmen gaf Douwe bij die ruil bovendien twee aardappelen.
Daarna ruilde Harmen de twee dieren met Douwe Jans Tinga tegen drie zwarte hoenders. Hij gaf Douwe bovendien twee aardappelen als toegift. Harmen tekende zijn verklaring op 5 april met een handmerk .
Douwe Jens — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Hinke wist dat haar buurman Klaas Gerbens op pad was en dat hij volgens zijn eigen zeggen een dag of twee dacht weg te blijven. Omdat het vaker was gebeurd dat bijen verdwenen juist wanneer Klaas niet thuis was geweest, zei zij tegen haar broer Buttle Reinders dat hun vader vooral op zijn bijen moest passen. Haar buurman Klaas Gerbens was op pad en zij had niet het beste oog op hem. Volgens de vrouw van Klaas was hij ook weg geweest toen de vorige keer de bijen van Melle Walters en Douwe Jens verdwenen.
Douwe Jens, schipper te Suameer , in zijn 55ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij afgelopen zondagochtend, de 5de van deze maand, zag dat de lijn ontbrak uit zijn hof achter het huis. Zijn vrouw gebruikte die lijn om linnen te drogen te hangen. Het ene uiteinde was aan de bijenstal bevestigd geweest en het andere aan een appelboom.
Ten slotte zei Jan dat hij in 1776, zonder het precieze tijdstip te kunnen bepalen, "om Wat te Verdienen" eerst enkele dagen in Friesland bij een boer bij Stroboos had gewerkt. Daarna had hij gewerkt te Wisterbraack in Groningerland, bij Bijtton Slotboer te Huizum en bij Douwe Jesies op de Schil Camper buiten Leeuwarden .
Oudkerk 1803 - Diefstal uit het bakhok van Douwe Johannes Agema
In de nacht van 20 op 21 maart 1803 verdwenen goederen uit het bakhok van Douwe Johannes Agema in Oudkerk . Hij was 54 jaar, timmerman en winkelier. De deur van het bakhok had een uitgang naar buiten en was volgens Agema de avond ervoor gesloten geweest met twee grendels en een houtje op de klink .
Douwe Johannes Agema
Douwe Johannes Agema was 54 jaar en werkte als timmerman en winkelier in Oudkerk. Na beëdiging en ondervraging verklaarde hij dat tussen 20 en 21 maart 1803 goederen van hem waren weggenomen uit een bakhok binnen het huis. De deur van dat hok gaf toegang naar buiten.
, en bloedde hevig. De gevangene ging direct naar het privaat van Douwe Lautenback. Hij vluchtte daar onmiddellijk weer vandaan, naar de sloot achter haar huis, waar zij hem zich zag verbergen. Zij zag verschillende personen hem in de herberg brengen. Verder kan zij niets over de zaak vertellen. Na voorlezing sluit zij haar verklaring af, verklaart geen bijzondere band met de partijen te hebben en tekent zij met haar eigen merkteken. Bergum, 21 september 1762.
Nanne Winius, meesterchirurgijn in Bergum, in zijn 27ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigt dat hij gisteravond omstreeks tien uur naar het huis van Douwe Lautenback, herbergier bij het Huis ter Heide onder Bergum, was gehaald. Daar verbond hij Doede Egberts. Deze had een dwarslopende wond in zijn gezicht, vlak onder het jukbeen, en bovendien een wond aan zijn neus, nabij de grote ooghoek. Hij vond beide wonden zonder gevaar. Hij kan verder niets over de zaak vertellen. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring af en ondertekent hij eigenhandig. Bergum, 21 september 1762. Ondertekening: N. Winius.
Jan Sijmens, wonende bij het Huis ter Heide onder Bergum, naar zijn beste weten 52 à 53 jaar oud, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigt dat hij gisteravond in bed lag. Zijn vrouw, gertje yssches, riep hem om hulp. Zij zei dat Johannes Pijtters zijn deuren met geweld had opengebroken. Hij kwam daarop uit bed en zag Johannes niet meer. Wel merkte hij dat de ‘neus’ van de achterdeur met geweld uit het kozijn was gebroken. Ook de band van de onderste deur was stukgebroken. Verder zei de getuige dat hij Johannes Pijtters direct na het toebrengen van de snee aan Doede Egberts naar het privaat van Douwe Lautenback zag lopen. Johannes kwam onmiddellijk terug en liep naar de sloot achter het huis van de getuige, waar hij zich leek te willen verbergen. De getuige haalde hem daar samen met andere personen vandaan en bracht hem de herberg in. Hij kan verder niets over de zaak vertellen. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring af, verklaart geen bijzondere band met de partijen te hebben en tekent met zijn eigen merkteken. Bergum, 21 september 1762. Naam bij het merkteken: Jan Sijmens. Bevestigd door de commissaris en beëdigde klerk op 21 september 1762. Ondertekeningen: B. Douma en G. Wilhelmi.
Op 3 december laatstleden lag hij met zijn schuit aan de Kalkmerk in Amsterdam. Omstreeks zeven uur 's avonds gingen hij en zijn vrouw, Uilkjen Johannes, naar het schip van zijn vader Douwe Martens, die daar ook met zijn schuit lag. Zijn broer Marten Douwes en andere personen kwamen daar eveneens.
Kort daarna kwamen Albert Johannes, Oeble Abrahams, knecht van Douwe Martens, en Teije Claes, knecht van Marten Douwes, met Sipke Pieters naar Sjoerds schip. Volgens hun zeggen hadden zij Sipke in een hoerhuis gevonden.
Op 3 december laatstleden gingen zij omstreeks zeven uur 's avonds in Amsterdam van hun eigen schip, dat bij de Kalkmerk lag, naar het schip van Douwe Martens. Dat lag daar eveneens. Andere personen waren daar ook.
Hij heeft dit jaar als knecht op het schip van Douwe Martens gevaren. Op de derde van deze maand lag Douwe met zijn schip bij de Kalkmerk in Amsterdam. Oeble was toen op het schip van Marten Douwes. Daar vertelde Uilkjen Johannes, de vrouw van Sjoerd Douwes, hem het volgende. Uilkjen meldde hem dat uit haar vooronder haar tas met zilveren beugel en haak was gestolen. Daarin zaten haar gouden zonnehoedhaken en twee gouden ringen. Ook ontbraken een mannenhemd en minstens één doek.
Geert Jans, dorpsschoolmeester te Rijperkerk, 35 jaar oud, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat Douwe Pieters uit Rijperkerk op zondag 14 februari 1802 omstreeks negen uur in de ochtend bij het begin van de godsdienst op eigen gezag de klok te Rijperkerk heeft geluid. Verder hebben Andries Jans en Wopke Rienks diezelfde dag om twaalf uur ’s middags die klok nogmaals geluid, op een geheel ongebruikelijk tijdstip. Hij sloot zijn verklaring na duidelijke voorlezing af en ondertekende haar
Douwe Pieters luidde volgens Geert om negen uur op eigen gezag, bij het begin van de godsdienst.
Geert Jans verklaarde dat Douwe Pieters omstreeks negen uur op eigen gezag de klok had geluid. Hij noemde ook Andries Jans en Wopke Rienks, die de klok op het ongebruikelijke middaguur zouden hebben geluid. Gooitsen noemde dezelfde namen en tijdstippen, maar schreef het eigen gezag niet afzonderlijk aan Douwe toe.
Gooitsen Sydses, dienstknecht bij Ate Klases te Rijperkerk, 21 jaar oud, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat Douwe Pieters uit Rijperkerk op zondag 14 februari 1802 om negen uur ’s morgens bij het begin van de godsdienst de klok te Rijperkerk heeft geluid. Verder hebben Andries Jans en Wopke Rienks diezelfde dag om twaalf uur ’s middags de klok daar eveneens geluid, op een geheel ongebruikelijk tijdstip. Na duidelijke voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende haar te Bergum op 4 maart 1802.
Douwe Pieters luidde volgens Gooitsen om negen uur bij het begin van de godsdienst.
Het koffertje werd teruggevonden in een steeg tussen hun huis en dat van Douwe Riemers. Tjitske kon niemand aanwijzen die de deur en het kabinet had opengebroken.
Zeer waarschijnlijk dezelfde boer: Douwe Rinses / Douma / Douwma aan de Zomerweg. De aangever uit 1801 is 59 jaar, landbouwer aan de Zomerweg onder Hardegarijp. De boer uit 1807 woont op dezelfde weg onder Hardegarijp en is in zijn 66ste levensjaar, dus ongeveer 65. De naam en het verloop van leeftijd en woonplaats passen. De knechtenzaak uit 1805 noemt boer Douwe Rinses Douwma onder Hardegarijp. De handtekening in 1807 blijft onzeker en is geen zelfstandig bewijs voor de achternaam.
Sije Durks, Philip Pytters en Douwe Rinses vertellen over verdwenen schapen en gevonden slachtresten.
Hij ging meteen naar Douwe Rinses en vertelde wat er was gebeurd. Diens knecht ging met hem naar het genoemde land om naar hun schapen te zoeken. Zij ontdekten dat er twee van hun schapen ontbraken.
Philip Pytters, in zijn 22ste levensjaar, boerenknecht bij Douwe Rinses aan de Zomerweg onder Hardegarijp, naast de weduwe van Jan Cornelis, verklaarde onder ede dat op maandag de twaalfde omstreeks twaalf uur Sije Durks bij hem thuis kwam. Die was boerenknecht bij de weduwe van Jan Cornelis en vertelde dat hij een zwart schaap miste. Dat liep op het land waar Douwe Rinses ook zijn schapen had.
Douwe Rinses
Douwe Rinses, in zijn 66ste levensjaar, wonend aan de Zomerweg onder Hardegarijp, verklaarde onder ede dat op de twaalfde omstreeks twaalf uur Sije Durks bij hem thuis kwam. Die was boerenknecht bij de weduwe van Jan Cornelis aan de Zomerweg onder Bergum. Hij zei dat hij een zwart schaap miste uit het land waarin ook de schapen van de getuige liepen.
Zeer waarschijnlijk dezelfde boer: Douwe Rinses / Douma / Douwma aan de Zomerweg. De aangever uit 1801 is 59 jaar, landbouwer aan de Zomerweg onder Hardegarijp. De boer uit 1807 woont op dezelfde weg onder Hardegarijp en is in zijn 66ste levensjaar, dus ongeveer 65. De naam en het verloop van leeftijd en woonplaats passen. De knechtenzaak uit 1805 noemt boer Douwe Rinses Douwma onder Hardegarijp. De handtekening in 1807 blijft onzeker en is geen zelfstandig bewijs voor de achternaam.
In de nacht van 7 op 8 januari 1801 werd ingebroken in het huis van landbouwer Douwe Rinses Douma aan de Zomerweg onder Hardegarijp. Toen Douwe de volgende ochtend het huis doorzocht, miste hij uit een kistje in de kamer verschillende gouden sieraden, zilvergeld, een beugel en een tas.
Douwe Rinses Douma - 8 januari 1801
Douwe Rinses Douma was 59 jaar, landbouwer, en woonde aan de Zomerweg onder Hardegarijp. In de nacht van 7 op 8 januari 1801 werd bij de buitendeur van zijn huis een venster losgemaakt of uitgebroken. Daarna waren de achterdeur en binnendeuren geopend.
Zeer waarschijnlijk dezelfde boer: Douwe Rinses / Douma / Douwma aan de Zomerweg. De aangever uit 1801 is 59 jaar, landbouwer aan de Zomerweg onder Hardegarijp. De boer uit 1807 woont op dezelfde weg onder Hardegarijp en is in zijn 66ste levensjaar, dus ongeveer 65. De naam en het verloop van leeftijd en woonplaats passen. De knechtenzaak uit 1805 noemt boer Douwe Rinses Douwma onder Hardegarijp. De handtekening in 1807 blijft onzeker en is geen zelfstandig bewijs voor de achternaam.
In het buitenhuis van boer Douwe Rinses Douwma onder Hardegarijp ontdekten twee knechten en een arbeider dat persoonlijke bezittingen waren verdwenen. De knechten zagen op 5 januari 1805 deuren openstaan die de vorige avond gesloten waren geweest.
Lammert Geerts werkte als knecht bij boer Douwe Rinses Douwma onder Hardegarijp. Op vrijdagavond 4 januari lagen zijn hozen nog op een kist in het buitenhuis. Ze waren aan de binnenkant gevoerd met witte baai , een wollen stof. Aan de hakken was stopwerk aangebracht en bij een van de tenen was met blauw materiaal hersteld.
Douwe Rinzes Douma, huisman onder Hardegarijp , in zijn 40ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en verhoord. Hij verklaart dat hij op de 21ste van deze maand om elf uur met zijn 'voorkind' naar de 'fenne' ging. Tussen twee en drie uur kwam hij weer thuis. Toen merkte hij dat de schoenen van zijn vrouw, met daaraan de zilveren gespen gemerkt met de letters R. D., verdwenen waren. Zij hadden aan het schut in zijn buitenhuis gehangen en zijn nog steeds niet gevonden. Hij weet niet wie ze heeft gestolen. Hij weet het niet zeker, maar gelooft dat de bovendeur van het achterhuis openstond. Hij kan over deze of een andere zaak verder niets zeggen. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring en tekent eigenhandig in Bergum op 26 juni 1787. Handtekening: 'Douwe Bijouma'.
Minke Minnes, de vrouw van Douwe Rinzes Douma, huisman onder Hardegarijp, in haar 33ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaart dat haar man op de 21ste van deze maand met zijn 'voorkind' en knecht om ongeveer elf uur 's morgens naar de 'fenne' ging. Zij kwamen tussen twee en drie uur weer thuis. Haar man vertelde haar toen dat de schoenen van zijn vrouw, met de zilveren gespen erop en de letters R. D., verdwenen waren. Zij hadden aan spijkers op de 'middeling' gehangen en waren nergens meer te vinden. Minke zegt dat zij intussen de hele tijd met haar kleine kind in de kamer was. Zij weet geheel niet wie de genoemde schoenen met zilveren gespen heeft gestolen. Omdat zij verder niets weet, sluit Minke Minnes haar verklaring na voorlezing en tekent die eigenhandig in Bergum op 26 juni 1787.
Onder de accolade met ‘Franeker’. Nolo; F. Emmen; E. H. Romar; J. M. Andela; Douwe Sijltra; E. P. Van den Swaag.
Douwe Sijtes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Ybeltje Sijtters, vrouw van Jan Oebles in Eernewoude , in haar zesenveertigste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij al enige tijd op de goederen van Douwe Sijtes in Eernewoude lette en zijn huis kende. Douwe verblijft veel in Leeuwarden en is gisteren opnieuw daarheen gegaan.
Jitse Johannes ging door de raamopening Douwes huis binnen en opende de deur van binnenuit. Ybeltje en de dorprechter gingen vervolgens ook naar binnen. Zij merkten dat Douwes horloge, dat aan het bedstuit - de betimmering van de bedstede - had gehangen, ontbrak. Verder vonden zij alles in huis in orde. Daarna sloten zij de deuren weer en lieten Douwe Sijtes weten wat zij hadden ontdekt. Enkele dagen later kwam Douwe Sijtes uit Leeuwarden in Eernewoude aan. Hij verklaarde toen dat hij het horloge bij zijn vertrek thuis had achtergelaten, opgehangen. Ybeltje wist niet waar het horloge was gebleven. Zij voegde eraan toe dat Douwe zijn huis al enige tijd leeg laat staan en veel in Leeuwarden verblijft. Zij wist niet welke zaken hij daar te doen heeft. Meer kon zij daarover niet zeggen. Na voorlezing sloot zij haar verklaring af en ondertekende die in Bergum op 22 november 1786. Handtekening: Yebeltte Sijtters.
Als Douwe wegging, zette hij doorgaans het oostelijke houten luik van zijn huis van buiten op de wervel. Roelof wist dat er een ruit ontbrak uit het glazen raam bij dat luik. Daarvoor zetten zij gewoonlijk een plankje met een steen ertegen. Naar zijn beste herinnering riep Ybeltje Sijtters, de vrouw van Jan Oebles, hem op de 9de of 10de van deze maand. Zij lette op Douwe Sijtes en kende zijn huis.
Jitse Johannes, meestertimmerman en veenbaas in Eernewoude, vijfenzestig jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat Douwe Sijtes sinds enige tijd vaak in Leeuwarden verblijft en zijn huis, direct ten westen van het huis van dorprechter Roelof Sijtters, leeg laat staan. Als hij weggaat, zet hij van buiten de wervel op het oostelijke houten luik. Uit het raam daarachter ontbreekt een ruit. Daarvoor hebben zij doorgaans een plankje met een steen ertegen.
Douwe Sijtes, veenbaas in Eernewoude, in zijn negenenzestigste levensjaar, kwam vandaag uit Leeuwarden hierheen en verscheen nadat de voorgaande inlichtingen waren opgenomen. Hij werd beëdigd en ondervraagd en verklaarde naar waarheid: Douwe had in Leeuwarden een vracht baggelaar, een soort turf , liggen die hij daar verkocht. Om die aan de kopers uit te lossen, was hij op de 5de van deze maand naar Leeuwarden gegaan. Bij zijn vertrek had hij zijn zilveren horloge, waaraan een zilveren sleuteltje zat, aan het bedstuit laten hangen.
Deze pagina bevat de beschikbare verklaringen en stukken over de inbraak bij Douwe Sijtes.
Verklaringen en stukken: 1785: De inbraak bij Douwe Sijtes
Douwe Sijtes, huisman in Wijns , in zijn eenenvijftigste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij op de ochtend van de 28ste van deze maand ontdekte dat de buithuisdeur van zijn achterhuis openstond en niet gesloten was. De avond ervoor was die goed gesloten geweest. Ook het venster van het darschhuis stond open. Dat had aan een haak vastgezeten, met daarboven een spijker die de haak vasthield. Uit het glazen venster ontbrak een ruit. Naar zijn vermoeden was daar een hand doorheen gestoken en was de spijker boven de haak losgewrikt, zodat het houten luik kon worden geopend. Hij vermoedde dat degene die hem had bestolen daardoor was binnengekomen en via de achterdeur weer was weggegaan.
Meer wist hij niet. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en tekende die eigenhandig te Bergum op 31 januari 1785. Ondertekend: Douwe Sijtes. De verklaring werd dezelfde dag afgelegd voor de commissaris en secretaris, met ondertekeningen Reitsma en J. Sminia.
Trijntje Klases, vrouw van Douwe Sijtes, huisman in Wijns, volgens haar beste herinnering 38 jaar oud, was eerder opgeroepen en werd nu beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat ze op 28 januari van dit jaar omstreeks zes uur 's morgens opstond en ontdekte dat de deur van de kast in de spijskamer openstond. De avond tevoren was de kast goed gesloten geweest. Ze dacht meteen dat een vreemde in huis was geweest. Zij ging naar die kast om te onderzoeken of de sleutels, die zij daar gewoonlijk in droeg, er nog waren, maar zag dat ze ontbraken. Zij maakte dat meteen aan haar man bekend en zei dat er zeker dieven waren geweest.
Timkje Hendriks, meid bij Douwe Sijtes, huisman in Wijns, in haar achttiende levensjaar, was eerder opgeroepen en werd nu ondervraagd. Zij verklaarde dat ze op de ochtend van 28 januari van dit jaar, toen ze uit bed opstond, zag dat de kast in de spijskamer bij hun bed openstond. Zij maakte daar verder geen overweging bij en ging aan haar werk. Kort daarna hoorde ze van haar werkgeefster dat er dieven in huis waren geweest.
Tjitske Douwes, weduwe van Johannes Eeltjes, woont op 't Molenend onder Oenkerk en is in haar 71ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Douwe Sjoerds woont bij haar en is zwak van verstand, zoals zij dat omschrijft. Daarom beheert zij zijn goederen.
Douwe Tabes vertelt over zijn verdwenen kamizool , broekje en halsdoek.
Douwe Tabes
Douwe Tabes woonde als boerenknecht bij Dirk Hendriks, boer onder Giekerk. Hij was in zijn tiende levensjaar. Hij werd opgeroepen en ondervraagd. Hij verklaarde dat afgelopen donderdag, de zestiende van deze maand, uit zijn kleding in het binnenhuis was gestolen: een bruin kamizool met een grijze baaien voering en zwarte zijden knopen, een zwart enkel linnen broekje en een halfzijden genette halsdoek, afgezet met blauwe strepen.
Minke Sjoerds was dienstmeid bij Froukjen Jans, weduwe van wijlen Douwe Volkerts Wadman in Bergum.
Froukjen Jans, weduwe van wijlen Douwe Volkerts Wadman, woonde in Bergum.
Douwe Wadman — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Douwe Wadman: Minne is op 3 februari bij hem aan huis gekomen en heeft hem voorstellen gedaan om een overeenkomst te sluiten over de nalatenschap van zijn vrouw en over de opvoeding van het kind van Minne Martens en diens vrouw Tettje Wadman. Douwe weet niet dat Minne verder orde op zijn zaken heeft gesteld. Hij heeft wel gehoord dat Minne graag in het huis wilde komen. De persoon aan wie Douwe en zijn broer Hendrik Wadman het toezicht hadden toevertrouwd, durfde hem zonder Douwes voorkennis niet toe te laten. Douwe weet verder niets, sluit na voorlezing en ondertekent te Bergum op 6 februari 1782 als D. G. Wadman.
Hendrik Wadman: Hendrik Wadman, herbergier te Tietjerk , in zijn 32ste levensjaar, wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij heeft gehoord dat Minne Martens op 27 januari 1782 te Bergum was en later daar terugkwam. Hij heeft Minne zelf op 4 februari 1782 te Bergum gesproken. Minne heeft daar aan hem en zijn broer Douwe Wadman voorstellen gedaan voor een overeenkomst over de goederen en het kind van Tettje Wadman en Minne Martens.
Douwe Wadman, huisman te Bergum, ongeveer 50 jaar oud, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zaterdag de 25ste was hij 's middags in het Nieuwblaauwhuis, in het huis van Jacobus van Lingen, onder de rechtsmacht van de stad Leeuwarden . Gerben Sikkes kwam daar ook binnen. Er waren meer mensen en er werd gesproken over het feit dat Gerben de dinsdag tevoren bij het boelgoed van Bauwe Tennis te veel had gezegd.
Antje Jans en Douwe Willems ontdekken de verdwenen afvoer van hun regenwaterbak.
Antje Jans, jonge dochter in haar 16de levensjaar, woont bij haar moeder Dieuwke Harkes, weduwe van Jan Andrijs en inmiddels hertrouwd met Douwe Willems, huislieden in Rijperkerk. Zij werd opgeroepen en ondervraagd. Op de morgen van 16 april stond zij iets vóór zes uur op. Toen zij het buitenvenster van de kamer opende, merkte zij dat aan een hoek van de keuken een loden pijp met opvangbak was weggenomen.
De pijp was ongeveer zes voet lang en liep vanuit de loden opvangbak naar de regenwaterbak in huis. Zij wist niet wie de diefstal had gepleegd en gaf Douwe Willems bericht. Zij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 17 april 1809: Antje Jans.
Douwe Willems
Douwe Willems, landbouwer in Rijperkerk, is in zijn 44ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de morgen van 16 april kreeg hij bericht van Antje Jans, die boven was opgestaan, dat aan een hoek van de keuken ongeveer zes voet loden pijp met een opvangbak was afgesneden.
De pijp liep naar de regenwaterbak in huis. Hij onderzocht dit en vond het inderdaad zo. Hij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 17 april 1809: Douwe Willems.
Drewes Ewolts, woonachtig te Ham in Groningen, dicht bij Aduwart, in zijn achtenzestigste levensjaar, verscheen op oproep, werd beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij die ochtend tussen ongeveer vier en vijf uur zijn bruine driejarige ruin op zijn land miste. Omdat hij het paard nergens kon vinden, besloot hij naar Oostermeer te reizen. Na enig zoeken vond hij het op de markt. Een persoon uit Grootegast, zoals men zei, had het voor dertig daalders verkocht aan een koopman uit Steenwijk die hij niet kende.
Minne Drewes, die thuis bij zijn vader Drewes Ewolts woonde, een boer te Ham in Groningen, dicht bij Aduwart, was in zijn tweeëntwintigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat die ochtend tussen vier en vijf uur de driejarige bruine ruin van het land van zijn vader vermist bleek. Zij konden het paard nergens vinden. Hij reisde daarom met zijn vader naar Oostermeer. Daar vonden zij het na enig zoeken op de markt terug. Volgens wat men zei had een voor hem onbekende persoon uit Grootegast het paard voor dertig daalders verkocht aan een koopman uit Steenwijk, die Minne evenmin kende.
De volgende zaterdag hoorde hij van een ander dat te Grootegast bij de wedman te een dergelijk paard stond. Hij reisde er gisteren, de achtentwintigste, meteen heen om het uit te zoeken. Toen hij aankwam, vond hij zijn vermiste paard en herkende het als het zijne. Hij vroeg de wedman het mee te mogen nemen. Dat werd geweigerd. De wedman stuurde hem met een briefje naar drost Driessen te Zuidlaren. Hij vertelde de drost wat er was gebeurd, maar ook die gaf het paard niet direct mee. Hij moest donderdag terugkomen.
Omstreeks vijf uur 's avonds bevond hij zich bij Vijversberg aan het einde van de Zwarteweg. Drost Jelte van Sminia en diens knecht Anne Wittenburg haalden hem in, evenals Folkert en Binne Wadman, die beiden te paard reden. Hij hoorde dat er gesproken werd, maar wist niet wat er gezegd was.
Bergum 1803 - Durk Douwes en drie paar zilveren gespen
Op 27 april 1803 vertelde Durk Douwes uit de Heidstreek onder Bergum hoe hij in de vroege ochtend drie paar zilveren gespen van schoenen miste. In dezelfde nacht had hij nog naar een koe gekeken die moest kalven.
Durk Douwes
Durk Douwes woonde op de Heidstreek onder Bergum en was in zijn 35ste levensjaar. Hij verklaarde op 27 april 1803 dat hij bij het opstaan in het achterhuis de deuren van het buitenhuis en middelhuis open aantrof. Het houten venster van het voorhuis was opengebroken. Uit een glazen venster was een ruit verwijderd. Die vond hij terug bij het venster. Durk vermoedde dat iemand door de opening de sluiting van het houten venster had losgemaakt.
Uit de verklaring kan het woonhuis van Durk Douwes niet met zekerheid worden aangewezen.
Durk Jeens — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Durk Jeens vertelt hoe hondengeblaf hem wakker maakte en wat hij later bij zijn huis vond.
Durk Jeens
Durk Jeens, koopman en lid van het gemeentebestuur van Tietjerksteradeel, woonachtig in Bergum en in zijn zesenzestigste levensjaar, verscheen, legde de eed af en werd ondervraagd. Hij verklaarde dat hij die nacht om tien uur met zijn vrouw naar bed was gegaan en meteen in slaap was gevallen. Maar al na een halfuur werd hij weer wakker door het geblaf van twee kleine hondjes die bij hen in het slaapvertrek waren, en door het geblaf van de dog die in het achterhuis opgesloten was.
Ondertekend: Durk Jeens.
Durk Jeens noemt de diefstal van een loden pijp bij zijn buurman Sybren Douwma op 24 februari 1807. De laatste zaak uit boek 5 noemt Sybren Douma op Gaastmaburen, eveneens op 24 februari. Naamvariant, datum, voorwerp en expliciete verwijzing ondersteunen deze aansluiting. Dat bewijst geen gemeenschappelijke dader.
Roel Durks, boerenknecht bij Durk Jeens, inwoner van Bergum , is in zijn 51ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. In de nacht van 13 op 14 maart is uit een broek die bij zijn bed in het buitenhuis hing een zilveren zakhorloge gestolen met een koperen buitenkast.
Aebele Binnes, boerenknecht bij Durk Jeens in Bergum, is in zijn 19de levensjaar. Hij werd opgeroepen en ondervraagd. In de nacht van 13 op 14 maart zijn van een bank voor zijn bed in het buitenhuis gespikkelde kousen gestolen. Van het hout naast het bed verdwenen een grauwe linnen broek en een dito linnen jasje met kleppen en zwarte benen knopen.
Taeke Oedses, arbeider in Bergum, is in zijn 44ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de avond van 12 april omstreeks zes uur was hij bij landbouwer Durk Jeens in Bergum, waar hij werkte. In het achterhuis achter de paarden zag hij een kledingstuk hangen van de kleine knecht Aebele Binnes.
Janke Fokkes, dienstmeid bij landbouwer Durk Jeens in Bergum, is in haar 32ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde het volgende. Op de avond van 12 april rond zes uur kwam arbeider Taeke Oedses zeer ontsteld in de keuken. Hij vertelde over een bijzondere vondst in het kledingstuk van de kleine knecht Aebele Binnes, dat achter de paarden hing: een oude witte doek in de linkerzak en een holle koperen horlogekast in de rechterzak.
Gjalt Uilkes, arbeider bij landbouwer Durk Jeens in Bergum, is in zijn 40ste of 48ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op 12 april rond zes uur 's avonds ging hij het buitenhuis binnen. Hij ontmoette meid Janke Fokkes, die zeer ontsteld was en hem vertelde dat in het kledingstuk van Aebele Binnes een holle koperen horlogekast met. meer goederen zaten.
Roel Durks, boerenknecht bij landbouwer Durk Jeens in Bergum, is in zijn 51ste of 55ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de avond van 12 april kwam hij uit Leeuwarden . Janke Fokkes en anderen vertelden hem dat zij in een kledingstuk van Aebele Binnes in het buitenhuis een holle koperen horlogekast, een zilveren onderdeel, een met een bandje samengebonden eind stalen horlogeketting en een zilveren zakhorloge hadden gevonden.
Rinske Martens, vrouw van Fedde Jans, veerschipper tussen Bergum en Leeuwarden, is in haar 29ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Enige weken geleden had zij voor knecht Roel Durks bij Durk Jeens een hemdrok gemaakt, met oude benen knopen. Dezelfde hemdrok werd haar op 13 april door de baljuw getoond.
Aebele Binnes, kleine knecht bij landbouwer Durk Jeens in Bergum, is in zijn 19de levensjaar en zit vast. Hij verklaart dat hij vier weken geleden van Peke Noord, wonend aan de Veenwoudsterwal, goederen heeft gekocht: een horloge, een witte hemdrok met zwarte knopen, nieuwe schoenen van Roel Durks en een donkergroen jasje dat ook van Roel was.
Hij had dat jasje naderhand zelf vermaakt en droeg het aan. Hij noemt vervolgens een linnen buis van een Tjebbe die bij Durk Jeens woont, en een linnen broek. Hij noemt verder een donkergroen broekje van Iuen Lippes, een rode halsdoek van Roel Durks en een blauwbonte zakdoek waarvan hij niet zeker kan zeggen of die van Roel of Iuen Lippes is.
Volgens hem kocht hij al die goederen van Peke Noord op de markt in Bergum voor dertig carolusgulden . Hij haalde de spullen aan de Veenwoudsterwal. Bij de koop of het ophalen had hij ze niet bekeken; thuis bij Durk Jeens zag hij dat ze allemaal heel waren. Hij haalde spullen uit de zakken en beschadigde of maakte ze weg, omdat Roel en anderen anders zouden zeggen dat hij ze gestolen had.
Hij vertelde over het vallen en in stukken raken van het horloge en noemde daarbij zijn boer Durk Jeens. Hij verklaart verder dat hij die avond in zijn detentie uit moedeloosheid had geprobeerd zich op te hangen met een touw. Een gerechtsdienaar had hem daarvan verhinderd. Hij zegt niet te weten hoe bij zijn boer tweemaal brand was ontstaan.
Klaaske Jacobs Nink woont bij haar vader Jacob Nink, koopman en winkelier in Bergum, en is in haar 19de levensjaar. Zij werd opgeroepen en ondervraagd. In de week van Pasen ontving zij in de winkel van Oebele Binnes, vroeger kleine knecht bij Durk Jeens, een tweeguldenstuk. Zij herkent het als het stuk dat baljuw Van Sminia haar deze avond toont.
Roel Durks, knecht bij landbouwer Durk Jeens in Bergum, is in zijn 51ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Er was geld vermist toen Oebele kleine knecht bij Durk Jeens was. Roel vertelde het voorval aan baljuw Van Sminia. Die vorderde het betreffende tweeguldenstuk bij Jacob Nink op en toonde het hem deze avond.
Durk Jeens noemt de diefstal van een loden pijp bij zijn buurman Sybren Douwma op 24 februari 1807. De laatste zaak uit boek 5 noemt Sybren Douma op Gaastmaburen, eveneens op 24 februari. Naamvariant, datum, voorwerp en expliciete verwijzing ondersteunen deze aansluiting. Dat bewijst geen gemeenschappelijke dader.
In Kuikhorne werden in de nacht van 29 op 30 december 1801 bij drie landbouwers vensterruiten gebroken. Durk Johannes en Goortze Gaeles beschreven verdwenen lakens, hemden en andere textiel. Oeble Binnes miste een zijde spek uit de melkkelder . Het waren drie afzonderlijke aangiften.
Durk Johannes
Durk Johannes, landbouwer in Kuikhorne onder Bergum, is in zijn 70ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd . In de nacht van 29 op 30 december werden de glazen uit het keldervenster gebroken en werd zo in de kelder ingebroken.
Na duidelijke voorlezing sloot hij en tekende te Bergum op 31 december 1801: Durk Johannes.
Zeer waarschijnlijk dezelfde schipper en zoons: Minze Durks, Minze Polle, en zijn twee zoons in 1809. De fuikzaak noemt Minze Durks, bijgenaamd Minze Polle, schipper uit Rottevalle, die met zijn twee zoons voer. Het verhoor van maart noemt dezelfde naam, bijnaam en woonplaats, met zoons Durk en Jan. De scheepseigenaar uit de fuikzaak heet Wybe Sijgers, bijgenaamd Wybe Pot; deze wordt niet gelijkgesteld aan de Syger Pot uit het eerdere verhoor. Een vermelding bij het meer bewijst geen daderschap van de fuikdiefstal.
Durk Minzes, schippersknecht bij zijn vader Minze Durks in Rottevalle onder Noorder-Drachten, is in zijn 22ste levensjaar en zit vast. Hij verklaart dat hij met zijn vader in een kluitschip bij de dam te Bergum ligt en dat zij daar zijn aangehouden. Het schip is beladen met heide en ruim veertig bossen bezemrijs.
Dirk zegt niets te weten van het bodem met was dat achter hun schip bij de dam in het water is gevonden. Hij had het nooit eerder gezien dan nu, toen het hem werd getoond. Hij wist verder niets en sloot na voorlezing met zijn eigen kruismerk te Bergum op 25 maart 1809. Het merk van Durk Minzes is gewaarmerkt door P.W.G.
Volgens de afspraak die Dirk met Rinse maakte, ging Louw de volgende ochtend met Dirk naar het huis van Jan Johannes in de Surhuisterveenster heide. Zij wachtten daar enige tijd op Rinse, die de drie hennen in een zak zou meenemen. Daarna gingen zij met zijn drieën en met de hennen naar het huis van Durk Pytters in dezelfde heide.
Dirk en Louw kwamen eerst bij Jan Johannes in de heide bijeen met Rinse. Daarna gingen zij met de drie hennen in een zak naar Durk Pytters. Die was thuis. Op hun vraag of hij de drie hennen aan Rinse had verkocht, ontkende Durk eerst. Uiteindelijk gaf hij de verkoop toe. Hij zei de dieren voor achttien stuivers te hebben gekocht van Jacob Jelmers, ook Jacob Garijper genoemd, uit dezelfde heide. Hij nam op zich de vierentwintig stuivers die Rinse had betaald terug te geven.
Op zondagmiddag 25 maart kwam Durk Pytters uit de Surhuisterveenster heide met drie hennen bij Rinse. Ze hadden de tekening die Dirk had opgegeven. Rinse kocht ze voor vierentwintig stuivers. Hij noemde Jits en Cornelis Ages uit Smallinger Einde als aanwezigen bij de betaling. Terwijl Rinse met hen buiten de hennen bekeek, vertrok Durk.
Rinse ging met Dirk en Louw naar Durk Pytters en trof hem thuis. Durk ontkende aanvankelijk de verkoop, maar bekende die uiteindelijk en beloofde de vierentwintig stuivers aan Rinse terug te geven. Ook werd Jacob Garijper uit de heide genoemd als degene van wie Durk de hennen had gekocht. De drie hennen kwamen weer bij Dirk en Louw. Over de haan kon Rinse niets te weten komen.
Gaele Tabes, boerenknecht bij de weduwe van Durk Teunis in Giekerk, was in zijn vijfentwintigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, legde de eed af en werd ondervraagd. Hij verklaarde dat hij op 7 juni om negen uur 's morgens goederen miste uit zijn bedstee in het buitenhuis .
Antje Clases werkte als meid bij de weduwe van Durk Teunis, boerin in Giekerk. Zij was in haar vijftiende levensjaar. Zij werd opgeroepen en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij op de zevende van deze maand tussen vier en vijf uur 's middags ontdekte dat uit een kist in de paardenstal van het buitenhuis van de boerderij goederen waren verdwenen: een stuk wit doek van ruim 25 ellen ; een stukje grauwe stof, grijzing , van 10 ellen; een grauw genaaid laken; en een roodgestreepte kussensloop.
Oudkerk 1802 - Het zilveren zakhorloge van Ebe Jacobs verdwenen
Arbeider Ebe Jacobs uit Oudkerk vertrok op 20 juli 1802 om zeven uur in de ochtend van huis. Toen hij diezelfde ochtend om tien uur thuiskwam, ontdekte hij dat er twee planken waren losgetrokken en een deur van het achterhuis was opengebroken.
Ebe Jacobs - 21 juli 1802
Ebe Jacobs, arbeider te Oudkerk, 62 jaar oud, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat hij op de 20e van deze maand ’s morgens om zeven uur van huis is gegaan en diezelfde ochtend om tien uur thuiskwam. Toen ontdekte hij dat twee planken van het zijderhuis waren afgetrokken en dat de deur van het achterhuis met geweld was opengebroken. De aangever ontdekte bij verder onderzoek dat uit een kastje dat in de kamer hing een zilveren zakhorloge met gladde kast en een stalen ketting waren vermist.
Ebe Jacobs.
Ebe Jacobs was 62 jaar oud. Hij kon geen dader noemen en zette op 21 juli 1802 in Bergum zijn handtekening onder de verklaring.
De woning en het hangkastje van Ebe Jacobs zijn niet nauwkeurig te lokaliseren.
Knecht Ebe Jans, in zijn zevenendertigste levensjaar, had al langer het vermoeden dat er rogge verdween. Hij begreep niet hoe iemand binnen kon komen: iedere avond werden de deuren en vensters gesloten en voor het raam zaten ijzeren staven.
Ebele Wijbes en Gertje Lautenbach woonden onder Bergum , aan de kant van Veenwouden . In november 1763 legden zij ieder een verklaring af over verdwenen sieraden.
Ebele Wijbes
Ebele Wijbes, boer onder Bergum aan de kant van Veenwouden, in zijn 27ste à 28ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd volgens het formulier van de mennonieten en ondervraagd. Hij verklaarde dat ongeveer drie weken eerder uit zijn kabinet een gouden ring en een gouden punthaak waren verdwenen. Afgelopen zaterdagmorgen had hij gemerkt dat uit hetzelfde kabinet het gouden kroontje van zijn vrouw met drie strengen rode koralen ontbrak.
Gertje Lautenbach, vrouw van Ebele Wijbes, wonend onder Bergum aan de kant van Veenwouden en in haar 22ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij ongeveer drie weken eerder uit haar kabinet een gouden ring en een gouden punthaak had vermist. Afgelopen zaterdag had zij ontdekt dat uit dat kabinet haar gouden kroontje met drie strengen rode koralen ontbrak.
Het brood haalde zij bij Edse Pijtters, die molenaar en bakker was in Bergum. Zijn broden droegen de letter E. Op zaterdagavond, na elf uur, ging Doetje naar bed.
Sijtske Jans wonende te Oostermeer oud in t 28ste Jaar geciteert etc getuigde de Waarheit te Zijn dat Gerben Ybes meester Backer te oostermeer op den 26 october 1758 publijk op de Straat heeft uitgeroepen dat Nanne Oosterhof hem Zijn gouden Knopen had ontstolen en dat hij oosterhof daar van Zulke Schobijakken als Fooke Jans en Harmanus Muldering Zijn onderhield ook mede dat Nanne oosterhof een valsche quitantie en Edul Schrijver was
Waarschijnlijk dezelfde persoon: Doetje Jans en haar overleden man Eebe Dids. Doetje is in 1771 54 jaar en in maart 1781 ruim 63. Beide verklaringen noemen haar als weduwe van Eebe Dids; de naam van haar man is in de verklaring van 1781 onzeker gelezen. De streek en de leeftijd ondersteunen de koppeling.
In december 1771 woonde de ongehuwde Allert Pytters op de Hooggeesten bij Bergum. Zijn leeftijd staat genoteerd als "in 27 of 28ste jaar". Bij hem in huis woonde Doetje Jans, in haar vijfenvijftigste levensjaar (54 jaar oud), weduwe van Eebe Dids. Op 12 december legden zij allebei een verklaring af over een inbraak in hun woning.
Antje Geerts en Eelke Oeges vertellen over de inbraak bij timmerman Gerrijt Thomas. Pijbe Eeltjes mist in dezelfde nacht zijn schuitje.
Eelke Oeges
Eelke Oeges, dienstknecht bij timmerman Gerrijt Thomas onder Oudkerk, is in zijn 24ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de morgen van 25 november kwam dienstmeid Antje Geerts bij hem en vertelde dat in de melkkamer was ingebroken en gestolen.
Hij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 29 november 1810: Eelke Oeges.
Gepke verklaarde verder dat ze een boodschap had gedaan. Toen ze tussen zes en zeven uur terugkwam, vond ze alleen Meine Christiaans nog bij haar zuster in huis. Hij vertelde hun beiden dat hij met zijn gezelschap had besloten het huis en pakhuis van koopman Eelke Rammerts Boonstra in brand te steken en in de lucht te laten vliegen.
Wijbe Philips Schetter, schuitvaarder te Bergum , in zijn 33ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij afgelopen donderdagavond, de 26ste, met zijn met cichorei beladen schuit te Garijp was gekomen. Hij zou daar lossen bij de cichoreifabriek van Eelke Rommerts.
Na ongeveer een kwartier kwamen ze terug. Niemand was er meer, maar ze zagen dat de ruiten van de theekast waren stukgeslagen. Sijmen ging toen naar buurman Pieter Gerbens, waar zijn moeder heen was gevlucht. Hij bleef daar tot vijf uur de volgende morgen. Daarna ging hij naar zijn zwager Eelke Welles. Eelke ging naar het huis van Sijmens moeder, terwijl Sijmen tot zeven uur bij zijn zwager bleef. Toen hij thuiskwam, was hun voerman al vertrokken. Niemand wist toen dat er iets ontbrak. Maar rond twaalf uur 's middags wilde hij zijn schoenen met zilveren gespen aantrekken. Ze stonden op een lege bedstede en hij had ze voor de veiligheid met een partij lege graan zakken bedekt. Hij ontdekte dat de gespen van zijn schoenen ontbraken en dat ook een zilveren gesp van de schoenen van zijn moeder, die daar eveneens stonden, verdwenen was. Zijn gespen zijn groot en langwerpig vierkant, met zilveren beugels. Vorig jaar kocht zijn broer Roel ze bij zilversmid De Wal te Leeuwarden voor 23-14-8. Ze zijn niet met letters of andere kenmerken gemerkt. Meer weet hij er niet van. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende die. Bergum, 3 april 1794. Handtekening: Symen Alzes Nycolai.
Eelke Wijbes, wonend in Sijgerswoude onder Garijp, naar zijn beste weten in zijn vijfenzestigste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij in het veen van Freerk Sijbes in de bolderen onder Garijp...
Akke Harings, vrouw van Eelke Wijbes, wonend in Garijp, naar haar beste weten in haar vijfenzestigste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat Akke Oeges, de vrouw van Freerk Sijbes, op afgelopen pinksterdinsdag omstreeks zes uur 's avonds bij haar in huis was gekomen. Akke Oeges zei dat zij voor een boodschap in Bergum was geweest. Zij zat enige tijd met Akke Harings te praten en leek in goede orde.
Terwijl Albart Eelkes de koeien haalt en Eelkien Wijbes bij de buurman is, verdwijnen schoenen met zilveren gespen en twee doeken.
Eelkien Wijbes
Eelkien Wijbes, de vrouw van Albart Eelkes, boer te Garijp , in haar 39ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op 24 augustus omstreeks vijf uur 's avonds was haar man de koeien gaan halen. Zijzelf ging hun buurman Lense Carels bezoeken en deed de deuren niet op slot. Toen zij diezelfde avond omstreeks zes uur haar schoenen uit de spijskamer wilde halen, merkte zij dat die weg waren. Ze hadden vooraan een zilveren gesp met de letters E: W. Ook miste zij haar roodbonte hoofddoek met een zogenoemde 'Mutske doek' van de kist. Zij dacht dat de diefstal gepleegd was terwijl zij en haar man beiden buiten waren. Zij wist niet wie het gedaan had.
Eelkien Willems woonde met haar man Anne Taekes, boer in Eernewoude . Zij was in haar dertigste levensjaar.
Eelkien Willems
Eelkien Willems, huisvrouw van Anne Taekes, boer te Eernewoude , in haar dertigste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat zij gisterenmorgen omstreeks zonsopgang, een nieuw stuk doek van ongeveer 26 ellen miste. Dat had uitgespannen vóór haar huis gelegen. Zij wist niet waar het doek was gebleven.
Zij wist niet wie het doek had weggenomen. Wel had Johannis Melles, wonende onder Wartena , haar bericht dat kort na zonsopgang een persoon vóór haar huis was gekomen die naar de weg naar Franeker vroeg. Hij had een jongen bij zich. Door de grote afstand kon niet worden onderscheiden wie het waren. Zij sloot na voorlezing haar verklaring en zette haar gewone merk. Bergum , 13 september 1756, eigenhandig merk van Eelkien Willems. Daaronder dezelfde datum, H:W: v Altena en J:T:Ypeij.
"Edelmogende heren, wij voegen de verklaring bij van Eelkien Willems, huisvrouw van Anne Taekes, over het stuk doek dat op de 12de vóór hun huis te Eernewoude was uitgespannen om te bleken en daar verdween. Het wordt nog vermist en men weet niet waar het gebleven is. Wij hebben daarover niets anders kunnen ontdekken. Met respect blijven wij uw zeer gehoorzame en onderdanige dienaren, het gerecht van Tietjerksteradeel."
Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje, wonend op de Nieuwe Stad te Bergum, verklaarde dat op zondagavond de 26e van deze maand enkele mensen bij haar thuis waren om koffie te drinken: Liebbe Geerts, boerenknecht bij Antje Jochums in Garijp; Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Roels in Garijp; en Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Jennes te Bergum. Verder waren Eelkje Sakes, dochter van Sake Rienks, timmerman te Bergum, en Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, aanwezig.
Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, timmerman te Bergum, verklaarde dat zij op zondagavond de 26e koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum. Bij haar waren Liebbe Geerts, boerenknecht bij Antje Jochums in Garijp, Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Atze Oebles in Garijp, Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, en Trijntje Wipkes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum. Ook Aaltjes dochter Uilkjen Jans was er. Zij woonde bij Popke Sakes, timmerman te Deinum.
Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, verklaarde dat zij op zondagavond de 26e koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum. Verder waren er Liebbe Geerts, boerenknecht bij Antje Jochums in Garijp, Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Atze Oebles in Garijp, Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, en Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, huisman te Bergum. Ook Aaltjes dochter Uilkjen Jans, wonend bij Popke Sakes, huisman te Deinum, was er.
Liebbe Geerts, dienstknecht bij Antje Jochums in Garijp, in zijn drieëntwintigste levensjaar, verklaarde dat hij op zondagavond de 26e, samen met Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Atze Oebles in Garijp, Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, en Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, huisman te Bergum, koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum.
Gabriel Oebles, dienstknecht bij de weduwe van Atze Oebles in Garijp, in zijn tweeëntwintigste levensjaar, verklaarde dat hij op zondagavond de 26e koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum. Bij hem waren Liebbe Geerts, dienstknecht bij Antje Jochums in Garijp, Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, en Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, timmerman te Bergum.
Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, in zijn drieëntwintigste levensjaar, verklaarde dat hij op zondagavond de 26e met Gabriel Oebles, dienstknecht bij de weduwe van Atze Oebles te Garijp, en Liebbe Geerts, dienstknecht bij Antje Jochums in Garijp, Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, en Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, huisman te Bergum, koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum. Ook haar dochter Uilkjen Jans was er.
Eelkjen Wijbes (V77). Eelkjen Wijbes is de vrouw van Maarten van der hoofd. Zij woont in Bergum, tegenover de 'Homeij'... van de heer grietman Sminia, en is ruim 51 jaar oud. Zij wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaart dat zij gisterenmiddag, iets vóór twee uur, rumoer hoorde en naar buiten ging. Zij zag toen de man die hier nu in hechtenis zit een vreemdeling eerst hard tegen de heg van grietman Sminia gooien en daarna tegen de grond. Hij zei dat de man zijn bek moest houden, anders zou hij hem duivels slaan. De vreemdeling bloedde hevig en deed niets anders dan kermen en jammeren.
Molenaar Folkert Jans en Eelkjen Wolters vinden de achterdeuren open. Een koperen ketel, beddengoed, kleding, schoenen en een hoed zijn verdwenen.
Eelkjen Wolters
Eelkjen Wolters, wonend te Garijp bij molenaar Folkert Jans, met wie zij momenteel in ondertrouw is, in haar 27ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat gisterenmorgen ontdekt was dat uit het achterhuis bij de koeienstallen een koperen ketel en een koperen boffertpan waren gestolen. Uit de bedstee daar waren weggenomen: een deken van spierlinnen, twee lakens, een peluw met peluwsloop, een paar schoenen met veters, een hoed, een leren broek met koperen knopen, een serge hemdrok, twee bruine linnen broeken en een bonte broek, een zwart damasten kamizool en een bonte dek. Zij wist niet wie deze goederen had gestolen en ook niet hoe de dief in huis was gekomen. De deuren waren de avond tevoren goed gesloten; 's morgens werden ze open aangetroffen. Eelkjen Wolters kon verder niets zeggen, sloot haar verklaring na voorlezing en zette haar kruis als merk. Bergum, 29 januari 1768. Eelkjen Wolters; eigenhandig gezet merk. Aldus verklaard voor grietman en beëdigd klerk te Bergum, 29 januari 1768. H.W. van Altena; G. Wilhelmi.
Suameer 1778: de schoenen en zilveren gespen van Eelse Joukes
Getuigenverklaringen van Jouke Mennes en zijn zoon Eelse Joukes, afgelegd op 9 november 1778.
In november 1778 verdwenen in Suameer de schoenen van Eelse Joukes. Aan de schoenen zaten zilveren gespen met de letters E:J: als merkteken. Eelse woonde bij zijn vader Jouke Mennes.
Sjouwe Pijtters, zijn broer Andrijs Pijtters en de dienstmeid Eelske Heerkes legden op 16 november een verklaring af. De broers beschreven de vermiste voorwerpen. Eelske vertelde bovendien wat zij enkele avonden eerder bij het raam had gehoord.
Eelske Heerkes hoorde het schuifraam vallen
Eelske Heerkes, dienstmaagd bij Andrijs en in haar 26ste levensjaar, kwam op zaterdagmorgen zelf de kamer binnen. Zij zag modder op de vensterbank en modderige voetsporen op de vloer. Zij ging naar achteren en waarschuwde Andrijs. Daarna onderzochten zij samen de ladetafel.
Eeltje Gosses, schipper en veenbaas , wonend in Slokherne onder Oenkerk , ongeveer vijfendertig jaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen donderdagmorgen, 27 november 1794, vertrok hij met zijn vrouw van huis. Hij ging naar zijn schip, dat te Oudkerk lag en met wortels geladen was. De volgende morgen voer hij ermee van Oudkerk naar Leeuwarden en daarna naar SchilCampen onder het rechtsgebied van die stad. Afgelopen dinsdag, toen hij daar nog met zijn schip lag, kreeg hij bericht dat de deuren van zijn huis openstonden, dat een deur van het kabinet eraf was en dat de kroon van het kabinet in twee stukken op de grond lag. Hij ging onmiddellijk naar huis. De deuren waren toen door iemand weer enigszins dichtgedaan. Hij zag dat ze opengebroken leken te zijn: de beide scharnierbanden van de onderdeur waren afgebroken. Goede mensen hadden deze tijdens zijn afwezigheid zo goed en zo kwaad als mogelijk weer vastgeslagen, om het huis aan de buitenkant enigszins af te sluiten. Binnen vond hij de deur van het kabinet op de grond en ook de kroon van het kabinet in twee stukken. Hij onderzocht verder of iets uit het kabinet ontbrak. Van een damasten hemdrok was een rij zilveren knopen met gedraaid werk afgesneden. Ook ontbraken zijn zilveren broekgespen , met zilveren beugels en gemerkt met de letters I G, en een paar zilveren zonhoedshaken van zijn vrouw. Hij weet niet dat er nog meer is gestolen. Hij weet evenmin wie de diefstal heeft gepleegd en verder niets van de zaak. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en plaatste zijn eigen handmerk . Bergum , 4 december 1794. Merk van Eeltje Gosses.
In de marge: beschikking om nadere verklaringen op te nemen van degenen die de braak of diefstal het eerst ontdekten en Eeltje Gosses erover berichtten of lieten berichten. Alle informatie die het meest geschikt is om de braak op te helderen en te ontdekken moet aan het Hof worden toegezonden. Als de dader of daders vervolgens bij het plegen worden gevonden of bekend worden, moeten hun bekentenissen worden opgenomen en toegezonden en de daders naar het gedemolieerde Blokhuis worden overgebracht.
Goutske Hinnes, echtgenote van Jan Jens Croese, veenbaas te Oenkerk, in haar 42ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandag, midden overdag, kwamen twee buurvrouwen bij haar thuis, Trijntje Jens, echtgenote van Willem Pieters, en Aatje Dirks, echtgenote van Hendrik Douwes. Haar zuster Rinske Hinnes, echtgenote van Alle Jijgens, was toevallig ook bij haar. De twee vrouwen vertelden hun dat Grietje Hendriks, dochter van Hendrik Douwes, 's morgens, toen zij het huis van Eeltje Gosses passeerde, had gezien dat de onderdeur openstond. Grietje wist dat Eeltje en zijn vrouw niet thuis waren en begreep niet waarom de deur open was. Zij was naar binnen gegaan om dit te onderzoeken en had gezien dat een kabinetdeur eraf was en op de grond stond. Daarvan had zij onmiddellijk haar moeder Aatje Dirks bericht. Aatje en Trijntje kwamen vervolgens bij Goutske. Daarna gingen zij gezamenlijk daarheen en constateerden dat de onderdeur openstond en dat de bovendeur op slot was. Binnen zagen zij dat een deur van het kabinet eraf was en op de grond stond. De goederen in het kabinet waren ondersteboven gehaald. Zij zagen een damasten hemdrok waarvan de knopen afgesneden leken. Daarna gingen zij terug naar haar huis en stuurden Grietje Hendriks om dorprechter L. G. Lauerman te halen. Hij kwam snel met Grietje terug. Allen gingen daarna met hem naar het huis. In hun aanwezigheid maakte de dorprechter een inventaris van wat zij in het kabinet vonden. Daarna gingen zij weer weg.
Rinske Hinnes, echtgenote van Alle Jijgens, wonend te Oenkerk, in haar 53ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandag, de eerste van deze maand, was zij bij haar zuster Goutske Hinnes. Midden overdag kwamen Trijntje Jens en Aatje Dirks, echtgenotes van Willem Pieters en Hendrik Douwes. Zij vertelden dat Grietje Hendriks, dochter van Aatje Dirks en Hendrik Douwes, hun had gezegd dat zij 's morgens bij het passeren van Eeltje Gosses' huis had gezien dat de onderdeur openstond. Grietje wist dat niemand thuis was, begreep niet hoe dat kon en ging naar binnen. Zij zag dat een kabinetdeur eraf was en op de grond stond. Bij die aanblik keerde zij meteen terug en bracht haar moeder het bericht.
Louis Gerbens Lauerman, dorprechter en schoolmeester te Oenkerk, in zijn 48ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandag, de eerste van deze maand, kwam rond het middaguur Grietje Hendriks, dochter van Hendrik Douwes, bij hem in de school. Ze was zeer ontsteld en zei dat hij onmiddellijk naar het huis van Eeltje Gosses moest komen. Op zijn vraag wat daar aan de hand was, antwoordde zij dat er gestolen was. Hij ging direct met haar naar het huis van Jan Jens Croese, het naastgelegen huis bij dat van Eeltje Gosses. Daar trof hij Goutske Hinnes, Rinske Hinnes, Trijntje Jens en Aatje Dirks, echtgenotes van respectievelijk Jan Jens Croese, Alle Jijgens, Willem Pieters en Hendrik Douwes. Vervolgens ging hij met al deze vrouwen naar Eeltje Gosses' huis. De onderdeur stond open, de bovendeur was gesloten en de spijkers van de scharnierbanden van de onderdeur waren los. Binnen stond een kabinetdeur op de grond. De kroon van het kabinet lag in stukken op de vloer. Enkele stenen koppen, die naar zijn oordeel op het kabinet hadden gestaan, stonden ook op de grond. In het kabinet lag alles overhoop. Er was onder andere een blauwe damasten hemdrok waarvan de knopen afgesneden waren. Verder was alles in het huis in goede orde.
Hij tekende de gevonden goederen op: een zwarte broek, een gekleurd sargies rokje, een damasten hemdrok zonder knopen, een meine hoed, twee vrouwenrokken, een zwart schort, een boezelen schortdoek , een bont jak en een zwart jak, een rood ruft, een rode doek, twee mutsen, twee lakens, twee slopen en enkele andere, niet nader genoemde kleinigheden. Daarna ging hij met de vrouwen weg en deed de deur zo goed mogelijk dicht. Hij informeerde het gerecht en vroeg vervolgens Pieter Gosses om zijn broer Eeltje Gosses op te zoeken en hem over de zaak te berichten. De volgende dag 's avonds ging hij opnieuw naar Eeltje Gosses' huis, haalde de geïnventariseerde goederen daar weg en bracht ze bij Jan Jens Croese in bewaring. Verder weet hij niets van het geval. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende die. Bergum, 8 december 1794. Handtekening: L. G. Lauerman.
Pieter Gosses, veenbaas onder Oenkerk, naar beste weten ruim veertig jaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen woensdag vertelde dorprechter L. G. Lauerman hem dat er in het huis van zijn broer Eeltje Gosses was gestolen. Hij vroeg hem Eeltje op te zoeken en erover te berichten. Pieter reisde meteen weg en vond zijn broer te SchilCampen onder Leeuwarden, waar hij met zijn schip lag. Eeltje ging onmiddellijk met hem naar huis. Pieter was daar even met hem binnen, maar ging meteen weer weg. Verder weet hij niets van de zaak. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende die. Bergum, 8 december 1794. Handtekening: Pieter Gosses.
Grietje Hendriks, dochter van Hendrik Douwes, wonend te Oenkerk, achttien jaar, werd opgeroepen en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandagmorgen, de eerste van deze maand, ging zij naar Giekerk om daar zakken te halen. Bij het passeren van Eeltje Gosses' huis zag zij dat de onderdeur openstond, maar zij liep door zonder het verder te onderzoeken. Op de terugweg wist zij dat niemand thuis was. Uit nieuwsgierigheid onderzocht zij het nader. Binnen zag zij dat de deur van het kabinet op de grond stond. Zij schrok van die aanblik, liep onmiddellijk terug en vertelde het haar moeder Aatje Dirks. Haar moeder ging meteen naar Trijntje Jens om het ook haar te vertellen.
Kort daarop zag Grietje haar moeder, Trijntje Jens, Rinske Hinnes en Goutske Hinnes uit Eeltje Gosses' huis komen. De vier vrouwen droegen haar op de dorprechter te halen. Dat deed zij meteen. Toen zij met hem terugkwam, trof zij de vier vrouwen in Jan Jens Croese's huis. Allen gingen naar Eeltje Gosses' huis en onderzochten de goederen in het kabinet. Terwijl zij daarmee bezig waren, ging Grietje weg. Zij had wel gezien dat de kroon van het kabinet op de grond lag, dat een deur eraf was en dat de scharnierbanden van de onderdeur los waren.
Aatje Dirks, echtgenote van Hendrik Douwes, wonend te Oenkerk, vierenvijftig jaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandagmorgen kwam haar dochter Grietje Hendriks terug uit Giekerk . Zij vertelde dat zij bij Eeltje Gosses' huis de onderdeur open had gezien. Op de heenweg had ze dat al gezien; op de terugweg was ze even naar binnen gegaan en had ze gezien dat het kabinet openstond. Daarvan was zij zeer ontsteld en meteen teruggelopen. Op dat bericht ging Aatje direct naar haar buurvrouw Trijntje Jens en vertelde het haar. Trijntje ging met haar naar Jan Jens Croese's huis. Daar troffen zij diens vrouw Goutske Hinnes en Rinske Hinnes, vrouw van Alle Jijgens. Met hun vieren gingen zij naar Eeltje Gosses' huis. De onderdeur stond open. Zij gingen even binnen en zagen dat alles in wanorde was. Daarna keerden zij terug en stuurden Grietje om dorprechter Lauerman te halen terwijl zij samen teruggingen naar Jan Croese's huis om op hem te wachten. Daarna gingen allen met de dorprechter opnieuw naar Eeltje Gosses' huis. De scharnierbanden van de onderdeur waren los, een kabinetdeur stond binnen op de grond, de kroon van het kabinet lag op de vloer en enkele stenen koppen stonden op de grond. Zij gaven de goederen uit het kabinet, die ondersteboven lagen, op aan de dorprechter; hij schreef ze op. Er was ook een damasten hemdrok bij waarvan de knopen afgesneden waren. Daarna gingen zij weg en deed de dorprechter de deur zo goed mogelijk dicht. Meer weet zij niet van de zaak. Na voorlezing sloot zij haar verklaring af en plaatste haar merk. Bergum, 8 december 1794. Eigen merk van Aatje Dirks.
Trijntje Jens, echtgenote van Willem Pieters, in haar 55ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandag, de eerste van deze maand, kwam Aatje Dirks, vrouw van Hendrik Douwes, bij haar. Aatje vertelde dat haar dochter Grietje haar had gezegd dat zij de onderdeur van Eeltje Gosses' huis open had gevonden en ook even naar binnen was geweest en had gezien dat de zaken daar niet in orde waren. Trijntje ging daarna met Aatje naar Jan Croese's huis. Daar vonden zij Goutske en Rinske Hinnes, echtgenotes van Jan Croese en Alle Jijgens. Allen gingen gezamenlijk naar Eeltje Gosses' huis. Zij vonden de onderdeur open, gingen vluchtig binnen en zagen dat de zaken niet in orde waren. Ze keerden terug en stuurden Hendrik Douwes' dochter om de dorprechter te halen. Zelf gingen zij naar Jan Croese's huis om op hem te wachten. Toen hij kwam, gingen zij samen terug naar Eeltje Gosses' huis. Ze zagen dat de scharnierbanden van de onderdeur los waren, dat een kabinetdeur eraf was en op de grond stond, dat de kroon op de vloer lag en dat enkele stenen koppen op de grond stonden. In het kabinet lag alles ondersteboven. Zij gaven de goederen op aan de dorprechter en hij tekende ze op. Daarna gingen ze samen weg en maakte de dorprechter de deur weer enigszins dicht. Meer wist zij er niet van; zij sloot daarmee haar verklaring na voorlezing en ondertekende die. Bergum, 8 december 1794. Handtekening: tryntye yans. Aldus verklaard voor de commissaris en secretaris te Bergum op 8 december 1794. Twee handtekeningen H. B. Sminia. In de marge: geen beschikking ontvangen.
Eetse de Vries — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
In augustus 1800 werd in Bergum onderzocht wat schipper Eetse de Vries uit Rottevalle had rondverteld. Drie mannen legden afzonderlijk een verklaring af over zijn verhalen. Het ging over een vermeende verkoop van Nederland aan Engeland, grote aantallen oorlogsschepen en een Russische generaal. De gebeurtenissen die Eetse beschreef waren geruchten; alleen dat hij zulke berichten doorgaf, komt uit de verklaringen van de getuigen naar voren. Vergelijkbare politieke geruchten en verklaringen zijn te vinden bij de getuigenissen uit de Bataafse Republiek .
Op vrijdag 8 augustus 1800 hoorde de 68-jarige Teunes Tomas uit Bergum een verhaal van Eetse de Vries, schipper uit Rottevalle. Teunes verklaarde wat Eetse tegen hem had gezegd. Hij had niet zelf gezien wat er in Den Haag of voor de kust gebeurde.
Jan verklaarde onder ede dat Eetse de Vries, schipper uit Rottevalle, op vrijdag 8 augustus 1800 in zijn winkel vertelde dat een van de eerste kapiteins in Den Haag "achter het kabinet" was geweest. Nederland zou volgens die vertelling voor enige miljoenen guldens aan de Engelsen zijn verkocht. Om het land in bezit te nemen lagen ongeveer vijfhonderd Engelse oorlogsschepen gereed.
De potschipper vertelde hem het touw te hebben gekocht van een zoon van Eetse de Vries, ook een schipper die daar met zijn schip lag. Volgens de verklaring van die jongen had zijn oudere broer hem het touw gegeven om te verkopen. De jongen had er een duit aan verdiend.
De potschipper vertelde hem dat hij het touw had gekocht van een zoon van Eetse de Vries, een schipper die daar ook lag. Volgens de jongen had zijn oudere broer het touw meegegeven om te verkopen. Hij had daarmee een duit verdiend.
Eetse Teunis, vrijgezel die te Tietjerk bij zijn moeder Sijtske Eeltes woont, weduwe van Teunis Sijbes, in zijn achtentwintigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zaterdagavond 26 januari, omstreeks tien uur, kwam hij uit Hardegarijp. Iets buiten de buurt, even voorbij het huis van Sjoerd Clazes, ontmoette hij een vrij grote en zwaar gebouwde persoon. Die droeg een ruige muts en laarzen. Hij heeft de man niet nauwkeurig genoeg bekeken om diens overige kleding precies te beschrijven, maar zag wel dat hij slecht gekleed was. De man had een zak op zijn rug waarin wat goederen leken te zitten. Hij liep heel zacht. Daardoor kreeg de getuige enige achterdocht. Zij groetten elkaar bij het passeren en gingen ieder hun eigen weg. Hij heeft de man daarna niet meer gezien of gehoord en weet niet waarheen die gereisd is. Meer weet hij niet. Hij sluit de verklaring na voorlezing en ondertekent die. Bergum, 4 februari 1793. Eetse Teunis.
Jan weet niet of deze persoon de euveldaden van die nacht heeft gepleegd, maar kan niet ontkennen dat hij dat enigszins gelooft. De plaats waar Eetse Teunis hem eerst en Jan hem later zou zijn tegengekomen, lag volgens Jan geen tweehonderd roeden uiteen. De meeste inbraken en diefstallen waren juist in het gebied tussen die plaatsen gebeurd. Hoe langzaam de man ook liep, volgens Jan had hij zonder onderweg te stoppen niet zoveel tijd, van tien tot één uur, over die korte afstand kunnen doen.
Zeer waarschijnlijk dezelfde man: Eeuwe Dirks in Giekerk, 1799 en 1807. Eeuwe Dirks is in 1799 28 jaar en in 1807 36 jaar; beide verklaringen plaatsen hem in Giekerk. Naam, woonplaats en leeftijdsverloop sluiten aan. In 1799 gaat het om goederen uit een huis van Eeuwe; in 1807 zoekt hij het gestolen doek van zijn moeder terug. De afzonderlijke diefstallen zijn daarmee geen enkele zaak.
In de nacht van 6 op 7 november 1799 werd ingebroken in een huis van Eeuwe Dirks in Giekerk . De dader kwam volgens de verklaring via een venster aan de noordkant naar binnen. Eeuwe gaf bij het gerecht nauwkeurig op welke goederen verdwenen waren en welke merktekens op de zilveren gespen stonden.
Eeuwe Dirks woonde in Giekerk en was 28 jaar oud. In de nacht van 6 op 7 november werd in het huis aan de noordzijde een ruit van een venster gebroken. Daardoor kon het venster worden geopend.
Na duidelijke voorlezing werd de verklaring ondertekend met de naam 'Eeuwe Dirks'. Gosse Hinnes en een secretaris zetten eveneens hun handtekening.
Andrieske Jelmers, Gaele Tabes, Antje Clases en Eeuwe Dirks vertellen wat zij misten en terugvonden.
Eeuwe Dirks
Eeuwe Dirks, boer in Giekerk, was 36 jaar oud. Hij werd opgeroepen, legde de eed af en werd ondervraagd. Hij verklaarde dat hij omstreeks zes uur 's avonds ontdekte dat uit het huis van zijn moeder goederen waren verdwenen.
Ondertekend: Eeuwe Dirks.
Eeuwe Theunis — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
In de nacht van 15 op 16 juni 1801 werd bij de achterdeur van een boerderij in Giekerk een ruit gebroken. Een kist uit de koestal werd buiten in de tuin opengebroken. Landbouwer Eeuwe Theunis en knecht Sije Sijes vertelden ieder wat er was verdwenen.
Eeuwe Theunis
Eeuwe Theunis was 73 jaar en landbouwer in Giekerk. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd .
Hij wist niet wie de dader of daders waren. De verklaring werd voorgelezen en Eeuwe tekende op 17 juni in Bergum met zijn eigen naam: Eeuwe Theunis.
Sije Sijes was 19 jaar en werkte als dienstknecht bij Eeuwe Theunis in Giekerk. Hij werd eveneens opgeroepen, ondervraagd en beëdigd.
Het exacte boerenerf, de koestal en de tuin van Eeuwe Theunis zijn niet uit de verklaring te lokaliseren.
Op 17 juni 1801 las men Feye de verklaring voor, waarna hij in Bergum zelf tekende. Johannes Lodema was commissaris bij de opname. De gebeurtenis viel in dezelfde nacht als de inbraak bij Eeuwe Theunis en Sije Sijes, maar een gemeenschappelijke dader is niet aangetoond.
Egber Albarts, boer onder Garijp , in zijn 42ste levensjaar, vertelt dat hij drie weken geleden, op een zondag, ontdekte dat bij zijn vader Albart Jelmerts, boer in Suameer, geld was gestolen. Hij ging naar diens huis. Daar bekende de meid Aaltie Jacobs in zijn aanwezigheid dat zij het geld had gestolen, zonder een bedrag te noemen. Zij liet als onderpand een schort, een rok en twee gouden knopjes achter.
Jan Claases en zijn vrouw Jeltie herkenden een paardenhuid als die van hun vermiste merrie. Benne Claases, Egber Eelses en Trijntje Cornelis vertelden ieder hoe zij bij het villen en verkopen van een dood paard betrokken waren.
Benne Claases, boer in Bergum , ruim veertig jaar, verklaart na beëdiging: Vorige week, op een dag die ik niet meer weet, merkte ik dat mijn oude merrie uit de Bergumer Meentskaar ontbrak. Zij werd dood in het meer gevonden.... Ik ging naar Egber Eelses om het dier te laten villen en... Hij weigerde eerst, maar nam het werk aan toen ik hem de huid als tegenprestatie aanbood. Mijn paard was een zware merrie, met zeer weinig haar.... Door die toestand kon zij gemakkelijk voor een bruin paard worden aangezien.
Egber Eelses, uit Bergum , ruim dertig jaar, is verhoord en met de getuigenverklaringen geconfronteerd . Hij verklaart: Binne Claases, boer hier, kwam vorige week bij mij thuis en vroeg mij zijn dode paard, dat in het meer lag, voor de huid te villen en te begraven.... Ik nam dat aan....
... Ik zag geen... en veel minder een bles .... Afgelopen maandagmorgen... Een dode... Paardenbonen... Mijn vrouw... Mijn vrouw verkocht of beleende de huid bij Jelle Feije.... Verder weet ik niets. Ik bekrachtig mijn voorgelezen verklaring. Bergum , 17 juni 1740. Egber Eelses zette zijn eigen kruismerk .
Trijntje Cornelis, vrouw van Egber Eelses in Bergum , ongeveer dertig jaar, wordt verhoord en met de verzamelde verklaringen geconfronteerd. Zij verklaart: Afgelopen zondag kwam, op verzoek van Benne Claasje, boer hier, mijn man ertoe een dood paard te villen.... Het dier lag in het meer.... De huid van Binne Claases... Ik heb de huid afgelopen maandag bij Jelle Feijes in Eestrum voor een gulden verkocht of beleend....
Het Hof geeft opdracht de gedetineerden Egber Eelses en Trijntje Cornelis te ontslaan.... Verder verlangt het Hof behoorlijke verklaringen toe te zenden.... Leeuwarden , 17 juni 1740.
Gisteren, kort voor de middag, hoorde ik van de vrouw van Claas Claases dat Trijntje Cornelis, vrouw van Egbert Eelses in Bergum , afgelopen maandag een paardenhuid bij Jelle Feijes in Eestrum had verkocht of beleend . Mijn vrouw reisde gisteren naar Eestrum. Bij thuiskomst vertelde zij mij dat Jelle haar de huid had getoond en dat die van onze bruine blesmerrie was.
Jeltie Klaases, vrouw van de Bergumer boer Jan Claas, in haar veertigste levensjaar, verklaart na beëdiging: Op de dertiende misten wij onze bruine blesmerrie uit de Bergumer Meentskaar. Wij zochten daar en vervolgens... maar konden haar nergens vinden. Er werd ons verteld dat ons paard dood lag op de Tioegen of vooraan in het meer. Gistermorgen hoorde ik van Claas Claases' vrouw dat Trijntje Cornelis, vrouw van Egbert Eelses, op de dertiende een paardenhuid bij Jelle Feijes uit Eestrum had verkocht of beleend. Ik reisde gisteren daarheen. Jelle vertelde dat hij op 13 juni van Trijntje een paardenhuid voor acht stuivers had gekregen. Toen hij mij die toonde, zag ik aan... dat dit de huid van ons vermiste paard was.
Hij verklaarde dat hij vandaag op de markt te Oostermeer naar het huis van Gerben Ybes was gegaan. Daar was een boer uit Nijega, die volgens de opgave Egbert Geerts heette. Egbert zei dat zijn beursje met geld gestolen was en verzocht Hans een zekere jongeman en een vrouw te onderzoeken. Hans onderzocht eerst de jongeman en vond niets bij hem. De precieze zinsverbinding daarna is niet helder: Egbert zei dat de vrouw hem het vermiste beursje had overhandigd, nadat zij het bij haar lichaam had weggenomen. De vrouw bekende dat zij het beursje met geld van de bank had genomen en zei niet te weten hoe zij daartoe gekomen was. Hans zette haar vast en liet haar naar het rechthuis brengen.
Egbert Geerts was boer en dorprechter in Nijega. Zijn marktbezoek staat ook in de geschiedenis van Nijega. Nijega in de 18de eeuw .
Egbert Geerts herkende het geld en het beursje als het zijne. Hans Wymmenga wist verder niets en ondertekende na voorlezing in Bergum op 16 juni 1760.
Egbert Geerts
Egbert Geerts, boer en dorprechter te Nijega, naar zijn beste weten 44 à 45 jaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij gisteren op de markt te Oostermeer in het huis van Gerben Ybes voor een verkocht paard negentien speciedukaten, twee dubbeltjes en acht duiten had ontvangen. Hij deed die in een leren buidel waarin zijn andere geld al zat en stak de buidel in de voorzak van zijn broek. Toen hij enige tijd later uit de kamer wilde gaan, merkte hij dat de buidel met het geld weg was. Omdat hij niet uit de kamer was geweest, dacht hij dat de buidel nog in de kamer moest zijn. Daarom liet hij de executeur onderzoek doen. Nog voordat dat gebeurde, zag hij aan de ontsteltenis van de vrouw die nu te Bergum gevangen zat, naar zijn oordeel dat de buidel bij haar was. Hij zei daar niet aan te twijfelen.
Op 13 april 1775 werd in Oostermeer een woning openbaar verkocht. Egbert Goffes en Troake Jans boden tegen elkaar op. Na de verkoop ontstond onrust bij de woning van Egbert.
Thomas Alberts, een inwoner in zijn negenenveertigste levensjaar, Ytie Wijkes Tadema en Egbert Goffes verklaarden op 21 april afzonderlijk wat zij hadden gezien en gehoord. Hun verklaringen volgen hieronder.
Daarna ging Troake uit haar huis. Ytie volgde hem niet en keek hem niet na. Wel hoorde zij hem veel lawaai maken bij de woning van Egbert Goffes.
Egbert Goffes wordt koper van de woning
Egbert Goffes woont in Oostermeer en is in zijn 47e levensjaar. Op 21 april 1775 wordt hij onder ede verhoord in Bergum.
Gerben Jans vaart tegen dagloon mee op het beurtvaartschip van Oostermeer. Hij woont in Oostermeer en is in zijn eenenzestigste levensjaar. Hij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de avond van de 8e van deze maand bracht Fooke Jans twee schapenvellen aan boord en droeg Gerben op die voor hem in Leeuwarden te verkopen. Gerben verkocht beide vellen op zaterdag in Leeuwarden samen voor vijfendertig stuivers . Toen hij 's avonds thuiskwam, gaf hij Fooke het geld in het huis van Egbert Gosses in Oostermeer.
Egbert Jochums — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Egbert Jochums: Egbert Jochums, huisman op Gaastmaburen onder Hardegarijp, ongeveer 42 jaar oud, wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. De vorige ochtend zag hij dat zijn twee zwarte, driejarige merries helemaal beroofd waren van het haar van hun staarten en vrijwel ook van hun manen. Hij had ze de avond tevoren onbeschadigd naar zijn land aan de Lange Lane gebracht om te weiden. Hij weet verder niets, sluit na voorlezing te Bergum op 5 juni 1782 en ondertekent als Egbert jochums.
Egbert Jochums, huisman op Gaastmaburen onder Hardegarijp , ongeveer 42 jaar oud, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de ochtend van de 6de van deze maand ontdekte hij dat zijn schoenen met zware zilveren gespen uit de kamer ontbraken. Zijn gespen droegen de letters E G en waren volgens zijn beste schatting 12 à 13 gulden waard. Ook de schoenen van zijn vrouw, met vierkante zilveren gespen gemerkt A V, ontbraken. De schoenen en gespen hadden de vorige avond in de kamer onder een tafel gestaan. Hij miste verder niets. Hij ging naar achteren en vond de schuurdeuren open.
Op woensdag de 23ste ging ik naar Suameer om mijn handelswerk te verrichten. Omstreeks de middag kwam ik bij Egbert Johannis in Suameer. Daar trof ik Hindrik Velthuijs, die de vorige dinsdag met mij uit Leeuwarden was gereisd. Hij was enige tijd met de dochter van het huis samen geweest en was daarna teruggekomen.
Die avond was ik weer bij Egbert Johannis. Daar zaten een dochter, een dienstmeid , de dochter van Willem Jans en Saake Diemers. Ik bleef lange tijd met deze personen bijeen om te drinken. Later kwamen ook de weduwe van Willem Jans, een Johannis en een klein meisje. Wij bleven tot omstreeks drie uur.
Ongeveer een kwartier na hun vertrek merkte ik dat ik een munt van drie gulden miste. Ik volgde hen haastig met de zoon van Egbert Johannis en kwam ten zuiden van de Garijper molen. Ik sprak de dochter van Willem Jans aan:
Op woensdag 23 april, in de schemeravond, kwam Egbert Johannis uit Suameer bij haar huis. Hij sprak over een jonge vrijer. Bauk weigerde een verzoek.
De vorige woensdag, tegen de avond, was Egbert Johannis uit Suameer bij haar huis gekomen. Hij vroeg of haar dochter Bauk Willems met hem naar zijn huis mocht reizen. Daar was een vrijer, zei hij. Eerst weigerde zij. Uiteindelijk gaf zij na zijn mooie beloften toestemming en liet haar dochter meegaan.
Bij het huis van Egbert Johannis aangekomen, wilde Egbert haar dochter niet laten gaan. Zijn zoontje nam Trijn bij de arm en haalde haar naar binnen. Zij wilde haar dochter mee naar huis nemen. Het gezelschap hield haar echter op tot het enigszins licht werd. Toen vertrokken zij. Zij had daar niets van een geschil vernomen.
Net ten zuiden van de Garijper molen werden zij, haar dochter, Johannes Hendrik en haar kleinkind ingehaald door Louwe Johannis. Hij was bij Egbert Johannis met hen in gezelschap geweest. Hij zei tegen haar dochter dat zij met hem naar Suameer terug moest gaan. Haar dochter weigerde. Trijn zei dat haar dochter met haar naar huis zou gaan.
Omstreeks twaalf uur 's nachts vroeg de weduwe hem mee te gaan om haar dochter tegemoet te reizen. Hij ging mee. Omdat hij zich niet goed voelde, bleef hij enige tijd buiten liggen. De weduwe ging intussen verder. Uiteindelijk ging hij ook verder naar het huis van Egbert Johannis in Suameer.
Daar trof hij de weduwe, haar dochter Bauk Willems, Louwe Johannis, Hendrik en Saake Diemers. Hij bleef enige tijd bij hen. Hij had gezien dat Bauk Willems en de dochter van Egbert Johannis ongeveer een kwartier bij de koopman Louwe Johannis op schoot hadden gezeten. Ten slotte ging hij met de weduwe en haar dochter naar huis.
Oostermeer 1772: bijen-/korfdiefstal bij Egbert Tjerks
Bijen-/korfdiefstal bij Egbert Tjerks. 12 augustus 1772.
Egbert Tjerks vindt een gestolen bijenkorf terug
Egbert Tjerks, een huisman op het Witveen onder Oostermeer in zijn negenenveertigste levensjaar, verloor in de nacht van 24 op 25 juli 1772 een bijenkorf uit zijn bijenstal. De stal stond bij het huis van Roel Sijbes aan de Grasveldweg onder RotteMeer.
Daarna begint de verklaring van Eijse Hendriks Hogeveen, turfschipper, getrouwd met Gebina Johannes, wonend op Surhuisterveen . Hij verbleef nu in Bergum, op de Nieuwstad, bij Geeske Pieters, vrouw van Roel Jans als 'vrijgezellende'. Zijn leeftijd staat als 'in 50 of 55e jaar' en is daarmee niet exact bepaald.
Hij verklaarde dat hij zaterdag 31 december 1791 vóór de middag naar de Nieuwstad in Bergum was gekomen. Het precieze uur wist hij niet meer. Hij wilde met een zekere Eijse Hogeveen praten. Enkele dagen eerder was hij bij hem geweest om te roken. Hij beschouwde hem als vriend, ook omdat hij hem eerder al had gekend. Tegelijk wilde hij een kintje aardappelen mee aan boord nemen. Volgens Eijse waren daar aardappelen te koop.
Jan zei dat zij ook de weduwe die tegenover haar woonde, moest uitnodigen om mee te drinken. Geeske wilde dat niet zelf doen, maar liet de boodschap door haar meisje overbrengen. De weduwe kwam meteen en dronk koffie mee. Kort daarna kwamen Eijse Hogeveen en een Hendrik binnen, die gewoonlijk Hendrik Storm werd genoemd.
Binnen vond hij Eijse Hogeveen, Hendrik Sijbes en de genoemde schipper Jan Feijes, die hij niet kende. Zij zaten samen jenever te drinken. Jan Harmens nam daaraan deel totdat het eten klaar was. Daarna gingen Eijse, Hendrik, Jan Feijes en Geeske Jans aan tafel zitten. Die laatste naamvorm staat zo in deze passage. Jan Harmens bleef intussen in de hoek bij het vuur zitten. Na het eten werd er weer jenever gekocht. Ook Jan Harmens betaalde zijn aandeel. Terwijl dit gebeurde, kwam de weduwe van Banke Rijkles binnen. Zij ging bij Jan Feijes zitten. Hij zei dat hij met haar wilde trouwen en probeerde haar met tranen in zijn ogen over te halen.
Na de koffie gaf Jan Feijes jenever. De anderen deden dat ook op hun beurt. Hendrik wilde naar huis om te eten, maar op aandringen dat hij mocht mee-eten, bleef hij zitten totdat het eten gereed was. Hendrik ging toen aan tafel met Jan Feijes, Eijse Hogeveen, Geeske Pieters en haar kinderen en at mee. De weduwe was toen al weg. Jan Harmens bleef in de hoek bij het vuur zitten.
Tjeerd zei dat Hendrik Albart ongeveer een uur achtereen aanviel. Tjeerd kon het geweld niet stoppen en liet Eijse Johannes halen om hem te helpen. Toen deze aankwam, worstelde Hendrik nog met Albart. Uiteindelijk werd Albart bevrijd en verliet hij het huis.
Hendrik vloekte en zwoer hevig. Hij zei dat hij Albart zou doden en hem binnen drie weken in repen zou snijden. Volgens Tjeerd schepte Sape kennelijk genoegen in het gedrag van zijn broer; Eijse Johannes kreeg het althans meerdere keren met Sape aan de stok. Na lang. vertrokken de broers uiteindelijk om ongeveer drie uur 's morgens.
Uiteindelijk kwam Eijse Johannes naar het huis. Met zijn hulp konden Janke en Tjeerd Albart op het laatst.
Eijse Johannes
Eijse Johannes, woonachtig onder Harkema Opeinde, in zijn vijfenzestigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, volgens het doopsgezinde formulier beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij de afgelopen zondag na twaalf uur 's nachts te hulp geroepen was naar het huis van Tjeerd Bonnes. Bij aankomst trof hij Hendrik Joostes uit Surhuisterveen aan, die Albart Dirks, inwonend bij Tjeerd, vasthield, onder meer bij het haar. Hendrik had zich op zijn broek na helemaal uitgekleed en gebruikte geweld tegen Albart.
Hoewel Albart zei zich niet te willen verdedigen, viel Hendrik hem zeer woest aan. Hij dreigde Albart te wurgen en te vermoorden. Tjeerd en Janke probeerden hem te bevrijden, maar Hendrik bleef lange tijd op hem aanvallen. Pas met hulp van Eijse Johannes kwam Albart los. Op dringend aanraden vluchtte hij uit het huis en verborg zich in de schuur.
Samen met Sjoerd Wijttes, Jan Eijters en Eijtter Arkes was hij eigenaar van een kooi onder Rijperkerk , met de bomen en beplanting daarop. Van tijd tot tijd hadden zij vastgesteld dat buiten hun weten de beplanting in en om de kooi aanzienlijk werd vernield, afgehakt en afgesneden. Sijmen wist niet wie dat deed.
Jan Eijters is veenbaas te Oenkerk en ongeveer negenendertig jaar oud. Hij wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Met Sijmen Popkes, Eijtter Arkes en Sjoerd Wijttes was hij eigenaar van de kooi met bomen en beplanting onder Rijperkerk.
Eijtter Arkes ziet vier personen uit de kooi komen
Eijtter Arkes is veenbaas te Oenkerk en naar zijn beste weten in zijn 37e levensjaar. Hij wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij was mede-eigenaar van de kooi onder Rijperkerk.
Onder de accolade met ‘Anne Parochie’: Houte Leidel; Klaas Jans, kapitein; Jan Janssen, aangeduid als ‘Zijnde een Zoon Van Jan Jansen’; Harmen Liers; Eijtter Reinders.
Rijperkerk 1806 - Einte Johannes en Reinder Keimpes zoeken een bruine merrie
Einte Johannes en Reinder Keimpes verklaren op 14 september 1806 over een open hek en een verdwenen bruine merrie.
Einte Johannes - verklaring
Einte Johannes (in modern Nederlands)
Einte Johannes, als dienstknecht inwonend bij Reinder Keimpes, huisman te Rijperkerk, in zijn 14 de levensjaar, verklaarde na oproeping en ondervraging dat hij op de negende omstreeks vier uur 's morgens naar het land bij de Zwarte Weg onder Rijperkerk was gegaan om naar het jongvee te kijken. Toen hij er kwam, liepen de jonge beesten niet op het land. Wel stond het hek open van het stuk land aan de Zwarte Weg waar een merrie van zijn baas liep. Hij sloot het hek en vertelde het thuis aan zijn baas. Daarop ging de getuige samen met zijn baas terug naar dat land. Zij ontdekten dat een bruin paard dat daar had gelopen, verdwenen was. Zij wisten niet waarheen. De getuige verklaarde verder dat het bij zijn vroege bezoek, toen het hek openstond, nog zo donker was geweest dat hij niet had kunnen zien of het paard toen nog op het land was. Hij en zijn baas hadden alle moeite gedaan het paard op te sporen, maar niets over zijn verblijfplaats vernomen. Verder wist hij niets. Na duidelijke voorlezing plaatste hij zijn handmerk te Bergum op 14 september 1806.
Dit is het eigenhandig geplaatste handmerk van Einte Johannes, in tegenwoordigheid van P.M.B.Braunius.
Reinder Keimpes, huisman te Rijperkerk, in zijn 35 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat zijn knecht Einte Johannes op de negende tussen zes en zeven uur 's morgens bij hem kwam. Die zei dat het hek van een stuk land aan de Westerdijk 's morgens vroeg had opengestaan. Hij had het weer gesloten, maar door de duisternis niet kunnen zien of het bruine merriepaard er nog was. Het dier had een kol op het voorhoofd, een lange staart en was zes jaar oud. De getuige ging meteen met zijn knecht naar het land om het paard te zoeken. Zij vonden het daar niet. Zij deden verder alle moeite het dier op te sporen, maar kregen geen enkele inlichting over zijn verblijfplaats. Verder wist hij niets. Na duidelijke voorlezing ondertekende hij te Bergum op 14 september 1806.
Doctor Hijltje zei dat hij dat paard enige tijd eerder bij zijn huis in Sneek had gekocht van Elbe Fokkes, die in Jutrijp woonde, voor zesenzestig carolusgulden. Hij hoefde volgens de afspraak pas te betalen nadat hij het gekochte paard te gelde had gemaakt en verkocht. Dirk wist verder niets over deze kwestie. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende die in Bergum op 20 september 1786. De handtekening leest 'Dirk Jeens'; de naamvorm 'Dirk Jans' in de verklaring blijft daarnaast behouden.
Elijsa Ludsert, dorpsrechter in Rijperkerk, in zijn 65ste levensjaar, vertelt dat in juni 1756 bij het graven van de fundering voor de nieuwe toren enige vodden waren gevonden. Hij ging naar de kerk en zag of vond eveneens vodden die op groen of blauw laken leken. Het was een hoeveelheid van ongeveer ruim een vuist. Er waren ook twee kleine beentjes, waarvan gezegd werd dat die bij de vodden waren gevonden. Men beschouwde dit toen niet als een zaak van belang of iets waarbij aan moord moest worden gedacht. Hij sluit en ondertekent de verklaring na voorlezing in Rijperkerk op 18 november 1756.
Elisabeth Schoonbeek en Trijntje Annes hadden het linnengoed zelf buiten gelegd. Hun echtgenoten Franciscus Piersma en Floris Fakes Anthonides vertelden vooral wat zij van hun vrouwen hadden gehoord. Niemand zei te hebben gezien wie de goederen wegnam.
Elisabeth Schoonbeek noemt het linnengoed een voor een
Elisabeth Schoonbeek, getrouwd met Franciscus Piersma, was volgens haar opgave in haar 77ste levensjaar, al is het leeftijdsgetal niet helemaal duidelijk. Zij had het linnen op de avond van 12 april zelf buitengelegd. De bleek was de plaats waar wasgoed in de buitenlucht werd uitgespreid om het witter te laten worden. Elisabeth en haar gezin lieten het daar vaker gedurende de nacht liggen.
Zij kon niet bepalen met welke tekens of letters de verdwenen stukken waren gemerkt. Ook wist zij niet wie ze had meegenomen. Zij ondertekende op 15 april als Elisabets Piersma, geboren Schoonbeek.
Elke Melles, knecht bij Sybren Douma, huisman op Gaastmaburen, is in zijn tweeëntwintigste levensjaar. Hij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat hij gisteren met de andere knecht van Sybren Douma en de arbeider Jan Bouwes gras maaide op Douma's perceel onder Gaastmaburen. Zij roken opnieuw de sterke stank die zij de dag ervoor ook hadden geroken en onderzochten vervolgens wat het kon zijn. Zij vonden een plek met neergetrapt gras. Daarin lagen verschillende stukken van een sterke zeisensteel. Niet ver daarvandaan lag een kromgebogen zeis waaraan haar zat dat menselijk haar leek. Vervolgens zagen zij in de sloot een hoed en een dood lichaam dat als een man gekleed was. Naar hun gedachte was het een vreemdeling of hannekemaaier. De kleding leek blauw te zijn geweest en was vrijwel niet meer te herkennen. Elke meende dat er aan de voeten witgrijze kousen zaten. Bij het lichaam lagen een draagzak, een strijkstok van een zeis en een tondeldoosje . Verder zei hij dat zij het genoemde lichaam in de sloot ongeveer, of ruim, vijfentwintig passen ten zuiden van de Zomerweg hadden gevonden. Vanwege de verschrikkelijke stank bij de dode hadden zij het lichaam niet onderzocht. Zij hadden hun broodheer van de gebeurtenis op de hoogte gesteld. Elke weet verder niets, besluit zijn verklaring na voorlezing en ondertekent eigenhandig. Opgemaakt in Bergum, 7 augustus 1783. Elke Melles.
Jeen Dirks en zijn dienstmeid Elske Jans beschrijven de verdwenen regenwaterafvoer bij hun huis op het Klooster.
Elske Jans
Elske Jans, dienstmeid bij landbouwer Jeen Dirks in 't Klooster onder Bergum, is in haar 23ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Gisterenmorgen rond zes uur kwam zij uit bed en vond de vensters van het huis van haar werkgever open.
Zij weet niet wie de diefstal of braak pleegde. Zij vertelde haar werkgever wat zij had ontdekt. Zij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 5 maart 1810: Elske Jans.
Op 5 november 1803 rende een achtjarige jongen huilend naar zijn moeder Elske Liebes. In het weiland bij hun huis in Oostermeer had hij de resten van twee schapen gevonden. Elske ging kijken en liet daarna ook haar buurman Atze Hindriks komen.
Elske Liebes en haar achtjarige zoon
Elske Liebes was de vrouw van Andries. Zij was ongeveer 37 jaar. Zij verklaarde dat hun achtjarige zoon op de ochtend van 5 november rond acht uur naar de drie schapen ging kijken. Hij zag dat er iets mis was en rende huilend naar huis om zijn moeder te halen. Elske liep direct mee naar het land.
Andries Klaas, Elske Liebes en Atze Hindriks ondertekenden hun verklaringen in Bergum op 8 november 1803. In de bewaarde verklaringen wordt niemand als dader aangewezen.
Witveen 1806 - Willemke Fokkes beschuldigt Elske Pytters van diefstal
Willemke Fokkes en haar vader Fokke Jan Yskes leggen op 11 april 1806 verklaringen af over verdwenen kleding en geld op het Witveen onder Oostermeer. Elske Pytters wordt diezelfde dag verhoord. Zij ontkent de diefstal.
Willemke Fokkes, dochter van Fokke Jan Yskes, bij haar vader in huis op het Witveen onder Oostermeer, verklaarde na oproeping, beëdiging en ondervraging dat op zaterdagavond de vijfde van deze maand omstreeks zeven uur Elske Pytters bij haar thuis kwam. Elske was een dochter van Pytter Raven, wonend op de Heideburen in de Rottevalle onder Achtkarspelen. Zij zei haar dat een Maaike Willems, vrouw van Sape Sjoerds, die ook op het Witveen woonde, haar een partij rode of reideturf had afgenomen terwijl zij even van huis was.
Fokke Jan Yskes, wonend op het Witveen onder Oostermeer, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat hij op zaterdag de vijfde van deze maand omstreeks negen uur 's avonds thuiskwam. Zijn dochter Willemke vertelde dat Elske Pytters haar had gezegd dat Maaike Willems haar zoden uit het achterhuis had gestolen. Willemke was ernaar gaan vragen en had gehoord dat het niet waar was.
Elske Pytters heeft dat gedaan. Wij moeten er dadelijk heen." Na haar verhaal aangehoord te hebben, ging de getuige met zijn dochter naar Elske. Daar verweet Willemke aan Elske dat zij haar goederen en geld had gestolen.
Verder verklaarde hij dat hem uit de kist in de kamer geld was gestolen: naar zijn beste weten zeventien gulden en dertien stuivers , grotendeels in zestehalven. Op grond van de omstandigheden hield hij Elske Pytters voor de vermoedelijke dader, die hij om voor-.
Elske Pytters - verhoor
Elske Pytters (in modern Nederlands)
Elske Pytters, dochter van Pytter Sjaards Raven, bij hem wonend in de Rottevalle, in haar 19de levensjaar, verklaarde dat zij, de gedetineerde, op zaterdagmiddag de vijfde van deze maand bij Fokke Jan Yskes thuis was geweest. Vervolgens was zij met Willemke naar Antke Jans, die in de voorkamer van hetzelfde huis woonde, om te vragen of zij nog iets voor haar had. Antke antwoordde dat haar man de eieren allemaal naar de stad had meegenomen.
Mogelijk dezelfde persoon: Elte Pijtters, werkzaam bij de bakkerij. Elte is in 1768 knecht bij een molenaar en bakker in Giekerk, ongeveer 34 à 35 jaar. In 1784 wordt Elte Pijtters, met onzekere naamlezing, meester-bakker en koopman in Oostermeer genoemd, in zijn 53ste levensjaar. Een verandering van werk en woonplaats is mogelijk; de leeftijden lopen niet precies gelijk. Zonder gezinsgegevens blijft dit een onderzoekskoppeling.
Op 12 februari 1768 werden in Giekerk drie afzonderlijke verklaringen opgenomen. Sije Aarnts, Douwe Hajes Fink en Elte Pijtters beschreven elk een ander huishouden. Zij noemden verschillende deuren, vensters en verdwenen goederen.
Elte Pijtters
Elte Pijtters, knecht bij Jetse Reiners, molenaar en bakker te Giekerk, naar zijn beste weten ongeveer 34 à 35 jaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij gisterenmorgen ontdekte dat de achterdeur open stond. Daarna bleek dat uit het achterhuis twee Capsels verdwenen waren: een kap van zwarte serge en een onderdeel van zwarte trijp ; deze waren van de getuige. Ook waren bakijzers en Schoordoeken van zijn werkgever verdwenen. Hij wist niet wie de genoemde goederen had gestolen. Naar zijn oordeel leek de dief via de schuurdeuren binnengekomen te zijn. Deze waren de avond tevoren goed met een touw dichtgebonden, maar 's morgens waren ze los en het touw was verdwenen. De dief leek via de achterdeur weer te zijn weggegaan; ook die was eerder goed gegrendeld. De getuige wist verder niets, sloot zijn verklaring na voorlezing en tekende eigenhandig. Bergum, 12 februari 1768. Elte Pijtters. Aldus verklaard voor mederechter en beëdigd klerk te Bergum, 12 februari 1768. N. Oosterhof; G. Wilhelmi.
Oostermeer 1784: De avond bij de bakkerij van Elte Pijtters
Deze pagina bevat de beschikbare verklaringen en stukken over de avond bij de bakkerij van Elte Pijtters.
Verklaringen en stukken: 1784: De avond bij de bakkerij van Elte Pijtters
Elte Pijtters (V68). Elte Pijtters, meester-bakker en koopman in Oostermeer , naar zijn beste mening in zijn drieënvijftigste levensjaar, wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat hij gisterenavond, iets na zes uur, met zijn huisgenoten in de kamer zat. Via de voordeur kwam een man in de deuropening van de kamer. Elte heeft hem niet gezien en zijn stem niet gehoord. Volgens zijn vrouw vroeg de man om een grove tarwebol te kopen. Zij gaf hem die, hij betaalde met een sesthalf en zij gaf hem terug wat hij aan wisselgeld moest krijgen.
Hij weet verder niets, sluit zijn verklaring na voorlezing en ondertekent die. Bergum , 2 december 1784. Ondertekening: Elte Pijtters.
Schoenmaker Emke Minderts uit Rijperkerk meldde op 9 april 1802 dat vijf paar nieuwe schoenen uit zijn werkplaats waren verdwenen. Zijn knecht Alle Sakes werd afzonderlijk gehoord. Beiden noemden vier paar mannenschoenen en een paar jongensschoenen, maar zij gaven niet dezelfde maand op.
Emke Minderts
Emke Minderts, schoenmaker te Rijperkerk, 60 jaar oud, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat in de nacht tussen 8 en 9 maart 1802 uit zijn schoenmakerswinkel vier paar nieuwe mannenschoenen en een paar nieuwe jongensschoenen zijn gestolen. Hij kan niet verklaren wie de dader of daders zijn. Na duidelijke voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende haar te Bergum op 9 april 1802.
Emke Minderts.
Emke Minderts was zestig jaar. Hij schreef dat de diefstal in de nacht van 8 op 9 maart plaatsvond. Zijn knecht Alle Sakes, 39 jaar oud, noemde in zijn eigen verklaring de nacht van 8 op 9 april.
Alle Sakes, schoenmakersknecht te Rijperkerk, 39 jaar oud, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat uit de schoenmakerswinkel van zijn meester Emke Minderts in de nacht tussen 8 en 9 april 1802 vier paar nieuwe mannenschoenen en een paar nieuwe jongensschoenen zijn gestolen. Hij kan niet verklaren wie de dader of daders zijn. Na duidelijke voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende haar te Bergum op 9 april 1802.
De schoenmakerswinkel van Emke Minderts kan uit deze verklaringen niet nauwkeurig worden gelokaliseerd.
Engbert Bruins was niet in huis. Er werd af en toe naar hem gevraagd. In de kamer brandden twee lichten. Ysbrant zag dat Roel Jans uit Suameer het ene uitblies en Hendrik Wadman het andere. Hij kon niet zeggen wie welke voorwerpen brak. Van het gezelschap had hij alleen Douwe en Hendrik Wadman kwaad zien doen.
Meesterschoenmaker Broer Pitters, in zijn tweeëndertigste levensjaar, ging op de ochtend van 5 april op verzoek naar Engbert Bruins. In de kamer zag hij veel gebroken roemers op de vloer liggen.
Op 10 december werd Engbert Hendriks, in zijn eenenveertigste of tweeënveertigste levensjaar, als gedetineerde ondervraagd. Hij zei dat hij geruime tijd had gewerkt bij boer Uitse Melles in Suameer. Volgens hem was hij op de avond van de vermissing helemaal niet bij het huis van Jelke of Jan Jelkes geweest, maar had hij de hele nacht thuis doorgebracht. Hij verklaarde ook dat de voordeur niet goed gesloten was. Meestal ging hij tussen zeven en acht uur 's avonds naar zijn eigen huis en kwam hij de volgende ochtend om vijf of zes uur weer op het werk.
Sjeuwke Engberts, ongehuwde dochter die bij haar moeder Jitske Roels woont, weduwe van Engbert Wijtzes, te Oostermeer op het Witveen, ongeveer vijfentwintig jaar oud, is gedetineerd, ondervraagd en geconfronteerd met de opgenomen en overgezonden informaties.
De man zei dat hij in Bergum naast het huis van de weduwe van Enge Jans woonde. Willemkies dochter woonde bij die weduwe. Het bezoek was op de zondag van veertien dagen vóór Willemkies verklaring; de andere dochter ging de daaropvolgende donderdag naar Bergum.
Willemkie ging met de weduwe van Enge Jans ook naar Jans huis in Bergum. Bij hun vertrek ontmoetten zij tussen de andere mensen de vrouw van Albart Kinderman. Die zei dat zij voor haar man een nieuw hemd maakte en dat Aafke Ebes dit onder haar rokken had weggehaald. Er ontstonden rumoer en geschreeuw. Meer wist Willemkie daar niet van. Zij ondertekende haar verklaring op 20 augustus 1771 in Bergum.
De weduwe van Enge Jans, in haar drieëndertigste levensjaar, vertelde dat zij samen naar Jan Hoijtes' huis waren gegaan. Zijn vrouw Aafke Ebes was er niet. Haar schoonmoeder lag in bed en zei dat Aafke al enige tijd weg was.
Zeer waarschijnlijk dezelfde persoon: Engelbertus Haselhoff, predikant in Oudkerk. In 1799 is Haselhoff predikant voor Oudkerk en Roodkerk en 72 jaar. In 1802 is hij predikant te Oudkerk en 75 jaar; zijn nicht Adriana Lich woont bij hem. Naam, ambt, plaats en drie jaar leeftijdsverschil sluiten precies aan. In beide onderzoeken miste hij zelf geen goederen; de goederenlijst van 1802 behoort aan zijn nicht.
Predikant Engelbertus Haselhoff diende de gecombineerde gereformeerde gemeenten van Oudkerk en Roodkerk. Na de prediking op zondag 2 juni 1799 ontdekte hij schade aan een raam en een kabinet in zijn huis. Op 5 juni legde hij daarover een verklaring af.
Engelbertus Haselhoff was 72 jaar oud. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd voor Gosse Hinnes, lid van de raad van Tietjerksteradeel, op verzoek van de provinciale fiscaal .
Predikant Engelbertus Haselhoff en zijn nicht Adriana Lich vonden op 10 november 1802 een opgeschoven, beschadigd venster in de pastorie van Oudkerk. Haselhoff miste zelf geen goederen. Adriana miste kleding, doeken en zilveren voorwerpen. Hetzelfde processtuk bevat een afzonderlijke aangifte van boer Ate Klases uit Rijperkerk over twaalf verdwenen koeiendekken.
Engelbertus Haselhoff
Engelbertus Haselhoff, 75 jaar oud en predikant te Oudkerk, verklaarde na ondervraging en beëdiging dat hij op woensdagmorgen 10 november 1802 ontdekte dat een venster in de zaal van de pastorie openstond. Het raam was omhooggeschoven en het venster was aan de buitenkant enigszins beschadigd. Haselhoff kon echter niet verklaren dat er goederen van hem verdwenen waren.
Meer wist hij niet. Zijn verklaring werd voorgelezen en hij ondertekende die met zijn eigen hand te Bergum op 18 november 1802. Engelbertus Haselhoff, predikant te Oudkerk.
Engelbertus Haselhoff verklaarde dat hij niets van zijn eigen goederen miste.
Adriana Lich, twintig jaar oud en wonend bij haar oom Engelbertus Haselhoff, predikant te Oudkerk, verklaarde na ondervraging en beëdiging dat zij op woensdagmorgen 10 november zag dat een venster van de zaal van de pastorie losstond. Het raam was omhooggeschoven en het venster was aan de buitenkant enigszins beschadigd. Zij miste een blauwe hemkritten rok met grote bulten, twee bonte doeken, een witte doek, een Scheer met zilver en een klein zilveren Snorreke.
Door de duisternis van de nacht hadden de getuige en de andere huisgenoten door het glas bij de achterdeur niemand kunnen zien. Ook toen het licht begon te worden, zagen zij buiten niemand. Hij weet niet wie dit heeft of hebben gedaan en weet verder niets van de zaak. Hij sluit zijn verklaring na voorlezing en ondertekent die. Bergum , 11 februari 1793. J. Engelsma Mebius.
Jitske Pijtters, vrouw van Epeas Reitsma, landbouwer in Oostermeer, is in haar 30ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. In de nacht van 6 januari werd zij uit bed gewekt om mee te kijken wat bij Rinse Jelles gebeurde. Zij stond op en ging naar buiten.
Joseph zei dat het dan een groot geluk voor Petrus was. Deze loterij was volgens hem geen gewone, maar een buitengewone loterij. De daaropvolgende formulering over het noodzakelijk uitspelen is deels onzeker en wordt niet verder ingevuld. De heren waren volgens Joseph weggevlucht. De overgebleven briefjes waren aan Epke de Roos, Seirts Mebius, een dominee - wiens naam hij niet noemde - en Petrus toegewezen, ieder een vierde. Daarom kwamen de briefjes Petrus toe. Alle onkosten waren al betaald; er kon alleen winst uit komen. Als Petrus de briefjes echter niet wilde houden dan kon hij volstaan met het opmaken van een briefje van afstand. Zij mochten de lotbriefjes zelf niet houden, omdat ze voor Petrus waren bestemd; anders moesten ze worden terugbezorgd aan de eerder genoemde deelnemers.
De briefjes kwamen volgens Joseph aan Jans vader toe. Het betrof een loterij die door de vlucht van grote heren, die men Patriotten noemde, stilstond maar noodzakelijk moest worden uitgespeeld. De heren die erover gingen waren gevlucht. De overgebleven briefjes waren aan Epke de Roos, de heer Seerts Mebius, een dominee wiens naam hij niet noemde, en Jans vader toegewezen, ieder een vierde. Daarom moest zijn vader de briefjes noodzakelijk aannemen, anders moest hij een briefje van afstand opmaken. Hij mocht ze zelf niet behouden, maar moest ze dan naar de andere deelnemers laten brengen. Na deze mooi klinkende redenen nam Jans vader uiteindelijk de vier lotbriefjes aan, twee van de Utrechtse en twee van de Generaliteitsloterij. Hij betaalde acht carolusgulden en tien stuivers. De mannen vertrokken en zeiden dat er misschien nog meer briefjes voor zijn vader over waren. Als dat zo was, zou de spreker die ook bezorgen.
De loten waren volgens hem door de vlucht van Patriotten overgebleven. De heren die erover gingen waren gevlucht. De loten waren aan Epke de Roos, de heer Seirts Mebius, een dominee en Petrus Jelkes toegewezen, ieder een vierde. Zo waren deze vier briefjes Petrus' deel. Hij moest ze noodzakelijk aannemen of een briefje van afstand opmaken. De verkoper mocht ze zelf niet houden en moest ze anders naar de andere deelnemers terugbrengen.
. Sjoukjen Harmens, dienstmeid bij Errijt Errijts op het Witveen, was bij hen geweest. Zij sprak Sjoukjen erover aan. Die bekende uiteindelijk dat zij de genoemde goederen had genomen en ze wilde terugbrengen. Op de 19de deed zij dat ook, behalve de schoenen. Die kon zij naar haar zeggen niet terugbezorgen. Toen de getuige naar Errijt Errijts ging, zei hij dat Sjoukjen hem had bekend de schoenen in de wijk te hebben gegooid en ze niet terug te kunnen krijgen. Verder wist de getuige niets. Zij sloot haar verklaring na voorlezing en ondertekende. Bergum , 23 augustus 1769; de ondertekening schrijft Willemke Jans.
Errijt Errijts, boer op het Witveen in Oostermeer en in zijn 26ste levensjaar, was opgeroepen. Hij legde een doopsgezinde bevestiging met twee vingers af en werd ondervraagd. Hij getuigde dat Sjoukjen Harmens sinds mei 1769 als dienstmeid bij hem woonde. Enige tijd geleden hoorde hij dat Sipke Lieuwes goederen waren ontstolen. Vervolgens kwam hij te weten dat Sjoukjen zich daaraan schuldig had gemaakt en de goederen had teruggebracht, maar dat een paar schoenen ontbrak. Vanwege deze omstandigheden had hij besloten haar buiten.
. Hij liet haar uit zijn huisdienst vertrekken, maar vroeg waar zij de schoenen had gegooid. Zij antwoordde dat zij ze in de wijk had gegooid. Sjoukjen Harmens was op de 16de bij hem vertrokken. Hij wist verder niets en sloot zijn verklaring na voorlezing. De slotzin verwijst naar de woorden van Sjoukjen, maar de juridische formulering is niet geheel duidelijk. Hij ondertekende eigenhandig. Bergum, 24 augustus 1769; Errijt Errijts Jonge. Ambtelijk slot voor ons, de grietman als commissaris en de klerk ; dezelfde datum, H. W. Altena en G. Wilhelmi.
Sjoukjen Harmens, nu wonend bij haar moeder, de weduwe van Harmen Rutgers in Suameer , ruim zestien jaar oud, was als gedetineerde ondervraagd en geconfronteerd met de afgenomen verklaringen. Zij verklaarde dat zij sinds mei 1769 bij boer Errijt Errijts Jonge op het Witveen in Oostermeer had gewoond. Enkele weken geleden was zij bij Sipke Lieuwes thuis geweest, die.
Kort daarna kwam Jacobs schoondochter Maake Hiddes thuis. Zij was getrouwd met Erryt Jacobs en woonde met haar man bij Jacob. Maake was in haar 47ste levensjaar. Die ochtend was zij om acht uur van huis gegaan om op het land cichorei te wieden. Voor haar vertrek had zij deuren en vensters goed gesloten.
Zij bleven enige tijd bij de getuige en de kleindochter van Jan Michels, die Etje Everts heette. Tussen één en twee uur bracht Hans Jitses haar tot aan de deur van haar baas. Zij klopte aan en haar baas deed open. Toen zag zij Hans Jitses haastig de steeg ingaan. Zij ging direct naar binnen, naar de kamer waarin haar baas en zijn vrouw sliepen en waar zij zelf ook haar
Zij verbleven daar enige tijd bij Etje Everts, een kleinkind van Jan Michels, en Trijntje Sikkes Aylva, de dienstmeid van meester-bakker Marten Eltes. Hans en Trijntje gingen die nacht samen weg; de getuige wist het precieze tijdstip niet. Hij bleef naar schatting nog een kwartier bij Jan Michels en ging toen ook naar huis. Op straat hoorde of merkte hij niets. Kort nadat hij in bed lag, hoorde hij enig geklop, maar hij kon niet zeggen wat het was of waar het vandaan kwam. Meer wist hij hierover niet.
De mannen zeiden dat zij met de boot naar Warten of Warga wilden. Hun schip lag volgens hun mededeling bij de Molen Wiert in Oostermeer en zij kwamen van de RatValle. Op 14 januari 1772 zette Ettje na voorlezing in Bergum haar merk, aangeduid als het eigen merk van Ettie Lammerts.
Mogelijk dezelfde vrouw: Ettje Lammerts in Oostermeer. De ongehuwde Ettje uit de verklaring van 1772 is ongeveer dertig jaar en woont in Oostermeer. In 1775 wordt Ettje Lammerts op het Witveen onder Oostermeer genoemd bij een overleden pasgeboren kind. De zeldzamere naam en streek maken een verband mogelijk; zonder aanvullende familiegegevens blijft het onzeker.
Ettje Lammerts, een ongehuwde vrouw in Oostermeer van naar haar beste weten ongeveer dertig jaar, verklaarde afzonderlijk. De voorafgaande woensdagavond kwamen drie mannen bij haar huis. Zij kende hen niet en wist niet waar zij woonden. Er lag een schip bij.
Oostermeer 1775: het overleden kind van Ettje Lammerts
Janke Wouters is weduwe van Tjeerd Dallings en woont onder Oostermeer. Zij is ongeveer zestig jaar oud of iets ouder en wordt onder ede verhoord. Op donderdag de 12e kwam zij tussen ongeveer vier en vijf uur in de middag thuis. Daar trof zij de ongehuwde Ettje Lammerts aan, die bij haar in huis woonde.
Op de 12e van de maand werd zij tussen ongeveer vier en vijf uur in de middag gevraagd naar het huis van Janke Wouters, weduwe van Tjeerd Tjallings, op het Witveen te komen. Ettje Lammerts woonde daar in huis en had een kind gebaard. Het kind was dood. Het had verschillende blaren aan het lichaam. De huid liet los.
Afgelopen donderdagavond werd zij tussen ongeveer vijf en zes uur gevraagd naar het huis van de weduwe Janke Wouters te komen. Daar trof zij aan dat Ettje Lammerts een kind had gebaard. Ettje was ongetrouwd en woonde bij Janke in huis. Bij Antjes aankomst was het kind dood. Het had verschillende blaren aan het lichaam.
Afgelopen donderdagavond was zij gevraagd naar het huis van de weduwe van Tjeerd Tjallings onder Oostermeer te komen. Ettje Lammerts woonde bij die weduwe. Zij was ongetrouwd en had een kind gebaard. Bij Leentjes aankomst was het kind al dood.
Hij had op verzoek een dood kind onderzocht. Volgens zeggen was het gebaard door de ongehuwde Ettje Lammerts uit Oostermeer. Het lichaam had verschillende blaren. De meeste daarvan waren opengebroken.
Verder zegt hij dat hij de zilveren knopen die hij op de laatstgehouden Drachtster markt in zijn hemd droeg, diezelfde dag had gekocht van de zilversmid genaamd 'der Leij' in Drachten . Hij zegt ook dat het afgelopen voorjaar was voorgevallen dat hij een bijenkorf nam van van de bijenstal van Jacob Hemrica, schooldienaar in Garijp, en eenzelfde korf van de bijenstal van Sipke Hendriks, boer aldaar. De eerste had hij voor een rijksdaalder verkocht aan de zoon van Harmen Geitsens in Oudega . De laatste had hij op het erf van Evert Gerrijts in Nijega gebracht. In diens huis had hij daarvoor achttien stuivers ontvangen. Meer wist hij er niet van. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing.
Sijpke Hendriks, boer in Garijp, naar zijn beste weten in zijn 57ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigt dat omstreeks maart 1762 een korf met bijen uit zijn bijenstal bij huis was verdwenen. Later werd gezegd dat Cornelis Sjoerds die had gestolen en naar de tuin van Evert Gerrijts, herbergier in Nijega, had gebracht. Bij Evert vond de getuige zijn bijenkorf in diens tuin. Evert vertelde dat Cornelis de korf daar had gebracht en er achttien stuivers van hem voor had ontvangen. De getuige betaalde Evert 'Drie Sestehalven ' terug en nam de korf weer mee naar huis. Verder weet hij niets. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring af en ondertekent hij eigenhandig. Bergum, 2 november 1762. Ondertekening: sijpke hendriks. Bevestigd door de mederechter en beëdigde klerk op dezelfde datum. Ondertekeningen: B. Douma en G. Wilhelmi.
Herbergier Evert Gerrijts woonde in Nijega. Zijn betrokkenheid bij de verdwenen bijenkorf staat ook in de geschiedenis van Nijega. Nijega in de 18de eeuw .
Overdag zat hij in de schuit bij een drankje. Daar hoorde hij Gerben Sikkes, wonend te Tietjerk, die er ook zat, zeggen dat op bevel van de Franse generaal de prinsenvlag in Harlingen wapperde. Een zekere heer was bij Gerben thuis geweest en had hem dat verteld. Vervolgens bejegende Gerben hem en Fedde Douwes voortdurend met beledigingen zoals 'Keerels', 'fijne menisten' en soortgelijke woorden.
Fedde Douwes, huisman en koopman in de Valom onder Dantumawoude, in zijn 44ste levensjaar, verscheen, werd volgens het formulier van de mennonieten beëdigd en ondervraagd. Afgelopen dinsdag, de 21ste, was hij bij het boelgoed in het huis van Bauwe Tennis op Lutjegeest onder Tietjerk.
Fedde wist verder niets. Hij sloot en ondertekende zijn verklaring na voorlezing. Bergum , 27 april 1795. Fedde Douwes.
Rein Clares, huisman onder Hardegarijp , ongeveer 50 jaar oud, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Afgelopen dinsdag, de 21ste, voer hij 's middags van het boelgoed van Bauwe Tennis op Lutjegeest weg met Gerben Sikkes, Auke Alles, Fedde Douwes en Heijne Sipkes. Gerben en Auke hadden onderweg voortdurend woorden. Gerben stootte Auke onder meer eenmaal tegen de borst. Auke liet Gerben ook eenmaal op zijn rug in het schip vallen.
Sjoerd Teijema, schoolmeester te Tietjerk, 20 jaar oud, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de 21ste van deze maand, tegen de avond, stond hij bij zijn huis op het erf. Een schip kwam aan zijn wal met Gerben Sikkes, Auke Alles, Fedde Douwes, Rein Clares en Sipke Heijnes. Auke en Fedde stapten uit het schip aan de wal. Vervolgens voeren Gerben, Rein en Sipke weer weg.
Fedde Jans — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Fedde Jans vindt een klein kind in het water; zijn vader Jan Alberts waarschuwt de politie.
Jan Alberts, schuitmaker bij de Dam in Bergum , is in zijn 61ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij dat zijn zoon Fedde Jans gisteren, 6 mei, omstreeks twaalf uur een praam wilde halen uit de Bergumer schipsloot die langs de tuin loopt.
Fedde Jans
Fedde Jans, zoon van schuitmaker Jan Alberts bij de Dam in Bergum, woont bij zijn vader en is in zijn 17de levensjaar. Na oproeping en verhoor verklaart Fedde Jans dat hij gisteren, 6 mei, omstreeks twaalf uur 's middags een praam wilde halen uit de Bergumer schipsloot die langs de scheepshelling en tuin van zijn vader loopt.
Na voorlezing ondertekent hij op 7 mei 1808 in Bergum: Fedde Jans.
Rinske Martens, vrouw van Fedde Jans, veerschipper tussen Bergum en Leeuwarden, is in haar 29ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Enige weken geleden had zij voor knecht Roel Durks bij Durk Jeens een hemdrok gemaakt, met oude benen knopen. Dezelfde hemdrok werd haar op 13 april door de baljuw getoond.
Feetske Sickes, medefamilijuster, wonend bij haar broer Cornelis Sickes op Toutenburg onder Rijperkerk, in haar 36 e levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat zij gisterenmorgen omstreeks vijf uur van het melken terugkwam en merkte dat uit de melkkelder ten minste twintig bollen boter ontbraken. Ook de pannen waarop de boter had gelegen waren verdwenen, evenals vijf theekopjes die zij daar had neergezet. Zij had niet kunnen ontdekken dat het venster of iets anders was opengebroken. Daarom twijfelde zij er niet aan dat de dief of dieven tussen de ijzeren roeden in het kozijn door naar binnen en buiten waren gegaan. Zij had verder geen enkel spoor of vermoeden betreffende dit voorval.
Na voorlezing sloot zij haar verklaring en ondertekende die eigenhandig. Bergum ,6 augustus 1795. Feetske Sickes. Aldus verklaard voor commissaris en secretaris, die datum. J:Lodema. zoals tevoren; bovendien nadere informatie opnemen en opsturen over het Vomhelen van de vrijheidsboom te Tietjerk .
Feije Jans — 2 verhaalpagina’s · beoordeeld verband
Waarschijnlijk dezelfde Feije in 1810; koppeling met 1801 onzeker: Feije / Feye Jans en zijn zoon Sijtze, Giekerk 1801–1810. In juli 1810 meldt Feije Jans, landbouwer te Giekerk, gestolen wasgoed. In oktober verklaart Feije Jans uit dezelfde plaats en met hetzelfde beroep over schoengespen van zijn inwonende zoon Sijtze Feijes. Dit is waarschijnlijk dezelfde vader. Juli noemt zijn 62ste levensjaar; oktober is voorlopig gelezen als zijn 61ste levensjaar. De aangifte uit 1801 noemt Feye Jans, eveneens landbouwer in Giekerk, maar 50 jaar. Die oudere koppeling blijft onzeker door de leeftijdsafwijking. Een partner wordt niet genoemd.
Feije Jans beschrijft de kleuren, merkletters en afwerking van het wasgoed dat achter zijn huis verdwenen is.
Feije Jans
Feije Jans, landbouwer in Giekerk , is in zijn 62ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op 3 juli werden van de bleek achter zijn huis een blauw mannenhemd met in zwart de letters F.J., een nieuw ongemerkt en half gebleekt hemd, en een blauw ongemerkt vrouwenhemd gestolen.
Hij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 7 juli 1810: Feije Jans.
Sijtze Feijes, zoon van landbouwer Feije Jans in Giekerk en bij hem inwonend, is 19 jaar. Hij werd beëdigd en ondervraagd. Op donderdag 27 september miste hij een paar grote zilveren schoengespen met de letters S.F. De schoenen stonden onder een tafel in de kamer.
Feije Jans
Feije Jans, landbouwer in Giekerk, is naar zijn beste weten in zijn 61ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op donderdag 27 september verdwenen een paar grote zilveren schoengespen met de letters S.F. van de schoenen van zijn bij hem inwonende zoon Sijtze Feijes.
Feije meende dat dit de gespen waren die aan zijn zoon waren ontvreemd. Smeding had geweigerd ze te kopen. Feije sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 6 oktober 1810: Feije Jans.
Als eerste reden noemde de getuige de genoemde "lep of lod" spade uit de eerdere verklaringen in Achtkarspelen. Hij had die gevonden bij Froukje Fransen, vrouw van Feije Klazes, wonend op de Veenwoudsterwal onder Dantumadeel. Zij zei dat Gerst Pytters, de vrouw van Harmen Jans, ze had gebracht.
Feijke Eelses — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Op 5 oktober werden meer inwoners gehoord. Hendrik Wijbreem miste haver en Feijke Eelses miste drie bijenkorven . Het dossier levert geen bewijs dat deze vermissingen door dezelfde persoon zijn veroorzaakt.
Op een vrijdagmiddag in het najaar van 1741 ging Feijke Eelses zijn bijen bekijken. De ongehuwde Oostermeerder was ongeveer 57 of 58 jaar oud. De korven stonden op het huiserf bij zijn woning.
Feijke Eelses, ongehuwd, uit Oostermeer , in zijn 58ste of 59ste levensjaar (ongeveer 57 of 58), verklaart na beëdiging over negen bijenkorven op het erf van zijn vader en verdwenen honing. Zijn bekrachtiging is gedateerd Oostermeer, 14 februari 1741.
Feijke Eelses vrijgesel te Oostermeer, Out naa beste Geweten in het agt a negen en vijftighste Jaar, getuigen Eed op en ge, getuijgde de waarheit te Zijn, dat gepasseerde Vrijdag agter middag, Sullende besigtigen Zijn bijen, staande op Zijn huijshoff bij Zijn huijs, al doen bevonde, dat vermiste drie korven met bijen
Feijke Eelses, ongehuwd, uit Oostermeer, in zijn 58ste of 59ste levensjaar (ongeveer 57 of 58), verklaart na beëdiging dat hij afgelopen vrijdagmiddag zijn bijen ging bekijken op het erf bij zijn huis. Hij ontdekte dat drie korven met bijen ontbraken. Volgens de weging van 23 september 1741 woog de eerste... pond , de tweede ongeveer 33 en de derde dertig of veertig pond. In de plaats van de drie verdwenen korven stonden andere lege korven.
Ook noemt hij oude ongeverfde linnen bijendoeken en de spijkers waarmee die boven in de korven waren vastgemaakt; de volledige beschrijving van hun toestand is open. Hij weet niet waar het gestolene gebleven is en kent de dader niet. Verder weet hij niets. Hij bekrachtigt zijn voorgelezen verklaring, Bergum , 5 oktober 1741, Feijke Eelses. Daarna staat een collatieaantekening van dezelfde datum, A. Ypeij.
Feijtse Keimpes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Feijtse Keimpes en zijn vrouw Saakjen Minnes vertelden op 12 juli 1763 ieder wat zij wisten over twee zilveren gespen van de schoenen van hun zoon. Hun dateringen zijn niet helemaal hetzelfde. Feijtse noemde de avond van 7 juli als moment waarop hij de gespen miste. Saakjen zei dat zij de gespen op de avond van 3 juli of de ochtend van 4 juli nog op de schoenen had gezien.
Feijtse Keimpes
Feijtse Keimpes, boer in Giekerk en ongeveer 52 à 53 jaar oud, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op de avond van de 7e van deze maand van de kast in de kamer de zilveren gespen van de schoenen van zijn zoon vermiste. De schoenen hadden op dezelfde plaats gestaan. Op de ochtend van de 10e trof hij in zijn schuur beide gespen aan, in een papier in het venster van het dorshuis . Hij nam ze daar weg. Ze leken van buiten door een stuk glas in dat venster te zijn gelegd.
Bergum , 12 juli 1763. Bij het merk staat: Feijtse Keimpes.
Saakjen Minnes, vrouw van Feijtse Keimpes in Giekerk en in haar 45e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat zij op de avond van 3 juli of de ochtend van 4 juli in haar kamer, op de kast, twee zilveren gespen op de schoenen van haar zoon had gezien. Op maandag was bij haar thuis de dochter van Lammert Aukes uit Oenkerk gekomen om te naaien. Op donderdagavond zou zij door Saakjens zoon weer weggebracht worden. Toen bemerkten zij dat de zilveren gespen van de genoemde schoenen ontbraken. Tijdens het gesprek over de vermissing werd de naaister gevraagd of er ook een vreemde in huis was geweest. Zij antwoordde nee. Zonder dat het haar ten laste werd gelegd, zei zij bij haar vertrek dat zij het ook niet had gedaan.
Rigtje Ates was op 24 augustus 1803 aan het melken toen kleding en naaigerei uit haar huis verdwenen. Feijtse Keimpes, die bij het echtpaar woonde, ontdekte dat tien zilveren knopen van zijn hemdrok waren afgesneden.
Feijtse Keimpes
Feijtse Keimpes was ongehuwd, woonde bij Cornelis Tijsses en Rigtje Ates in Hardegarijp en was in zijn 23ste levensjaar. Hij vertelde over hetzelfde tijdstip als Rigtje: 24 augustus 1803, naar beste herinnering tussen vier en vijf uur 's middags.
Anne verklaarde in tegenwoordigheid van getuigen dat hij het had gekocht van een man die zei dat hij Feitze Diemers heette en in Ureterp woonde. Die had aan de koper gezegd dat iemand hem het dier op de Bergummerdam had meegegeven om te verkopen. De getuige had dit alles gisteravond bij terugkomst aan zijn baas verteld.
Fettje Fokkes is de vrouw van Jan Sijtes en woont in Oostermeer , in haar negenendertigste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en ondervraging verklaarde zij dat op zondagavond 30 augustus 1795 tussen zes en zeven uur Johannes Jeens bij haar thuis kwam. Hij was arbeider en woonde in Oostermeer . Hij was zeer dronken. Nauwelijks gezeten vroeg hij of hij wel bij haar thuis mocht komen. Fettje antwoordde:
Fettje Fokkes.
Feye Jans — 1 verhaalpagina · beoordeeld verband
Waarschijnlijk dezelfde Feije in 1810; koppeling met 1801 onzeker: Feije / Feye Jans en zijn zoon Sijtze, Giekerk 1801–1810. In juli 1810 meldt Feije Jans, landbouwer te Giekerk, gestolen wasgoed. In oktober verklaart Feije Jans uit dezelfde plaats en met hetzelfde beroep over schoengespen van zijn inwonende zoon Sijtze Feijes. Dit is waarschijnlijk dezelfde vader. Juli noemt zijn 62ste levensjaar; oktober is voorlopig gelezen als zijn 61ste levensjaar. De aangifte uit 1801 noemt Feye Jans, eveneens landbouwer in Giekerk, maar 50 jaar. Die oudere koppeling blijft onzeker door de leeftijdsafwijking. Een partner wordt niet genoemd.
In dezelfde nacht van 15 op 16 juni 1801 verdwenen uit een ander huis in Giekerk zilveren schoengespen en geld. Landbouwer Feye Jans deed de volgende dag aangifte. De verklaring zegt niet wie de goederen had meegenomen.
Feye Jans
Feye Jans was 50 jaar en landbouwer in Giekerk. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd .
Feye wist niet wie de dief of dieven waren. Na voorlezing van zijn verklaring zette hij op 17 juni 1801 in Bergum zijn eigen handtekening: Feye Jans.
Het huis van Feye Jans kan niet met zekerheid uit deze verklaring worden aangewezen.
Wytske verklaarde onder ede dat haar op 18 april één mannenhemd en één vrouwenhemd waren gestolen. Het vrouwenhemd droeg de letters W: J. Op 1 mei zag zij datzelfde vrouwenhemd terug. De huisvrouw van Feyke Douwes uit Bergum hing het bij haar huis over een haag om het te laten drogen. Toen waren de letters al uit de stof getornd.
Wytske noemde de vrouw alleen als de huisvrouw van Feyke Douwes; zij wees in deze verklaring geen bewezen dader aan. Het verslag werd op 2 mei in Bergum voorgelezen. Wytske zette haar gebruikelijke kruismerk .
De letters W: J: stonden volgens Wytske op het vrouwenhemd, ook al heet zij Wybes. Die initialen worden niet veranderd. De naam van de huisvrouw van Feyke Douwes staat niet in de verklaringen. Dat zij het hemd buiten te drogen hing, bewijst op zichzelf niet dat zij het had gestolen.
Fierre Klases, schipper, wonend op de Nieuwstad in Bergum en in zijn tweeëndertigste levensjaar, verschijnt, legt een eed af en wordt ondervraagd. Hij verklaart dat hij op de 12de van deze maand nog zijn vijf bijenkorven zag staan in de bijenstal achter zijn huis. Toen hij op de middag van de 13de met het schip uit Leeuwarden kwam, ontdekte hij dat de twee beste korven met bijen uit die stal verdwenen waren. De korven hadden geen lettermerken. Eén was blauw geverfd. Na veel zoeken heeft hij niet kunnen ontdekken wie de twee korven met bijen heeft gestolen. Hij weet geheel niet wie de diefstal heeft gepleegd en kan verder niets hierover zeggen. Hij besluit na voorlezing en ondertekent eigenhandig. Bergum, 15 maart 1784. Fierre Klases.
Elisabeth Schoonbeek en Trijntje Annes hadden het linnengoed zelf buiten gelegd. Hun echtgenoten Franciscus Piersma en Floris Fakes Anthonides vertelden vooral wat zij van hun vrouwen hadden gehoord. Niemand zei te hebben gezien wie de goederen wegnam.
Floris Fakes Anthonides hoort van de vermissing
Floris Fakes Anthonides was huisman in Garijp en in zijn 44ste levensjaar. Zijn vrouw had hem verteld dat op de ochtend van 13 april het linnengoed van hun bleek ontbrak.
Focke Fockes was ongeveer 44 jaar oud en woonde onder Hardegarijp . Op een vrijdag in februari 1781 ging hij met zijn zoontje de drie fuiken nalopen waarmee hij aal ving. Twee stonden in een vaart die de Heerlijkheid werd genoemd, onder Rijperkerk . De derde stond in de Hout Stuks Vaart, onder Hardegarijp.
Jelke Hedzers, landbouwer te Suameer , in zijn 54ste levensjaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd en verklaarde: hij had zijn twee zwarte Friese schapen op zijn land bij huis laten weiden, samen met een wit schaap van hetzelfde soort van Focke Pieters. Dat witte schaap was gekoppeld aan een van zijn eigen schapen. Hij had deze drie schapen enige dagen vermist. Gisteren ontdekte hij dat ze alle waren gedood en dat hun huiden waren afgehaald. Hij vond de gevilde schapen in de dijksloot, op de tweede kamp vanaf het huis van zijn broer Jacob Hedzers te Suameer. Hij weet niet wie zich aan deze daad schuldig heeft gemaakt. Meer weet hij er niet van. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende die. Bergum , 6 maart 1794. Handtekening: Jelke Hedzers.
Focke Pieters, te Suameer wonend en daar arbeider bij landbouwer Jelke Hedzers, bijna vijftig jaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd en verklaarde dat hij een wit Fries schaap liet weiden bij het huis van zijn boer Jelke Hedzers te Suameer. Hij vermiste het enige tijd, samen met twee zwarte schapen van zijn boer. Gisteren ontdekte hij dat zijn schaap en de twee van zijn boer waren gedood en hun huiden afgehaald. Hij vond de gevilde schapen in de dijksloot op de tweede kamp vanaf het huis van Jacob Hedzers te Suameer. Hij weet niet wie dit heeft gedaan. Meer weet hij er niet van. Na voorlezing sloot hij de verklaring af en ondertekende die. Bergum , 6 maart 1794. Handtekening: Fokke Pijtters.
Nadere informatie opgenomen voor Focke van der Meer, mederechter van Tietjerksteradeel, als commissaris, op verzoek van de fiscaal die ambtshalve optreedt, om te dienen zoals behoort.
Focke Ypeij — 21 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
De volgende inlichtingen zijn opgenomen voor Focke Ypeij, mederechter van Tietjerksteradeel en commissaris in deze zaak, op ambtshalve verzoek van de fiscaal .
Informatie opgenomen door Focke Ypeij, mederechter van Tietjerksteradeel, die hiervoor als commissaris optreedt, op verzoek van de fiscaal van deze grietenij , ambtshalve , om te dienen zoals behoort.
Informatie opgenomen door Focke Ypeij, mederechter van Tietjerksteradeel, als commissaris , op ambtshalve verzoek van de fiscaal , om te dienen zoals behoort.
Daaronder begint een nieuwe informatiegroep. Zij is opgenomen door Focke Ypeij, mederechter van Tietjerksteradeel, als commissaris op ambtshalve verzoek van de fiscaal van deze grietenij , om te dienen zoals behoort.
Deze inlichtingen zijn opgenomen voor Focke Ypeij, mederechter van Tietjerksteradeel en commissaris , op ambtshalve verzoek van de fiscaal van deze grietenij .
Er begint een nieuwe informatiegroep, opgenomen door Focke Ypeij, mederechter van Tietjerksteradeel, als commissaris , op verzoek van de fiscaal , ambtenaar van deze grietenij .
Inlichtingen opgenomen door mij, Focke Ypeij, mederechter van Tietjerksteradeel, als commissaris , op verzoek van de fiscaal , ambtenaar van deze grietenij , om naar behoren te dienen.
Deze inlichtingen zijn opgenomen voor Focke Ypeij, mederechter van Tietjerksteradeel en commissaris , op ambtshalve verzoek van de fiscaal van deze grietenij .
Daarna beginnen nieuwe inlichtingen, opgenomen voor Focke Ypeij, mederechter van Tietjerksteradeel en commissaris , op ambtshalve verzoek van de fiscaal .
Informatie opgenomen door Focke Ypeij, mederechter van Tietjerksteradeel, als commissaris , op ambtshalve verzoek van de fiscaal van deze grietenij , om te dienen zoals behoort.
Deze inlichtingen zijn opgenomen in aanwezigheid van Focke Ypeij, mederechter van Tietjerksteradeel en commissaris in deze zaak, op ambtshalve verzoek van de fiscaal .
De volgende inlichtingen zijn opgenomen voor Focke Ypeij, mederechter van Tietjerksteradeel en commissaris in deze zaak, op ambtshalve verzoek van de fiscaal .
Inlichtingen opgenomen door mij, Focke Ypeij, mederechter van Tietjerksteradeel, als commissaris , op verzoek van de fiscaal als ambtenaar van deze grietenij , om naar behoren te dienen.
Informatie opgenomen door Focke Ypeij, mederechter van Tietjerksteradeel, als commissaris , op ambtshalve verzoek van de fiscaal , om te dienen zoals behoort.
Informatie opgenomen door Focke Ypeij, mederechter van Tietjerksteradeel, als commissaris in deze zaak, op ambtshalve verzoek van de fiscaal van deze grietenij , om te dienen zoals behoort.
Bergum 1804 - Foecke Aukes mist viskaar en visnetten bij de cichoreifabriek
Op 4 januari 1804 legde Foecke Aukes, meesterverver en glazenmaker in zijn 27ste levensjaar, een verklaring af in Bergum. Hij woonde naast de cichoreifabriek van Fr. Gaikema. Aan de schutting daarvan had hij op de voorafgaande zaterdagavond twee schakels, een soort visnetten, opgehangen om te drogen.
Op 1 december 1779 ging Foeke Jacobs rond twee uur 's middags naar het veerschip in de Suameerder Schipsloot. Foeke woonde in Suameer , was in zijn 42ste levensjaar en voer als medeschipper op Leeuwarden . Twee bomen waren verdwenen. Dat waren lange stokken waarmee de schippers hun vaartuig konden voortduwen.
Foeke Jacobs ontdekt nog meer vermissingen
Foekje Jacobs — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Op 14 juni werd zijn verklaring in Oudkerk voorgelezen. Claas zette zijn handtekening eronder. De volgende ochtend ontdekten ook Pybe Meines en Foekje Jacobs schade aan loden leidingen bij huizen in Oudkerk.
Oudkerk 1805 - Foekje Jacobs ontdekt verdwenen lood bij Geert Cornelis
Foekje Jacobs woonde als dienstmeid bij Geert Cornelis, een huisman in Oudkerk. Zij was in haar negentiende levensjaar. Op 12 juni 1805 stond ze omstreeks vier uur in de ochtend op.
Hij verklaarde dat hij op 12 januari 1797 met enige mensen die onder Oostermeer woonden naar Westerende en Dantumadeel was gereisd. In de hut van Foke Foppes had hij twee vrouwenhandschoenen gevonden. Volgens Geert waren deze hem in de nacht van 23 op 24 december 1796 ontstolen.
In de kamer naast die hut, bij Foke Foppes, lagen twee vrouwenhandschoenen. Geert Jans herkende die als de zijne en verklaarde dat ook deze hem waren ontstolen.
Janke verklaarde dat de twee hoeden die in haar huis waren gevonden en die Jippe Dirks als de zijne had herkend, haar in bewaring waren gegeven door Tietse Jans en Foke Foppes. Daarbij was gezegd dat de kleinste hoed van Tietse was.
Giekerk 1801 - Een lange goederenlijst uit het schip van Foke Tijsses
Veenbaas Foke Tijsses uit Wierum verbleef met zijn vaartuig bij Giekerk . In de nacht van 4 op 5 mei 1801 verdwenen uit het vooronder kleren, stof, huishoudelijke voorwerpen en voedsel. Zijn verklaring bevat een uitgebreide opsomming.
Foke Tijsses
Foke Tijsses was veenbaas, woonde in Wierum en bevond zich in zijn 53ste levensjaar. Hij lag met zijn vaartuig bij Giekerk. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd .
Noordermeer 1788: Het arrestatiebevel voor Fokeltje Pieters
Deze pagina bevat de beschikbare verklaringen en stukken over het arrestatiebevel voor Fokeltje Pieters.
Brief: 1788: Het arrestatiebevel voor Fokeltje Pieters
'Waarde, geliefde bijzondere vrienden.' Het Hof stuurt een afschrift van inlichtingen die Fokeltje Pieters, wonend in Noordermeer bij Bergum , belasten. Het verzoekt en gelast ambtshalve dat Fokeltje, wanneer zij binnen het rechtsgebied van het gerecht wordt aangetroffen, wordt aangehouden. Haar bekentenis of verhoor moet worden afgenomen en naar het Hof gestuurd. Zij moet goed bewaakt blijven tot het Hof nader beschikt.
Het Hof bericht dat het, na de bekentenis of het verhoor van Fokeltje Pieters te hebben gelezen, de bij brief van 25 november 1788 gegeven opdracht tot haar aanhouding intrekt. De brief sluit opnieuw met de aanbeveling aan Gods heilige bescherming en de verklaring dat de raden van het Hof hun goede vrienden zijn. Hij is op last van het Hof ondertekend door J: Faber.
Fokeltje Ritzerts, weduwe van Oene Jans in Kuikhorne onder Achtkarspelen, is in haar 53ste levensjaar. Na verschijning, beëdiging en verhoor verklaart zij dat zij op zaterdagavond 11 februari hoorde dat Aafke bij Bauke Timmerman was overleden. Bauke was enkele weken eerder uit Dokkum gekomen.
Zij weet verder niets. Na voorlezing tekent zij op 13 februari 1809 in Bergum: Fokeltje Ritzerts.
Fokke Gaikema — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Fokke Gaikema, dorprechter te Bergum, 36 jaar oud, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij had twee blauwblessige paarden in een weide te Rijperkerk. Afgelopen dinsdag, de 16de, kreeg hij bericht dat beide paarden in de herberg te Oenkerk stonden en dat één ernstig gewond was.
Fokke Gaikema, dorprechter te Bergum, ongeveer 35 jaar oud, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen zaterdag, de 25ste, was hij in het Nieuwblaauwhuis, bij kastelein Jacobus van Lingen onder Leeuwarden. Hij ontmoette daar onder anderen Gerben Sikkes.
Willemke Fokkes en haar vader Fokke Jan Yskes leggen op 11 april 1806 verklaringen af over verdwenen kleding en geld op het Witveen onder Oostermeer. Elske Pytters wordt diezelfde dag verhoord. Zij ontkent de diefstal.
Willemke Fokkes, dochter van Fokke Jan Yskes, bij haar vader in huis op het Witveen onder Oostermeer, verklaarde na oproeping, beëdiging en ondervraging dat op zaterdagavond de vijfde van deze maand omstreeks zeven uur Elske Pytters bij haar thuis kwam. Elske was een dochter van Pytter Raven, wonend op de Heideburen in de Rottevalle onder Achtkarspelen. Zij zei haar dat een Maaike Willems, vrouw van Sape Sjoerds, die ook op het Witveen woonde, haar een partij rode of reideturf had afgenomen terwijl zij even van huis was.
Fokke Jan Yskes - verklaring
Fokke Jan Yskes (in modern Nederlands)
Fokke Jan Yskes, wonend op het Witveen onder Oostermeer, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat hij op zaterdag de vijfde van deze maand omstreeks negen uur 's avonds thuiskwam. Zijn dochter Willemke vertelde dat Elske Pytters haar had gezegd dat Maaike Willems haar zoden uit het achterhuis had gestolen. Willemke was ernaar gaan vragen en had gehoord dat het niet waar was.
Dit is het eigenhandig geplaatste handmerk van Fokke Jan Yskes, in tegenwoordigheid van P. M. B.
Elske Pytters, dochter van Pytter Sjaards Raven, bij hem wonend in de Rottevalle, in haar 19de levensjaar, verklaarde dat zij, de gedetineerde, op zaterdagmiddag de vijfde van deze maand bij Fokke Jan Yskes thuis was geweest. Vervolgens was zij met Willemke naar Antke Jans, die in de voorkamer van hetzelfde huis woonde, om te vragen of zij nog iets voor haar had. Antke antwoordde dat haar man de eieren allemaal naar de stad had meegenomen.
Focke Pieters, te Suameer wonend en daar arbeider bij landbouwer Jelke Hedzers, bijna vijftig jaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd en verklaarde dat hij een wit Fries schaap liet weiden bij het huis van zijn boer Jelke Hedzers te Suameer. Hij vermiste het enige tijd, samen met twee zwarte schapen van zijn boer. Gisteren ontdekte hij dat zijn schaap en de twee van zijn boer waren gedood en hun huiden afgehaald. Hij vond de gevilde schapen in de dijksloot op de tweede kamp vanaf het huis van Jacob Hedzers te Suameer. Hij weet niet wie dit heeft gedaan. Meer weet hij er niet van. Na voorlezing sloot hij de verklaring af en ondertekende die. Bergum , 6 maart 1794. Handtekening: Fokke Pijtters.
Fokke Rinkes Douma, boer te Suawoude , in zijn 41e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij op woensdag de 21e 's avonds tussen vijf en zes uur in het land zat te melken. Hij hoorde twee schoten, waarop snel nog twee volgden. Hij zag ook het vuur van de schoten. Daaruit kon hij opmaken dat het niet ver van de vrijheidsboom moest zijn. Hij had die dag echter niemand met een geweer gezien en wist daarom ook niet wie de hoed van de vrijheidsboom had afgeschoten of op een andere manier weggenomen.
Foke wist niet wie de spullen had weggenomen. Na voorlezing ondertekende hij in Bergum op 10 juni 1801 met de naam Fokke Tijsses. In de aanhef heet hij Foke, in de ondertekening Fokke.
Fokke Tjeerds, inwonend bij zijn vader Tjeerd Bonnes in Oostermeer, in zijn zestiende levensjaar, was opgeroepen en verschenen. Hij verklaarde dat hij de afgelopen dinsdagmiddag zijn vaders schapen hoedde. In de wal van het land naast het land dat Klaas Andries gebruikte, vond hij een wit en een zwart schapenvel. Klaas was toen op zijn land. Fokke vertelde hem dat hij die twee vellen had zien liggen en ging direct met hem naar de vellen. De koppen en voeten zaten er nog aan, maar al het vlees ontbrak. Klaas zei dat hij de twee vellen als de zijne herkende en dat ze van zijn twee verdwenen schapen waren. Fokke wist verder niets over deze of een andere zaak. Na voorlezing sloot hij af en zette een merk te Bergum op 14 november 1785. Bij het kruis staat dat het Fokke Tjeerds' eigenhandige merk is, met C. Wilhelmij als getuige. De gezamenlijke attestatie voor grietman en beëdigd klerk is echter gedateerd 10 november 1785, met ondertekeningen H. B. Sminia en C. Wilhelmij. In de marge staat: beschikking zoals de vorige.
Fokke Ypeij — 20 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Daarna begint een nieuwe informatiegroep, opgenomen ten overstaan van Fokke Ypeij, mederechter van Tietjerksteradeel en commissaris in deze zaak, op verzoek van de fiscaal en de 'Rat: off:' van het district, om te dienen zoals behoort.
Er begint een nieuwe informatiegroep, opgenomen door Fokke Ypeij, mederechter van Tietjerksteradeel, als commissaris , op verzoek van de fiscaal , ambtenaar van deze grietenij .
Daaronder begint een nieuwe informatiekop: informatie opgenomen door Fokke Ypeij, mederechter van Tietjerksteradeel, die in deze zaak als... als commissaris , op ambtshalve verzoek van de fiscaal van deze grietenij , om te dienen zoals behoort.
Inlichtingen opgenomen door mij, Fokke Ypeij, mederechter van Tietjerksteradeel, als commissaris , op verzoek van de fiscaal , ambtenaar van deze grietenij , om naar behoren te dienen.
Hier begint een nieuwe informatiegroep, afgenomen voor Fokke Ypeij, mederechter van Tietjerksteradeel, als commissaris op verzoek van de fiscaal van deze grietenij , ambtshalve , om naar behoren te dienen.
Inlichtingen ingewonnen voor Fokke Ypeij, mederechter van Tietjerksteradeel, hier als commissaris , op verzoek van de fiscaal van de raadsofficier, om naar behoren te dienen.
Daarna begint een nieuwe informatie. Fokke Ypeij, mederechter van Tietjerksteradeel, trad daarbij op als commissaris , op verzoek van de fiscaal van de grietenij , vanwege zijn ambt, om te dienen zoals behoort.
Informatie opgenomen door Fokke Ypeij, mederechter van Tietjerksteradeel, commissaris in deze zaak, op verzoek van de fiscaal van dit deel, „Rat Off:", om te dienen zoals behoort.
Inlichtingen ingewonnen voor Fokke Ypeij, mederechter van Tietjerksteradeel, hier als commissaris , op verzoek van de fiscaal van de raadsofficier, om naar behoren te dienen.
Verklaringen afgenomen voor Fokke Ypeij, mederechter van Tietjerksteradeel, als commissaris op verzoek van de fiscaal van deze grietenij , ambtshalve , om naar behoren te dienen.
Informatie opgenomen door Fokke Ypeij, mederechter van Tietjerksteradeel, commissaris in deze zaak, op verzoek van de fiscaal van dit deel, „Rat: off:", om te dienen zoals behoort.
De informatie is opgenomen voor Fokke Ypeij, mederechter van Tietjerksteradeel en commissaris in deze zaak, op verzoek van de fiscaal , 'Rat: off:' van het district, om te dienen zoals behoort.
Verklaringen afgenomen voor mij, Fokke Ypeij, mederechter van Tietjerksteradeel, als commissaris op verzoek van de fiscaal , ambtshalve , om naar behoren te dienen.
De informatie is opgenomen voor Fokke Ypeij, mederechter van Tietjerksteradeel en commissaris in deze zaak, op verzoek van de fiscaal , 'rat: off:' van het district, om te dienen zoals behoort.
Informatie opgenomen door Fokke Ypeij, mederechter van Tietjerksteradeel, als commissaris , op verzoek van de fiscaal van deze grietenij , vanwege zijn ambt, om te dienen zoals behoort.
Onder op de pagina begint een nieuwe informatiegroep: informatie opgenomen door Fokke Ypeij, mederechter van Tietjerksteradeel, als commissaris in deze zaak, op ambtshalve verzoek van de fiscaal van de grietenij , om te dienen zoals behoort.
Informatie opgenomen door Fokke Ypeij, mederechter van Tietjerksteradeel en hier commissaris , op verzoek van de fiscaal van deze grietenij uit hoofde van diens ambt, om te dienen zoals behoort.
Nieuwe informatie, opgenomen door Fokke Ypeij, med. van Tietjerksteradeel, commissaris in deze zaak, op verzoek van de fiscaal , „Deen deele Rat off", om te dienen zoals behoort.
Verklaringen afgenomen voor Fokke Ypeij, mederechter van Tietjerksteradeel, als commissaris op verzoek van de fiscaal , ambtshalve , om naar behoren te dienen.
Inlichtingen ingewonnen voor Fokke Ypeij, mederechter van Tietjerksteradeel, hier als commissaris , op verzoek van de fiscaal van de raadsofficier, om naar behoren te dienen.
Folke Jans, ongehuwd, woont in Oostermeer op het Witveen in het huis dat Jorike Deddes toebehoort. Hij is in zijn tweeëndertigste levensjaar. Hij was opgeroepen, ondervraagd en beëdigd volgens het formulier van de mennonieten . Hij verklaarde dat hij op de vijftiende van deze maand omstreeks zes uur 's morgens zijn huis verliet om haver voor zijn vader Jan Folkes te snijden of maaien ('Sigten'). Hij had de vensters, zowel houten luiken als glazen vensters, van binnen allemaal goed gesloten, alsmede de deuren van binnen op de grendel gezet. De deur waardoor hij gewoonlijk naar buiten ging, had hij op slot gedaan. Toen hij diezelfde ochtend omstreeks tien uur thuiskwam, zag hij dat er een stuk uit het buitenste houten venster was gebroken en dat vier ruiten van het glazen venster waren stukgeslagen.
Hendrik Jans, inwonend bij zijn vader Jan Folkes in Oostermeer op het Witveen, ruim veertien jaar oud, was opgeroepen en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij op de vijftiende van deze maand met zijn broer Folke Jans haver op het land van hun vader had gesneden of gemaaid. Daarna ging hij met Folke naar diens gehuurde huis, omstreeks tien uur 's morgens.
Jan Jans verklaart op 3 juli 1806 over een vermiste bijenkorf bij de woning van Folke Reins in Noordermeer onder Bergum.
Jan Jans, tiggelsmidsknecht te Bergum, in zijn 21 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij afgelopen dinsdagavond bij zijn bijen kwam. Die stonden bij het huis van Folke Reins, arbeider te Noordermeer onder Bergum. Hij ontdekte dat een korf met bijen ontbrak.
Folke Roels — 5 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Folke Roels, boer te Oostermeer, naar zijn beste weten in zijn 37ste à 38ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij Sijbren al zeer lang kende. Hem was bericht dat Sijbren sinds ruim anderhalf jaar of daaromtrent niet goed bij zijn verstand was. Sinds enige tijd was hemzelf.
ook voorgekomen dat Sijbren zijn verstand niet volledig beheerste, maar bij vlagen aan 'sinneloosheid' onderhevig was. De getuige had geen kwaadaardigheid bij hem waargenomen. Hij wist verder niets, sloot na voorlezing zijn verklaring en tekende eigenhandig. Hij vermeldde geen verwantschap met Sijbren Douwes. Bergum, 20 februari 1756, Folke Roels.
Gerben schold iedereen uit. Hij zei dat Folke Roels een valse getuigenis had afgelegd, dat Hans Jans zijn eigen vader had geslagen en wilde vermoorden, en dat Hylke Popkes de vader was van het kind dat Jelttie in juni 1757 had gekregen. Dit zijn door haar weergegeven beschuldigingen, geen door dit onderzoek vastgestelde feiten.
Hans Jans, meestersmid in Oostermeer, in zijn 40ste levensjaar, begint een afzonderlijke getuigenverklaring. Gerben Ybes, bakker in Oostermeer, maakte in maart 1758 veel rumoer op straat en schold iedereen uit. Hij zei onder andere dat Hans zijn vader had geslagen en zijn eigen vader wilde vermoorden, en dat Folke Roels een valse getuigenis had afgelegd. Verder vertelt Hans dat Gerben op 6 september 1759 op het venster van de achterkamer van Harmanius Muldering heeft geklopt.
Halbe hoorde Gerben roepen dat Harmanus niet de vader van zijn jongste kind was. Harmanus vroeg wie dat dan wel was, en of Gerben de vader was. Gerben antwoordde: "Nee, helemaal niet." In het voorjaar van 1758 had Gerben op straat gevloekt en getierd en zich volgens Halbe wanhopig of buiten zichzelf aangesteld. Gerben zei onder andere dat Folke Roels een valse getuigenis had afgelegd. Halbe weet verder niets.
Trijntje Aukes, vrouw van Halbe Gerbens, meesterkuiper in Oostermeer, in haar 44ste levensjaar, verklaart dat Gerben Ybes, meesterbakker in Oostermeer, er al lange tijd een gewoonte van maakt het dorp met voortdurend razen en schelden in rumoer te brengen. Op zaterdag 8 september kwam hij voor haar huis en daagde haar man verschillende keren uit om te slaan. Hij zei: "Als jij een flink kerel bent, kom dan met mij op het land. Ik wil je een halve mingelen jenever geven als jij mij durft te slaan." Hij schold ook Trijntje en haar dochter uit en zei dat zij tovenaarsvolk waren. Trijntje hoorde verder dat Gerben zich in maart 1758 als een uitzinnige op straat aanstelde en toen zei dat Folke Roels een valse getuigenis had afgelegd. Zij weet verder niets; de afsluiting is verkort.
Verder verklaart Harmanius dat Gerben op 30 maart 1758 in het openbaar op straat iedereen had uitgescholden. Hij zei onder andere dat Folke Roels een valse getuigenis had afgelegd, dat Hans Jans zijn eigen vader had geslagen en wilde vermoorden, en zei dat Auke Popkes de vader was van het kind dat Harmanius' vrouw in juni 1757 had gekregen. Dit zijn door Harmanius weergegeven beschuldigingen van Gerben. Harmanius weet verder niets. Na voorlezing sluit en ondertekent hij zijn verklaring in Oostermeer op 10 september 1759. Hij is geen verwant van Gerben.
Gerben schold iedereen uit. Hij zei dat Folke Roels een valse getuigenis had afgelegd, dat Hans Jans zijn eigen vader had geslagen en wilde vermoorden, en dat Hylke Popkes de vader was van het kind dat Jelttie in juni 1757 had gekregen. Dit zijn door haar weergegeven beschuldigingen, geen door dit onderzoek vastgestelde feiten.
Hans Jans, meestersmid in Oostermeer, in zijn 40ste levensjaar, begint een afzonderlijke getuigenverklaring. Gerben Ybes, bakker in Oostermeer, maakte in maart 1758 veel rumoer op straat en schold iedereen uit. Hij zei onder andere dat Hans zijn vader had geslagen en zijn eigen vader wilde vermoorden, en dat Folke Roels een valse getuigenis had afgelegd. Verder vertelt Hans dat Gerben op 6 september 1759 op het venster van de achterkamer van Harmanius Muldering heeft geklopt.
Verder vertelt Sijtske dat Gerben in het voorjaar van 1758 op straat op een verschrikkelijke manier raasde en iedereen uitschold. Hij zei dat Folke Roels een valse getuigenis had afgelegd en dat Hans Jans zijn vader had geslagen en zijn eigen vader wilde vermoorden. Dit zijn beschuldigingen die Sijtske Gerben hoorde uitspreken.
Halbe hoorde Gerben roepen dat Harmanus niet de vader van zijn jongste kind was. Harmanus vroeg wie dat dan wel was, en of Gerben de vader was. Gerben antwoordde: "Nee, helemaal niet." In het voorjaar van 1758 had Gerben op straat gevloekt en getierd en zich volgens Halbe wanhopig of buiten zichzelf aangesteld. Gerben zei onder andere dat Folke Roels een valse getuigenis had afgelegd. Halbe weet verder niets.
Verder verklaart Harmanius dat Gerben op 30 maart 1758 in het openbaar op straat iedereen had uitgescholden. Hij zei onder andere dat Folke Roels een valse getuigenis had afgelegd, dat Hans Jans zijn eigen vader had geslagen en wilde vermoorden, en zei dat Auke Popkes de vader was van het kind dat Harmanius' vrouw in juni 1757 had gekregen. Dit zijn door Harmanius weergegeven beschuldigingen van Gerben. Harmanius weet verder niets. Na voorlezing sluit en ondertekent hij zijn verklaring in Oostermeer op 10 september 1759. Hij is geen verwant van Gerben.
Gerben schold iedereen uit. Hij zei dat Folke Roels een valse getuigenis had afgelegd, dat Hans Jans zijn eigen vader had geslagen en wilde vermoorden, en dat Hylke Popkes de vader was van het kind dat Jelttie in juni 1757 had gekregen. Dit zijn door haar weergegeven beschuldigingen, geen door dit onderzoek vastgestelde feiten.
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Wij voegen hierbij de verklaringen over de paardenmest en het vuil van Rinse Douwes, en de mest van Folkert Douwes Wadman, die van de wal bij de Voetlingen onder Gaastmaburen zijn gestolen. Er bestaat een sterk vermoeden tegen Jan Jarigs, schuitvoerder in Kootstertille. Ook lijkt het mogelijk dat hij de touwen van zijn in beslag genomen schuit en de zeilen die in Abe Nauta's schuitenhuis lagen, heeft weggenomen. Wij blijven met respect uw gehoorzame dienaren. Ondertekend door H. W. van Altena en T. Ypeij namens het gerecht van Tietjerksteradeel.
Bij het tolhuis aan de Zwarteweg zag hij Folkert Douwes Wadman, vrijgezel uit Drogeham, en diens broer Binne, boerenarbeider te Bergum. Zij zaten te paard jenever te drinken en tabak te roken. Hij en zijn knecht reden voorbij en zetten hun reis voort.
Bij het tolhuis aan de Zwarteweg zag hij Folkert Douwes Wadman uit Drogeham en diens broer Binne, boerenarbeider te Bergum. Zij zaten te paard jenever te drinken en tabak te roken. Hij en zijn werkgever groetten hen beleefd. Folkert antwoordde: ‘Dag Jelte.’ Hij en zijn werkgever vervolgden hun reis en de broers bleven nog bij het tolhuis.
Folkert Douwes Wadman, boer en distillateur aan de Dam in Bergum , in zijn 45ste levensjaar, vertelt dat hij in mei 1757 zijn mesthoop ('ruigscherne') naar de Voetlingssloot in Gaastmaburen onder Hardegarijp liet vervoeren. Hij wilde de mest daar op de wal laten liggen en later naar zijn land laten brengen. Op 26 juni 1757 had Sipke Pijtters uit Kooten aan Folkerts knecht gevraagd of Folkert zijn mest al lang bekeken had, en zei te twijfelen of die 'geen voeten kreeg'. Op de middag van 26 juni bekeek Folkert de mesthoop. Er ontbrak ongeveer of ruim een dubbele praamvracht. Hij weet niet wie de mest heeft gestolen. Na voorlezing sluit en ondertekent hij in Bergum op 5 juli 1757 als F. D. Wadman.
Toen zij op de avond van de 25ste terugkwamen, zagen zij de praam niet meer. Uit de mesthoop van Folkert Douwes Wadman op de wal ontbrak toen een hoek. De hoop had de avond ervoor nog geheel en ongeschonden gelegen. Zij bespraken onder elkaar waarom Folkert eerst de mest bijeen liet brengen en haar nu weer liet vervoeren. Pytter weet verder niets. Na voorlezing sluit en ondertekent hij in Bergum op 5 juli 1757. Hij heeft geen wegneming gezien.
Wij voegen hierbij de verklaringen over de paardenmest en het vuil van Rinse Douwes, en de mest van Folkert Douwes Wadman, die van de wal bij de Voetlingen onder Gaastmaburen zijn gestolen. Er bestaat een sterk vermoeden tegen Jan Jarigs, schuitvoerder in Kootstertille. Ook lijkt het mogelijk dat hij de touwen van zijn in beslag genomen schuit en de zeilen die in Abe Nauta’s schuitenhuis lagen, heeft weggenomen. Wij blijven met respect uw gehoorzame dienaren. H. W. van Altena en T. Ypeij namens het gerecht van Tietjerksteradeel, Bergum, 5 juli 1757.
Bij hun vertrek lag Folkert Douwes Wadmans mesthoop op de wal nog ongeschonden en geheel. Toen zij op de avond van de 25ste terugkwamen, ontbrak er een hoek. Zij bespraken met elkaar waarom Folkert eerst de mest tot een hoop liet brengen en haar nu weer liet vervoeren. Het schip of de praam was toen al uit de Voetlingssloot verdwenen. Hedser weet verder niets. Na voorlezing sluit en ondertekent hij in Bergum op 5 juli 1757. Hij zag niet dat de man de mest wegnam.
Ook buren en dorpsgenoten kochten veel kleine posten. Namen als Folkert Fennema, Sake Antonides, Age Fokkema, Jan de Jager, Pals Kingma, Djoerd Douma, Sijtse Kloosterman, Pieter van Manen, Jan Pompstra en anderen keren telkens terug. Zij kochten soms kleine huisraad, soms gereedschap, soms vee of grotere posten.
Wytse Jellis woonde in Oostermeer en was 38 jaar oud. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd . Hij verklaarde dat hij op 8 augustus 1796 samen met Folkert Gerbens uit Garijp met een schip over de Wijde Ee onder Bergum voer.
Folkert Gerbens uit Garijp
Folkert Gerbens woonde in Garijp en was 31 jaar oud. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd. Ook hij was met Wytse Jellis op 8 augustus over de Wijde Ee onder Bergum gevaren.
Folkert Hendriks Wadman, ongeveer dertig jaar oud, woonde in Tietjerk . In de nacht van 2 op 3 december 1805 liet hij een arme vrouw in zijn huis overnachten. Zij vertelde dat zij Aaltje heette en in Lippenhuizen woonde.
Molenaar Folkert Jans en Eelkjen Wolters vinden de achterdeuren open. Een koperen ketel, beddengoed, kleding, schoenen en een hoed zijn verdwenen.
Folkert Jans
Folkert Jans, molenaar te Garijp, naar zijn beste weten in zijn 21ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij gisterenmorgen ontdekte dat uit het achterhuis bij de koeienstal een koperen wasketel en een koperen boffertpan waren weggenomen. Uit de bedstee daar waren verdwenen: twee lakens, een deken van spierlinnen, een peluw met peluwsloop, een zwart damasten kamizool , een bruin serge hemdrok , een leren broek met koperen knopen, twee paar linnen broeken en een bonte broek, een paar schoenen met veters, een hoed en een bonte dek. Hij wist niet wie de goederen had gestolen en ook niet hoe de dief in huis was gekomen. Hij vond de achterdeuren, die de avond tevoren goed gesloten en gegrendeld waren, gisterenmorgen open.
De deuren stonden open zonder dat hij ergens braaksporen had ontdekt. Verder wist hij niets. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing. Bergum , 29 januari 1768. Folkert Jans.
Eelkjen Wolters, wonend te Garijp bij molenaar Folkert Jans, met wie zij momenteel in ondertrouw is, in haar 27ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat gisterenmorgen ontdekt was dat uit het achterhuis bij de koeienstallen een koperen ketel en een koperen boffertpan waren gestolen. Uit de bedstee daar waren weggenomen: een deken van spierlinnen, twee lakens, een peluw met peluwsloop, een paar schoenen met veters, een hoed, een leren broek met koperen knopen, een serge hemdrok, twee bruine linnen broeken en een bonte broek, een zwart damasten kamizool en een bonte dek. Zij wist niet wie deze goederen had gestolen en ook niet hoe de dief in huis was gekomen. De deuren waren de avond tevoren goed gesloten; 's morgens werden ze open aangetroffen. Eelkjen Wolters kon verder niets zeggen, sloot haar verklaring na voorlezing en zette haar kruis als merk. Bergum, 29 januari 1768. Eelkjen Wolters; eigenhandig gezet merk. Aldus verklaard voor grietman en beëdigd klerk te Bergum, 29 januari 1768. H.W. van Altena; G. Wilhelmi.
Verder had de drost niets met hem te doen gehad. Aan het einde van de Zwarteweg sprak Folkert Pytter Wybes aan, die drie koeien over de weg dreef. Zo raakte de drost van het hinderlijke gezelschap af. Pytter Wybes, zijn knecht en Binne Douwes Wadman waren eveneens getuigen van wat er was gezegd en gebeurd.
Johannes Hedzers, Sijtse Tjeerds, Folkert Pytters en Bonne Oenes verklaren op 15 oktober 1806 over zwarte kippen, een ontbrekende haan en een betwiste ruil tegen eenden.
Johannes Hedzers, huisman te Suameer, in zijn 47 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat maandag de dertiende op de markt te Oostermeer Sijtse Tjeerds, huisman in de Kuikhorne onder, hem vroeg of de kippen goed bevielen die hij van Folkert Pytters had gekregen. Folkert had eerder als knecht bij de getuige gewoond. De getuige antwoordde: "Folkert heeft geen kippen bij mij gehad. Als hij kippen bij mij heeft weggenomen, zijn het de mijne." Sijtse zei: "Ik heb de kippen niet van Folkert Pytters gekocht; hij heeft ze bij mij gebracht." De getuige vertrok van de markt en ontdekte thuis dat van zijn tien kippen en een haan drie hennen en een haan uit ontbraken. Ze waren allemaal zwart. Hij had ze de voorafgaande zondag nog gezien. Dinsdag de veertiende ging hij naar Sijtse Tjeerds in de Kuikhorne om de dieren te bekijken. Hij herkende ze als de zijne. Hij haalde vervolgens Folkert Pytters, die bij Pytter Pytters in de Kuikhorne verbleef. In tegenwoordigheid van Sijtse Tjeerds en diens vrouw zei hij tegen hem: ". "Folkert antwoordde de getuige: "Bonne Oenes, die ook in de Kuikhorne woont, heeft het samen met mij gedaan." De getuige zei hem zoiets zijn leven niet weer te doen. Omdat hij voor de kippen veel had moeten lopen, moest Folkert hem een dag komen helpen werken. Folkert beloofde dat. De getuige vroeg ook waar de ontbrekende haan was en of die bij Bonne was opgegeten. Folkert antwoordde dat de haan onderweg was ontsnapt toen zij de kippen van het land hadden gehaald. Daarna vroeg de getuige hem te helpen de kippen te vangen. Dat deed hij. Samen met Folkert en Sijtse Tjeerds ving de getuige de kippen, nam ze in een zak mee en ging naar huis. Verder wist hij niets. Hij ondertekende zijn verklaring te Bergum op 15 oktober 1806.
Sijtse Tjeerds, huisman in de Kuikhorne onder Kooten, in zijn 52 ste of 53 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat in de afgelopen week Folkert Pytters bij hem was geweest, die bij Oene Jans, arbeider aldaar, verbleef. Folkert had gezegd dat hij nog vier zwarte kippen had lopen bij Johannes Hedzers, huisman te Suameer. Hij zou ze hebben geruild. Hij wilde de kippen aan de getuige verkopen omdat hij zei Johannes Hedzers de vier kippen kwijt wilde en ze niet langer bij zich wilde houden. Toen de getuige afgelopen zondag vóór de middag uit de kerk te Veenwouden thuiskwam, liepen de kippen bij het huis. Op zijn vraag vertelde zijn vrouw Sijtske dat Folkert ze had gebracht. Hij was toen alweer vertrokken. Maandag de dertiende ontmoette de getuige Johannes Hedzers op de markt te Oostermeer en vroeg hem naar de kippen van Folkert. Johannes antwoordde dat als Folkert zijn kippen had meegenomen, die van hem waren en hem waren ontstolen. Johannes vroeg de getuige ze voorlopig te bewaren. De volgende dag zou hij laten weten of hij dergelijke kippen miste. Gisteren, dinsdag de veertiende, kwam Johannes kijken en herkende de kippen als de zijne. Hij vroeg de getuige Folkert te laten halen. De getuige wist dat die bij Pytter Pytters, ook in de Kuikhorne, werkte en liet hem meteen halen. Toen kwam Folkert bij de getuige thuis. De getuige zei: "Johannes is hier om de kippen." Folkert zweeg. In tegenwoordigheid van de getuige vroeg Johannes hoe hij ertoe was gekomen zijn kippen weg te nemen; hij sprak ook over eerdere handel met kippen toen Folkert zijn knecht was geweest. Folkert zweeg weer. Uiteindelijk zei Johannes: "Het kan nog wel goedkomen als je mij eens een dag komt helpen werken." Folkert antwoordde: "Ja, ik wil je wel een dag helpen werken." Op de vraag of hij het alleen had gedaan, zei Folkert: "Nee, Bonne Oenes, die ook in de Kuikhorne woont, heeft het met mij gedaan." Op de vraag naar de ontbrekende haan zei hij dat die onderweg was ontsnapt nadat zij de kippen van het land hadden gehaald. De getuige, Johannes en Folkert vingen vervolgens samen de kippen bij het huis van de getuige. Johannes nam ze in een zak mee terug. Verder wist de getuige niets. Na voorlezing ondertekende hij te Bergum op 15 oktober 1806. Sijtze Tjeerds.
Folkert Pytters - verklaring
Folkert Pytters (in modern Nederlands)
Folkert Pytters, ongehuwd, wonend bij Oene Jans in de Kuikhorne, in zijn 19 de levensjaar en nu gedetineerd in het rechthuis te Bergum, verklaarde dat hij op 12 mei/juni 1806 als knecht bij Johannes Hedzers te Suameer was gaan wonen. Hij had daar enige tijd gewerkt, totdat hij met de boer een afspraak maakte waardoor zijn dienst zou eindigen. Verder verklaarde hij dat hij en de zoon van de boer in de afgelopen hooitijd twee eenden hadden gevonden in de hooimieden buiten Garijp. Hij had die, naar zijn zeggen, met de zoon van de boer, een klein jongetje, geruild tegen vier zwarte kippen. De afspraak was dat de kippen bij de boer zouden blijven zolang hij daar woonde. Hij was zondagmorgen vóór drie uur opgestaan en samen met Bonne Oenes vanuit het huis van Oene Jans, arbeider in de Kuikhorne onder Bergum, naar het huis van Johannes Hedzers te Suameer was gegaan. Zij hadden een zak van Oene Jans meegenomen. Ze klopten aan, maar kregen geen gehoor. Hij ging met Bonne Oenes in het kleine bijhuis van Johannes Hedzers, dat niet op slot was, en nam daar vier kippen uit die volgens hem van hemzelf waren. Hij herkende ze goed; er lagen ook nog eieren. Hij zei dat hij daar toen geen haan had gezien. Hij en Bonne deden de vier kippen in de zak en gingen meteen terug naar het huis van Oene Jans, waar zij zondagochtend omstreeks aankwamen. Enige tijd later ging hij met Bonne en de zak kippen naar Sijtse Tjeerds in de Kuikhorne onder Kooten. Die was niet thuis. Zijn vrouw zei dat hij de kippen bij het huis moest laten lopen. Dat deed hij. Hij nam de zak weer mee en bracht die bij Oene Jans terug. Gisteren, de veertiende, werkte hij bij Pytter Pytters, huisman in de Kuikhorne onder Kooten. Daar kreeg hij via een jongetje van Sijtse Tjeerds het bericht om even bij hem te komen. De gedetineerde ging naar Sijtse Tjeerds en trof daar Johannes Hedzers uit Suameer. Die zei dat hij zijn kippen terug wilde omdat hij had gemerkt dat de gedetineerde de eenden had meegenomen. De gedetineerde antwoordde daarop instemmend. Uiteindelijk vingen Johannes, de gedetineerde en Sijtse Tjeerds samen de kippen. De gedetineerde kreeg van Johannes een dubbeltje en ging terug naar Pytter Pytters. Verder wist hij niets over de zaak. Na voorlezing ondertekende hij te Bergum op 15 oktober 1806. Folkert Pytters.
Bonne Oenes, ongehuwd, in de Kuikhorne onder Bergum, zoon van Oene Jans, arbeider aldaar, naar zijn beste weten in zijn 15 de levensjaar, maar nu gedetineerd, verklaarde het volgende. Afgelopen zaterdag omstreeks acht uur 's avonds was Folkert Pytters bij zijn vader gekomen. Hij vroeg hem mee te gaan naar Johannes Hedzers, huisman te Suameer. Daar zou hij nog vier zwarte kippen hebben die hij, toen hij er knecht was, van Johannes had geruild tegen eenden. Die wilde hij nu ophalen. De gedetineerde ging mee. Bij aankomst lag Johannes al in bed; het was ongeveer één uur na middernacht. Hij ging op een boerenwagen op het erf zitten. Folkert ging bij hem vandaan om de kippen te halen die, zoals hij hem verteld had, van hem waren. Even later kwam Folkert terug met een zak kippen en zei: "Daar heb ik ze al." Zij gingen samen terug naar het huis van zijn vader Oene Jans, waar zij 's nachts om elf à twaalf uur aankwamen zo luidt dit tijdstip. Zij legden de zak op de haardwal. Die bleef daar tot de volgende ochtend om zes à zeven uur. Folkert stond toen op, nam de zak en vertrok naar, zoals hij zei, Sijtse Tjeerds in de Kuikhorne onder Kooten. Hij zou de kippen aan hem hebben verkocht: vier voor acht stuivers . Zondag rond elf à twaalf uur bracht Folkert de zak terug bij de vader van de gedetineerde. De gedetineerde wist niet hoeveel kippen erin hadden gezeten en ook niet of er een haan bij was. Volgens Folkert waren het vier zwarte kippen. Verder wist hij niets. Na voorlezing plaatste hij zijn handmerk te Bergum op 15 oktober 1806. Dit is het eigenhandig geplaatste handmerk van Bonne Oenes, in tegenwoordigheid van C.A. Heemstra.
Hardegarijp 1781: Folkert Riemers mist gespen en kleding
Verklaringen van dienstknecht Folkert Riemers en boer Hedzer Douma, afgelegd op 28 mei 1781 bij het gerecht van Tietjerksteradeel.
Folkert Riemers was dienstknecht bij Hedzer Douma, een boer op Gaastmaburen onder Hardegarijp . Op 26 mei 1781 bemerkte Folkert dat de gespen van zijn schoenen verdwenen waren. De schoenen hadden op de voorste koestal gestaan.
Zij voeren van Bergum naar Schuilenburg en verder naar Kootstertille. Jan bleef daar en loste de mest bij Reiner, de kuiper . Sipke vertrouwde Jan niet, omdat hij hem de vorige avond met een leeg vaartuig in de Voetlingssloot had gezien. Daarom had hij Folkert Wadmans knecht gevraagd of de mest al lang daar lag en of die 'ook voeten kreeg'. Hij weet verder niets. Na voorlezing sluit en ondertekent hij in Bergum op 5 juli 1757. Hij is geen verwant van de partijen. De grietman en T. Ypeij bekrachtigen de verklaring op dezelfde dag.
Jan Alles woont op Kollumerzwaag Westeinde en is in zijn 25e levensjaar. Hij wordt vastgehouden. Zijn verklaring wordt opgenomen. Deze ochtend was hij met Folkert Wybes, Willem Jans en Tjipke Jans op pad gegaan om waterwilg te zoeken. Zij wilden die gebruiken voor het binden van 'Sand Schrobbers'.
Folkert Wybes noemt twee aankomende personen
Folkert Wybes woont onder Kollumerzwaag Westeinde en is naar zijn beste weten 31 a 32 jaar oud. Hij wordt vastgehouden, ondervraagd en geconfronteerd met de afgelegde verklaringen. Deze ochtend was hij met Jan Alles, Willem Jans en Tjipke Jans op pad gegaan om waterwilgen af te snijden.
Na onderzoek van uw brief en de meegestuurde verklaringen en bekentenissen, afgenomen ten bezware van Jan Alles, Folkert Wybes, Willem Jans en Tjipke Jans, die nu allen bij u worden vastgehouden wegens de gepleegde diefstal, hebben wij besloten u te verzoeken en ambtshalve te bevelen de vier genoemde vastgehouden personen door de dienaren van uw gerecht naar het gedemolieerde Blokhuis te laten overbrengen.
Nieuw onderzoek: mederechter Foocke Haijes neemt als aangewezen commissaris op ambtshalve verzoek van de fiscaal verklaringen af over diefstallen in Oostermeer.
Fooke Hendriks — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Fooke Hendriks woonde als knecht bij Hedzer Kloosterman te Bergum en was in zijn vijfentwintigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij die ochtend om ongeveer vier uur bij het land van zijn werkgever kwam, aan de oostkant van de Kloosterlaan te Bergum. Hij zag dat de dam openstond en dat een wagen het land in en uit was gereden.
Tjalleng Tjesgers, vrijgezel te Bergum , was in zijn achtentwintigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij die ochtend om half zeven met Fooke Hendriks en Pijtter Sakes naar Klaas Wierds aan de Zomerweg onder Bergum was gegaan. Zij hadden ontdekt dat van Hedzer Cloostermans land aan de Kloosterlaan elf stuiken en drie schoven haver ontbraken.
De haver was met twee banden gebonden. Pijtters kameraad Fooke Hendriks had het wagenspoor vanaf het land gevolgd tot aan het huis van Klaas Wierds aan de Zomerweg. Pijtter ging met Tjalleng Tjesgers en Fooke Hendriks naar dat huis. Zij vroegen Klaas waarom hij haver van Cloostermans land had gehaald. Klaas ontkende dat en zei zijn voeten niet op dat land te hebben gehad.
Fooke Hendriks, knecht bij boer Hedser Douma op Gaastmaburen onder Hardegarijp, in zijn 27ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat gisterenavond omstreeks vijf uur een persoon met handschrobbers bij het huis van zijn boer kwam en vroeg daar de nacht te mogen doorbrengen. Zijn boer stond dat toe en nam hem in huis. Die persoon werd in het achterhuis toegelaten. Volgens eigen zeggen heette hij Jan Fransens en woonde hij in Kollumerzwaag . Nadat hij daar enige tijd was geweest, kreeg hij van de boer te eten. Omstreeks negen uur ontdekte de getuige dat zijn schoenen met zilveren gespen, die in het achterhuis hadden gestaan, verdwenen waren. Toen de persoon daarop werd aangesproken, ontkende hij het volledig. De getuige hield de afgelopen nacht voortdurend de wacht zodat die persoon niet vertrok. Deze morgen meldde hij het gebeurde aan het gerecht. Toen de persoon opnieuw werd aangesproken, bekende hij tegenover de boer dat hij de schoenen met zilveren gespen had genomen en achter een hoop zakken in de sloot had verborgen. Hij haalde ze zelf uit de sloot en toonde ze aan de getuige, die de schoenen en gespen als de zijne herkende. De getuige wist verder niets, sloot zijn verklaring na voorlezing en zette zijn merk. Bergum , 17 december 1767. Fooke Hendriks; eigenhandig gezet merk.
Hedser Douma, boer op Gaastmaburen onder Hardegarijp , in zijn 36ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat gisterenavond omstreeks vijf uur iemand met een bundel handschrobbers bij zijn huis kwam. Hij zei Jan Fransens te heten en in Kollumerzwaag thuis te horen. Hij vroeg bij de getuige te mogen overnachten. De getuige stond dat toe, liet hem in het achterhuis en gaf hem te eten. Zijn knecht Fooke Hendriks ontdekte dat zijn schoenen met zilveren gespen uit het achterhuis verdwenen waren. Die persoon werd daar nadrukkelijk over aangesproken, maar hield vol niets te weten. De getuige liet de deuren goed sluiten en liet hem bewaken zodat hij niet kon wegkomen. 's Morgens gaf knecht Fooke Hendriks het gerecht kennis van het gebeurde. De genoemde persoon werd opnieuw aangesproken en bekende toen dat hij de schoenen had genomen. Hij ging naar de sloot achter het huis, achter een hoop zakken, en haalde de schoenen met zilveren gespen uit de sloot. De getuige kon verder niets zeggen, sloot zijn verklaring na voorlezing en tekende eigenhandig. Bergum, 17 december 1767. Hedser Douma.
Rinse Eebes, wonend bij boer Hedser Douma op Gaastmaburen onder Hardegarijp, in zijn 59ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat gisterenavond omstreeks vijf uur iemand met een bundel handschrobbers bij het huis van zijn werkgever kwam en vroeg daar de nacht te mogen doorbrengen. Dat werd toegestaan. Hij werd in het achterhuis toegelaten en kreeg te eten. Daarna, omstreeks negen uur, ontdekte knecht Fooke Hendriks dat zijn schoenen met zilveren gespen uit het achterhuis verdwenen waren. De genoemde persoon werd daar nadrukkelijk over aangesproken, maar hield vol er niets van te weten. Daarna werden de deuren goed gesloten en Fooke Hendriks waakte de hele nacht, zodat die persoon niet kon vertrekken. Deze morgen meldde Fooke Hendriks dit aan het gerecht. Toen de persoon opnieuw werd aangesproken, zei hij de schoenen met zilveren gespen te zullen zoeken. Hij ging achter het huis, achter een hoop zakken, sprong in de sloot en haalde de schoenen met zilveren gespen weer uit het water, waar ze vrij diep lagen. De schoenen werden teruggegeven aan de eerdere eigenaar. De persoon zei Jan Fransens te heten en in Kollumerzwaag thuis te horen. Verder wist Rinse Eebes niets. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en tekende eigenhandig. Bergum , 17 december 1767. Rinse Eebes.
Bauke Gerrijts, arbeider, wonend te Bergum , naar zijn beste weten in het 33ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij gisteren bij het huis van Hedser Douma was. Omstreeks vijf uur 's avonds kwam daar iemand met een bundel handschrobbers. Hij zei Jan Fransens te heten en in Kollumerzwaag thuis te horen. Hij vroeg er te mogen overnachten, wat hem werd toegestaan. Deze morgen kwam de getuige opnieuw bij Hedser Douma. Daar werd hem verteld dat de schoenen en zilveren gespen van knecht Fooke Hendriks gestolen waren. Jan Fransens werd daarop aangesproken. Eerst hield hij zich volledig onwetend. Terwijl Fooke Hendriks het gerecht hiervan kennis gaf, begon de genoemde persoon de schoenen en gespen te zoeken. Hij ging rechtstreeks achter een hoop zakken, sprong in de sloot en haalde de schoenen met zilveren gespen.
Jan Fransens, thuis in het Westeinde van Kollumerzwaag, naar zijn beste weten 22, 23, 24 of 25 jaar oud, werd als gedetineerde ondervraagd en geconfronteerd met de afgenomen verklaringen. Hij verklaarde dat hij gisteren in de schemeravond naar het huis was gekomen van, volgens zeggen Hedser Douma. Hij vroeg daar te mogen overnachten. Dat werd toegestaan en hij werd in het achterhuis toegelaten. Men bracht hem daar wat eten. Toen hij zag dat daar een paar schoenen met zilveren gespen stonden, had hij zich zozeer vergeten dat hij de schoenen met zilveren gespen daar wegnam en in de sloot achter een hoop zakken bracht. Knecht Fooke Hendriks ontdekte na het eten dat zijn schoenen verdwenen waren. Hij werd erop aangesproken dat hij dit gedaan had. Eerst ontkende hij dat volledig. Later bekende hij dat hij ze had genomen en in de sloot had gebracht. In aanwezigheid van Hedser Douma, diens knecht en een arbeider sprong hij in de sloot en haalde de schoenen met zilveren gespen eruit. Het gerecht toonde hem vandaag die schoenen en gespen. Hij erkende dat dit de schoenen en gespen waren die hij had genomen, in de sloot had gebracht en er weer uit had gehaald. Hij wist verder niets, sloot zijn verklaring na voorlezing en zette zijn merk. Bergum, 17 december 1767. Jan Fransens; eigenhandig gezet merk. Aldus verklaard voor grietman en beëdigd klerk te Bergum, 17 december 1767. H.W. van Altena; G. Wilhelmi.
Fooke Jans — 4 verhaalpagina’s · beoordeeld verband
Waarschijnlijk dezelfde persoon in meerdere zaken: Fooke Jans in Oostermeer. De naam en het dorp keren terug bij de klachten van 1754-1759, de viskorven in 1759 en de schapenvellen in 1766. De gerechtelijke correspondentie verbindt Fooke uitdrukkelijk met de zaak van Gerben Ybes. De latere schapenzaak past geografisch, maar is hier niet met een burgerlijke of kerkelijke registratie aan dezelfde persoon vastgemaakt. Beschuldigingen en getuigenuitspraken blijven als zodanig herkenbaar.
Oostermeer 1754-1759: verklaringen over Fooke Jans
Onderzoek ten laste van Fooke Jans, voor Henricus Wiardus van Altena, grietman en commissaris van Tietjerksteradeel, op verzoek van de fiscaal .
Gerben Ybes, meesterbakker in Oostermeer , naar zijn beste weten ongeveer 45 jaar oud, legt de eed af volgens het formulier van de doopsgezinden. Hij vertelt dat hij, naar zijn beste herinnering op 17 maart laatstleden, bij Jan Migchels, distillateur in Oostermeer, was geweest. Ook Jeip Annes en Fooke Jans waren daar gekomen. Fooke vertrok volgens hem het eerst. Kort daarna, ongeveer om acht of negen uur, vertrokken Gerben en Jeip tegelijk.
Toen Gerben voor het huis van Harke Dirks, bij diens stoep, kwam, liep Fooke Jans hem onder de voeten en sloeg hem hevig. Gerben kreeg daardoor een hoofdkwetsuur ( contusie ), verscheidene builen op het hoofd en twee open wonden aan zijn rechterhand. Volgens Gerben deed Fooke dit zonder dat hij met hem een ruzie of geschil had gehad. Na voorlezing sluit en ondertekent Gerben de verklaring in Bergum op 7 mei 1759.
Jan Migchels, distillateur in Oostermeer, ongeveer 33 jaar oud, vertelt dat op de avond van naar zijn beste herinnering 17 maart Gerben Ybes en Halbe Gerbens bij hem waren. Daarna kwamen Jeip Annes en Fooke Jans. Halbe en Fooke vertrokken het eerst. Gerben en Jeip bleven nog een poos zitten en gingen daarna weg. Later gebeurde iets op straat, maar Jan weet daar niets van. Na voorlezing sluit en ondertekent hij in Bergum op 7 mei 1759. Hij is geen verwant van de partijen.
Antje Teijes in Oostermeer, in haar 20ste levensjaar, wordt wegens haar minderjarigheid niet beëdigd . Zij vertelt dat zij, naar haar beste herinnering op 17 maart omstreeks acht of negen uur 's avonds, rumoer hoorde en naar buiten ging. Zij hoorde Gerben Ybes zeggen dat Fooke Jans hem dat had aangedaan. De zoon van Fooke kwam uit een buitenhuis en vroeg wat er gebeurde. Antje antwoordde dat zij het niet wist. De jongen zei: 'Onze vader heeft het gedaan.' Fooke antwoordde over het niet gezien hebben. De jongen zegt vervolgens: 'Ik zag hem lopen.' Dat is geen uitspraak dat hij de slagen zelf zag.
Auke Popkes, koopman in Oostermeer, in zijn 59ste levensjaar, vertelt dat hij in de slachttijd van 1754 in Kollum een vet beest wilde kopen. Hij vroeg Fooke Jans uit Oostermeer als ' baarsman ', bemiddelaar. Nadat de eerste koop was gesloten, riep Fooke hem bij zich en stelde voor de helft van het dier te krijgen. Auke antwoordde dat dat niet kon: Sybrant Sijbrants en de schoolmeester van Oostermeer hadden die helft al gevraagd en zouden haar krijgen. Fooke reageerde.
Kornelis Wijbes Tadema, wonend in Cooten, in zijn 41ste levensjaar, vertelt dat hij naar zijn beste herinnering op 4 juni 1757 met Fooke Jans en anderen in de voermanswagen van Leeuwarden naar Oostermeer reisde. In Suameer vroeg Fooke hem uitvoerig naar een diefstal die enige tijd tevoren bij Kornelis thuis was gepleegd. Fooke vroeg meer dan Kornelis kon vertellen.
Dirk Harts in Oostermeer, ongeveer zestig jaar oud, vertelt dat hij in de zomer van 1757 op straat in Oostermeer stond. Hij zag dat Kornelis Wijbes Tadema uit de voermanswagen stapte en door Fooke Jans, die ook in de wagen had gezeten, met een zweep hard in het gezicht werd geslagen. Er kwam bloed uit Kornelis' mond.
Lijdia Ruurds, vrouw van Tije Dirks, kleermaker in Oostermeer, in haar 49ste levensjaar, vertelt dat zij in de zomer van 1757 buiten stond. Zij zag Fooke Jans en Kornelis Wijbes Tadema uit de voermanswagen komen. Fooke had het dikste einde van de zweep in de hand en gaf daarmee een harde klap. Zij zag niet wie werd geraakt. Kornelis zei onmiddellijk dat het was alsof een kogel hem had getroffen. Daarna zag zij dat hij hevig bloedde. Zij weet verder niets. Na voorlezing sluit zij de verklaring in Bergum op 11 mei 1759. Zij is geen verwant van de partijen. Haar waarneming van de klap blijft onderscheiden van Dirks rechtstreekse herkenning van het slachtoffer.
Trijntje Jacobs in Oostermeer, in haar 35ste levensjaar, vertelt dat zij naar haar beste herinnering op 27 augustus 1758 tussen negen en tien uur 's avonds naar buiten ging. Fooke Jans kwam op haar af. Terwijl zij op de stoep stond, gaf hij haar een harde klap in het gezicht. Volgens haar had zij geen woord met hem gewisseld en was er geen aanleiding.
Jeip Annes in Oostermeer, in zijn 33ste levensjaar, vertelt dat hij naar zijn beste herinnering op 17 maart bij Jan Migchels, distillateur in Oostermeer, kwam. Hij trof daar Halbe Gerbens en Gerben Ybes. Fooke Jans kwam er ook. Nadat Fooke en Halbe vertrokken waren, ging Jeip naar het huis van Hijle Posthumus. Kort daarna hoorde hij rumoer. Hij ging bij Hijle op de stoep staan en hoorde Gerben Ybes roepen dat Fooke Jans hem had geslagen. Dit wijkt in het vertrekverloop af van Gerbens opgave dat zij tegelijk weggingen; beide opgaven blijven behouden.
terwijl Fooke Jans hem voorbijging, komend uit het oosten, was Gerben Ybes daar ook. Jeip weet verder niets. Na voorlezing sluit en ondertekent hij in Bergum op 11 mei 1759. Hij is geen verwant van de partijen.
Sijmen Dirks, schoenmaker in Oostermeer, in zijn 36ste levensjaar, vertelt dat hij in de verboden vistijd van 1758 een blauw geverfde kloet , een vaarboom, uit zijn hof kwijtraakte. Die kloet werd gevonden in het schip waarmee Fooke Jans aan het vissen was toen de knechten van de houtvester hem op vissen in de verboden tijd betrapten. De knechten namen de kloet mee.
Fooke beloofde Sijmen een andere kloet ter vervanging en bestelde een nieuwe bij kuiper Ruird Jans. Die wilde hem echter niet op Fookes rekening maken. Daarom zei Sijmen dat de kuiper de kloet moest maken en dat hij hem zelf zou betalen. Hij heeft hem ook betaald. Sijmen weet verder niets. Na voorlezing sluit en ondertekent hij in Bergum op 11 mei 1759. Hij is geen verwant van Fooke Jans.
Fooke Jans kwam erbij staan en zei eerst niets. Daarna vroeg hij waarom hij daar was of waarom hij niet naar huis ging. Fooke antwoordde: 'Ik moet eerst horen wat voor leugens er worden verteld.' Ruirds vrouw zei: 'Het zijn geen leugens.' Fooke antwoordde: '. duivel. '. Ruird zei tegen hem: 'Ga van mijn straat af.' Fooke antwoordde: 'Ik weet niet wie er bij jou zit; anders zou ik je wel duidelijk maken wat voor man ik ben.'
"Dat wil ik niet doen; ik wil Gerben liever de hals breken." Hij verklaart verder dat Fooke Jans afgelopen maandag vóór de middag bij hem kwam, terwijl hij buiten de deur stond te werken. Fooke schold hem uit voor een schelm , gauwdief en deugniet. Ruird stelde voor binnen te komen om. Fooke ging naar binnen en ging zeer kwaad op een stoel zitten. Hij zei: "Haal de buren maar; ik zal het wel in hun aanwezigheid zeggen." Daarna volgt een uitspraak over zich als een eerlijk man kleden en over Ruird die "gebrand" zou zijn.
Aaltie Hommes, vrouw van Ruird Jans, meesterkuiper in Oostermeer, in haar 46ste levensjaar, wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaart dat zij, haar man en Oene Dirks in 1759 op een avond, toen het al donker was, in haar huis zaten. Oene Dirks vertelde hoe de dochter van Albart Hemrika eens was aangetast. Fooke Jans bevond zich bij hen zonder te spreken.
Nieuwe verklaringen. Pijtter Ybeles, meester-timmerman in Oostermeer, in zijn 41ste levensjaar, vertelt dat hij in de afgelopen zomer-het geschreven jaartal lijkt 1759-op een zaterdagavond op straat stond. De precieze dag weet hij niet. Hij zag Kornelis Wijbes Tadema en Fooke Jans uit de voermanswagen stappen. Nauwelijks waren zij van de wagen of hij zag Fooke het dikste einde van de zweep nemen en Kornelis daarmee zo in het gezicht slaan dat die hevig bloedde. Hij weet verder niets. Na voorlezing sluit en ondertekent hij in Oostermeer op 29 mei 1759. Hij is geen verwant van Fooke Jans.
Kornelis Rienks, boer in Oostermeer, in zijn 40ste levensjaar, vertelt dat hij in 1758 met Fooke Jans met de wagen naar Beetsterswog was geweest. Fooke kocht daar van de knecht van de houtvesters een foeke, een fuik, met een kloet. Het gaat vervolgens om de kloet die Fooke naar eigen zeggen gebruikte toen hij in de verboden tijd op vissen werd betrapt. Fooke wilde die terug, omdat hij hem van iemand anders had geleend. De passage over het terugkrijgen bevat open woorden. De getuige weet verder niets. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring in Oostermeer op 29 mei 1759.
Over verschillende door Fooke Jans in Oostermeer gepleegde buitensporigheden hebben wij. Wij voegen hierbij de door ons daarover afgenomen verklaringen.
In antwoord op uw brief en de verklaringen die zijn afgenomen ten laste van Gerben Ybes en Fooke Jans, hebben wij besloten u terug te schrijven. In hetgeen de beklaagden ten laste is gelegd en verder in uw verklaringen staat, vinden wij. dat dit door u kan worden bestraft of gecorrigeerd. De ontkenning en aansluiting van deze zin zijn niet volledig helder; het vervolg is wel duidelijk.
Daarom laten wij het aan u over om Gerben Ybes en Fooke Jans te straffen of terecht te wijzen zoals u volgens goede rechtspraak passend acht. Daarop vertrouwend bevelen wij u in Gods heilige bescherming aan en blijven wij uw goede vrienden, de raadsheren van het Hof van Friesland. Ondertekening: H. van der. Leeuwarden, 2 oktober 1759.
Binnert Douma, mederechter van Tietjerksteradeel, wonend op Gaastmaburen onder Hardegarijp , in zijn 70ste levensjaar, begint een afzonderlijke verklaring. Hij bevestigt de eed die hij bij het aanvaarden van zijn ambt had afgelegd. Op 26 februari 1759 was Gerben Ybes door Fooke Jans wegens belediging opgeroepen om een boete te betalen. Gerben verscheen voor het gerecht en vroeg of hij moest procederen tegen zo'n kerel als Fooke Jans, die niets had om te betalen. Bijzitter Oosterhoff, als oudste bijzitter en in afwezigheid van grietman Altena, sprak Gerben daarop aan. Zijn woorden volgen op 000175.
Gerrijt Reitsma, mederechter van Tietjerksteradeel, wonend in Hardegarijp, in zijn 37ste levensjaar, begint zijn eigen verklaring en bevestigt zijn ambtseed. Fooke Jans uit Oostermeer had Gerben Ybes, meesterbakker , wegens beledigingen laten oproepen voor een boete. Op 26 februari 1759 verscheen Gerben voor het gerecht. Hij vroeg of hij moest procederen tegen zo'n kerel als Fooke Jans, die niets had om te betalen. Bijzitter Oosterhof, die als oudste bijzitter de vergadering voorzat, zei dat men niemand recht kon weigeren.
Sijtske Jans wonende te Oostermeer oud in t 28ste Jaar geciteert etc getuigde de Waarheit te Zijn dat Gerben Ybes meester Backer te oostermeer op den 26 october 1758 publijk op de Straat heeft uitgeroepen dat Nanne Oosterhof hem Zijn gouden Knopen had ontstolen en dat hij oosterhof daar van Zulke Schobijakken als Fooke Jans en Harmanus Muldering Zijn onderhield ook mede dat Nanne oosterhof een valsche quitantie en Edul Schrijver was
Sijtske Jans, wonend in Oostermeer, in haar 28ste levensjaar, legt nog een afzonderlijke verklaring af. Zij hoorde Gerben Ybes, meesterbakker in Oostermeer, op 26 oktober 1758 in het openbaar op straat roepen dat Nanne Oosterhof hem zijn gouden knopen had ontstolen. Hij zei dat Oosterhof daarvan schobbejakken zoals Fooke Jans en Harmanus Muldering onderhield. Hij noemde Nanne ook een schrijver van valse kwitanties en akten. Sijtske weet verder niets; de afsluiting is verkort. Het zijn Gerbens beschuldigingen zoals zij die hoorde.
Hans Jans, meestersmid in Oostermeer, in zijn 40ste levensjaar, verklaart afzonderlijk dat hij naar zijn beste herinnering Gerben op 26 oktober 1758 op straat hoorde roepen dat Nanne Oosterhoff hem zijn gouden knopen had ontnomen en daarvan schobbejakken zoals Fooke Jans en Harmanus Muldering onderhield. Gerben noemde Nanne ook een schrijver van valse akten en kwitanties. Hans weet verder niets; de afsluiting is verkort.
Over verschillende door Fooke Jans in Oostermeer gepleegde buitensporigheden hebben wij. Wij voegen hierbij de door ons daarover afgenomen verklaringen.
In antwoord op uw brief en de verklaringen die zijn afgenomen ten laste van Gerben Ybes en Fooke Jans, hebben wij besloten u terug te schrijven. In hetgeen de beklaagden ten laste is gelegd en verder in uw verklaringen staat, vinden wij. dat dit door u kan worden bestraft of gecorrigeerd. De ontkenning en aansluiting van deze zin zijn niet volledig helder; het vervolg is wel duidelijk.
Daarom laten wij het aan u over om Gerben Ybes en Fooke Jans te straffen of terecht te wijzen zoals u volgens goede rechtspraak passend acht. Daarop vertrouwend bevelen wij u in Gods heilige bescherming aan en blijven wij uw goede vrienden, de raadsheren van het Hof van Friesland . Ondertekening: H. van der. Leeuwarden , 2 oktober 1759.
Allert Gerbens, wonend in Wierum, in zijn 22ste levensjaar, verschijnt vrijwillig en wordt beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat zijn vader Gerben Ales en zijn broer Jan Gerbens op 23 april jongstleden enige korven of. schelvis hebben gebracht naar Fooke Jans in Oostermeer .
Jan Gerbens, wonend in Wierum, in zijn 19de levensjaar, verschijnt vrijwillig en wordt ondervraagd. Wegens zijn minderjarigheid wordt hij niet beëdigd. Hij verklaart dat hij en zijn vader Gerben Ales op 13 april jongstleden een last schelvis naar Fooke Jans in Oostermeer brachten. Zij lieten daar 26 bennen , of korven, achter. Toen hij en zijn broer Allert die vandaag wilden afhalen, vertelde Fooke dat hij de korven afgelopen zaterdag door de schippers van Oostermeer naar Leeuwarden had gestuurd en daar voor één stuiver per stuk had laten verkopen. Hij weigerde hun de opbrengst te betalen en zei.
Sijtze weet niet wie zijn weren heeft gestolen. Toch verdenkt hij Fooke Jans in Oostermeer, omdat.
. schipper Gerben Jans niet voor hem verborgen hield dat Fooke Jans hem de twee schapenvellen had gegeven. Eén daarvan was van Sijtzes weer; het was vandaag acht dagen geleden in Leeuwarden verkocht. Sijtze weet heel goed dat de twee vellen die hij op de 9e en de 16e van deze maand op het schip van Oostermeer vond, niet de vellen waren van de twee schapen die hij veertien dagen geleden aan Fooke Jans had verkocht. Het waren de vellen van de twee eerder genoemde weren.
Oeble Andrijs, schipper in Oostermeer en naar zijn beste weten in zijn tweeënzestigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen vrijdagavond, omstreeks negen uur, stond hij voor zijn deur. Hij zag dat Fooke Jans in Oostermeer twee schapenvellen op een wagen voor zijn deur neerlegde. Toen de wagen naar het Oostermeer reed, liep Cornelis, de zoon van Fooke Jans, erachteraan.
Toen Oeble in huis was, vertelde smid Obbe Egberts hem later dat diens zoon bericht had dat Fooke Jans de twee schapenvellen vanaf de wagen in het schip had gelegd. Dit laatste is een mededeling van een ander, geen eigen waarneming van Oeble.
Gerben Jans vaart tegen dagloon mee op het beurtvaartschip van Oostermeer. Hij woont in Oostermeer en is in zijn eenenzestigste levensjaar. Hij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de avond van de 8e van deze maand bracht Fooke Jans twee schapenvellen aan boord en droeg Gerben op die voor hem in Leeuwarden te verkopen. Gerben verkocht beide vellen op zaterdag in Leeuwarden samen voor vijfendertig stuivers . Toen hij 's avonds thuiskwam, gaf hij Fooke het geld in het huis van Egbert Gosses in Oostermeer.
. niet verkopen, maar wel het lamsvel. Daarom verkocht Gerben alleen dat laatste vel. De carolusgulden die hij ervoor kreeg, gaf hij op de ochtend van de 17e van deze maand bij Fooke Jans thuis af. Daarbij vertelde hij dat Sijtze Sapes had gezegd dat het andere schapenvel van hem was. Omdat dit niet was verkocht en Sijtze het als zijn eigendom herkende, ligt het nu in het huis van schipper Oeble Andrijs. Toen Gerben verslag uitbracht. antwoordde Fooke alleen "dat het goed was". Gerben kan verder niets zeggen, sluit zijn verklaring na voorlezing en tekent. Bergum, 19 augustus 1766. Gerben Jans.
Maaike Andrijs, weduwe van Sjoerd Atses in Oostermeer en in haar vijftigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de 16e van deze maand kwam Fooke Jans met een wit Overdieps schaap langs. Dit gebeurde vóór de middag. Haar oudste zoon vroeg Fooke waar hij met het schaap vandaan kwam. Fooke antwoordde dat hij het van.
Andrijs Sjoerds, ongehuwd, wonend in Oostermeer en in zijn twintigste levensjaar, is opgeroepen en ondervraagd. Op de 16e van deze maand was hij met zijn moeder en jongste broer buiten voor de deur, toen Fooke Jans uit Oostermeer met een witte Overdiepse weer langs hen kwam. Dit gebeurde vóór de middag. Andrijs vroeg waar hij met dit schaap vandaan kwam. Fooke zei dat hij het van Sijtze Sapes had gekocht. Omdat hij het te druk had met burgerplichtes, had hij het enige tijd bij Halbe Roels laten lopen.
Pijtter Dirks, wonend in Oostermeer en naar zijn beste weten ongeveer vijftig jaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de ochtend van de 12e of 13e van deze maand ontmoette hij Fooke Jans met een wit schaap op het land van Alle Wolles in Oostermeer, op het ordis pad. Hij vroeg of het een Overdieps schaap was. Fooke antwoordde: "neen, het is een half Slagt", en zei dat hij het had van Bartel uit Kootstertille . Pijtter weet verder niets. Hij sluit zijn verklaring na voorlezing en tekent. Bergum, 19 augustus 1766. De handtekening lijkt Pijtter Dijks; de naam in de verklaring blijft Pijtter Dirks.
Jeip Annes, wonend in Oostermeer en naar zijn beste weten in zijn veertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen zondagmiddag, na de laatste preek, kwam Fooke Jans bij hem thuis en vroeg naar de schapenvellen. Jeip antwoordde dat het ene naar Bergum was gekomen. Hij wist niet of het zich op het schip of bij Oeble Andrijs thuis bevond. Sijtze Sapes had gezegd dat het zijn schapenvel was; deze was bij Bergumerdam van het schip gegaan.
Sijtze Sapes, koopman in Oostermeer en naar zijn beste weten in zijn dertigste levensjaar, is opnieuw opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij is geconfronteerd met Fooke Jans. Ongeveer vier weken geleden, zonder de datum precies te kunnen bepalen, vroeg Fooke hem of hij vette schapen voor hem had. Sijtze antwoordde dat hij dat niet geloofde, maar wel drie Overdiepse schapen had. Eén liep in Wijbe Sipkes' Riedkamp, twee in het land van Oene Dirks. Hij wilde ze niet voor minder dan zes gulden per stuk afstaan. Hij dacht niet dat ze voor Fooke geschikt waren; de passage zegt dat hij er één niet kon slachten, omdat het niet boven de vijftig pond zou wegen.
Antje Teijes in Oostermeer, in haar 20ste levensjaar, wordt wegens minderjarigheid niet beëdigd. Zij vertelt dat zij op de avond waarop Trijntje Jacobs volgens haar zeggen door Fooke was geslagen, buiten stond. Zij hoorde Fooke in zijn eigen huis zeer tekeergaan. Hij riep onder andere dat hij om geen heer of duivel gaf, dat hij soeverein was, dat hij Fooke Lijskes was en om niemand iets gaf. Antje vertelt verder dat hij op de 23ste van deze maand opnieuw zeer boosaardig in zijn huis tekeer was gegaan en had geroepen dat hij om niemand gaf. Zij weet verder niets. Na voorlezing sluit en ondertekent zij in Oostermeer op 29 mei 1759. Zij beschrijft wat zij hoorde; het slaan van Trijntje kent zij hier uit Trijntjes zeggen. De naamvorm Fooke Lijskes in de uitroep is niet genormaliseerd naar Jans.
Janke Hendriks, weduwe van Foppe Fokes, verscheen voor het gerecht. Zij was in haar negenenzestigste levensjaar.
Foppe Jans — 2 verhaalpagina’s · beoordeeld verband
Foppe waarschijnlijk dezelfde; Rones met leeftijdsverschil: Foppe Jans en Rones Reitsjes in Oostermeer. Foppe is in beide verklaringen uit 1771 en 1772 huisman of landbouwer in Oostermeer, in zijn veertigste levensjaar. Ook Rones keert terug, maar zijn leeftijd is eerst 45 en later ongeveer 40; dat verschil blijft staan. De vermissingen van 1771 bewijzen niet dat de in 1772 aangehouden Minne Harmens daarvoor verantwoordelijk was.
Foppe Jans, huisman in Oostermeer, in zijn veertigste levensjaar, miste ruim vijf of zes weken vóór zijn verhoor twee voorwerpen van de bleek achter zijn huis. Dat was bij klaarlichte dag gebeurd. Hij wist niet wie ze had weggenomen. Op 10 september 1771 ondertekende hij in Bergum zijn verklaring.
Foppe Jans, een landbouwer uit Oostermeer in zijn veertigste levensjaar, kwam bij zijn huis een man tegen die een zak met aardappelen droeg. Hij zette hem achterna en greep hem vast. De man zei dat hij aardappelen bij Foppes huis had geraapt. Foppe wilde terug om de plek te bekijken, maar de man weigerde en verzette zich.
De aangehouden vrouw werd verhoord onder de naam Susanna Flint, echtgenote van Francis Andreas Ibernius. Zij was in haar dertigste levensjaar, reisde volgens haar persoonsopgave van plaats naar plaats en had op dat ogenblik geen vaste woonplaats.
Franciscus Hellendoorn Cramer — 1 verhaalpagina · beoordeeld verband
Zeer waarschijnlijk dezelfde man: Predikant Frans Hellendoorn Cramer, 1795 en 1807. Franciscus Hellendoorn Cramer is in augustus 1795 predikant te Suawoude en 37 jaar oud. Frans Hellendoorn Cramer is in mei 1807 eveneens predikant te Suawoude, in zijn 49ste levensjaar. De naamvariant, functie, woonplaats en het leeftijdsverloop passen bij dezelfde man. In 1795 gaat het om kerkelijke en politieke uitspraken, in 1807 om zijn verdwenen loden afvoer.
Franciscus Hellendoorn Cramer, predikant van de gemeente Suawoude en Tietjerk , wonend in Suawoude,37 jaar oud, verschenen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat Petrus Gedes, ouderling in de gemeente te Suawoude, zich op de 10 e van deze maand in het huis van Klaas Sijtes op Oudemiede onder Suawoude tegen de revolutie had uitgelaten. Hij zei onder meer dat hij alle vroegere regenten goede mensen vond, of ten minste even goed als de huidige. Op de 13 e daarna zei dezelfde Petrus Gedes in het huis van Klaas Hendriks, schipper te Suawoude, waar de getuige samen met die ouderling een huisbezoek bracht, dat hij de getuige niet als wettige predikant erkende. Hij erkende wel Petrus van Gorkum, die door de gemeente was aangesteld. Hij zag de getuige alleen als iemand die daar door de huidige regering heen was gestuurd. Hij nam het de getuige zeer kwalijk dat deze Willem V een tiran noemde. Petrus Gedes zei dat die prins een goed man was.
De getuige verklaarde dat het bovenstaande de hoofdzaak van Petrus Gedes' uitspraken bevatte. Hij kon hierover geen nauwkeuriger verklaring geven. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende haar eigenhandig. Bergum ,17 augustus 1795. Franciscus Hellendoorn Cramer. Het attest begint met 'Aldus'.
Elisabeth Schoonbeek en Trijntje Annes hadden het linnengoed zelf buiten gelegd. Hun echtgenoten Franciscus Piersma en Floris Fakes Anthonides vertelden vooral wat zij van hun vrouwen hadden gehoord. Niemand zei te hebben gezien wie de goederen wegnam.
Franciscus Piersma kent de afzonderlijke stukken niet
Franciscus Piersma woonde in Garijp en was in zijn 72ste levensjaar. Hij wist van zijn vrouw dat er linnengoed op de bleek op de binnenplaats lag. Het was daar 's nachts blijven liggen, zoals zij dat vaker deden. De volgende ochtend was het weg.
Elisabeth Schoonbeek, getrouwd met Franciscus Piersma, was volgens haar opgave in haar 77ste levensjaar, al is het leeftijdsgetal niet helemaal duidelijk. Zij had het linnen op de avond van 12 april zelf buitengelegd. De bleek was de plaats waar wasgoed in de buitenlucht werd uitgespreid om het witter te laten worden. Elisabeth en haar gezin lieten het daar vaker gedurende de nacht liggen.
Daniel stond bij het gesprek met de meid in zijn schuur. Zijn broer Romke Hattums was daar ook. Romke was vrijgezel, in zijn 34ste levensjaar en woonde bij Franke Jans.
Frans Hellendoorn Cramer — 1 verhaalpagina · beoordeeld verband
Zeer waarschijnlijk dezelfde man: Predikant Frans Hellendoorn Cramer, 1795 en 1807. Franciscus Hellendoorn Cramer is in augustus 1795 predikant te Suawoude en 37 jaar oud. Frans Hellendoorn Cramer is in mei 1807 eveneens predikant te Suawoude, in zijn 49ste levensjaar. De naamvariant, functie, woonplaats en het leeftijdsverloop passen bij dezelfde man. In 1795 gaat het om kerkelijke en politieke uitspraken, in 1807 om zijn verdwenen loden afvoer.
Frans Hellendoorn Cramer beschrijft de verdwenen goot en de opengebroken muur.
Frans Hellendoorn Cramer
Frans Hellendoorn Cramer was predikant in Suawoude en was in zijn negenenveertigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, legde de eed af en werd ondervraagd. Hij verklaarde dat hem in de afgelopen nacht een stuk loden goot was ontstolen.
Frans Romkes, ongehuwd, wonend bij zijn moeder Trijntje Cornelis, weduwe van Romke Tjallings onder Bergum, naar zijn beste weten in zijn 18 e of 19 e levensjaar, opgeroepen en verschenen, verklaarde dat hij afgelopen vrijdag met zijn broers Thijs en Dirk Romkes in een praam met hooi naar huis voer. Onderweg hoorden zij dat bij Hijlke Jacobs was gestolen. Nadat zij thuis thee hadden gedronken gingen zij erheen om de toestand te bekijken. Zij zagen dat het deksel van een kist in de kamer kapot was geslagen en dat ook de bodem van een ander kistje in stukken was. Het slot van een kast was gebroken en de deuren stonden open.
Hij wist verder niets over het voorval, sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende deze eigenhandig. Bergum,27 juli 1795. Bij het kruisje staat: dit is het eigen gezette merk van Frans Romkes.
Dirk Romkes, ongehuwd, onder Bergum inwonend bij zijn moeder Trijntje Cornelis, weduwe van Romke Tjallings, in zijn 18 e of 19 e levensjaar, opgeroepen, verschenen en ondervraagd, verklaarde dat hij afgelopen vrijdag met zijn broers Thijs en Frans Romkes in een praam met hooi naar huis voer. Onderweg hoorde hij dat was gestolen bij Hijlke Jacobs, die niet ver van hen woonde. Nadat hij de praam thuis had gebracht en thee had gedronken ging hij met zijn broers naar dat huis om de toestand te bekijken. In de kamer zagen zij dat het deksel van een kist in stukken was geslagen en ook de bodem van een ander kistje. De kastdeuren stonden open en het slot was kapot.
Garijp 1777: Fraukjen Romkes mist zestig el linnen van de bleek
Getuigenverklaringen van Fraukjen Romkes en haar zoon Melle Melles Postma, op 27 augustus 1777 afgelegd bij het gerecht van Tietjerksteradeel.
Op 25 augustus 1777 legde Fraukjen Romkes in Garijp linnen te bleken bij haar huis. Fraukjen was weduwe van Douwe Jans en volgens haar eigen leeftijdsopgave in haar 52ste levensjaar.
Frederik Willem Kramoser, wonend en werkzaam als hovenier bij Hobbe Baard van Sminia te Bergum , in zijn 61e levensjaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij gisterenmorgen, de vijftiende van deze maand, tussen zeven en acht uur naar de trekkas wilde gaan. Hij ontdekte dat de deur in de muur op het erf, ten oosten van de broeibakken, openstond. Die was de vorige avond volgens gewoonte gesloten geweest. Dat maakte hem achterdochtig. Hij keek om zich heen en zag dat de loden bak en pijp aan de noordwesthoek van het achterhuis bijna helemaal waren weggebroken. Alleen een stuk uit het midden van de pijp, ongeveer anderhalve voet lang, zat nog aan de muur. Misschien was dit volgens hem door haast of om een andere reden vergeten.
Freerk Dirks en Aaltje Sijmens Algra woonden in Suawoude . Op 31 december 1766 ontdekten zij dat hoofdgoed en dassen uit de hof bij hun huis waren verdwenen. Beiden vertelden op 2 januari 1767 afzonderlijk wat er was gebeurd.
Freerk Dirks
Freerk Dirks, huisman onder Suawoude en in zijn eenenveertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen woensdagochtend ontdekte hij dat uit de hof bij hun huis zes tipmutsen , twee setjes kinderhoofdgoed , een bont mutsje en twee witte dassen. Zijn vrouw had die goederen daar de vorige dag neergelegd om te bleken en was vergeten ze op te bergen. Freerk weet geheel niet wie ze heeft gestolen. Hij weet verder niets, sluit zijn verklaring na voorlezing en tekent zelf. Bergum , 2 januari 1767. Freerk Dirks.
Aaltje Sijmens Algra, vrouw van Freerk Dirks, huisman in Suawoude , is in haar negenendertigste levensjaar. Zij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op 31 december 1766 ontdekte zij dat uit haar hof zes tipmutsen, twee setjes kinderhoofdgoed, een bont mutsje en twee witte dassen waren gestolen. Zij had die de vorige dag daar neergelegd om te bleken en was vergeten ze in huis op te bergen. Zij weet niet wie de goederen van haar heeft gestolen. Zij weet verder niets, sluit haar verklaring na voorlezing en tekent zelf. Bergum, 2 januari 1767. Aaltje Sijmens Algra.
Freerk Jarstes woonde als knecht bij Jitze Alles, huisman op Bergumerveen onder Bergum, en was in zijn zesentwintigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat op de veertiende van deze maand rond acht uur 's avonds de boer al in zijn kamer naar bed was gegaan. Freerk zat ook al voor het bed en had één kous uit.
Freerk wist verder niets te zeggen. Na voorlezing beëindigde hij zijn verklaring en zette zijn merk. Bergum, 28 december 1789. Bij het kruis staat: Freerk Jarstes' eigen gezette merk. Attestatie door mederechter en secretaris op dezelfde datum; handtekeningen van F. Ypeij en H. B. van Sminia.
Waarschijnlijk dezelfde persoon: Freerk Sijbes/Sybes, boer bij Rijperkerk. De boer Freerk is in 1794 ongeveer 45 en in 1802 55 jaar; de opgaven lopen niet exact gelijk maar zijn globaal verenigbaar. In 1795 wordt een Freerk Sijbes als boer te Rijperkerk genoemd; de verklaring van 1801 noemt zijn vrouw Sieuwke Klaas. De voorvallen betreffen paarden, een gesprek onderweg, bedreigingen thuis en een schaap. De gelijknamige veenbaas onder Garijp in 1787 is niet zonder gezinsbewijs toegevoegd.
Sijtske Meinderts werkte toen als dienstmaagd bij Freerk Sijbes, veenbaas in de bolderen onder Garijp . Naar haar beste weten was zij drieëntwintig of vierentwintig jaar oud. Zij was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd.
Op 26 mei laatstleden, omstreeks drie uur 's middags, zat Freerk Sijbes in de hoek bij de haard. Sijtske wilde naar buiten gaan om werk te doen. Akke Oeges, Freerks vrouw, zei dat zij ook naar buiten wilde. Sijtske ging voorop en Akke volgde haar. Akke begon meteen te kermen en riep:
Op de 31ste klaagde Akke dat zij zich niet goed voelde. De volgende dag, 1 juni, reisde Freerk Sijbes meteen met zijn vrouw naar een meester Johannes..., die in de Schrans buiten Leeuwarden woonde. Zij vonden hem niet thuis.
Verder verklaarde Sijtske dat zij ongeveer vier à vijf jaar bij Freerk Sijbes in de veenderij in dienst was geweest. Zij zei met zekerheid dat er gedurende die tijd in haar aanwezigheid geen ruzie, in elk geval geen ruzie van belang, tussen Freerk en zijn vrouw Akke Oeges was geweest. Zij voegde er alleen aan toe: 'Geen wagen rijdt zo zacht of hij stoot wel eens.'
Sijtske wist verder niets. Na voorlezing sloot zij haar verklaring af. Zij verklaarde 'vreemd' te zijn aan Freerk Sijbes en Akke Oeges; er is dus geen verwantschap opgegeven. Zij zette haar handmerk in Bergum op 10 juni 1787. Bij het kruis staat dat dit het door Sijtske Meinderts zelf gezette merk is.
Eelke Wijbes, wonend in Sijgerswoude onder Garijp, naar zijn beste weten in zijn vijfenzestigste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij in het veen van Freerk Sijbes in de bolderen onder Garijp...
Eelke verklaarde geen verwantschap te hebben met Freerk Sijbes en Akke Oeges en ondertekende zijn verklaring in Bergum op 10 juni 1787.
Akke Harings, vrouw van Eelke Wijbes, wonend in Garijp, naar haar beste weten in haar vijfenzestigste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat Akke Oeges, de vrouw van Freerk Sijbes, op afgelopen pinksterdinsdag omstreeks zes uur 's avonds bij haar in huis was gekomen. Akke Oeges zei dat zij voor een boodschap in Bergum was geweest. Zij zat enige tijd met Akke Harings te praten en leek in goede orde.
Na voorlezing verklaarde Akke Harings geen verwantschap te hebben met Freerk Sijbes en Akke Oeges. Zij ondertekende haar verklaring in Bergum op 10 juni 1787.
In de marge staat: 'Hierop luidt de beschikking als volgt.' De ingeschreven rescriptie begint met de formele aanspreking 'Veste Lieve Bijsondere'. De afzenders antwoorden op de toegezonden inlichtingen over het overlijden van Akke, de vrouw van Freerk Sijbes. Zij hebben niets te melden behalve dat zij onvoldoende vinden om ten laste van iemand een beslissing of maatregel te nemen. Zij bevelen de geadresseerde in Gods heilige bescherming en sluiten met dezelfde aanspreking en de formule 'Uw goede vrienden'.
Sjeuwke Klases, echtgenote van Freerk Sijbes, veenbaas en landbouwer onder Rijperkerk , bijna dertig jaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: haar driejarige zwarte merrie weidde in haar weiland, niet ver van Hanenburg onder Tietjerk . Volgens de meid liep het paard daar afgelopen zaterdagavond om zes uur nog. Zondagavond omstreeks vijf uur hoorde zij het gerucht dat het paard van mevrouw de weduwe van H. Schepen I. de Vries uit het land vermist was. Zij stuurde meteen de meid naar haar land om te kijken of haar eigen paard daar nog was. De meid ging erheen en kwam terug met het bericht dat haar driejarige zwarte merrie ontbrak en dat het hek openstond. Omdat zij niet anders dacht dan dat het paard gestolen was, ging haar man daarna, zodra hij kon, op reis naar Zuidlaar om te zien of hij het vermiste paard kon terugvinden. Hij is nog niet thuisgekomen. Meer kon zij niet vertellen. Na voorlezing sloot zij haar verklaring af en plaatste haar eigen merk. Tietjerk , 22 oktober 1794. Merk van Sjeuwke Klases.
Sijtske Meinderts, als dienstmeid inwonend bij Freerk Sijbes, veenbaas en landbouwer onder Rijperkerk, ongeveer dertig jaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen zaterdagavond om zes uur zag zij, toen zij van het veenhuis kwam, dat de zwarte driejarige merrie van haar werkgever nog vrij en goed in het weiland bij Hanenburg onder Tietjerk weidde. De volgende dag om vijf uur 's avonds stuurde haar werkgeefster haar naar het land om te zien of het paard er nog was. Zij ontdekte dat het paard ontbrak en dat het hek openstond. Toen zij dit meldde, haar werkgever zo snel mogelijk op reis ging naar Zuidlaar om te proberen het vermiste paard terug te vinden. Hij is nog niet terug. Zij kan geen andere kenmerken van het paard opgeven dan dat het aan alle vier de voeten beslagen is, een korte hals, korte oren en een smalle voorzijde heeft. Meer kon zij niet vertellen. Na voorlezing sloot zij haar verklaring af en plaatste haar eigen merk. Tietjerk, 22 oktober 1794. Merk van Sijtske Meinderts.
In de marge: beschikking zoals hiervoor, met opdracht om Freerk Sijbes na zijn terugkomst te verhoren, hem de kenmerken van zijn gestolen paard te laten opgeven en die informatie toe te zenden.
Freerk Sijbes, landbouwer te Rijperkerk, ongeveer vijfenveertig jaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen zondagmiddag om ongeveer vier uur hoorde hij van iemand die bij hem thuis kwam dat de voorafgaande nacht een paard van de weduwe van H. Schepen I. de Vries uit het land was vermist. Hij stuurde onmiddellijk zijn meid om te kijken of zijn jonge paard, dat dicht bij Hanenburg weidde, nog in het land was. De meid kwam terug met het bericht dat het paard verdwenen was en dat het hek halfopen stond. Daarna deed hij navraag bij mensen die de vorige avond op dat land waren gaan melken. Zij verklaarden dat het hek toen nog gesloten was en dat het paard er nog stond. Hij ging vervolgens zo snel mogelijk op reis om te proberen het vermiste paard op te sporen. Vanaf zondagavond tot gisterenavond heeft hij geen enkel spoor van het paard kunnen vinden.
Meer weet hij er niet van. Na voorlezing sloot hij de verklaring af en ondertekende die. Bergum , 24 oktober 1794. Handtekening: Freerk Sijbes.
Op 2 juni 1801 vertelde Rienk Tobias bij het gerecht over een hevige ruzie in het huis van Freerk Sijbes in Rijperkerk . Freerks vrouw Sieuwke Klaas vluchtte met een kleine jongen naar de zolder. Volgens Rienk zocht Freerk haar met een geladen pistool en een degen.
Rienk Tobias was 30 jaar, vrijgezel en had bij de landbouwer Freerk Sijbes in Rijperkerk gewoond. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd op 2 juni 1801. Hij vertelde over wat ongeveer vier of vijf weken daarvoor in het huis was gebeurd.
Freerk Sijbes en zijn vrouw Sieuwke Klaas kregen ruzie. De ruzie liep zo hoog op dat Sieuwke met een kleine jongen wegrende en zich op de zolder verborg.
Rijperkerk bestaat nog. De locatie van de woning van Freerk Sijbes en de betrokken zolder is met deze verklaring niet te identificeren.
Beernt Ruurds werkte als arbeider in Rijperkerk. Op 13 juni 1805, toen hij ongeveer 32 jaar oud was, werkte hij in het veen van Freerk Sijbes onder Tietjerk, bij de Merje Dobbe. Hij werd opgeroepen om een mes en een schede te bekijken.
Freije Ainkes, boer te Giekerk ,39 jaar oud, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat hij op 15 juni jongstleden met zijn broer Cornelis Ainkes in een chais naar de Oostermeerder markt reed. Onderweg ontmoetten zij Freerk Sijbes, boer te Rijperkerk , en Jacob Dirks van Houten, schoolmeester te Suawoude , die in een chais voor hen uitreden. Cornelis vroeg Jacob Dirks van Houten hoe dominee Cramer hem in zijn eerste preek had voldaan. Hij antwoordde:
Cornelis Ainkes, ongehuwd te Giekerk , in zijn 28 e levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat hij op maandag 15 juni 1795 met zijn broer Freije in een chais naar de Oostermeerder markt reed. Onderweg troffen zij Freerk Sijbes, boer te Rijperkerk , en Jacob Dirks van Houten, schoolmeester te Suawoude , die in een chais voor hen uitreden. Jacob vroeg hem en zijn broer hoe dominee Cramer hun gisteren in zijn eerste preek had voldaan. De getuige antwoordde:
Waarschijnlijk dezelfde persoon: Freerk Sijbes/Sybes, boer bij Rijperkerk. De boer Freerk is in 1794 ongeveer 45 en in 1802 55 jaar; de opgaven lopen niet exact gelijk maar zijn globaal verenigbaar. In 1795 wordt een Freerk Sijbes als boer te Rijperkerk genoemd; de verklaring van 1801 noemt zijn vrouw Sieuwke Klaas. De voorvallen betreffen paarden, een gesprek onderweg, bedreigingen thuis en een schaap. De gelijknamige veenbaas onder Garijp in 1787 is niet zonder gezinsbewijs toegevoegd.
Rijperkerk 1802 - Freerk Sybes volgt de sporen van een wit schaap
Freerk Sybes
Freerk Sybes was een 55-jarige boer onder Rijperkerk. Nadat hij was ondervraagd en beëdigd , verklaarde hij dat hij op 15 december tussen zes en acht uur in de ochtend ontdekte dat een wit schaap ontbrak. Volgens hem was het dier in de nacht van 14 op 15 december weggenomen uit het land naast zijn huis. Op de avond van 14 december was het hek nog goed gesloten geweest. De volgende ochtend stond het los. Freerk had de sporen of voetstappen van het schaap gevolgd tot aan de Zwarteweg. Hij kon niet verklaren wie het schaap had weggenomen. Na duidelijke voorlezing ondertekende hij de verklaring in Bergum op 17 december 1802 met zijn eigen hand. Ondertekend: Freerk Sybes.
De precieze weide naast het huis van Freerk Sybes is niet gelokaliseerd.
Freije Ainkes, boer te Giekerk ,39 jaar oud, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat hij op 15 juni jongstleden met zijn broer Cornelis Ainkes in een chais naar de Oostermeerder markt reed. Onderweg ontmoetten zij Freerk Sijbes, boer te Rijperkerk , en Jacob Dirks van Houten, schoolmeester te Suawoude , die in een chais voor hen uitreden. Cornelis vroeg Jacob Dirks van Houten hoe dominee Cramer hem in zijn eerste preek had voldaan. Hij antwoordde:
Cornelis vroeg waarom niet. Jacob gaf hem een reden, maar de getuige kon die door het rijden en het schokken van het rijtuig niet verstaan. Hij wist verder niets over dat voorval, sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende haar eigenhandig. Bergum ,20 augustus 1795. Freije Ainkes.
Daarop gaf een man die Freytse Roels heette en zei in de Rottevalle onder Achtkarspelen te wonen, de getuige een geweldige klap in het gezicht. Zijn neus raakte daarbij gewond. Freytse gaf hem bovendien twee à drie slagen op zijn hoofd. Terwijl de getuige Freytse Raels vasthield, grepen enkele anderen Freytse bij zijn rokje om hem naar buiten te slepen. De getuige zei tegen hen:
Daarop lieten zij hem onmiddellijk los. De getuige sloot Freytse Raels in de kamer op, zonder dat er verder verzet werd geboden. Vervolgens werd hij in de boeien geslagen en hier in het rechthuis opgesloten. De getuige zei verder niets te weten en beëindigde zijn verklaring. Na voorlezing tekende Binne Lopkes de verklaring eigenhandig, in Bergum op 19 juni 1787.
In modern Nederlands: Laat ons maar beginnen. Hem zal geen leed geschieden, maar wij zullen hem tot bedaren brengen. Omdat dit niet hielp, lieten zij de betrokken personen - de ruzie bestond uit een woordenstrijd - buiten het huis gaan. Tijdens dit alles zei gerechtsassistent Binne Lopkes dat een zekere Freytse Raels uit de Rottevalle hem verscheidene slagen in het gezicht en op het hoofd had gegeven. Zijn neus was in ieder geval wat gewond. De getuige heeft echter niet gezien dat Freytse Raels Binne Lopkes sloeg. Freytse Roels is vervolgens opgepakt en hier in het rechthuis opgesloten. De getuige weet verder niets. Na voorlezing tekent hij in Bergum op 19 juni 1787, met de naamvorm Pijtter Sijbes.
De getuige zag intussen dat Binne Lopkes een gewonde neus had. Binne zei dat de genoemde Freytse Raels hem een slag in het gezicht en twee à drie slagen op het hoofd had gegeven. De getuige heeft die slagen zelf niet gezien. Hij verklaart verder dat zij Freytse Roels zonder verzet van iemand hebben aangehouden en hier in het rechthuis opgesloten. Verder weet hij niets. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring en plaatst in Bergum op 19 juni 1787 zijn eigen merk: Gerrijt Jans, met een kruis.
Daarop gaf een man die Freytse Roels heette en zei in de Rottevalle onder Achtkarspelen te wonen, de getuige een geweldige klap in het gezicht. Zijn neus raakte daarbij gewond. Freytse gaf hem bovendien twee à drie slagen op zijn hoofd. Terwijl de getuige Freytse Raels vasthield, grepen enkele anderen Freytse bij zijn rokje om hem naar buiten te slepen. De getuige zei tegen hen:
In modern Nederlands: Laat ons maar beginnen. Hem zal geen leed geschieden, maar wij zullen hem tot bedaren brengen. Omdat dit niet hielp, lieten zij de betrokken personen - de ruzie bestond uit een woordenstrijd - buiten het huis gaan. Tijdens dit alles zei gerechtsassistent Binne Lopkes dat een zekere Freytse Raels uit de Rottevalle hem verscheidene slagen in het gezicht en op het hoofd had gegeven. Zijn neus was in ieder geval wat gewond. De getuige heeft echter niet gezien dat Freytse Raels Binne Lopkes sloeg. Freytse Roels is vervolgens opgepakt en hier in het rechthuis opgesloten. De getuige weet verder niets. Na voorlezing tekent hij in Bergum op 19 juni 1787, met de naamvorm Pijtter Sijbes.
De getuige zag intussen dat Binne Lopkes een gewonde neus had. Binne zei dat de genoemde Freytse Raels hem een slag in het gezicht en twee à drie slagen op het hoofd had gegeven. De getuige heeft die slagen zelf niet gezien. Hij verklaart verder dat zij Freytse Roels zonder verzet van iemand hebben aangehouden en hier in het rechthuis opgesloten. Verder weet hij niets. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring en plaatst in Bergum op 19 juni 1787 zijn eigen merk: Gerrijt Jans, met een kruis.
Sjoerd Jelles, buitengewoon gerechtsassistent van het gerecht van Tietjerksteradeel, wonend in Eestrum , in zijn 56ste levensjaar, verschijnt en wordt beëdigd en verhoord. Hij verklaart dat hij gisteren met de andere gerechtsdienaren op de markt van Oostermeer aanwezig was. Om ongeveer negen uur 's avonds was hij met Binne Lopkes, Pytter Sijbes en Gerrijt Jans in de benedenkamer van Sijbren Meents in Oostermeer. Zij hoorden gestommel in de bovenkamer. Pytter Sijbes en Gerrijt Jans gingen daarheen. Zij kwamen kort daarna met een man naar beneden. Verscheidene personen omringden de assistenten. Daar kwam ook Freytse Roels bij, die zei in de Rottevalle onder Achtkarspelen te wonen. In het bijzijn van de getuige sloeg hij assistent Binne Lopkes driemaal op het hoofd en verwondde hij diens neus enigszins. Freytse gaf ook de getuige zelf een slag op het hoofd, maar die kwam niet hard aan. Daarna probeerden de getuige en Binne Freytse Roels vast te pakken. Verschillende personen probeerden te verhinderen dat zij hem in bewaring namen.
Ten slotte zei Binne dat zij er hun handen af moesten houden, 'of dat het. anders om zou gaan'. Daarna hielden zij op. Freytse Roels werd zonder verzet in bewaring genomen. De getuige gelooft dat Freytse nogal wat sterke drank had gedronken. Hij had die dag in ieder geval gebraakt. Verder weet de getuige niets. Hij sluit zijn verklaring na voorlezing en tekent haar in Bergum op 19 juni 1787 eigenhandig als Sjoerd Jelles.
Verklaring van de gedetineerde Freytse Roels.
Freytse Roels woont bij zijn vader Roel Freytses Sobbes, aan het einde van de Lange Wijk in de Rottevalle onder Harkema Opeinde. Hij is ongeveer 28 jaar oud. Als gedetineerde wordt hij verhoord en geconfronteerd met de opgenomen getuigenverklaringen. Hij verklaart dat hij gisterenavond met verscheidene andere personen in een bovenkamer van Sijbren Meents in Oostermeer is geweest. Hij had in ieder geval te veel sterke drank gedronken. Daarom kan hij zich nu niet goed herinneren waarom hij naar beneden ging en daar met andere personen in 'geveng' kwam.
Hij verklaart in ieder geval dat hij er geen voornemen toe had gehad. Hij gelooft wel dat hij de assistenten heeft geslagen. Door zijn dronkenschap kan hij zich niet herinneren hoe hij zich heeft gedragen. Hij meent zich te herinneren naar personen te hebben geslagen, maar weet niet waar, wie of hoeveel slagen hij heeft gegeven. Hij weet verder niets. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring en tekent haar in Bergum op 19 juni 1787 eigenhandig als Freytse Roels.
Frietjen Cornelis, vrouw van Jan Harmens in Kuikhorne onder Bergum , is 64 jaar. Na verschijning, beëdiging en verhoor verklaart zij dat zij op zaterdag 11 februari tussen drie en vier uur werd geroepen naar het huis van Bauke Timmerman, die sinds enkele weken in Kuikhorne woont en uit Dokkum kwam.
Zij zag twee blauwe strepen op de rechterarm en een blauwe streek over de onderbuik. Zij weet verder niets. Na voorlezing tekent zij op 13 februari 1809 in Bergum: Frietjen Cornelis.
Claas en Frouwkjen legden op 19 oktober 1804 in Bergum ieder een eigen verklaring af. Ze ondertekenden deze met hun namen, Claas als Claas Pijters en Frouwkjen als Frouken Abrams.
Als eerste reden noemde de getuige de genoemde "lep of lod" spade uit de eerdere verklaringen in Achtkarspelen. Hij had die gevonden bij Froukje Fransen, vrouw van Feije Klazes, wonend op de Veenwoudsterwal onder Dantumadeel. Zij zei dat Gerst Pytters, de vrouw van Harmen Jans, ze had gebracht.
Cornelis Sikkes en Froukjen Jelles vertellen ieder over hun verdwenen schoenen.
Froukjen Jelles
Froukjen Jelles, vrouw van Cornelis Sikkes in Rijperkerk, is in haar 33ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op 16 juli rond zes uur, toen haar man van het melken thuiskwam, merkte zij dat haar schoenen bij de grote stoel in de hoek van de woonkamer weg waren.
Froukjen Tijsses, dienstmeid bij Tjeerd Sybes, boer aan het einde van de Zwarteweg onder Rijperkerk , ongeveer twintig jaar oud, is opgeroepen en ondervraagd. Zij getuigt dat zij op 16 november laatstleden in de avondschemering een man te voet oostwaarts op de Zwarteweg zag aankomen. Zijn hoed hing om zijn hoofd. Hij droeg een zwart rokje en een broek. Niet ver ten westen van hem zag zij een vrouw op de Zwarteweg staan. Zij weet niet wie die personen waren. Op grond van de beschrijving die nu wordt gegeven, moet de ene Wijtske Pijtters uit Hardegarijp zijn geweest. De andere, die zij groter meende te zijn, was naar alle waarschijnlijkheid een man uit Ureterp genaamd Roel Jans. Verder weet zij niets. Na voorlezing sluit zij haar verklaring af en tekent zij met haar eigen merkteken. Bergum, 3 december 1762. Bevestigd door de mederechter en beëdigde klerk op dezelfde datum; in de slotformule '3 Xber 1762'. Ondertekeningen: B. Douma en G. Wilhelmi.
Bij Veenwouden 1804 - Claas Pijtters en Frouwkjen Abrahams vinden hun huis opengebroken
Veenbaas Claas Pijtters woonde aan de kant van Veenwouden, onder Bergum. Hij was in zijn 57ste levensjaar. Met hem in huis woonde Frouwkjen Abrahams, in haar 41ste levensjaar. Zij was de vrouw van schuitschipper Dirk Bootes. Op vrijdag 19 oktober 1804 kwamen Claas en Frouwkjen terug van het veen onder Oenkerk, waar Frouwkjen bij Claas was geweest.
Marten Martens, meester-kleermaker in Bergum en in zijn 33ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij afgelopen zaterdagavond gemaakte kleren bij meester-bakker Jan Pijtters op de Nieuwe Stad in Bergum had thuisgebracht. Na een kort verblijf kwam Frouwkjen Oebles binnen. Zij was dienstmeid bij boer Cornelis Sijdes in Noordermeer onder Bergum. Zij dronken daar samen een borrel. Daarna ging hij met Frouwkjen en Wijbe Pijtters, die bij zijn broer Jan Pijtters woonde, naar huis. Het was ongeveer elf uur.
Toen zij buiten waren, vroeg hij Frouwkjen Oebles met hem een borrel te drinken in de herberg op de Nieuwe Stad. Zij stemde toe. Daar was ook Haje Tjallings, een ongehuwde man uit Bergum . Na enige tijd ging de getuige uit de kamer naar de gang. Frouwkjen en hij stonden bij elkaar. Hij gaf haar een zoen. Haje ging weg en kwam weer terug. Daarna ging de getuige de kamer weer in en Frouwkjen volgde hem.
Hij had niet gemerkt of gezien dat Frouwkjen Oebles de geldbuidel uit zijn zak haalde. Wel had hij gezien dat Antje Sjoerds de buidel bij Frouwkjens borsten weghaalde. Verder wist hij niets. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende. Bergum, 17 april 1770; Marten Martens.
Lijsbert Willems, weduwe van Sjoerd Tjerks en wonend in de herberg op de Nieuwe Stad in Bergum, ongeveer of ruim zestig jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat afgelopen zaterdagavond meester-kleermaker Marten Martens, Frouwkjen Oebles, dienstmeid bij boer Cornelis Sijdes in Noordermeer onder Bergum, en Haje Tjallings daar waren geweest. Haje had er eerst alleen gezeten. Marten en Frouwkjen kwamen later samen binnen, ongeveer om elf uur 's avonds. Zij dronken samen een borrel brandewijn.
Frouwkjen Oebles verontschuldigde zich sterk en zei er niets van te weten en de buidel niet te hebben. De getuige kwam uit bed en zocht met Haje Tjallings in de gang en door het hele huis, maar zij vonden niets. Toen viel op dat Frouwkjen voortdurend aan haar borst voelde. De dochter van de getuige, Antje Sjoerds, pakte Frouwkjen bij de borst en zei:
Marten, meester-kleermaker in Bergum, kwam met Frouwkjen Oebles, dienstmeid bij boer Cornelis Sijdes in Noordermeer onder Bergum. Zij dronken samen een borrel brandewijn. Marten ging een keer de kamer uit. Even later volgde Frouwkjen hem. Kort daarna kwam Marten terug en Frouwkjen wat achter hem aan.
Zij wist niet hoe Frouwkjen Oebles aan de geldbuidel was gekomen. Verder wist zij niets. Zij sloot haar verklaring na voorlezing en ondertekende. Bergum, 17 april 1770; de handtekening schrijft Antjel Sjoerds.
Haje Tjallings, ongehuwd, wonend bij de Nieuwe Stad in Bergum en in zijn 34ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij afgelopen zaterdagavond bij Lijsbert Willems, weduwe van Sjoerd Tjerks, in de herberg op de Nieuwe Stad was. Later kwamen meester-kleermaker Marten Martens en Frouwkjen Oebles, dienstmeid bij boer Cornelis Sijdes in Noordermeer onder Bergum. Zij dronken samen een borrel brandewijn.
Frouwkjen Oebles
Verhoor van de in bewaring gehouden Frouwkjen Oebles.
Frouwkjen Oebles, dienstmeid bij boer Cornelis Sijdes in Noordermeer onder Bergum en in haar 22ste levensjaar, was in bewaring gehouden, ondervraagd en met de afgenomen verklaringen geconfronteerd .
G
G. Schaapmans (schoolmeester; lezing onzeker) — 1 verhaalpagina
Grytje Hettes, weduwe van Sijtse Harmens, wonend te Hardegarijp, in haar 51 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat zij gisteren bij schoolmeester G. Schaapmans te Hardegarijp aan het werk was. Martjen Wijbes, weduwe van Sijtse Fookes, bij wie zij inwoonde, kwam haar daar vertellen dat er dieven bij haar thuis waren geweest.
Johannes van Idsinga, wonend te Bergum, in zijn 35ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, getuigde dat hij die ochtend bij Gaatke Douwes, weduwe van Coenraad Tijsses, thuis was. Een in het blauw geklede vreemdeling kwam aan de deur en vroeg een aalmoes. Omdat de gedetineerde hem niet van de beste soort leek, ging hij met Gaatke Douwes naar de deur en vroeg of de man toestemming van grietman Altena had. De man antwoordde nogal nors en voegde iets toe. Vervolgens liet grietman Altena de vreemdeling aanhouden. Omdat hij verder niets wist, beëindigde hij zijn verklaring na voorlezing en ondertekende die te Bergum op 22 april 1767: J. V. Idsinga.
Gaatke Douwes
Gaatke Douwes, weduwe van Coenraad Tijsses, wonend te Bergum, in haar 67ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, getuigde dat die ochtend, terwijl de heer J. van Idsinga bij haar thuis was, een vreemdeling bij haar kwam. Hij zei dat hij zijn huis en goederen had verloren en verscheidene kinderen had, en vroeg daarom een aalmoes. Toen Idsinga dat hoorde, kwam ook hij bij de deur. Hij vroeg de vreemdeling in zijn blauwe kleding of hij toestemming van grietman Altena had. Deze daarop antwoordde van nee. Hij liet daarop enkele papieren aan Idsinga zien. Deze antwoordde hem dat die hier niet golden. Terwijl dit gebeurde en zij iets gaf, liet grietman Altena de vreemdeling aanhouden. Verder zei zij dat de vreemdeling haar vrij aanstootgevend en nors was voorgekomen. Hij had in ieder geval nogal fors, zonder te kloppen, de deur opengestoten. Omdat zij verder niets wist, beëindigde zij haar verklaring na voorlezing en ondertekende die te Bergum op 22 april 1767: gaatske douwes.
Gaatke Tjallinga, vrouw van fiscaal F. Ypey te Bergum, in haar 40ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, getuigde dat die ochtend, terwijl haar man niet thuis was, een in het blauw geklede vreemdeling bij haar thuis kwam. Hij vroeg of de afgevaardigde van de diaconie thuis was.
Bergum 1768: koffiemolen, theelepel en suiker bij Gaatske Douwes
Gaatske Douwes, 68 jaar, weduwe van Coenraad Tijsses, woonde in Bergum aan de Dam. Op 29 september 1768 kwam zij thuis en ging het achterhuis in.
Gaatske Douwes, eerste verklaring
Gaatske Douwes, weduwe van Coenraad Tijsses, wonend te Bergum aan de Dam, in haar 68ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat zij vandaag, terugkomend van de, het achterhuis inging en de achterdeur tegen de muur vond liggen, buiten de hengsels . Die deur was gisterenavond goed gesloten. Het leek erop dat hij met geweld van onderen was opgewrikt en zo losgebroken. Toch kon zij niet zien dat iets was gebroken. Daarna ontdekte zij dat uit het achterhuis waren weggenomen: een koffiemolen, een bus met ongeveer een half pond koffiebonen, een Fransje met. wat gemalen koffie; daarin lagen een koffiemaatje en een lepeltje. Verder waren weggenomen: een zilveren theelepeltje, een gekleurd serge schort, een blauw linnen schortdoek , een Strijen Broekkleed, enige stukjes spek uit een potje, een wit en wat suiker uit een theeschoteltje. Zij wist helemaal niet wie deze goederen had gestolen en wist verder niets. Zij sloot haar verklaring na voorlezing en tekende eigenhandig. Bergum, 29 september 1768. gaatske Douwes. Aldus verklaard voor grietman en beëdigd klerk te Bergum, 29 september 1768. H.W. van Altena; G. Wilhelmi.
Gaatske Douwes, nadere verklaring
Gaatske Douwes, weduwe van Coenraad Tijsses, wonend te Bergum, in haar 68ste levensjaar, was opnieuw opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat het zilveren theelepeltje dat in de nacht van 28 op 29 september was gestolen, glad was uitgevoerd met een rond blad. Van het uiteinde van de steel, waarop een vogeltje was afgebeeld, was een klein stukje afgebroken. Het serge schortlapje was licht schier van kleur, een weinig gekreukeld en al tamelijk versleten en verbleekt. Zij kon verder niets zeggen, sloot haar verklaring na voorlezing en tekende eigenhandig. Bergum, 3 oktober 1768. gaatske Douwes. Aldus verklaard voor grietman en beëdigd klerk te Bergum, 3 oktober 1768. H.W. van Altena.
Hij zei dat hij zijn huis had verloren en daarom iets vroeg. Zij antwoordde dat zij er niets aan kon doen. Vervolgens vroeg de vreemdeling wanneer haar man dan thuiskwam. Zij antwoordde: mogelijk over een uur. Hij had geen stukken. De vreemdeling leek ontevreden en begon flink te mopperen. Zij sloot de deur en liet hem gaan. Zij herinnerde zich dat de vreemdeling eerder bij haar om een aalmoes was geweest. Omdat zij verder niets wist, beëindigde zij haar verklaring na voorlezing en ondertekende die te Bergum op 22 april 1767: Gaatske Tjallings.
Gabe Jans — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Jeltje Oedses, vrouw van Hendrik Taekes in de buurt van Oostermeer, is in haar 38ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart zij dat zij op een vroege ochtend in de week vóór de Oostermeerder markt in oktober 1808, ongeveer toen het licht werd, een vrouw bij de achterzijde van het huis van Gabe Jans zag.
Zij kent de precieze dag niet. De vrouw was Tieke Taekes, weduwe van Hart van der Meer, die eveneens in de buurt van Oostermeer woont. Jeltje weet niet wat de vrouw daar wilde doen. Zij vond het vreemd dat deze zo vroeg achter het huis van Gabe Jans was. Zij weet verder niets.
Teye Gooytzes, arbeider bij Hendrik Taekes in Oostermeer, is in zijn 33ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij dat hij op een ochtend, toen het begon te lichten, Tieke Taekes, weduwe van Hart van der Meer, bij de achterzijde van het huis van jeneverstoker Gabe Jans in de buurt van Oostermeer zag.
Pytter Eelkes, jeneverstokersknecht bij Gabe Jans in de buurt van Oostermeer, is in zijn 26ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij dat zijn baas hem op 1 oktober 's avonds vroeg of hij zonder toestemming drank uit het vat had genomen, omdat er drank ontbrak.
Gabe Jans
Gabe Jans, jeneverstoker in de buurt van Oostermeer, is in zijn 40ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij dat hij enige tijd eerder met zijn knecht Pytter Eelkes had gesproken over drank die uit zijn drankbak was verdwenen. Op de ochtend van 7 oktober kwam zijn knecht vertellen wat hij achter het huis had gezien: Tieke Taekes, weduwe van Hart van der Meer, bij de drankbak met een emmer.
Hij weet verder niets. Na voorlezing tekent hij op 20 oktober 1808 in Bergum: Gabe Jans.
Tjalling Willems, dorprechter in Oostermeer, is in zijn 45ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij dat Gabe Jans, jeneverstoker in Oostermeer, hem op 7 oktober binnenriep toen hij voorbijkwam. Gabe vertelde de dorprechter wat zijn knecht Pytter Eelkes bij de drankbak achter het huis had ontdekt.
Willem Hendriks, stokersknecht bij Gabe Jans in Oostermeer, in zijn zevenentwintigste levensjaar, verklaarde dat Hans Jitses, smidsknecht bij meester-grofsmid Pytter Johannes op de Snakkarbuuren, op de tussen tien en elf uur 's morgens op straat bij herbergier Jan Michels met een Douwe uit Surhuisterveen had gevochten. Daarbij zei Hans dat hij wilde dat hij Marten Eltes, ‘die duivel’, daar ook eens had. Meer wist de getuige hierover niet.
Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje, wonend op de Nieuwe Stad te Bergum, verklaarde dat op zondagavond de 26e van deze maand enkele mensen bij haar thuis waren om koffie te drinken: Liebbe Geerts, boerenknecht bij Antje Jochums in Garijp; Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Roels in Garijp; en Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Jennes te Bergum. Verder waren Eelkje Sakes, dochter van Sake Rienks, timmerman te Bergum, en Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, aanwezig.
Daarna sloegen en mishandelden ze Gabriel Oebles en Liebbe Geerts op dezelfde manier. Er lag bloed door de kamer. De kamer en het schoorsteenkleed waren als met bloed besmeurd. Zij probeerde de mannen zo veel mogelijk tot bedaren te brengen. Tegen Cornelis zei zij dat zij geen vechten in haar huis wilde. Hij antwoordde dat hij de duivel was en dat die dag was geworden, en dat hij zo veel zin in slaan had dat hem de botten. Bij die woorden liep zij benauwd het huis uit. Zij kon daardoor niet zeggen hoe het verder afliep.
Uilkjen Jans, dochter van Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum, woonde bij Popke Sakes, timmerman te Deinum, maar verbleef nu bij haar moeder. Zij was. Zij verklaarde dat op zondagavond de 26e Liebbe Geerts, boerenknecht bij Antje Jochums in Garijp, Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Atze Oebles in Garijp, en Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, bij haar moeder koffie dronken.
De mannen sloegen Jouke Doejes volgens haar op een ontmenschte wijze. Daarna mishandelden ze ook Gabriel Oebles en Liebbe Geerts. Er lag bloed door de kamer. De kamer en het schoorsteenkleed waren als met bloed besmeurd. Haar moeder probeerde hen zo veel mogelijk te kalmeren. Toen ze tegen Cornelis zei dat ze geen vechten in huis wilde, antwoordde hij dat hij de duivel was en die dag was geworden. Hij had zo veel zin in slaan dat hem 'de botten barstten'. Bij die woorden en dat gedrag liep haar moeder benauwd het huis uit.
Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, timmerman te Bergum, verklaarde dat zij op zondagavond de 26e koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum. Bij haar waren Liebbe Geerts, boerenknecht bij Antje Jochums in Garijp, Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Atze Oebles in Garijp, Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, en Trijntje Wipkes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum. Ook Aaltjes dochter Uilkjen Jans was er. Zij woonde bij Popke Sakes, timmerman te Deinum.
Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, verklaarde dat zij op zondagavond de 26e koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum. Verder waren er Liebbe Geerts, boerenknecht bij Antje Jochums in Garijp, Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Atze Oebles in Garijp, Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, en Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, huisman te Bergum. Ook Aaltjes dochter Uilkjen Jans, wonend bij Popke Sakes, huisman te Deinum, was er.
Met de knechten ging zij weer bij Aaltje naar binnen. De hele kamer en het schoorsteenkleed waren als met bloed besmeurd. Daarna ging zij meteen met Gabriel Oebles naar haar eigen huis.
Liebbe Geerts, dienstknecht bij Antje Jochums in Garijp, in zijn drieëntwintigste levensjaar, verklaarde dat hij op zondagavond de 26e, samen met Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Atze Oebles in Garijp, Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, en Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, huisman te Bergum, koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum.
Hij hoorde toen nog geweld in de kamer tussen Gabriel Oebles, Jouke Doejes en Cornelis en Jouke Boukes. Kort daarna kwam Gabriel Oebles bij hem in het achterhuis. Gabriel zei dat Jouke Boukes hem hard had geslagen. Het bloed liep langs Gabriels hoofd; dat zag de getuige zelf ook. Daarna ging hij de kamer weer in om zijn handschoenen te halen, die daar nog lagen. Hij ging naar buiten, naar hun meisjes die daar stonden. Nadat hij met zijn meisje nog weer het huis was binnengekomen, gingen zij samen weg.
Gabriel Oebles, dienstknecht bij de weduwe van Atze Oebles in Garijp, in zijn tweeëntwintigste levensjaar, verklaarde dat hij op zondagavond de 26e koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum. Bij hem waren Liebbe Geerts, dienstknecht bij Antje Jochums in Garijp, Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, en Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, timmerman te Bergum.
Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, in zijn drieëntwintigste levensjaar, verklaarde dat hij op zondagavond de 26e met Gabriel Oebles, dienstknecht bij de weduwe van Atze Oebles te Garijp, en Liebbe Geerts, dienstknecht bij Antje Jochums in Garijp, Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, en Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, huisman te Bergum, koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum. Ook haar dochter Uilkjen Jans was er.
Antje was de vrouw van Gaele Dirks en in haar veertigste levensjaar. Zij had ook een andere vrouw op de weg bij haar huis gezien. Wat zij de bedelaarster gaf, is niet betrouwbaar gelezen.
Gaele Sijtes, dienstknecht bij landbouwer Cornelis Jacobs in Oenkerk, is 21 jaar.
Hij weet niet waar zij heen gingen. Na voorlezing sloot en tekende hij te Oenkerk op 28 december 1801: Gaele Sijtes.
Jasper Johannes vond bij zijn achterdeur een losgeraakt deuronderdeel dat later bij het huis van Aarn Gosses bleek te horen. Gaele Sijtes zag op een weg bij Oenkerk twee mannen en beschreef hun kleding. Hij verklaarde niet dat hij hen ergens had zien inbreken. De verklaringen werden op 28 december 1801 afgesloten.
Andrieske Jelmers, Gaele Tabes, Antje Clases en Eeuwe Dirks vertellen wat zij misten en terugvonden.
Gaele Tabes
Gaele Tabes, boerenknecht bij de weduwe van Durk Teunis in Giekerk, was in zijn vijfentwintigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, legde de eed af en werd ondervraagd. Hij verklaarde dat hij op 7 juni om negen uur 's morgens goederen miste uit zijn bedstee in het buitenhuis .
Hij wist niet wie de dader was of wie zich aan de diefstal had schuldig gemaakt. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekening in Bergum op 10 juni 1807. Ondertekend: Gaele Tabes.
Van Hattum, Gerrit en Harm Geerts is de vlucht nog verder te volgen. Zij pikten in het riviertje de Potmarge eerst een praam . Daarna stapten zij aan boord van het vrachtschip van Gauke Bijls, een 17-jarige jongen uit Dronrijp . Ook de 44-jarige knecht Jan Edses was aan boord.
Twee politiemannen wilden het schip betreden, maar Gauke Bijls deed alsof hij de mannen zou overdragen en voer vervolgens verder. Bij zijn woonplaats zette hij de voortvluchtigen aan land.
Daarna begint de verklaring van Eijse Hendriks Hogeveen, turfschipper, getrouwd met Gebina Johannes, wonend op Surhuisterveen . Hij verbleef nu in Bergum, op de Nieuwstad, bij Geeske Pieters, vrouw van Roel Jans als 'vrijgezellende'. Zijn leeftijd staat als 'in 50 of 55e jaar' en is daarmee niet exact bepaald.
Diezelfde middag ging Gele naar het huis van Volkert Reins, waar zijn bijenstal met vijfenvijftig korven stond. Hij herkende de teruggezette korf als de zijne. De honing en het was waren verdwenen. Volgens Gele leken honing en was met geweld uit de korf getrokken. Wie de diefstal had gepleegd, werd in de verklaringen niet genoemd. Op 17 december 1804 ondertekende Gele zijn verklaring in Bergum als Geele Rinderts.
Geelke Jans — 1 verhaalpagina · beoordeeld verband
Waarschijnlijk hetzelfde gezin: Rienk Warners en het huishouden op het Witveen. In 1772 is Rienk Warners landbouwer op het Witveen en in zijn 62ste levensjaar. In 1790 wordt Geelke Jans daar weduwe van Rienk Warners genoemd, met zoon Bartelt Rienks en arbeider Sjoerd Jans. De naam, woonstreek en familiecontext passen. De Rienk uit 1772 hoeft voor deze koppeling in 1790 dus niet meer in leven te zijn.
Bartelt Rienks, ongetrouwd en in zijn 23ste levensjaar, woonde bij zijn moeder Geelke Jans, weduwe van Rienk Warners, op het Witveen onder Oostermeer. Hij was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd.
Sjoerd Jans, arbeider op het Witveen onder Oostermeer, werkte bij Geelke Jans, weduwe van Rienk Warners, die daar woonde. Hij was in zijn twintigste levensjaar, was opgeroepen en verschenen.
Geeltje Hoekes, weduwe van Lammert Hendriks, wonend te Bergum aan de Legeweg, in haar drieënvijftigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen woensdag had zij 's morgens linnengoed achter haar huis uitgespreid om te bleken. 's Avonds ontbraken twee tipmutsen ; één was nieuw en afgezet met fijn 'languit'. Gisteren verloor zij van dezelfde bleek , midden op de dag, twee vierkante witte halsdoeken en een damasten tafelkleed met een gebloemde rand. Alles was zonder letters. Later vond zij de 'minste' witte doek terug. Zij weet niet wie haar de overige goederen heeft afgenomen en weet verder niets van het voorval. Na voorlezing ondertekent zij haar verklaring. Bergum, 2 mei 1792. Haar handtekening luidt 'Geltje hoekes'.
Geere Hendriks, knecht bij boer Bauke Annes te Garijp, in zijn 15de levensjaar, was opgeroepen en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op de ochtend van de 25ste ontdekte dat veertien ronde zilveren knopen en één tinnen knoop van zijn Zendrok waren afgesneden en weggenomen. Ook twee nieuwe Housdracken waren verdwenen. Hij wist helemaal niet wie deze goederen had weggenomen. Geere Hendriks wist verder niets, sloot zijn verklaring na voorlezing en zette zijn merk. Bergum, 28 juni 1768. Geere Hendriks; eigenhandig gezet merk. Aldus verklaard voor grietman en beëdigd klerk te Bergum, 28 juni 1768. H.W. van Altena; G. Wilhelmi.
Geert Alberts — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Op 23 december 1792 was er in de herberg van Auke Alles te Hardegarijp een loterij van bollen, weggen, koek en andere etenswaren. Daarbij waren onder anderen Geert Alberts, Hattum Alberts, Jan Fransen, Hendrik Clazes, Minne Franses, Albert Melles, Tijs Cornelis, Vroukje Jelles en Pieter Beens aanwezig.
- Geert Alberts uit Veenwouden; - Hattum Alberts uit Veenwoudsterwal onder Bergum ; - Jan Tommes uit Veenwoudsterwal onder Veenwouden; - Hendrik Claes, eveneens uit Veenwoudsterwal, onder Hardegarijp; - Minne Franses, knecht bij Sijke Wytzes te Hardegarijp; - Albert Melles en Tijs Cornelis, ongehuwde mannen te Hardegarijp; - Wroukje Jelles en Pieter Beens, de meid en knecht van Jan Wijbrens, boer te Hardegarijp; - nog anderen van wie Auke niet alle namen kon opnoemen.
Op aanraden van de vrouw van de herbergier ging zij omstreeks negen uur weg. Meteen volgden haar: Geert Alberts, Hattum Alberts, Hendrik Claes, Minne Franses en Jan Franses. Wroukje probeerde deze jongens te ontlopen door te rennen.
In de nacht tussen 27 en 28 december 1796 werd in Eestrum ingebroken in het huis van Lutske Sijbrens en haar man Geert Annes. De verklaring werd twee dagen later in Bergum opgenomen. Het was de tijd van de Bataafse Republiek in Friesland .
Lutske Sijbrens, huisvrouw van Geert Annes, woonde te Eestrum en was in haar vijfenveertigste levensjaar. Zij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd .
Geert Berends - een stuk touw van ongeveer zeventien pond
Geert Berends, die als Geert Berents tekende, was een schipper van 35 jaar. Hij woonde op de Wildervank in Groningerland en lag op het moment van de gebeurtenissen eveneens met zijn schip bij de Burgumdam onder Bergum. Na oproeping werd ook hij ondervraagd en beëdigd.
Geert Berends, die als Geert Berents tekende, was een schipper van 35 jaar. Hij woonde op de Wildervank in Groningerland en lag op het moment van de gebeurtenissen eveneens met zijn schip bij de Burgumdam onder Bergum. Na oproeping werd ook hij ondervraagd en beëdigd.
Geert deed hiermee verslag van zijn eigen vermissing en vondst én van wat anderen tegen hem hadden gezegd. Na duidelijke voorlezing ondertekende hij op 13 februari in Bergum als Geert Berents.
Geert Cornelis — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Geert Cornelis, boer onder Oudkerk , in zijn 39e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij afgelopen zondag om ongeveer zes uur 's morgens ontdekte dat het houten luik van zijn melkkelder openstond. Het was van binnen met een ijzeren schuifje gesloten geweest. Ook was de draaiklink van het glazen venster verwijderd. Uit de melkkelder miste hij twee zoetemelkse kazen en ongeveer, naar schatting zestien pond boter uit een melkvat dat daar stond, een bruin geverfd houten schapenemmertje, wat spek, wat gerookt vlees en een linnen tyenkleed. Hij verklaarde 's nachts geen enkel geluid te hebben gehoord en niet te weten wie deze diefstal had gepleegd. Omdat hij over de zaak niets meer kon zeggen, beëindigde hij na voorlezing zijn verklaring en ondertekende haar. Bergum , 28 september 1795. Handtekening: Geert Cornelis.
Antje Jans, de vrouw van Geert Cornelis onder Oudkerk, in haar 43e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij afgelopen zondag om ongeveer zes uur 's morgens ontdekte dat het houten luik van haar melkkelder openstond. Het luik was van binnen goed gesloten geweest met een schuifje. Ook was de draaiklink van het glazen venster verwijderd. Uit de melkkelder miste zij twee zoetemelkse kazen, naar schatting ongeveer zestien pond boter uit een melkvat dat daar stond, een bruin geverfd houten schapenemmertje, wat spek, wat gerookt vlees en een linnen tyenkleed.
Oudkerk 1805 - Foekje Jacobs ontdekt verdwenen lood bij Geert Cornelis
Foekje Jacobs woonde als dienstmeid bij Geert Cornelis, een huisman in Oudkerk. Zij was in haar negentiende levensjaar. Op 12 juni 1805 stond ze omstreeks vier uur in de ochtend op.
Waarschijnlijk dezelfde bewoner: Geert Feijes/Feyes en zijn huis in Kuikhorne. Het bezoek in 1809 noemt Geert Feijes en zijn vrouw Aaltje Abrahams in Kuikhorne onder Bergum. De kinderkledingzaak uit 1807 speelt bij Geert Feyes en zijn vrouw in dezelfde plaats. Naamvariant, partnervermelding en woonplaats ondersteunen het verband; een leeftijdsvergelijking ontbreekt. De twee voorvallen blijven afzonderlijke zaken.
Het bezoek in 1809 noemt Geert Feijes en zijn vrouw Aaltje Abrahams in Kuikhorne onder Bergum. De kinderkledingzaak uit 1807 speelt bij Geert Feyes en zijn vrouw in dezelfde plaats. Naamvariant, partnervermelding en woonplaats ondersteunen het verband; een leeftijdsvergelijking ontbreekt. De twee voorvallen blijven afzonderlijke zaken.
Hiltje Willems, vrouw van Jacobus Wiemers, schippersknecht in Ureterp, is in haar 23ste levensjaar. Zij verscheen vrijwillig, werd beëdigd en ondervraagd. Op 29 april kwam zij bij Geert Feijes in Kuikhorne onder Bergum . Zijn vrouw Aaltje Abrahams is haar nicht; Hiltje bleef er slapen.
Geert Feijes/Feyes en zijn huis in Kuikhorne
Het bezoek in 1809 noemt Geert Feijes en zijn vrouw Aaltje Abrahams in Kuikhorne onder Bergum. De kinderkledingzaak uit 1807 speelt bij Geert Feyes en zijn vrouw in dezelfde plaats. Naamvariant, partnervermelding en woonplaats ondersteunen het verband; een leeftijdsvergelijking ontbreekt. De twee voorvallen blijven afzonderlijke zaken.
Waarschijnlijk dezelfde bewoner: Geert Feijes/Feyes en zijn huis in Kuikhorne. Het bezoek in 1809 noemt Geert Feijes en zijn vrouw Aaltje Abrahams in Kuikhorne onder Bergum. De kinderkledingzaak uit 1807 speelt bij Geert Feyes en zijn vrouw in dezelfde plaats. Naamvariant, partnervermelding en woonplaats ondersteunen het verband; een leeftijdsvergelijking ontbreekt. De twee voorvallen blijven afzonderlijke zaken.
Rinske Ruurds en vier mannen vertellen over kleding uit haar draagbak en de zoektocht in het huis van Geert Feyes.
Rinske Ruurds, vrouw van arbeider Miente Bakkerus, wonend te Franeker en nu aanwezig te Bergum , in haar 33ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij gisteren, de 13de, omstreeks elf uur langs het huis van Geert Feyes en diens vrouw in Kuikhorne onder Bergum liep.
Jan Harmens, arbeider in Kuikhorne onder Bergum, in zijn 67ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij gisteren, de 13de, omstreeks één uur 's middags bij het huis van Geert Feyes en diens vrouw in Kuikhorne kwam. Hij ging naar binnen en trof er een onbekende vrouw aan, die zich Rinske noemde.
Zij vertelde hem dat in dit huis goederen van haar waren gestolen: een rood geruite doek met een scheur in een hoek, een bruin bont kindermutsje, een wit kinderhemdje en een blauw geruit kinderschortje. Zij zei dat de vrouw van Geert Feyes die had genomen.
Rinske herkende ze als de goederen die in het huis van Geert Feyes en zijn vrouw van haar waren gestolen. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende te Bergum op 14 oktober 1807. Jan Harmens.
Pytter Johannes, ongehuwde arbeider in Kuikhorne onder Bergum, ruim achttien jaar oud, was opgeroepen en volgens het doopsgezinde formulier beëdigd. Hij getuigde dat hij op de 13de omstreeks één uur 's middags langs het huis van Geert Feyes liep. Hij hoorde dat daar een onbekende in huis was.
Klaas Jarigs, schoenmaker in Kuikhorne onder Kooten, in zijn 54ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij op de 13de van deze maand in Kuikhorne was. Hij hoorde daar van Jan Harmens dat goederen waren gevonden bij Geert Feyes en diens vrouw, die eveneens in Kuikhorne woonden.
Daarop gingen Jan Harmens en de getuige naar het huis van Geert Feyes en zijn vrouw. Zoals Jan hem had verteld, was er een onbekende vrouw. Zij noemde zich Rinske en zei dat daar een rood geruite doek met een scheur in één hoek, een bruin bont kindermutsje, een wit kinderhemdje en een blauw geruit kinderschortje van haar waren genomen.
Hij en Jan doorzochten direct het huis. Onder het bedstro, op de grond, vonden zij de goederen. De vrouw van Geert Feyes ontkende eerst nadrukkelijk, maar bekende daarna. Zij zei de goederen te hebben weggeborgen, uit vrees dat de onbekende vrouw niet zou betalen voor wat zij in huis had gebruikt en voor een gegeten stuk brood.
Wichman Oenes, ongehuwde man in Kuikhorne onder Bergum, 23 jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat Jan Harmens op de 13de om één uur 's middags bij hem kwam. Jan vertelde dat bij Geert Feyes en zijn vrouw een onbekende vrouw was, die had gezegd dat er goederen van haar waren verdwenen.
Zij vonden de goederen op de grond onder het bedstro. Bij onderzoek bleken het de als vermist opgegeven goederen te zijn. Zij zeiden tegen de vrouw van Geert Feyes dat zij ze had genomen. Eerst ontkende zij dit, maar daarna bekende zij het. Zij zei dat zij de goederen had weggeborgen omdat er in haar huis koffie was gedronken en een stuk brood was gegeten.
Het bezoek in 1809 noemt Geert Feijes en zijn vrouw Aaltje Abrahams in Kuikhorne onder Bergum. De kinderkledingzaak uit 1807 speelt bij Geert Feyes en zijn vrouw in dezelfde plaats. Naamvariant, partnervermelding en woonplaats ondersteunen het verband; een leeftijdsvergelijking ontbreekt. De twee voorvallen blijven afzonderlijke zaken.
Het bezoek in 1809 noemt Geert Feijes en zijn vrouw Aaltje Abrahams in Kuikhorne onder Bergum. De kinderkledingzaak uit 1807 speelt bij Geert Feyes en zijn vrouw in dezelfde plaats. Naamvariant, partnervermelding en woonplaats ondersteunen het verband; een leeftijdsvergelijking ontbreekt. De twee voorvallen blijven afzonderlijke zaken.
Geert Jans — 4 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Geert Jans, meester linnenwever te Garijp, naar zijn beste weten in zijn 37ste of 38ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij afgelopen dinsdagavond tussen zes en zeven uur met zijn vrouw en twee knechten bij het vuur zat. Zij hoorden gestommel in de winkel. Ongeveer een halfuur later ging hij de winkel in. Daar ontdekte hij dat een stuk doek van ongeveer 35 ellen van het weefgetouw was afgesneden. Zij vonden het houten sluitvenster open, hoewel de knecht zei dat hij het op de haak had gedaan. Geert wist niet wie het doek gestolen had. Hij zette na voorlezing zijn eigen merk onder de verklaring te Bergum op 18 januari 1760.
Grietje Feijkes, de vrouw van Geert Jans, meester linnenwever te Garijp , naar haar beste weten in haar 36ste of 37ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij afgelopen dinsdagavond tussen zes en zeven uur met haar man en beide knechten in de kamer zat. Zij hoorden gestommel in de winkel. Ongeveer een halfuur later vonden zij daar dat een stuk doek van ongeveer 34 à 35 ellen van het weefgetouw was afgesneden en gestolen. Het houten venster stond open. De knecht zei dat hij het op de haak had gedaan. Zij wist niet wie het had gestolen. Na voorlezing zette zij haar eigen merk onder de verklaring, Bergum, 18 januari 1760.
Willem Ottes, inwonend als knecht bij Geert Jans, meester linnenwever te Garijp , in zijn 20ste levensjaar, werd opgeroepen en ondervraagd. Hij werd wegens zijn minderjarigheid niet beëdigd. Hij verklaarde dat hij op de vijftiende van deze maand tussen zes en zeven uur 's avonds met Geert Jans, diens vrouw en de andere knecht in de kamer zat. Zij hoorden gestommel in de winkel.
Ongeveer een halfuur later kwam de vrouw van Geert Jans in de winkel en riep zij dat het doek waaraan Willem werkte van het weefgetouw was afgesneden en gestolen. Het was ongeveer 34 à 35 ellen lang. Ook vonden zij het houten venster open. De andere knecht zei dat hij het op de haak had gedaan. Willem wist niet wie het doek had gestolen. Na voorlezing ondertekende hij zijn verklaring in Bergum op 18 januari 1760 met 'Willem Ottes'.
Jan Beernt Hugink, inwonend als knecht bij Geert Jans, meester linnenwever te Garijp, ongeveer achttien jaar, werd opgeroepen en ondervraagd. Hij werd wegens zijn minderjarigheid niet beëdigd. Hij verklaarde dat hij op de vijftiende van deze maand tussen zes en zeven uur 's avonds met Geert Jans, diens vrouw en de andere knecht in de kamer zat. De vrouw van Geert Jans hoorde gestommel in de winkel. Ongeveer een halfuur later ging zij daarheen en riep dat het houten venster openstond. Jan had dat die middag op de haak gedaan. Toen ontdekten zij dat een stuk doek van ongeveer 34 à 35 ellen van het weefgetouw was afgesneden en gestolen. Jan wist niet wie de diefstal had gepleegd.
Geert Jans was eveneens boer op het Witveen onder Oostermeer. Hij was in zijn negenenzestigste levensjaar en werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd.
Geert kon niet verklaren wie dit had gedaan. Na duidelijke voorlezing sloot hij af en tekende op 27 december 1796 te Bergum met zijn eigen hand: "Geert Jans".
Geert Jans, 15 januari 1797
Geert Jans, de eerder gehoorde boer van het Witveen, werd opnieuw opgeroepen, ondervraagd en beëdigd. Hij was in zijn negenenzestigste levensjaar.
Na duidelijke voorlezing sloot Geert deze tweede verklaring af en tekende op 15 januari 1797 met zijn eigen hand als "Geert Jans".
In de kamer naast die hut, bij Foke Foppes, lagen twee vrouwenhandschoenen. Geert Jans herkende die als de zijne en verklaarde dat ook deze hem waren ontstolen.
Op zondag 14 februari 1802 werd in Rijperkerk de kerkklok tweemaal geluid. Omstreeks negen uur in de ochtend bij het begin van de godsdienst en opnieuw om twaalf uur in de middag. Schoolmeester Geert Jans en dienstknecht Gooitsen Sydses legden daarover op 4 maart afzonderlijke verklaringen af.
Geert Jans
Geert Jans, dorpsschoolmeester te Rijperkerk, 35 jaar oud, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat Douwe Pieters uit Rijperkerk op zondag 14 februari 1802 omstreeks negen uur in de ochtend bij het begin van de godsdienst op eigen gezag de klok te Rijperkerk heeft geluid. Verder hebben Andries Jans en Wopke Rienks diezelfde dag om twaalf uur ’s middags die klok nogmaals geluid, op een geheel ongebruikelijk tijdstip. Hij sloot zijn verklaring na duidelijke voorlezing af en ondertekende haar
te Bergum op 4 maart 1802. Geert Jans.
Geert Jans verklaarde dat Douwe Pieters omstreeks negen uur op eigen gezag de klok had geluid. Hij noemde ook Andries Jans en Wopke Rienks, die de klok op het ongebruikelijke middaguur zouden hebben geluid. Gooitsen noemde dezelfde namen en tijdstippen, maar schreef het eigen gezag niet afzonderlijk aan Douwe toe.
Johannes ging meteen naar dorprechter Geert Jans, vertelde hem wat hij had gezien en vroeg of hij mee wilde komen kijken. De dorprechter ging onmiddellijk met hem naar het huis.
Dorprechter Geert Jans haalt de bewoners op
Geert Jans was de dorprechter van Rijperkerk en bevond zich in zijn 39ste levensjaar. Hij bevestigde in zijn eigen verklaring dat timmerman Johannes tussen zeven en acht uur bij hem aanklopte. Ook Geert zag de deur drie vingerbreed openstaan, het weggestoten ruitje, de twee beugels, het halfopen venster en de twee geopende kasten met losse sloten. Een lade uit een van de kasten stond ongeveer midden op de kamervloer. Hij vermoedde dat de kasten waren opengebroken.
Johannes Jans, Geert Jans en Trijntje Andries legden op 12 juni 1805 ieder afzonderlijk een verklaring af in Bergum. Trijntje zette haar eigen kruismerk in aanwezigheid van P. W. G. Braunius.
Geert Johannes — 3 verhaalpagina’s · beoordeeld verband
Zeer waarschijnlijk hetzelfde echtpaar: Minke Poulus/Paulus en Geert Johannes, 1803 en 1807. Minke Poulus is in 1803 in haar 28ste levensjaar en de vrouw van Geert Johannes op de Harste bij Suameer. Minke Paulus is in 1807 in haar 32ste levensjaar en opnieuw zijn vrouw, nu onder Bergum. Naamvariant, partner en leeftijdsverloop passen; de woonplaatsaanduiding verschilt. De teruggevonden rok en het schort uit 1803 en de inbraak van 1807 blijven afzonderlijke zaken.
Geert Johannes en Minke Paulus vertellen afzonderlijk wat zij bij thuiskomst aantroffen.
Geert Johannes
Geert Johannes, arbeider onder Bergum , was in zijn zesentwintigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, legde de eed af en werd ondervraagd. Hij verklaarde dat hij gisterenmorgen, 19 augustus, om vijf uur met zijn vrouw van huis was gegaan om te maaien en te binden.
Eigen handmerk: Geert Johannes, een kruis; in aanwezigheid van P. W. G. Bruining.
Minke Paulus, echtgenote van Geert Johannes, arbeider onder Bergum, was in haar tweeëndertigste levensjaar. Zij werd opgeroepen, legde de eed af en werd ondervraagd. Zij verklaarde dat zij gisterenmorgen, 19 augustus, omstreeks vijf uur met haar man naar het land was gegaan om te maaien en te binden.
Op 11 juli 1803 zag Grytje Gjolts bij een sloot aan de Harste een zwart baaien schort liggen. Met Antje Joekes haalde ze ook een rok op die bij Geert Johannes thuis werd vermist.
Grytje Gjolts was 65 jaar, weduwe van Andries Pytters en woonde op de Harste bij Suameer. Zij verklaarde op 12 juli 1803 dat zij een dag eerder van Antje Joekes, de vrouw van Roel Gerbens, had gehoord dat bij Geert Johannes goederen ontbraken. Antje was op dat moment bij de kinderen van Geert Johannes. Hun moeder was naar haar ouders gegaan om te vertellen wat er thuis was gebeurd. De goederen waren verdwenen terwijl de vrouw van Geert Johannes bij het baggelwerk werkte.
Grytje ging terug naar het huis van Geert Johannes en vertelde aan de vrouw van Roel Gerbens dat er kleding bij de wal lag. Die vrouw ging met haar mee. Samen vonden ze het schort en een rok. Ze pakten de kleding op en brachten die terug naar het huis van Geert Johannes. Daarna ging Grytje naar huis. Ze wist verder niets van de zaak. Haar verklaring werd op 12 juli 1803 te Bergum voorgelezen; zij ondertekende als Grytte Gjolts.
Grytje Gjolts en de vrouw van Roel Gerbens brachten de gevonden rok en het schort naar het huis van Geert Johannes terug.
Minke Poulus, echtgenote van Geert Johannes, woonde op de Harste bij Suameer en was in haar 28ste levensjaar. Op maandag 11 juli 1803 ging zij overdag van huis om bij het baggelwerk te werken. Toen zij terugkwam, waren verschillende goederen uit haar woning verdwenen. Uit een niet-afgesloten kistje in de kamer miste zij:
Ongeveer negen jaar vóór maart 1800 verkochten de erfgenamen van Van Altena dat hout volgens Lammert onderhands aan Wisse Harmens, die toen in Bergum woonde. Lammert en Geert Meints uit Suameer kapten het hout. Twee jaar eerder lieten de erfgenamen bovendien het hout van het poeltje bij boelgoed verkopen, via een secretaris.
Geert Meints - hij stopte met kappen
Geert Meints, 51 jaar en arbeider te Suameer, beschreef wat hij zelf op opdracht van Lieppe Jans had gedaan.
Het geschil ging over de eigendom van het bosje, de al verkochte houtopbrengsten en het recht om bomen te laten kappen. De koopakte, een volledig antwoord van Lieppe Jans en een beslissing over de eigendom zijn niet bij deze vier verklaringen aanwezig. De arbeiders beschreven wel hun eerdere werk en Geert Meints zei dat hij na Sjoukes verbod onmiddellijk stopte.
Geert Rooks, huisman te Oostermeer, naar zijn beste weten in zijn 29ste levensjaar, wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de ochtend van 31 mei jongstleden kwam hij op zijn land achter het pad. Daar stond zijn grote zwarte, driejarige merrie, die hij er de vorige avond ongeschonden had gebracht. Zij was helemaal beroofd van het haar van de staart en van de manen. Alles was zo kort afgeknipt dat het hem leek dat dit met een schaar was gebeurd. Het andere paard dat erbij liep, was geheel onbeschadigd.
Geert weet helemaal niet wie dit heeft gedaan en weet niets meer over het een en ander. Hij sluit na voorlezing te Bergum op 3 juni 1782 en ondertekent als Geert Rooks.
Oudere koppeling waarschijnlijk; aansluiting in 1806 mogelijk: Geert Theunis/Teunes in Kuikhorne. In 1797 is Geert boer in Kuikhorne onder Bergum en 52 jaar. De aangifte van 1799 noemt dezelfde naam, plaats en beroep, maar geeft opnieuw 52 jaar. Dat leeftijdsverschil is niet weggestreept. Hij tekent in 1799 als Geert Teunes. De goederen en tijdstippen betreffen twee verschillende vermissingen. De Geert Theunis in Kooten uit 1806 is in zijn 62ste levensjaar. Dat kan aansluiten op 52 jaar in 1797, maar het oudere verhaal uit 1799 geeft eveneens 52. De verhuizing van Kuikhorne naar Kooten en een overeenkomstige partner zijn niet vastgesteld. Daarom wordt de zaak van 1806 alleen als mogelijke persoonskoppeling toegevoegd.
Na duidelijke voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende die eigenhandig als "Geert Teunes". De akte is op 13 december 1797 in Bergum opgemaakt. Het gezamenlijke protocol werd mede ondertekend door commissaris Andries Bijstier en de secretaris.
Na voorlezing ondertekende Geert op 14 augustus met de naam 'Geert Teunes'. Johannes Lodema en een secretaris van wie de handtekening niet is ontcijferd, ondertekenden het stuk eveneens.
Oudere koppeling waarschijnlijk; aansluiting in 1806 mogelijk: Geert Theunis/Teunes in Kuikhorne. In 1797 is Geert boer in Kuikhorne onder Bergum en 52 jaar. De aangifte van 1799 noemt dezelfde naam, plaats en beroep, maar geeft opnieuw 52 jaar. Dat leeftijdsverschil is niet weggestreept. Hij tekent in 1799 als Geert Teunes. De goederen en tijdstippen betreffen twee verschillende vermissingen. De Geert Theunis in Kooten uit 1806 is in zijn 62ste levensjaar. Dat kan aansluiten op 52 jaar in 1797, maar het oudere verhaal uit 1799 geeft eveneens 52. De verhuizing van Kuikhorne naar Kooten en een overeenkomstige partner zijn niet vastgesteld. Daarom wordt de zaak van 1806 alleen als mogelijke persoonskoppeling toegevoegd.
Geert Theunis, Sijbren Rommerts en Tijttje Jans verklaren over teruggevonden ijzerwerk en aankopen bij Gerst Pytters. Tijttje vertelt ook hoe zij weigerde een andere verkopersnaam op te geven.
Geert Theunis - verklaring
Geert Theunis (in modern Nederlands)
Geert Theunis, huisman in Kooten onder Achtkarspelen, in zijn 62ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij op woensdag de drieëntwintigste van deze maand omstreeks één uur 's middags ontdekte dat hij drie ankers en een schakel van een anker miste. Die hadden aan de zijkant van de vierschuur bij zijn woning gezeten. Ook miste hij een ijzeren band van een duim breed, die naar zijn beste herinnering op de zolder in huis had gelegen.
Uit zijn beschrijving vermoedde de getuige dat het Geert Theunis was geweest.
Martjen Jacobs, weduwe van Hinne Jans, werkt als dienstmeid bij Geert Theunis in Kuikhorne onder Achtkarspelen en is in haar 49ste levensjaar. Na verschijning, beëdiging en verhoor verklaart zij dat zij op zaterdagavond 11 februari hoorde dat Aafke was overleden. Aafke woonde bij Bauke Timmerman, die enkele weken eerder uit Dokkum was gekomen.
Geert Theunis, boer in de Kuikhorne onder Bergum , werd in december 1797 gehoord over spullen die uit een kast en een Hollandse kist waren verdwenen. Hij was 52 jaar. De verklaring werd opgenomen door Andries Bijstier, lid van het gerecht van Tietjerksteradeel en commissaris op verzoek van de provisionele fiscaal .
De verklaring van Geert Theunis
Bij Gosse Hinnes in Bergum verdwenen in 1796 eveneens kleding en andere goederen. Dat is een afzonderlijke diefstalzaak. In de verklaring van Geert Theunis wordt geen vonnis of bewezen dader genoemd.
Kuikhorne 1799 - Zestien el linnen uit het huis van Geert Theunis
Op 14 augustus 1799 legde Geert Theunis uit Kuikhorne een verklaring af over verdwenen linnen. De huisman was 52 jaar oud. Hij had een stuk linnen in zijn woning bewaard en verklaarde dat het de vorige ochtend was gestolen.
In 1797 deed dezelfde Geert Theunis al aangifte over een Hollandse kist in Kuikhorne . Dat was een ander voorval. In de verklaring van augustus 1799 gaat het uitsluitend om het stuk linnen van ongeveer zestien el. Een uitspraak of bericht over terugvinden is niet opgenomen.
Gedaan en gepasseerd te Bergum, ten kantore van de genoemde keizerlijke notaris, in aanwezigheid van Geert Tjards, meester-uurwerkmaker, en Sijmen Tjards, meester-bakker, beiden wonende te Bergum, als getuigen die hiervoor zijn ontboden.
Gedaan en gepasseert te Bergum ten kantore van gemelde keizerlijke notaris, in tegenwoordigheid van Geert Tjards, meester uurwerkmaker, en Sijmen Tjards, meester bakker, beide woonende te Bergum als getuigen ten dezen ontboden.
Timmerman Melle Uitzes en de jonge boerenknecht Geert Tjeerds beschrijven ieder wat in dezelfde nacht verdwenen is.
Geert Tjeerds
Geert Tjeerds, boerenknecht die bij timmerman Melle Uitzes in Suameer woont, is in zijn 15ste levensjaar. Hij werd opgeroepen en ondervraagd. In de nacht van 21 op 22 september zijn een paar zilveren schoengespen van zijn schoenen gestolen. De schoenen stonden op een doos boven zijn bedstede in het buitenhuis .
Begin oktober 1768 werden in Hardegarijp twee afzonderlijke vermissingen vastgelegd. De ene speelde in de timmerwerkplaats van Willem Tjallings en Geeske Douwes. De andere ging over de blauwe jas van dorpsrechter Jan Jacobs.
Geeske Douwes
Geeske Douwes, echtgenote van Willem Tjallings, meester timmerman en molenmaker te Hardegarijp, in haar 32ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat zij afgelopen vrijdagmorgen ontdekte dat uit de timmerwerkplaats een grof laken en een vlaslinnen laken waren weggenomen: een mannenhemd en een vrouwenhemd, vier kinderhemdjes, twee kussenslopen met binnenwerk, twee tipmutsjes , één met figuur en één met Langte, twee bonte kindermutsjes, een kinderdoekje, een linnen windsel en een kinderslab. Zij had die goederen de avond tevoren in de schemering van de bleek binnengehaald en de achterdeur gegrendeld. Omstreeks zeven uur die avond was haar man aan de achteruitgang geweest. Naar haar vermoeden had hij de grendel van de deur gehaald. Toen zij ongeveer een uur later weer achter kwam, merkte zij de deur op en zette de grendel er opnieuw op. Zij geloofde dat de goederen in die tussentijd waren weggenomen, omdat vrijdagmorgen de grendel nog goed op de deur zat en nergens braaksporen werden ontdekt. Zij wist ook helemaal niet wie de diefstal had gepleegd en wist verder niets. Zij sloot haar verklaring na voorlezing en tekende eigenhandig. Bergum, 3 oktober 1768. geeske Douwes. Aldus verklaard voor grietman en beëdigd klerk op 3 oktober 1768. H.W. van Altena; G. Wilhelmi.
Geeske Jans — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Heine Eijlarts woont in Bergum , maar houdt zich sinds afgelopen zaterdag op bij Ytje Folkerts, weduwe van Jan Gerbens, in Suameer bij de oude dam. Hij is in zijn 62ste levensjaar (ongeveer 61). Zijn tweede vrouw Gertie Jans is ruim een halfjaar geleden overleden. Ongeveer zes weken geleden verloofde hij zich met Antje Geerts, dochter van Geeske Jans, een volle zus van zijn overleden vrouw Gertie Jans.
Antje Geerts woonde tot mei 1740 bij Oege Douwes in Tietjerk en verblijft nu bij Ytje Folkerts, weduwe van Jan Gerbens, in Suameer bij de oude dam. Zij is in haar 32ste levensjaar (ongeveer 31). Haar overleden moeder Geeske Jans was een volle zus van haar overleden tante Gertie Jans, vrouw van Heine Eijlarts in Bergum . Haar tante stierf ongeveer driekwart jaar geleden. Antje zegt dat zij afgelopen zaterdag acht weken met Heine verloofd was; Heine noemt ongeveer zes weken.
Binnen vond hij Eijse Hogeveen, Hendrik Sijbes en de genoemde schipper Jan Feijes, die hij niet kende. Zij zaten samen jenever te drinken. Jan Harmens nam daaraan deel totdat het eten klaar was. Daarna gingen Eijse, Hendrik, Jan Feijes en Geeske Jans aan tafel zitten. Die laatste naamvorm staat zo in deze passage. Jan Harmens bleef intussen in de hoek bij het vuur zitten. Na het eten werd er weer jenever gekocht. Ook Jan Harmens betaalde zijn aandeel. Terwijl dit gebeurde, kwam de weduwe van Banke Rijkles binnen. Zij ging bij Jan Feijes zitten. Hij zei dat hij met haar wilde trouwen en probeerde haar met tranen in zijn ogen over te halen.
Verder had Sjoerd gezien dat de jongen gisteren ook bij het huis van zijn 'vrouw' Geeske Jans had gebedeld. Hij had dat vaker gedaan. Hij was zelden tevreden met de giften, bleef meestal vrijpostig om meer vragen en liet zich niet gemakkelijk tevredenstellen met wat hij kreeg.
Omdat zij verder niets van de zaak wist, beëindigde zij haar verklaring en zette haar merk. Bergum, 9 januari 1792. Het bijschrift noemt Geeske Pieters' eigen gezette merk.
Daarna begint de verklaring van Eijse Hendriks Hogeveen, turfschipper, getrouwd met Gebina Johannes, wonend op Surhuisterveen . Hij verbleef nu in Bergum, op de Nieuwstad, bij Geeske Pieters, vrouw van Roel Jans als 'vrijgezellende'. Zijn leeftijd staat als 'in 50 of 55e jaar' en is daarmee niet exact bepaald.
Naar aanleiding van Jan Feijes' verklaring vertelde Eijse dat hij op 31 december 1791 vóór de middag, omstreeks half twaalf, thuiskwam met Hen drik Sijbes, gewoonlijk Storm genoemd. Daar trof hij Jan Feijes aan en de weduwe die schuin tegenover het huis woonde. Zij zaten met Geeske Pieters bij een zoopje jenever. Eijse en Hendrik Sijbes dronken mee.
Daarna begint de verklaring van Jan Harmens, arbeider op de Nieuwstad in Bergum, in zijn 44ste levensjaar. Naar aanleiding van de verklaring van Jan Feijes zei hij dat hij zaterdag 31 december 1791 omstreeks twaalf uur 's middags bij Geeske Pieters was binnengeroepen.
Toen Jan Harmens en Eijse thuiskwamen, keken zij vreemd op: Jan Feijes en de weduwe zaten weer bij Geeske Pieters. Hendrik was naar zijn eigen huis gegaan. Er werd opnieuw jenever gekocht. Het samenzijn duurde tot omstreeks tien uur.
Daarna begint de verklaring van Hendrik Sijbes, arbeider, wonend in de Buren in Bergum. Naar zijn beste weten was hij in zijn 33ste levensjaar. Naar aanleiding van Jan Feijes' verklaring zei hij dat hij op 31 december 1791 omstreeks tien uur 's morgens met Eijse bij Geeske Pieters was binnengekomen.
Na de koffie gaf Jan Feijes jenever. De anderen deden dat ook op hun beurt. Hendrik wilde naar huis om te eten, maar op aandringen dat hij mocht mee-eten, bleef hij zitten totdat het eten gereed was. Hendrik ging toen aan tafel met Jan Feijes, Eijse Hogeveen, Geeske Pieters en haar kinderen en at mee. De weduwe was toen al weg. Jan Harmens bleef in de hoek bij het vuur zitten.
Geeske Sierks, weduwe van Binne Hendriks uit Oostermeer in haar drieënzestigste levensjaar, miste na de nacht van 9 op 10 november 1771 een roodkoperen emmer uit haar achterhuis en twee tinnen lepels uit het middelhuis .
Lutske Jans en Wijger Joukes vertelden over Attje Fookes, geld en sieraden. Attje ontkende de diefstallen en de gesprekken. Geiske Jans, ook Keij Toffeltje genoemd, verklaarde over goederen die zij voor Attje had verpand en verkocht.
Geiske Jans alias Keij Toffeltje
Geiske Jans, nu wonende te Bergum, in haar 44ste levensjaar, zei nooit met Attie Fookes, huisvrouw van Tijs Jans in dat dorp, te hebben afgesproken goederen voor haar naar Franeker of ergens anders te brengen. Nog minder zou zij daarmee vier gulden verdienen. Zij zei wel voor Attie bij de lommerd te Leeuwarden een laken, een zwart schort, een kinderjakje en vier kinderschorten te hebben verpand. Naar haar beste herinnering had zij daarvoor samen twee carolusgulden en tien stuivers gekregen. Het laken, het kinderjakje en de kinderschorten waren weer ingelost. ... Zij verkocht Atties zilveren oorijzer aan Cato Boots in de... Kruisstraat te Leeuwarden voor drie carolusgulden en zeven stuivers. Zij wist verder niets over wat tussen haar en Attie Fookes was gebeurd. Na voorlezing sloot zij haar verklaring. Bergum, 15 april 1756.
"Edelmogende heren, overeenkomstig uw bevel van de 14de hebben wij vandaag Geiske Jans, ook Keij Toffeltje genoemd, in bewaring genomen. Wij voegen haar verklaring hierbij over wat tussen haar en Attie Fookes, huisvrouw van Tijs Jans, is gebeurd. Met respect blijven wij uw zeer gehoorzame en onderdanige dienaren, het gerecht van Tietjerksteradeel." Ondertekend H:W: v Altena en J:T:Ypeij. Bergum , 15 april 1756.
Toen Rein Volkerts, een jongen van ongeveer twaalf jaar, op 14 december 1804 een boodschap wilde doen, wees een vrouw hem op een bijenkorf achter een huis aan de Nieuwestad bij Bergum. Het was een van de 55 korven van zijn oom Gele Rinderts.
Hij herkende de korf als een van die van zijn oom Gele Rinderts, de veerschipper die tussen Bergum en Leeuwarden voer. Hij tilde de korf op en zag dat de honing eruit was gehaald. Onder de korf lag nog honing op het land. Rein zag dat de korf van de bijenstal was weggenomen en op de kant was terechtgekomen.
Rein nam de korf mee naar het huis van zijn vader. Daar had Gele Rinderts in het najaar zijn bijenstal met 55 korven staan. Rein telde er nog 54. Hij zette de gevonden korf terug op haar gewone plaats, deed vervolgens alsnog zijn boodschap en vertelde in de middag aan zijn oom wat hij had gevonden. Daarna ging hij weer naar huis.
Gele Rinderts bekijkt zijn beschadigde korf
Gele Rinderts woonde in Bergum en was schipper op de route naar Leeuwarden. Hij was in zijn 57ste levensjaar. Zijn neef Rein, zoon van zijn zwager Volkert Reins, kwam op 14 december in de middag bij hem thuis. Rein vertelde dat in de nacht van 13 op 14 december een van Geles bijenkorven was gestolen en dat hij die achter het huis van Jacob Clases had teruggevonden.
Gepke Jeens, ongehuwde jonge vrouw in Garijp, in haar 20e levensjaar, werd opgeroepen en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij afgelopen woensdagavond tussen vijf en zes uur thuiskwam bij haar zuster Lolkje Jans, met wie ze in hetzelfde huis woont. Ze trof Jan Oeges, Aarn Harmens en zijn knecht Meine Christiaans aan. Ze dronken daar een borrel. Aarn Harmens en Meine Christiaans zeiden toen tegen elkaar.
Deze inlichtingen zijn opgenomen voor Geprijt Reitsma, mederechter van Tietjerksteradeel en commissaris , op ambtshalve verzoek van de fiscaal .
Gerben Ales — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Gerben Ales, negentien jaar, was de tweede knecht van Douwe Douwma. In de nacht van 4 op 5 januari verdween zijn mes, dat in een bruine leren schede zat. Het heft was zeskantig. Op het lemmet stond, iets van de punt af, een grote letter die op een S leek.
Op 6 januari 1805 werden de drie verklaringen in Bergum vastgelegd. Lammert Geerts, Gerben Ales en Watter Douwes tekenden ieder voor hun eigen verklaring.
Allert Gerbens, wonend in Wierum, in zijn 22ste levensjaar, verschijnt vrijwillig en wordt beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat zijn vader Gerben Ales en zijn broer Jan Gerbens op 23 april jongstleden enige korven of. schelvis hebben gebracht naar Fooke Jans in Oostermeer .
Jan Gerbens, wonend in Wierum, in zijn 19de levensjaar, verschijnt vrijwillig en wordt ondervraagd. Wegens zijn minderjarigheid wordt hij niet beëdigd. Hij verklaart dat hij en zijn vader Gerben Ales op 13 april jongstleden een last schelvis naar Fooke Jans in Oostermeer brachten. Zij lieten daar 26 bennen , of korven, achter. Toen hij en zijn broer Allert die vandaag wilden afhalen, vertelde Fooke dat hij de korven afgelopen zaterdag door de schippers van Oostermeer naar Leeuwarden had gestuurd en daar voor één stuiver per stuk had laten verkopen. Hij weigerde hun de opbrengst te betalen en zei.
Na nog enkele beledigingen van Gerben te hebben gekregen, voer Fedde met hem, Auke Alles, Heijne Sipkes en Rein Clares tot Tietjerk. Onderweg viel Gerben Auke voortdurend aan en schold hem uit; Auke weerde hem telkens af. Toen Fedde Gerben goedbedoeld wilde raden, kreeg hij onder meer een klap van hem in het gezicht. Toen zij uiteindelijk samen dicht bij de wal kwamen, riep Gerben dat alle regenten en patriotten schelmen waren. Gerben, Heijne Sipkes en Rein Clares voeren verder naar huis; Fedde en Auke gingen vervolgens naar de herberg.
Op zondagavond 23 april 1780 vertrokken Jan Karels en zijn vrouw Tjitske Pijters vanuit Garijp om ergens anders te werken. Jan ging naar Gerben Boeles in Harkema Opende. Tjitske reisde naar het huis van bijzitter Reitsma in Hardegarijp .
Hij belasterde ook Halbe Gerbens, meesterkuiper in Oostermeer, en zei dat zij van generatie op generatie uit een tovenaarsfamilie kwamen. Sijtske hoorde Gerben Halbe verschillende keren uitdagen: "Als jij een eerlijk kerel bent, kom dan met mij op het land; ik heb er achttien gulden voor over." Gerben had een mes in zijn zak. Zij hoorde hem ook zeggen dat Halbe met Harmanus' vrouw naar het houtstek moest gaan. "schalen". Sijtskes verklaring gaat verder op 000168.
Hoocke Jelts, dienstknecht bij Wijtskie Folkes, weduwe van Roel Tjallings, te Oostermeer , in zijn twintigste levensjaar, werd ondervraagd. Vanwege zijn minderjarigheid werd hij niet beëdigd . Hij getuigde dat hij op de 15de van deze maand, 's morgens omstreeks elf uur, zijn brood at bij het haardvuur. De weduwe van Gerben Halbes en Antie Heijlkes zaten daar ook; hijzelf zat midden voor het vuur en er was ook een Sijbren Douwes.
Antie Heijlkes, dienstmaagd bij Wijtskie Folkes, weduwe van Roel Tjallings, te Oostermeer, in haar zestiende levensjaar, werd opgeroepen en ondervraagd. Vanwege haar minderjarigheid werd zij niet beëdigd. Zij getuigde dat zij op de 15de van deze maand omstreeks elf uur 's morgens haar brood at in een hoek van de haard. De huisvrouw en de weduwe van Gerben Halbes waren erbij. Knecht Hocke Jelts zat midden voor het vuur. Sijbren Douwes, die voorlopig door de buitenvoogden van Oostermeer werd onderhouden, zat in de andere hoek.
Hinke Kornelis, weduwe van Gerben Halbes, wonende te Oostermeer, in haar 79ste levensjaar, werd opgeroepen. en ondervraagd. Zij getuigde dat op de 15de van deze maand, 's morgens omstreeks elf uur, Wijtskie Folkes, weduwe van Roel Tjallings, in haar huis in een hoek van de haard zat. De getuige zat naast haar, de knecht voor het vuur en Sijbren Douwes in de andere hoek.
Wijtskie Folkes, weduwe van Roel Tjallings, wonende te Oostermeer, naar haar beste weten in haar 63ste levensjaar, werd beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat Sijbren Douwes, die werd onderhouden door de buitenvoogden van Oostermeer en sinds de 4de van deze maand naar haar huis was gestuurd, op de 15de omstreeks elf uur 's morgens een speld van haar vroeg. De weduwe van Gerben Halbes, knecht Hocke Jelts en dienstmeid Antie Heijlkes waren erbij. Zij gaf hem een speld. Hij had die verschillende keren tussen duim en vinger naar haar uitgestoken. Intussen haalde hij een mes tevoorschijn, greep haar vast, sneed haar met het mes en mishandelde haar verder ernstig. Zij verwachtte zoiets niet.
Gerben Harmanus — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Halbe Gerbens, meesterkuiper in Oostermeer , in zijn 58ste levensjaar, begint zijn eigen verklaring. Gerben heeft al enige tijd hem, Muldering en anderen met allerlei scheldwoorden toegesproken. Halbe hoorde dat Gerben op donderdagavond 6 september op Harmanus' vensters klopte. Toen Harmanus en zijn vrouw op straat waren, schold Gerben Harmanus op een geweldige manier uit, met razen en schelden. Hij zei onder andere iets over aan de geselpaal staan. Hij zei ook dat Harmanus hem met een steen had gegooid.
Halbe Gerbens, meesterkuiper in Oostermeer, in zijn 58ste levensjaar, begint zijn eigen verklaring. Gerben heeft al enige tijd hem, Muldering en anderen met allerlei scheldwoorden toegesproken. Halbe hoorde dat Gerben op donderdagavond 6 september op Harmanus' vensters klopte. Toen Harmanus en zijn vrouw op straat waren, schold Gerben Harmanus op een geweldige manier uit, met razen en schelden. Hij zei onder andere iets over aan de geselpaal staan. Hij zei ook dat Harmanus hem met een steen had gegooid.
Gerben Jans — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Rint Dirks uit Giekerk miste begin januari 1801 een wit schaap. Twee andere getuigen zagen Rinse Andries met een schaap aan een touw lopen. Gerben Jans beschreef de gesprekken die hij met hem en een onbekende koper had gevoerd.
Gerben Jans - gesprekken langs de weg
Gerben Jans was schipper in Rijperkerk en in zijn 53ste levensjaar. Op zaterdagmorgen 3 januari rond negen uur ontmoette hij op een weg Rinse Andries van het Molenend onder Oenkerk. Rinse liep met een wit schaap aan een touw.
Gerben verklaarde verder dat hij en Rint Dirks het schaap op 5 januari hadden aangetroffen bij de Damwoudster schipper. Gerben zag het schaap aan het touw en hoorde de gesprekken, maar verklaarde niet dat hij de oorspronkelijke diefstal had gezien. Op 6 januari ondertekende hij na voorlezing in Bergum als Gerben Jans.
. 's morgens in Leeuwarden het vel van zijn gestolen weer , samen met nog een ander schapenvel. Gerben Jans, die meevaart op het schip van Oostermeer, heeft beide vellen die dag in Leeuwarden verkocht. Hoewel Sijtze wist dat één vel van hem was, maakte hij dat niet bekend en liet hij het stilzwijgend gebeuren.
. schipper Gerben Jans niet voor hem verborgen hield dat Fooke Jans hem de twee schapenvellen had gegeven. Eén daarvan was van Sijtzes weer; het was vandaag acht dagen geleden in Leeuwarden verkocht. Sijtze weet heel goed dat de twee vellen die hij op de 9e en de 16e van deze maand op het schip van Oostermeer vond, niet de vellen waren van de twee schapen die hij veertien dagen geleden aan Fooke Jans had verkocht. Het waren de vellen van de twee eerder genoemde weren.
Oeble had zelf een vel van een Overdieps schaap in het schip gehad. Buiten de twee genoemde vellen waren er volgens hem geen andere schapenvellen in het beurtvaartschip van Oostermeer. Sijtze Sapes voer mee naar Leeuwarden en zei onderweg tegen hem dat het vel van zijn vermiste weer in het schip lag. In Leeuwarden liet Sijtze medeschipper Gerben Jans weten dat hij dit vel niet moest verkopen maar naar huis moest terugbrengen. Dat gebeurde. Het vel ligt nu bij Oeble thuis. Sijtze zegt dat dit het vel is van de weer die hem is ontstolen. Verder.
Gerben Jans
Gerben Jans vaart tegen dagloon mee op het beurtvaartschip van Oostermeer. Hij woont in Oostermeer en is in zijn eenenzestigste levensjaar. Hij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de avond van de 8e van deze maand bracht Fooke Jans twee schapenvellen aan boord en droeg Gerben op die voor hem in Leeuwarden te verkopen. Gerben verkocht beide vellen op zaterdag in Leeuwarden samen voor vijfendertig stuivers . Toen hij 's avonds thuiskwam, gaf hij Fooke het geld in het huis van Egbert Gosses in Oostermeer.
. niet verkopen, maar wel het lamsvel. Daarom verkocht Gerben alleen dat laatste vel. De carolusgulden die hij ervoor kreeg, gaf hij op de ochtend van de 17e van deze maand bij Fooke Jans thuis af. Daarbij vertelde hij dat Sijtze Sapes had gezegd dat het andere schapenvel van hem was. Omdat dit niet was verkocht en Sijtze het als zijn eigendom herkende, ligt het nu in het huis van schipper Oeble Andrijs. Toen Gerben verslag uitbracht. antwoordde Fooke alleen "dat het goed was". Gerben kan verder niets zeggen, sluit zijn verklaring na voorlezing en tekent. Bergum, 19 augustus 1766. Gerben Jans.
Abe Jans, beurtschipper die heen en weer vaart tussen Hardegarijp en Leeuwarden , wonend in Hardegarijp, in zijn 27ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat Wijbran Jurjens afgelopen vrijdagavond twee halve kindjes boter aan zijn makker Gerben Keimpes had gegeven. Gerben had die in het schip gezet om ze naar Leeuwarden te vervoeren. Gerben had toen ook een zak ontvangen van Wijtse Rinzes, weduwe, en die in het schip gezet om hem naar Tjong de Haan in Leeuwarden te brengen. Volgens wat daarover gezegd werd, zat er negen pond droog spek met een paar oude hozen in. Zijn makker had die avond tussen negen en tien uur het schip zoals gewoonlijk gesloten. Volgens zijn eigen zeggen had de makker het hangslot aan de achterdeurtjes gehangen en afgesloten. Toen Abe en zijn makker om ongeveer twee uur 's nachts bij het schip kwamen, ontdekten zij dat het hangslot van de deurtjes verdwenen was. De deurtjes stonden tegen elkaar aan. Uit het schip waren de twee genoemde halve kindjes boter gestolen, samen met de zak waarin het spek en de hozen hadden gezeten. Abe weet niet wie deze daad heeft gepleegd. Hij kan over deze of een andere zaak verder niets zeggen. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring en tekent haar eigenhandig in Bergum op 26 juni 1787 als Abe Jans.
Gerben Keimpes, beurtschipper van Hardegarijp naar Leeuwarden, wonend in Hardegarijp, in zijn 23ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en verhoord. Hij verklaart dat de meid van Wijbrens Jurjens afgelopen vrijdagavond twee halve kindjes boter aan hem had gegeven om per schip naar Leeuwarden te vervoeren. Diezelfde avond gaf Wijtse Rinzes, weduwe Zom, hem een zak. Volgens wat hem was gezegd, zat daarin negen pond gedroogd spek met een paar oude hozen. Hij moest die bezorgen bij Tjong de Haan in Leeuwarden. Hij borg de twee halve kindjes boter en de zak met spek in het schip. Tussen negen en tien uur die avond sloot hij de luiken van het schip van binnen, deed de beugel om de achterdeurtjes, hing zoals gewoonlijk een hangslot in de 'kraam' en sloot dat goed af.
Toen hij en zijn makker om ongeveer twee uur 's nachts bij het schip kwamen, was het hangslot uit die 'kraam' verdwenen. De deurtjes stonden los tegen elkaar aan. Zij ontdekten vervolgens dat de twee halve kindjes boter, samen met de zak waarin spek had gezeten, uit het schip waren gestolen. Gerben heeft niet de minste kennis van wie deze daad heeft gepleegd. Hij weet verder niets. Daarom sluit hij zijn verklaring na voorlezing en tekent haar eigenhandig in Bergum op 26 juni 1787 als Gerben Keimpes.
Bergum 1805 - Gerben Ouwes vindt zijn bijenkorf leeg bij Veenwouden
Gerben Ouwes was huisman aan de kant van Veenwouden, onder Bergum, en in zijn tachtigste levensjaar. Hij hield bijen in een bijenstal die in zijn tuin stond. Op maandag 1 juli 1805 ging hij tussen zeven en acht uur in de ochtend naar zijn bijen.
Op 2 juli legde hij zijn verklaring in Bergum af en ondertekende die met zijn naam: Gerben Ouwes.
Gerben Reimpes, veerschipper in Hardegarijp , in zijn 31e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij afgelopen vrijdagavond om ongeveer negen uur nog bij het schip was geweest. Nadat hij er nog wat goederen in had gebracht, had hij de deurtjes met een hangslot gesloten. Toen had hij niet gemerkt dat er iets ontbrak.
Gerben heeft niet kunnen ontdekken dat er nog meer is gestolen. Hij weet ook niet wie deze diefstal heeft gepleegd: hij heeft niemand waargenomen en kan niemand verdenken. Na voorlezing beëindigde hij zijn verklaring en ondertekende eigenhandig. Bergum , 18 januari 1796. Handtekening: Gerben Reimpes.
Ale Jans, veerschipper in Hardegarijp, in zijn 36e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij in de afgelopen vrijdagnacht, tussen de vijftiende en zestiende van deze maand, omstreeks één uur naar het schip kwam. Hij had van zijn makker Gerben Reimpes al gehoord dat het schip open was en er goederen ontbraken. Hij stak de lamp aan en zag dat alle bollen boter uit de laden ontbraken: 62½ bollen boter. Verder waren twee mandjes en een kleine lade met eieren weg, samen ongeveer vier snees; ook een zak met ongeveer een "fijntje" rapen. Volgens Cornelis Tijses was deze zak gemerkt.
Oostermeer 1810 - Geld uit het spijntje van schipper Gerben Roels
Gerben Roels mist rond Kerstmis ongeveer zestig gulden uit een gesloten kastje aan boord van zijn schip.
Gerben Roels
Gerben Roels, schipper met zijn schip in Oostermeer en daar wonend, is in zijn 63ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. In de nacht van 24 op 25 december verdween uit zijn schip ongeveer zestig gulden. Het geld lag in een buidel in een afgesloten spijntje en was door het venster weggenomen.
Er waren onder meer vijf drieguldenstukken, vier daalders en guldenstukken bij. Hij vermoedt dat het op de late maandagavond is gebeurd. Hij had liggen slapen. Het slot was tevoren nog heel. Hij weet niet wie de diefstal pleegde. Hij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 27 december 1810: Gerben Roels.
Overdag zat hij in de schuit bij een drankje. Daar hoorde hij Gerben Sikkes, wonend te Tietjerk, die er ook zat, zeggen dat op bevel van de Franse generaal de prinsenvlag in Harlingen wapperde. Een zekere heer was bij Gerben thuis geweest en had hem dat verteld. Vervolgens bejegende Gerben hem en Fedde Douwes voortdurend met beledigingen zoals 'Keerels', 'fijne menisten' en soortgelijke woorden.
Enige tijd later vroeg Gerben hun met hem van Lutjegeest naar Tietjerk te varen. Zij namen dat aanbod aan en voeren samen naar Tietjerk. Toen zij nog maar kort in het schip waren begon Gerben Sikkes hen opnieuw uit te schelden. Auke vroeg hem te zwijgen en liever te betalen wat hij Auke nog verschuldigd was voor voorgeschoten geld en verteringen in diens huis op 27 en 28 november 1794. Gerben was toen zijn horloge kwijtgeraakt en men had daarnaar gevist.
Overdag zat hij in de schuit bij een drankje. Gerben Sikkes, die er ook zat, vroeg of hij wist dat in Harlingen de prinsenvlag wapperde. Fedde antwoordde van niet en wilde het ook niet geloven. Gerben verzekerde nadrukkelijk dat het waar was en dat dit op bevel van de Franse generaal gebeurde. Fedde bood aan onmiddellijk met Gerben daarheen te rijden. Als het waar was, zou Fedde alle kosten betalen en Gerben bovendien twee dukaten geven.
Rein Clares, huisman onder Hardegarijp , ongeveer 50 jaar oud, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Afgelopen dinsdag, de 21ste, voer hij 's middags van het boelgoed van Bauwe Tennis op Lutjegeest weg met Gerben Sikkes, Auke Alles, Fedde Douwes en Heijne Sipkes. Gerben en Auke hadden onderweg voortdurend woorden. Gerben stootte Auke onder meer eenmaal tegen de borst. Auke liet Gerben ook eenmaal op zijn rug in het schip vallen.
Sipke Heijnes, ongehuwde man, wonend bij zijn vader Heijne Sipkes onder Hardegarijp, in zijn 32ste levensjaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Afgelopen dinsdag, de 21ste, was hij bij het boelgoed in het huis van Bauwe Tennis, in de schuit. Hij zag en hoorde dat Gerben Sikkes en Auke Alles woorden hadden. Hij was er niet voortdurend bij en kon daarom niet alles opsommen wat gezegd was. Hij had hen wel onder meer elkaar horen uitschelden voor 'Oranjes' en 'patriotten' en dergelijke. Uiteindelijk voer hij 's middags weg met Gerben, Rein Clares, Auke en Fedde. Auke en Gerben hadden onderweg voortdurend woorden. Auke maande Gerben om geld dat deze hem nog schuldig was voor het vissen naar een horloge dat Gerben eens had verloren. Gerben weigerde niet alleen te betalen, maar zei tegen Auke dat deze het had gestolen. Gerben vloog Auke ook eenmaal aan, en Auke smeet Gerben een en andermaal op zijn rug in het schip.
Douwe Wadman, huisman te Bergum, ongeveer 50 jaar oud, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zaterdag de 25ste was hij 's middags in het Nieuwblaauwhuis, in het huis van Jacobus van Lingen, onder de rechtsmacht van de stad Leeuwarden . Gerben Sikkes kwam daar ook binnen. Er waren meer mensen en er werd gesproken over het feit dat Gerben de dinsdag tevoren bij het boelgoed van Bauwe Tennis te veel had gezegd.
Fokke Gaikema, dorprechter te Bergum, ongeveer 35 jaar oud, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen zaterdag, de 25ste, was hij in het Nieuwblaauwhuis, bij kastelein Jacobus van Lingen onder Leeuwarden. Hij ontmoette daar onder anderen Gerben Sikkes.
Sjoerd Teijema, schoolmeester te Tietjerk, 20 jaar oud, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de 21ste van deze maand, tegen de avond, stond hij bij zijn huis op het erf. Een schip kwam aan zijn wal met Gerben Sikkes, Auke Alles, Fedde Douwes, Rein Clares en Sipke Heijnes. Auke en Fedde stapten uit het schip aan de wal. Vervolgens voeren Gerben, Rein en Sipke weer weg.
Dezelfde centrale persoon in het samenhangende onderzoek: Gerben Ybes, bakker in Oostermeer. De verklaringen uit 1757-1759 noemen Gerben telkens als meesterbakker in Oostermeer. Onder anderen Harmanius Muldering, diens vrouw Jelttie Jacobs, Hans Jans en Sijtske Jans komen terug. In het dossier over Fooke Jans treedt Gerben zelf als benadeelde op. De marktzaak van 1760 noemt zijn huis, zonder hem daarmee tot verdachte te maken.
Gerben Ybes, meesterbakker in Oostermeer , naar zijn beste weten ongeveer 45 jaar oud, legt de eed af volgens het formulier van de doopsgezinden. Hij vertelt dat hij, naar zijn beste herinnering op 17 maart laatstleden, bij Jan Migchels, distillateur in Oostermeer, was geweest. Ook Jeip Annes en Fooke Jans waren daar gekomen. Fooke vertrok volgens hem het eerst. Kort daarna, ongeveer om acht of negen uur, vertrokken Gerben en Jeip tegelijk.
Harke Dirks, herbergier in Oostermeer, naar zijn beste weten in zijn 41ste levensjaar, vertelt dat hij, naar zijn beste herinnering op 17 maart omstreeks negen uur 's avonds, iemand of iets bij zijn huis hoorde komen. Hij dacht dat het een 'karredeelaar' was. Kort daarna hoorde hij gestomp en drie of vier zware slagen. Vervolgens hoorde hij Gerben Ybes.
Jan Migchels, distillateur in Oostermeer, ongeveer 33 jaar oud, vertelt dat op de avond van naar zijn beste herinnering 17 maart Gerben Ybes en Halbe Gerbens bij hem waren. Daarna kwamen Jeip Annes en Fooke Jans. Halbe en Fooke vertrokken het eerst. Gerben en Jeip bleven nog een poos zitten en gingen daarna weg. Later gebeurde iets op straat, maar Jan weet daar niets van. Na voorlezing sluit en ondertekent hij in Bergum op 7 mei 1759. Hij is geen verwant van de partijen.
Antje Teijes in Oostermeer, in haar 20ste levensjaar, wordt wegens haar minderjarigheid niet beëdigd . Zij vertelt dat zij, naar haar beste herinnering op 17 maart omstreeks acht of negen uur 's avonds, rumoer hoorde en naar buiten ging. Zij hoorde Gerben Ybes zeggen dat Fooke Jans hem dat had aangedaan. De zoon van Fooke kwam uit een buitenhuis en vroeg wat er gebeurde. Antje antwoordde dat zij het niet wist. De jongen zei: 'Onze vader heeft het gedaan.' Fooke antwoordde over het niet gezien hebben. De jongen zegt vervolgens: 'Ik zag hem lopen.' Dat is geen uitspraak dat hij de slagen zelf zag.
Jeip Annes in Oostermeer, in zijn 33ste levensjaar, vertelt dat hij naar zijn beste herinnering op 17 maart bij Jan Migchels, distillateur in Oostermeer, kwam. Hij trof daar Halbe Gerbens en Gerben Ybes. Fooke Jans kwam er ook. Nadat Fooke en Halbe vertrokken waren, ging Jeip naar het huis van Hijle Posthumus. Kort daarna hoorde hij rumoer. Hij ging bij Hijle op de stoep staan en hoorde Gerben Ybes roepen dat Fooke Jans hem had geslagen. Dit wijkt in het vertrekverloop af van Gerbens opgave dat zij tegelijk weggingen; beide opgaven blijven behouden.
terwijl Fooke Jans hem voorbijging, komend uit het oosten, was Gerben Ybes daar ook. Jeip weet verder niets. Na voorlezing sluit en ondertekent hij in Bergum op 11 mei 1759. Hij is geen verwant van de partijen.
Verder kwam Fooke na Nieuwjaar 1759, op een avond waarvan Ruird de dag niet meer weet, bij hem thuis. Hij pakte een stoel en ging bij het vuur zitten en zei dat hij de verklaring wilde horen die Ruird voor Gerben Ybes had afgelegd. Toen hij te horen kreeg dat Gerben die verklaring had en dat hij daarheen moest gaan, zei Fooke: 'Dat wil ik. '
Na nieuwjaar kwam Fooke op een avond bij haar thuis, pakte een stoel en ging bij het vuur zitten. Hij sprak over iets wat haar man voor Gerben Ybes had gezegd. Er wordt gezegd dat Gerben Ybes het had en dat men daarheen moest gaan. Fooke antwoordde: "Dat wil ik niet doen; ik wil Gerben liever de hals breken."
Nieuw onderzoek ten laste van Gerben Ybes in Oostermeer, op ambtshalve verzoek van de grietman als plaatsvervangend fiscaal .
Ook voegen wij de verklaringen toe die wij hebben afgenomen over het gedrag van Gerben Ybes in Oostermeer. Hij is al geruime tijd verscheidene keren door ons terechtgewezen en zelfs beboet. Hij volhardt in zijn onbetamelijke levenswijze en gaat, in plaats van zich te verbeteren, van kwaad tot erger. Dat kan u verder uit de bijgevoegde verklaringen blijken.
In antwoord op uw brief en de verklaringen die zijn afgenomen ten laste van Gerben Ybes en Fooke Jans, hebben wij besloten u terug te schrijven. In hetgeen de beklaagden ten laste is gelegd en verder in uw verklaringen staat, vinden wij. dat dit door u kan worden bestraft of gecorrigeerd. De ontkenning en aansluiting van deze zin zijn niet volledig helder; het vervolg is wel duidelijk.
Daarom laten wij het aan u over om Gerben Ybes en Fooke Jans te straffen of terecht te wijzen zoals u volgens goede rechtspraak passend acht. Daarop vertrouwend bevelen wij u in Gods heilige bescherming aan en blijven wij uw goede vrienden, de raadsheren van het Hof van Friesland. Ondertekening: H. van der. Leeuwarden, 2 oktober 1759.
Oostermeer 1757-1759: Gerben Ybes, zijn vrouw en een mes
Jelttie Jacobs, vrouw van Harmanius Muldering, herbergier in Oostermeer , naar haar beste weten in haar 42ste levensjaar, begint een afzonderlijke verklaring. Zij vertelt dat Gerben Ybes, meesterbakker in Oostermeer, haar en haar man sinds ongeveer een halfjaar voortdurend lastigvalt met schelden en andere handelingen. De passage over hun huwelijk en de omschrijving van die handelingen bevatten open woorden.
Hans Jans, meestersmid in Oostermeer, in zijn 40ste levensjaar, begint een afzonderlijke getuigenverklaring. Gerben Ybes, bakker in Oostermeer, maakte in maart 1758 veel rumoer op straat en schold iedereen uit. Hij zei onder andere dat Hans zijn vader had geslagen en zijn eigen vader wilde vermoorden, en dat Folke Roels een valse getuigenis had afgelegd. Verder vertelt Hans dat Gerben op 6 september 1759 op het venster van de achterkamer van Harmanius Muldering heeft geklopt.
Fragment uit de verklaring: Gerben Ybes en Zijn huisvrouw zeer onnetjes met Elkanderen Leven
Anna Catrina Douwes, wonend in Oostermeer, in haar 16de levensjaar, is opgeroepen en ondervraagd, maar wegens haar minderjarigheid niet beëdigd . Zij verklaart dat zij in de meitijd van 1757 zag dat Gerben Ybes, meesterbakker in Oostermeer, zijn vrouw het huis uitjoeg. Zijn vrouw zat in de hof op een boom en zei tegen Gerben iets over zijn voornemen een mes te kopen om haar te vermoorden. De precieze inleiding van haar woorden is niet geheel duidelijk. Gerben antwoordde: "Ja, duivel, dat zal ik doen." Anna weet verder niets. Na voorlezing sluit en ondertekent zij haar verklaring; de afsluiting is verkort.
Binnert Douma, mederechter van Tietjerksteradeel, wonend op Gaastmaburen onder Hardegarijp , in zijn 70ste levensjaar, begint een afzonderlijke verklaring. Hij bevestigt de eed die hij bij het aanvaarden van zijn ambt had afgelegd. Op 26 februari 1759 was Gerben Ybes door Fooke Jans wegens belediging opgeroepen om een boete te betalen. Gerben verscheen voor het gerecht en vroeg of hij moest procederen tegen zo'n kerel als Fooke Jans, die niets had om te betalen. Bijzitter Oosterhoff, als oudste bijzitter en in afwezigheid van grietman Altena, sprak Gerben daarop aan. Zijn woorden volgen op 000175.
Gerrijt Reitsma, mederechter van Tietjerksteradeel, wonend in Hardegarijp, in zijn 37ste levensjaar, begint zijn eigen verklaring en bevestigt zijn ambtseed. Fooke Jans uit Oostermeer had Gerben Ybes, meesterbakker , wegens beledigingen laten oproepen voor een boete. Op 26 februari 1759 verscheen Gerben voor het gerecht. Hij vroeg of hij moest procederen tegen zo'n kerel als Fooke Jans, die niets had om te betalen. Bijzitter Oosterhof, die als oudste bijzitter de vergadering voorzat, zei dat men niemand recht kon weigeren.
Sijtske Jans wonende te Oostermeer oud in t 28ste Jaar geciteert etc getuigde de Waarheit te Zijn dat Gerben Ybes meester Backer te oostermeer op den 26 october 1758 publijk op de Straat heeft uitgeroepen dat Nanne Oosterhof hem Zijn gouden Knopen had ontstolen en dat hij oosterhof daar van Zulke Schobijakken als Fooke Jans en Harmanus Muldering Zijn onderhield ook mede dat Nanne oosterhof een valsche quitantie en Edul Schrijver was
Sijtske Jans, wonend in Oostermeer, in haar 28ste levensjaar, legt nog een afzonderlijke verklaring af. Zij hoorde Gerben Ybes, meesterbakker in Oostermeer, op 26 oktober 1758 in het openbaar op straat roepen dat Nanne Oosterhof hem zijn gouden knopen had ontstolen. Hij zei dat Oosterhof daarvan schobbejakken zoals Fooke Jans en Harmanus Muldering onderhield. Hij noemde Nanne ook een schrijver van valse kwitanties en akten. Sijtske weet verder niets; de afsluiting is verkort. Het zijn Gerbens beschuldigingen zoals zij die hoorde.
Ook voegen wij de verklaringen toe die wij hebben afgenomen over het gedrag van Gerben Ybes in Oostermeer. Hij is al geruime tijd verscheidene keren door ons terechtgewezen en zelfs beboet. Hij volhardt in zijn onbetamelijke levenswijze en gaat, in plaats van zich te verbeteren, van kwaad tot erger. Dat kan u verder uit de bijgevoegde verklaringen blijken.
In antwoord op uw brief en de verklaringen die zijn afgenomen ten laste van Gerben Ybes en Fooke Jans, hebben wij besloten u terug te schrijven. In hetgeen de beklaagden ten laste is gelegd en verder in uw verklaringen staat, vinden wij. dat dit door u kan worden bestraft of gecorrigeerd. De ontkenning en aansluiting van deze zin zijn niet volledig helder; het vervolg is wel duidelijk.
Daarom laten wij het aan u over om Gerben Ybes en Fooke Jans te straffen of terecht te wijzen zoals u volgens goede rechtspraak passend acht. Daarop vertrouwend bevelen wij u in Gods heilige bescherming aan en blijven wij uw goede vrienden, de raadsheren van het Hof van Friesland . Ondertekening: H. van der. Leeuwarden , 2 oktober 1759.
Oostermeer 1759: Gerben Ybes, Halbe Gerbens en Trijntje Aukes
Trijntje Aukes, vrouw van Halbe Gerbens, meesterkuiper in Oostermeer, in haar 44ste levensjaar, verklaart dat Gerben Ybes, meesterbakker in Oostermeer, er al lange tijd een gewoonte van maakt het dorp met voortdurend razen en schelden in rumoer te brengen. Op zaterdag 8 september kwam hij voor haar huis en daagde haar man verschillende keren uit om te slaan. Hij zei: "Als jij een flink kerel bent, kom dan met mij op het land. Ik wil je een halve mingelen jenever geven als jij mij durft te slaan." Hij schold ook Trijntje en haar dochter uit en zei dat zij tovenaarsvolk waren. Trijntje hoorde verder dat Gerben zich in maart 1758 als een uitzinnige op straat aanstelde en toen zei dat Folke Roels een valse getuigenis had afgelegd. Zij weet verder niets; de afsluiting is verkort.
Harmanius Muldering, herbergier in Oostermeer , naar zijn beste weten in zijn 35ste levensjaar, vertelt dat Gerben Ybes, meesterbakker in Oostermeer en zijn buurman, hem en zijn vrouw sinds ongeveer een halfjaar voortdurend lastigvalt met schelden en razen, op een zeer grove manier, achter en voor zijn huis. Wanneer Harmanius de vensters van zijn achterkamer opende, zette Gerben er tweemaal de sjees voor, waardoor het licht werd weggenomen. Er volgt een bedreiging die doorloopt op 000159.
Jelttie Jacobs, vrouw van Harmanius Muldering, herbergier in Oostermeer, naar haar beste weten in haar 42ste levensjaar, begint een afzonderlijke verklaring. Zij vertelt dat Gerben Ybes, meesterbakker in Oostermeer, haar en haar man sinds ongeveer een halfjaar voortdurend lastigvalt met schelden en andere handelingen. De passage over hun huwelijk en de omschrijving van die handelingen bevatten open woorden.
Hans Jans, meestersmid in Oostermeer, in zijn 40ste levensjaar, begint een afzonderlijke getuigenverklaring. Gerben Ybes, bakker in Oostermeer, maakte in maart 1758 veel rumoer op straat en schold iedereen uit. Hij zei onder andere dat Hans zijn vader had geslagen en zijn eigen vader wilde vermoorden, en dat Folke Roels een valse getuigenis had afgelegd. Verder vertelt Hans dat Gerben op 6 september 1759 op het venster van de achterkamer van Harmanius Muldering heeft geklopt.
Sijtske Jans, wonend in Oostermeer, in haar 28ste levensjaar, begint een afzonderlijke verklaring. Op donderdag 6 september sloeg Gerben Ybes, meesterbakker in Oostermeer, op de vensters van Harmanus Muldering. Hij schold Harmanus met allerlei woorden uit en maakte veel rumoer, totdat Harmanus en zijn vrouw buiten kwamen. Gerben zei tegen Harmanus: "Sla mij." Harmanus antwoordde: "Ik wil je niet slaan." Gerben bleef volgens Sijtske uitzinnig razen en tieren.
Jacob Binnerts, wonend in Oostermeer, naar zijn beste weten in zijn 42ste levensjaar, begint zijn eigen verklaring. Gerben Ybes, meesterbakker, heeft al een jaar of langer met veel razen en schelden tegen iedereen het dorp in alarm gebracht en daardoor iets met betrekking tot het samenleven verstoord. Jacob begint vervolgens te vertellen wat hij op zaterdag heeft gezien.
Pijtter Ybeles, meestertimmerman in Oostermeer, in zijn 41ste levensjaar, begint een afzonderlijke verklaring. Hij en Goffe Albarts werkten in de zomer van 1758 aan het huis van Gerben Ybes, meesterbakker in hetzelfde dorp. Zij bespraken een maat die zij daar gebruikten. Gerben kwam dronken naar hen toe en vroeg wat zij met elkaar te bespreken hadden. Zij antwoordden: "Wij praten over ons eigen goed." Gerben schold Pijtter vervolgens met allerlei woorden uit. Pijtter legde zijn hand op Gerbens borst en zei: "Jij moet mij van het lijf blijven." Gerbens antwoord volgt op 000173.
Oostermeer 1759: een burenruzie rond bakker Gerben Ybes
Harmanius Muldering, herbergier in Oostermeer , naar zijn beste weten in zijn 35ste levensjaar, vertelt dat Gerben Ybes, meesterbakker in Oostermeer en zijn buurman, hem en zijn vrouw sinds ongeveer een halfjaar voortdurend lastigvalt met schelden en razen, op een zeer grove manier, achter en voor zijn huis. Wanneer Harmanius de vensters van zijn achterkamer opende, zette Gerben er tweemaal de sjees voor, waardoor het licht werd weggenomen. Er volgt een bedreiging die doorloopt op 000159.
Jelttie Jacobs, vrouw van Harmanius Muldering, herbergier in Oostermeer, naar haar beste weten in haar 42ste levensjaar, begint een afzonderlijke verklaring. Zij vertelt dat Gerben Ybes, meesterbakker in Oostermeer, haar en haar man sinds ongeveer een halfjaar voortdurend lastigvalt met schelden en andere handelingen. De passage over hun huwelijk en de omschrijving van die handelingen bevatten open woorden.
Hij verklaarde dat hij vandaag op de markt te Oostermeer naar het huis van Gerben Ybes was gegaan. Daar was een boer uit Nijega, die volgens de opgave Egbert Geerts heette. Egbert zei dat zijn beursje met geld gestolen was en verzocht Hans een zekere jongeman en een vrouw te onderzoeken. Hans onderzocht eerst de jongeman en vond niets bij hem. De precieze zinsverbinding daarna is niet helder: Egbert zei dat de vrouw hem het vermiste beursje had overhandigd, nadat zij het bij haar lichaam had weggenomen. De vrouw bekende dat zij het beursje met geld van de bank had genomen en zei niet te weten hoe zij daartoe gekomen was. Hans zette haar vast en liet haar naar het rechthuis brengen.
Egbert Geerts, boer en dorprechter te Nijega, naar zijn beste weten 44 à 45 jaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij gisteren op de markt te Oostermeer in het huis van Gerben Ybes voor een verkocht paard negentien speciedukaten, twee dubbeltjes en acht duiten had ontvangen. Hij deed die in een leren buidel waarin zijn andere geld al zat en stak de buidel in de voorzak van zijn broek. Toen hij enige tijd later uit de kamer wilde gaan, merkte hij dat de buidel met het geld weg was. Omdat hij niet uit de kamer was geweest, dacht hij dat de buidel nog in de kamer moest zijn. Daarom liet hij de executeur onderzoek doen. Nog voordat dat gebeurde, zag hij aan de ontsteltenis van de vrouw die nu te Bergum gevangen zat, naar zijn oordeel dat de buidel bij haar was. Hij zei daar niet aan te twijfelen.
Bouwe vroeg Gerrijt Andrijs of die de zak op zijn wagen wilde meenemen. Gerrijt stemde daarmee in en zei dat Bouwe het vlas bij het paardentuig in het achterhuis van Gerben Ybes moest brengen. Bouwe deed dat, bond de zak zelf aan het tuig vast en ging weg.
Pytter Lieuwes, eveneens huisman onder Tietjerk en in zijn 47ste levensjaar, was op de markt aanwezig toen Bouwe Gerrijt vroeg het vlas mee te nemen. Hij hoorde Gerrijt toestemmen en zeggen dat de zak bij Gerben Ybes gebracht moest worden.
Gerrijt Andrijs woonde in Tietjerk en was naar zijn beste schatting in zijn 26ste levensjaar. Hij bevestigde dat Bouwe Teunes hem op de Oostermeeren Merk had gevraagd een zak vlas mee te nemen. Gerrijt had gezegd dat het vlas bij hun paardentuig in het achterhuis van Gerben Ybes moest worden neergezet.
Geret Martinus — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Na voorlezing verklaart hij dat dit de waarheid is. Hij bevestigt de verklaring met zijn merkteken. Opgemaakt op 4 maart 1737. In de ondertekening staat Geret Martinus.
Na voorlezing verklaart hij dat dit de waarheid is. Hij bevestigt de verklaring met zijn merkteken . Opgemaakt op 4 maart 1737. In de ondertekening staat Geret Martinus.
Gerk Hindriks mist zijn Nieuwe Testament. Een vrouw uit Veenwouden zou het voor twee schellingen aan een timmerman in Bergum hebben verkocht.
Gerk Hindriks
Gerk Hindriks, wonend te Garijp, in zijn 37ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij afgelopen zondag merkte dat zijn Nieuwe Testament verdwenen was van zijn kist in de kamer. Het boekje had een Franse band en twee zilveren haken. Hij verdacht Kanke of Jantie Jans, de vrouw van Marten Beernts onder Veenwouden, die de dag ervoor bij hem was geweest. Hij ging meteen naar haar toe. In aanwezigheid van enkele vrouwen, wier namen hij niet wist, bekende zij uiteindelijk dat zij het boekje de vorige dag van de kist had genomen en dezelfde dag voor twee schellingen aan Haije Folkerts te Bergum had verkocht. Gerk bracht grietman Altena daarvan meteen op de hoogte. In aanwezigheid van de fiscaal liet deze Haije Folkerts direct komen. Gerk herkende het als zijn eigendom.
Haije zei dat hij het de vorige dag voor twee schellingen van Kanke had gekocht. Gerk Hindriks wist verder niets en zette na voorlezing zijn eigen merk onder de verklaring, Bergum , 8 januari 1760.
Haije Folkerts, meester timmerman te Bergum, in zijn 34ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat Kanke of Jantie Jans, de vrouw van Marten Beernts in Veenwouden, op de vijfde van deze maand in de middag bij hem thuis kwam. Het precieze uur kon hij niet bepalen. Zij bood hem het bijgevoegde Nieuwe Testament aan, met Franse band en zilveren haken. Zij zei dat zij het van haar moeder had geërfd en het voor twee schellingen wilde afstaan. Hij betaalde haar twee schellingen voor het boekje. Afgelopen zondagavond had hij het aan grietman Altena overhandigd. Gerk Hindriks uit Garijp had het als zijn eigendom herkend. Haije wist verder niets en ondertekende na voorlezing in Bergum op 8 januari 1760 met 'Haije F: Pruimboom'. De grietman als commissaris en de beëdigde klerk bevestigden de opname op diezelfde datum.
Gerk Pytters is schipper te Eestrum en in zijn 32e levensjaar. Hij wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen maandag was hij niet thuis geweest.
Toen hij enige tijd later achterom naar buiten ging, vond hij in dezelfde steeg nog een putbank, die op dezelfde manier was besmeerd. Deze was van de bewoners van het huis van Gerlof Cornelis Clasen, naast de herberg.
Wytske was weduwe van Gerret Piers en bevond zich volgens de akte in haar 76ste levensjaar. Zij woonde in Bergum. Zij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd .
Drie getuigenverklaringen van Bouwe Teunes, Pytter Lieuwes en Gerrijt Andrijs, opgenomen op 15 oktober 1779.
Bouwe vroeg Gerrijt Andrijs of die de zak op zijn wagen wilde meenemen. Gerrijt stemde daarmee in en zei dat Bouwe het vlas bij het paardentuig in het achterhuis van Gerben Ybes moest brengen. Bouwe deed dat, bond de zak zelf aan het tuig vast en ging weg.
Pas later hoorde Bouwe van Gerrijt Andrijs dat de zak niet meer op zijn plaats had gelegen. Gerrijt had hem bij het vertrek niet gevonden. Bouwe wist niet wie de zak kon hebben weggenomen.
Pytter ging met Bouwe mee. Hij zag dat Bouwe de zak met vlas in het achterhuis aan het paardentuig van Gerrijt Andrijs vastbond. Daarna zag hij Bouwe vertrekken. Verder kon Pytter niets zeggen. Hij zette op 15 oktober zijn eigen handmerk onder de verklaring.
Gerrijt Andrijs vond de zak niet
Gerrijt Andrijs woonde in Tietjerk en was naar zijn beste schatting in zijn 26ste levensjaar. Hij bevestigde dat Bouwe Teunes hem op de Oostermeeren Merk had gevraagd een zak vlas mee te nemen. Gerrijt had gezegd dat het vlas bij hun paardentuig in het achterhuis van Gerben Ybes moest worden neergezet.
Gerrijt Feijkes was boer in Oudkerk en in zijn 51ste levensjaar. Op 4 november 1756 vertelde hij in Bergum over spullen die uit zijn watermolen aan de Muirkswal waren verdwenen.
Gerrijt Feijkes
Gerrijt Feijkes, boer in Oudkerk , in zijn 51ste levensjaar, verklaart dat hij op 27 oktober 1756 uit zijn watermolen aan de Muirkswal onder Oudkerk een rood zeil en twee halve witte molenzeilen miste. Hij weet niet wanneer of door wie de zeilen zijn gestolen. Op 4 oktober had hij ze in de molen opgeborgen; pas op 27 oktober keek hij er weer naar. Hij weet verder niets. Na voorlezing sluit en ondertekent hij zijn verklaring in Bergum op 4 november 1756. De commissaris en T. Ypeij bekrachtigen haar op dezelfde dag.
Gerrijt Gans (V78, begin). Gerrijt Gans is buitengewoon assistent in Bergum, naar zijn beste weten ruim 52 jaar oud. Hij wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat hij gisterenmiddag om ongeveer twee uur bezig was in de stal van grietman Sminia. Hij hoorde veel geraas en gebrom. Daarom opende hij het venster. Vandaar zag hij dat de man die hier nu in hechtenis zit een vreemdeling onder zich op de grond had. Die jammerde zeer.
Daarna hielp hij de vreemdeling weer overeind. Gerrijt bracht de vreemdeling, die er zeer ellendig uitzag, met enkele anderen naar het rechthuis om hem te laten verbinden. Bij aankomst troffen zij de gedetineerde daar al aan. Gerrijt weet verder niets en sluit daarom zijn verklaring na voorlezing en zet zijn gebruikelijke merk. Bergum, 21 januari 1785. Het kruismerk wordt als door Gerrijt Gans zelf gezet aangeduid.
Gerrijt Hendriks, vrijgezel en arbeider bij landbouwer Andries Wijtzes in Hardegarijp, is in zijn 52ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zondag 26 februari kwam rond half zes 's avonds een man in een sjofele jas vragen of hij er mocht overnachten. Dat werd toegestaan.
Toen zij de volgende morgen rond half zes opstond, zei Gerrijt Hendriks dat hij goederen miste en dat de achterdeur openstond. Zij zag die open deur ook. De gast bleek vertrokken. Vervolgens ontdekte zij dat uit het achterhuis een paar blauwe, met zilverachtige strepen wollen kousen verdwenen was, die zij de dag ervoor had gedragen.
Hij droeg een lange bruine jas, een lange witte linnen broek en een bonte hoed; zijn ogen zagen er wat ontstoken uit. Hij zei de volgende dag naar Leeuwarden te moeten. Toen Dirk de volgende morgen tussen vijf en zes opstond, vertelde arbeider Gerrijt Hendriks dat goederen weg waren en de achterdeur openstond.
Gerrijt Jacobs, boer te Oostermeer, in zijn 37ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, getuigde dat hij afgelopen woensdagochtend had ontdekt dat uit zijn kelder bijna een half tonnetje boter en een daarnaast staande bol boter waren gestolen: samen ongeveer een half tonnetje boter. Verder waren uit het voorhuis, van de mantelstok , twee gekleurde hemdrokken van serge met baaivoering gestolen; bij één daarvan worden benen knopen genoemd. Ook verdwenen een zwarte schort van damast , een zwart kamizooltje van zijn zoon, twee broeken van hemzelf, een rokje en kamizooltje van zijn jongste zoontje en een schortdoekje van zijn zoontje. Hij weet niet wie de goederen heeft ontvreemd. Die ochtend had hij in zijn hof de twee broeken, het rokje, het kamizooltje en het schortdoekje van zijn jongste zoontje teruggevonden. Vandaag had hij ook het zwarte kamizool van zijn zoon teruggekregen. Dat was gevonden in het ' Littiehuis ' van Ybe Gerbens, op het land achter diens huis; dat huisje was niet afgesloten. De dief lijkt via de achterdeur binnengekomen te zijn. Daar was een ruit kapot; kennelijk was daardoor een hand gestoken om de grendel van de deur te schuiven. Vanaf de grond kon men daar niet bij, tenzij de ene man de andere had opgetild. Hij had die ochtend de voor- en achterdeur open gevonden, terwijl die de avond ervoor goed gesloten waren. Omdat hij verder niets wist, beëindigde hij zijn verklaring na voorlezing en ondertekende die te Bergum op 2 oktober 1767: Gerrijt Jacobs.
Gerrijt Jans — 7 verhaalpagina’s · beoordeeld verband
Waarschijnlijk dezelfde functionaris: Gerrijt Jans, buitengewoon gerechtsassistent. In 1783 is Gerrijt buitengewoon assistent in Bergum en ruim vijftig jaar oud. In 1787 is hij er buitengewoon gerechtsassistent, in zijn 53ste of 54ste levensjaar. Beroep, plaats en globale leeftijd passen. Hij is niet de Gerrijt Jans uit Oudkerk die in december 1756 overleed, en evenmin zonder meer de wever en vader van Jan Gerrijts in Suameer.
Gerrijt Jans, buitengewoon assistent van de grietenij Tietjerksteradeel, wonend in Bergum en ruim vijftig jaar oud, verschijnt, legt een eed af en wordt ondervraagd. Hij verklaart dat Douwe Haujes, die in Bergum bij zijn vader Hauje Douwes woont, zich voortdurend en herhaaldelijk aan dronkenschap schuldig maakt. Wanneer hij dronken is, gedraagt hij zich thuis als een razend en uitzinnig mens. Hij scheldt zijn vrouw Acke Pyters op een afschuwelijke manier uit, behandelt haar slecht en maakt haar allerlei verwijten. Ook bejegent hij zijn oude vader Hauje Douwes zeer slecht en behandelt hem onbeschaafd en brutaal. Hij verwijt en beschuldigt hem van alles wat lelijk en onbetamelijk is en wat hem in zijn boosheid in het hoofd komt, zonder dat de vader iets kan verdragen.
De getuige zegt verder dat hij op verzoek van Hauje Douwes verschillende keren naar diens huis is gegaan om de dronken Douwe Haujes in bedwang te houden, hem te dwingen zijn verwijten en brutale bejegening te staken en ervoor te zorgen dat hij in zijn toorn en razernij geen daadwerkelijke handeling zou uitvoeren. Gerrijt Jans, die geen verwantschap met de genoemde persoon heeft, besluit zijn verklaring na voorlezing en tekent met zijn handmerk . Bergum, 25 juli 1783. Bij het kruis staat dat dit het eigenhandig geplaatste merk van Gerrijt Jans is.
Hedser Binnerts Douma, ongehuwd en wonend in Gaastmaburen onder Hardegarijp, naar zijn beste weten 23 jaar oud, vertelt dat hij op 24 juni 1757 met Pytter Sjoerds, Gerrijt Jans en Liebbe Uwes vertrok om te maaien. Zij voeren in een praampje door de Voetlingssloot. Daar zagen zij een lege oude praam met een man erop. Er werd gezegd dat hij Jan Jarigs heette en in Kootstertille woonde; Hedser geeft dus een door anderen genoemde naam.
Pytter Sjoerds woont in Gaastmaburen onder Hardegarijp . Hij geeft zijn leeftijd naar beste weten als 44 à 45 jaar. Hij vertelt dat hij op 24 juni 1757 met Hedser Binnerts Douma, Gerrijt Jans en Liebbe Uwes door de Voetlingssloot voer om te gaan maaien. Zij zagen daar een lege oude praam met een man van wie gezegd werd dat hij Jan Jarigs uit Kootstertille was.
Binne Loptkes, gewoon gerechtsassistent van het gerecht van Tietjerksteradeel, wonend in Bergum , verschijnt in zijn 34ste levensjaar. Hij wordt beëdigd en verhoord en verklaart dat hij gisteren als assistent volgens opdracht aanwezig was op de markt van Oostermeer . Om ongeveer negen uur 's avonds zat hij met gerechtsassistent Rytter Sijbes en de buitengewone assistenten Gerrijt Jans uit Bergum en Sjoerd Jelles uit Eestrum in de benedenkamer van Sijbren Meents in Oostermeer. Zij hoorden gestommel in de bovenkamer van dezelfde Sijbren Meents. Rytter Sijbes en Gerrijt Jans gingen naar boven en kwamen korte tijd daarna met een man, wiens naam en woonplaats de getuige niet kent, naar beneden. Zij zeiden: 'des OverStuurs Mae Wat bedreven'. Vervolgens kwamen deze vier personen van boven achter hen aan. Daarbij klonk: 'Hij zal aan de duivel met op de kamer.' Daarbij vielen ook de woorden 'Jungens Houd Imme Stil' (jongens, houd. stil) en 'hebben en niet met te Vechten'.
Pytter Sijbes, gewoon gerechtsassistent van het gerecht van Tietjerksteradeel, wonend in Bergum , volgens zijn beste weten in zijn 41ste levensjaar, verschijnt en wordt beëdigd en verhoord. Hij verklaart dat hij gisteren met de genoemde gewone en buitengewone assistenten toezicht hield op de markt van Oostermeer . Om ongeveer negen uur 's avonds zat hij met Binne Lopkes, Gerrijt Jans en Sjoerd Jelles in de benedenkamer van Sijbren Meents in Oostermeer . Zij hoorden gestommel in diens bovenkamer. De getuige en Gerrijt Jans gingen daarheen, pakten een man die met een andere man ruzie had bij de armen en brachten hem naar beneden. Verscheidene personen, wier namen en woonplaatsen hij niet kent, volgden hen direct en zeiden:
Gerrijt Jans, buitengewoon gerechtsassistent, wonend in Bergum, volgens zijn beste weten in zijn 53ste of 54ste levensjaar, verschijnt en wordt beëdigd en verhoord. Hij verklaart dat hij met de gewone en buitengewone assistenten zich gisteren naar de markt in Oostermeer begaf. Om ongeveer negen uur 's avonds bevond hij zich daar met Binne Lopkes, Pytter Sijbes en Sjoerd Jelles in de benedenkamer van Sijbren Meents. Zij hoorden gestommel in diens bovenkamer. De getuige en Pytter Sijbes gingen erheen. Zij troffen twee mannen aan die erg 'Ontstuig' waren. Hun namen en woonplaatsen kent hij niet. Zij pakten de man die zij bij de hand hadden bij de armen en brachten hem naar beneden. Verschillende personen volgden hen direct en eisten dat zij de man loslieten. Zij antwoordden dat hem geen leed zou worden aangedaan, maar dat zij hem tot bedaren wilden brengen. Toen die woorden niet hielpen, brachten zij de man buiten en lieten hem op verzoek van de anderen los.
De getuige zag intussen dat Binne Lopkes een gewonde neus had. Binne zei dat de genoemde Freytse Raels hem een slag in het gezicht en twee à drie slagen op het hoofd had gegeven. De getuige heeft die slagen zelf niet gezien. Hij verklaart verder dat zij Freytse Roels zonder verzet van iemand hebben aangehouden en hier in het rechthuis opgesloten. Verder weet hij niets. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring en plaatst in Bergum op 19 juni 1787 zijn eigen merk: Gerrijt Jans, met een kruis.
Sjoerd Jelles, buitengewoon gerechtsassistent van het gerecht van Tietjerksteradeel, wonend in Eestrum , in zijn 56ste levensjaar, verschijnt en wordt beëdigd en verhoord. Hij verklaart dat hij gisteren met de andere gerechtsdienaren op de markt van Oostermeer aanwezig was. Om ongeveer negen uur 's avonds was hij met Binne Lopkes, Pytter Sijbes en Gerrijt Jans in de benedenkamer van Sijbren Meents in Oostermeer. Zij hoorden gestommel in de bovenkamer. Pytter Sijbes en Gerrijt Jans gingen daarheen. Zij kwamen kort daarna met een man naar beneden. Verscheidene personen omringden de assistenten. Daar kwam ook Freytse Roels bij, die zei in de Rottevalle onder Achtkarspelen te wonen. In het bijzijn van de getuige sloeg hij assistent Binne Lopkes driemaal op het hoofd en verwondde hij diens neus enigszins. Freytse gaf ook de getuige zelf een slag op het hoofd, maar die kwam niet hard aan. Daarna probeerden de getuige en Binne Freytse Roels vast te pakken. Verschillende personen probeerden te verhinderen dat zij hem in bewaring namen.
Oudkerk 1756: Gerrijt Jans wordt getroffen door zijn eigen geweer
Op zondag 5 december 1756 gingen Gerrijt Jans en de jonge Jacobus Harmens vanuit Oudkerk in een klein vaartuig het water op om vogels te schieten. Twee dagen later werden verschillende inwoners gehoord. Zij vertelden niet allemaal hetzelfde deel van het voorval: Jacobus was erbij toen het geweer afging; Goffe Aukes, Meint Hendriks en Jacob Sijes kwamen pas daarna.
Goffe Aukes in Oudkerk , naar zijn beste weten in zijn 49ste levensjaar, vertelt dat hij afgelopen zondag, kort na twee uur, thuis zat. Hij hoorde Jacobus Harmens voor de deur van Sybe Sijtes roepen dat Gerrijt Jans zichzelf had geschoten en dat zij snel moesten komen helpen.
Goffe, Meint Hendriks en Jacob Sijes gingen op weg. Zij vonden Gerrijt Jans liggend op de hoek van Eijsenga State Vinne. Een stukje bij hem vandaan lagen twee snaphanen, geweren. Gerrijt zei tegen hen:
Meint Hendriks in Oudkerk, naar zijn beste weten in zijn 34ste levensjaar, vertelt dat hij afgelopen zondagmiddag kort na twee uur bij Goffe Aukes zat. Hij hoorde Jacobus Harmens bij Sybe Sijtes aan de deur roepen dat Gerrijt Jans zichzelf had geschoten en dat zij snel moesten komen helpen.
Zij sleepten Gerrijt naar huis en lieten de chirurgijn komen. Het schot zat in het weke deel van zijn lichaam en zijn ingewanden hingen naar buiten. Binnen een half uur na thuiskomst was hij overleden. Meint gelooft dat Gerrijt zichzelf bij ongeluk heeft geschoten, maar was geen ooggetuige van het schot. Hij weet verder niets. Na voorlezing ondertekent hij in Bergum op 7 december 1756. Hij staat buiten familieverband met Jacob Harmens, maar is een volle neef van Gerrijt Jans.
kort na twee uur had Sybe Sijtes hem gezegd dat Gerrijt Jans zichzelf had geschoten en gevraagd te helpen. Jacob, Goffe Aukes en Meint Hendriks vonden Gerrijt op de hoek van Eijsenga State Vinne. Een stukje bij hem vandaan lagen twee geweren. Op Jacobs vraag hoe het ongeluk was gebeurd, antwoordde Gerrijt:
Hij wordt met de voorgaande verklaringen geconfronteerd . Hij vertelt dat Gerrijt Jans hem afgelopen zondagmorgen uit het huis van zijn moeder haalde en hem vroeg mee te gaan om vogels te schieten. Gerrijt had sterk aangedrongen dat hij mee moest gaan.
Gerrijt Jans en Jacob Harmens uit Oudkerk waren afgelopen zondagmiddag in een praampje weggevaren om wilsters en reesjitten te schieten. Gerrijts geweer ging vanzelf af toen hij het in het praampje wilde neerzetten. Het schot trof hem zodanig dat hij daarna overleed. Omdat wij niet zelf over deze zaak konden beslissen, hebben wij Jacobus voorlopig in bewaring genomen en verklaringen over het voorval en een verhoor van hem afgenomen. Die sturen wij u hierbij. Ondertussen houden wij hem ter beschikking van het Hof in bewaring. Wij blijven met respect uw gehoorzame dienaren. H. W. van Altena en T. Ypeij.
Na onderzoek van uw brief en de verklaringen over Gerrijt Jans’ overlijden door een ongeluk hebben wij het volgende besloten. De overledene heeft bij zijn leven tegenover Goffe Aukes, Meint Hendriks en Jacob Sijes verklaard dat de gedetineerde volledig onschuldig was aan het ongeluk. Wij verzoeken en bevelen u uitdrukkelijk Jacobus Harmens uit zijn gevangenschap te ontslaan. Namens de raadsheren van het Hof van Friesland: B. Boscha, Leeuwarden , december 1756.
Oudkerk 1757: Martien Rinses over haar verdwenen man en Gerrijt Jans
enige tijd vóór november 1756 had zij zich door trouwbeloften verbonden aan Gerrijt Jans in Oudkerk. Zij wilden kort na Lichtmis 1757 trouwen. Gerrijt is echter in december 1756 door een schot uit zijn eigen geweer om het leven gekomen. Toen zij zich door beloften aan elkaar verbonden, was zij van hem zwanger geworden. Zij is nog steeds zwanger van Gerrijt en heeft met geen andere man geslachtsgemeenschap gehad. Zij weet verder niets. Na voorlezing sluit en ondertekent zij in Oudkerk op 21 april 1757, als Martie Rinses. De grietman en T. Ypeij bekrachtigen haar verklaring op dezelfde dag.
Brief van het gerecht aan het Hof: Wij hebben verklaringen afgenomen over de koperen goederen die Wybren Ottes en Sipke Hartes, beiden in Oenkerk , zijn ontstolen: een emmer en een theeketel. Ook hebben wij Martien Rinses uit Oudkerk in bewaring genomen. Zij is hoogzwanger en zegt dat haar zwangerschap van Gerrijt Jans is, die in december 1756 door een geweerschot om het leven kwam. Haar man Wytze Hendriks is ruim tien jaar geleden bij haar vertrokken en wij weten niet of hij nog leeft of dood is. Daarom hebben wij gemeend haar in bewaring te moeten nemen en haar bekentenis of verklaring op schrift te stellen. Die sturen wij hierbij. Met respect blijven wij uw gehoorzame dienaren. H. W. van Altena en T. Ypeij, Bergum , 21 april 1757.
Romke Rienks, wonend te Suameer, in zijn 51ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op de avond van de 5de van deze maand ontdekte dat waren gestolen: een paar laarzen, een paar zwarte korte moffen , drie hoefijzers, drie schaatsen, een bruin baaien lap, wit langet , met de maat "een engen agtste" el , een rood Soord-doekje, een bruin retijnen lap, een stuk van een grove gele kaas en een stuk roggebrood. Naar zijn vermoeden raakte hij de goederen op de 5de bij daglicht kwijt. Hij en zijn vrouw waren beiden weg. Ze hadden de achterdeur dichtgedaan en de middendeur op de klink gezet, maar vergeten die te grendelen. Vandaag hoorde hij dat Jan Gerrijts, zoon van Gerrit Jans, wever te Suameer, het stuk kaas had gebracht bij Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers daar. Bij nader onderzoek bekende Jan Gerrijts ook dat hij dat stuk kaas daar had gebracht. Gisterenavond ging de getuige naar het huis van Gerrijt Jans, bij wie diens zoon Jan Gerrijts woont, en sprak Gerrijt Jans erop aan. Deze zei van niets te weten. Vervolgens gingen zij naar achteren. Hij en Gerrijt Jans vonden op de zolder de laarzen, het paar zwarte korte moffen en één hoefijzer. De getuige herkende ze als zijn eigendom en nam ze weer mee naar huis. De overige goederen vond hij niet terug. Volgens vader Gerrijt Jans was Jan Gerrijts al vertrokken en was hij vandaag nog niet verschenen. Verder wist de getuige niets, sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende; zijn naam en eigenhandig gezet merk staan onderaan. Bergum , 22 december 1768. Romke Rienks.
Yttje Johannes, echtgenote van Romke Rienks te Suameer , in haar 45ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat zij op de avond van de 5de ontdekte dat waren weggenomen: een paar laarzen, een paar zwarte korte moffen, drie hoefijzers, drie schaatsen, een bruin baaien lap en wit langet, met de maat "een en agtste" el, een rood Soord-doekje, een bruin retijnen lap, een stuk grove gele kaas van naar haar schatting anderhalf pond en een stuk roggebrood. Naar haar vermoeden was de dief via de achterdeur en middendeur binnengekomen; die waren niet gegrendeld. Daarna hoorde zij dat het stuk kaas bij Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers te Suameer, was. Om daar meer van te weten, vroeg zij Martjen Brugts hoe zij aan het stuk kaas was gekomen. Die antwoordde dat Jan Gerrijts, zoon van wever Gerrijt Jans daar, het haar had gebracht. Gisteren was de getuige aanwezig in het huis van Martjen Oebles. Jan Gerrijts werd daar ondervraagd en bekende dat hij het stuk kaas aan Martjen Oebles had gebracht, maar zei dat hij het van Ludser Sjoerds te Suameer had gekocht. Daarna ging de man van de getuige 's avonds naar het huis van de genoemde Gerrijt en vroeg hem naar de weggenomen goederen. Deze zei dat hij daar niets van wist. Maar toen zij gingen zoeken, vonden zij op de zolder van Gerrijt Jans de laarzen, de moffen en één hoefijzer. Haar man bracht deze goederen terug naar huis. Volgens Gerrijt Jans was zijn zoon Jan Gerrijts al vertrokken, zonder dat men wist waar hij verbleef. Zij kon verder niets zeggen, sloot haar verklaring na voorlezing en tekende eigenhandig. Bergum, 22 december 1768. yttje johannes.
Jan Sijmens Pel, distillateur te Suameer, in zijn 51ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij gisterenavond in het huis van Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers te Suameer, was. Daar waren ook Yttje Johannes, echtgenote van Romke Rienks, opzichter Ysse Rinkes en Jan Gerrijts, zoon van wever Gerrijt Jans. In hun aanwezigheid vroeg Martjen Brugts aan Jan Gerrijts of hij haar de kaas had gebracht. Jan Gerrijts antwoordde bevestigend. Hij zei dat hij die kaas van Ludser Sjoerds had gekocht en er een stuk van had afgesneden. Martjen Oebles zei toen.
Ysse Rinkes, opzichter bij de molen te Suameer, in zijn 37ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij gisterenavond naar het huis van Martjen Oebles, weduwe van Harmen Rutgers te Suameer, was gekomen. Daar waren ook Jan Sijmens Pel, Yttje Johannes, echtgenote van Romke Rienks, en Jan Gerrijts, zoon van wever Gerrijt Jans. Martjen Brugts vroeg Jan Gerrijts of hij haar niet een stuk kaas had gebracht. Hij antwoordde ja en zei dat hij een van Ludser Sjoerds had gekocht en dat stuk ervan had afgesneden. Martjen Brugts zei daarop:
Jan Gerrijts, vrijgezel te Suameer, wonend bij zijn vader Gerrijt Jans, wever te Suameer, ongeveer 23, 24, 25 of 26 jaar oud, zonder dit precies te kunnen bepalen, werd als gedetineerde ondervraagd en geconfronteerd met de afgenomen verklaringen. Hij verklaarde dat hij ongeveer drie weken geleden op het land van Wialte Melles, dicht bij het huis van Romke Rienks te Suameer, was geweest. Daar was die middag omstreeks drie uur achter Romke Rienks' huis Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers, eveneens uit Suameer. Zij riep hem bij zich. Toen hij bij haar kwam, zei Martjen Brugts tegen hem:
Martjen, weduwe van Harmen Rutgers in Suameer en in haar 45ste levensjaar, was als gedetineerde ondervraagd en geconfronteerd met de verklaringen van 22 en 28 december 1768 en 5 januari 1769. Zij verklaarde dat op de avond van 5 december Jan Gerrijts, zoon van wever Gerrijt Jans in Suameer, bij haar thuis was geweest terwijl zij afwezig was. Hij had er een stuk heel grove kaas gebracht, zoals zij het thuis toonde. Haar dochter Tjetske Harmens had haar dat verteld. Zij ontkent dat zij Jan die avond heeft gesproken.
Martjen, weduwe van Harmen Rutgers in Suameer en in haar 45ste levensjaar, was als gedetineerde ondervraagd en geconfronteerd met de verklaringen van 22 en 28 december 1768 en 5 januari 1769. Zij verklaarde dat op de avond van 5 december Jan Gerrijts, zoon van wever Gerrijt Jans in Suameer, bij haar thuis was geweest terwijl zij afwezig was. Hij had er een stuk heel grove kaas gebracht, zoals zij het thuis toonde. Haar dochter Tjetske Harmens had haar dat verteld. Zij ontkent dat zij Jan die avond heeft gesproken.
Gerrijt Joens en zijn knecht Jochum Obbes beschrijven hun verdwenen goederen en een logerende man.
Gerrijt Joens
Gerrijt Joens, boer te Oudkerk , in zijn 31ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat tussen de 26ste en 27ste twee paardendekken uit zijn huis waren verdwenen. Het ene was van blauwe stof, met wit linnen gevoerd; het andere was ongevoerd maar met linnen omboord.
Gerrijt Klaases kocht op de Bergumer markt een zwarte ruin voor 28 carolusgulden . Kort daarna kwamen twee mannen uit Groningen die het paard herkenden en terugeisten.
Gerrijt Klaases
Gerrijt Klaases, koopman te Stapert in Overijssel, ongeveer vijfentwintig jaar oud, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij die dag hier op de markt een zwarte zesjarige ruin had gekocht, met wat wit bij de schoft. Hij kende de verkoper niet. Deze had gezegd dat hij Anne Sipkes heette en te Oudehove in Groningen woonde. Gerrijt betaalde meteen de koopprijs van achtentwintig carolusguldens .
Hij reisde met Jan Arjens meteen naar Bergum . Daar vonden zij het paard op de markt. Volgens wat werd gezegd had Anne Sipkes van Oudehoof het voor achtentwintig carolusguldens aan koopman Gerrijt Klaases te Stapert verkocht. Kornelis wist zeer goed dat de ruin aan zijn werkgeefster toebehoorde en eiste het daarom terug. Anne Sipkes bracht het paard op bevel van het gerecht naar het gerechtshuis .
Zij vonden het paard op de markt te Bergum . Anne Sipkes van Oudehoof zou het voor achtentwintig carolusguldens aan koopman Gerrijt Klaases te Stapert hebben verkocht. Jan kende het paard zeer goed. Hij herkende het aan het wit aan beide kanten van de schoft en aan de spat aan het rechterbeen. Hij durfde met zekerheid te zeggen dat het paard aan de weduwe toebehoorde. Daarom eiste hij het samen met Cornelis Engberts terug. Het gerecht bracht het paard naar het gerechtshuis.
Gerrijt Martinus — 7 verhaalpagina’s · beoordeeld verband
Dezelfde jongen in een reeks verklaringen: Gerrijt Martinus, bijgenaamd Soldaat. Gerrijt Martinus woont in Oostermeer, wordt bijgenaamd Soldaat en is bij zijn verhoor in zijn zestiende levensjaar. Hij vertelt over kou, honger en de druk van zijn vader Martinus Claases. Hessel Harmens vindt hem slapend; andere inwoners noemen hem als verdachte zonder de diefstal zelf te hebben gezien. De terugkerende verdenkingen mogen niet worden voorgesteld als bewezen daderschap in iedere zaak. Dit is een sterke kandidaat voor de herinnering aan een jongen die herhaaldelijk wordt beschuldigd.
Gerrijt Martinus, bijgenaamd Soldaat, in Oostermeer
Gerrijt Martinus, verhoor maart
Afzonderlijke verklaring van de gearresteerde Gerrijt Martinus.
Gerrijt Martinus woont in Oostermeer en is naar zijn beste weten in zijn zestiende levensjaar. Na verhoor en ondervraging verklaart hij dat zijn vader, Martinus Claases uit Oostermeer, hem voortdurend aanspoort 's nachts te gaan bedelen. Zijn vader dreigt hem te slaan als hij dat niet doet. Gerrijt zegt dat hij geen zin heeft om te bedelen, maar uit vrees voor de bedreigde straf 's nachts zijn huis moet verlaten.
Gerryt/Gerrijt Martinus, verhoor januari
Hij zegt verder dat de woninginbraken en diefstallen op zowel 29 december 1737 als 4 januari van dit jaar in het huis van Wytse Foekes zonder zijn toedoen zijn gepleegd. Hij weet er naar zijn zeggen helemaal niets van. Na voorlezing houdt hij vast aan die verklaring en sluit haar af. Hij bekrachtigt haar met zijn gebruikelijke merkteken. Opgemaakt op 5 januari 1738. Gerrijt Martinus, met merk.
In de nacht tussen 19 en 20 februari jongstleden werd ik omstreeks één uur wakker. Ik hoorde iemand snurken op mijn andere bedstede , waarop geen bed ligt. Ik stapte onmiddellijk uit mijn bed en maakte licht. Op die bedstede vond ik Gerrijt Martinus liggend en slapend.
Ik riep Auke Jelgers, die in de voorkamer van de door mij gebruikte woning woont. Hij klopte ook onze naaste buurman Harke Dirks op. Toen die bij ons was, gingen wij met ons drieën mijn kamer in en maakten Gerrijt Martinus wakker. Ik vroeg hem waarom hij op mijn bedstede was gaan liggen. Hij antwoordde dat hij eerst in de schuur was geweest. Door de kou en 'beangstheid' had hij daar niet langer kunnen blijven en daarom was hij naar de genoemde bedstede gegaan.
De verklaring is voorgelezen en afgesloten. Opgemaakt op 4 maart 1737. In de slottoevoeging staat dat hij niet. hoe Gerrijt Martinus in zijn huis is gekomen. Ondertekend: Hessel Harmens.
In de nacht tussen 19 en 20 februari jongstleden, tussen twaalf en één uur, maakte Hessel Harmens mij wakker. Hij woont in de achterkamer van de woning waarin ik een kamer heb. Hij zei dat Gerrijt Martinus in zijn kamer op de lege bedstede lag te slapen. Daarna klopte ik onze naaste buurman Harke Dirks op. Toen hij was gekomen, gingen wij met ons drieën naar de kamer van Hessel Harmens.
Wij onderzochten daar alles en zagen dat er niets ontbrak. Hessel maakte Gerrijt Martinus, die nog op de bedstede sliep, wakker. Hij vroeg hem met welk doel hij daar was gaan liggen. Gerrijt zei dat hij eerst in de schuur was geweest en vandaar vanwege de kou naar de bedstede was gegaan. Hessel Harmens greep Gerrijt Martinus en dreef hem het huis uit. Hij zei dat hij daar niets te doen had.
Ik weet niet hoe Gerrijt Martinus in de woning en de kamer is gekomen. Meer weet ik er niet van. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af. Er staat dat deze niet tegenover Gerrijt Martinus is beëdigd . Bergum , 4 maart 1737. Ondertekend: Aucke Jelgers.
Ongeveer drie à vier weken geleden stond ik op een ochtend omstreeks vijf uur op voor. aan een boot. Toen ik kort daarna weer in huis kwam, vertelde mijn vader mij dat hij iemand in de kamer had gehoord. Ik ging. en vond Gerrijt Martinus in de kamer, tussen de kast en het bed. Ik vroeg hem wat hij daar deed.
Gerrijt Martinus zei dat hij eerst op onze koestal en enige tijd in de schuins was geweest, maar dat daar een man bij hem was gekomen. Daarom was hij uit vrees de kamer in gevlucht. Daarna onderzocht ik hem en nadat ik niets van onze eigendommen bij hem had gevonden, leidde ik hem de deur uit. Ik zei tegen hem dat hij dit nooit meer moest doen. Ik weet niet hoe Gerrijt in ons huis is gekomen. Meer kan ik niet zeggen, behalve dat Gerrijt Martinus zo nu en dan wordt beschuldigd van kleine diefstallen. Ik kan echter niet zeggen van wie hij iets heeft gestolen.
Gerrijt Martinus, verhoor maart
Afzonderlijke verklaring van de gearresteerde Gerrijt Martinus.
Gerrijt Martinus woont in Oostermeer en is naar zijn beste weten in zijn zestiende levensjaar. Na verhoor en ondervraging verklaart hij dat zijn vader, Martinus Claases uit Oostermeer, hem voortdurend aanspoort 's nachts te gaan bedelen. Zijn vader dreigt hem te slaan als hij dat niet doet. Gerrijt zegt dat hij geen zin heeft om te bedelen, maar uit vrees voor de bedreigde straf 's nachts zijn huis moet verlaten.
Na onderzoek van de toegezonden verhoren over Gerrijt Martinus uit Oostermeer , die nu vastzit, bevelen wij u hem voorlopig weer vrij te laten.
De afgelopen vrijdag zag ik om vijf uur 's morgens op straat Gerrijt Martinus, die gewoonlijk Soldaat wordt genoemd. Hij liep vóór of uit de stoep van mijn vader, recht tegenover de herberg waar Rinse Sijtses woont, naar de stoep van Ybe Gerbens, die naast de genoemde herberg woont. Gerrijt liep van daar onmiddellijk weer naar zijn huis, zo hard hij kon. Meer weet ik er niet van.
Op de afgelopen vrijdag, de 13de van deze maand, ging ik om zes uur 's morgens mijn huis uit om te gaan werken bij Rinse Sijtses, herbergier hier. Toen ik vóór de deur van Jan Hendrix kwam, zag ik Gerrijt Martinus, gewoonlijk Soldaat genoemd, zeer snel weglopen uit de steeg tussen het huis van Jan Hendrix en dat van Ybe Gerbens. Hij stak onmiddellijk schuin de straat. Hij liep die straat verder af. Ik weet niet waar hij daarna is gebleven. Meer weet ik niet. Na voorlezing sluit ik mijn verklaring af met mijn gebruikelijke merkteken. Oostermeer, 19 december 1737. Ytie Gaeles, eigenhandig merk.
Gerryt/Gerrijt Martinus, verhoor januari
Hij zegt verder dat de woninginbraken en diefstallen op zowel 29 december 1737 als 4 januari van dit jaar in het huis van Wytse Foekes zonder zijn toedoen zijn gepleegd. Hij weet er naar zijn zeggen helemaal niets van. Na voorlezing houdt hij vast aan die verklaring en sluit haar af. Hij bekrachtigt haar met zijn gebruikelijke merkteken. Opgemaakt op 5 januari 1738. Gerrijt Martinus, met merk.
Jacob Binnerts Mr: Schoenmaker te oostermeer, out 31 Jaar, alvorens geciteert gedigt en geexamineert, getuige de waarheit te zijn, dat nogt ongeveer drie a vier weken, hem mij bij nagt uit mijn Broek is ontstolen, om- geveer vier car: glds, zijnde de Dieff door 't venster welke niet toegespijkelt was, in huis gekomen sonder dat daaromtrent eenig rumoer aan mijn huis heb vernomen, nog kan zeggen wie hier aff de Dader is, maar Wort in ’t gemeen eenen Gerrijt Martinus met de bijnaam van Soldaat genoemt beschuldigt, zig met dieverij op te- houden sonder dat kennisse drage dat iemand hem op der Daad heeft betrapt
Ongeveer drie à vier weken geleden is mij 's nachts uit mijn broek ongeveer vier car: glds ontstolen. De dief is binnengekomen door het venster, dat niet was dichtgespijkerd... Ik heb daarbij geen rumoer aan mijn huis gehoord. Ik kan niet zeggen wie de dader is. In het algemeen wordt Gerrijt Martinus, bijgenaamd Soldaat, ervan beschuldigd zich met diefstal bezig te houden. Ik weet echter niet dat iemand hem op heterdaad heeft betrapt. Meer weet ik er niet van.
Gerryt/Gerrijt Martinus, verhoor januari
Hij zegt verder dat de woninginbraken en diefstallen op zowel 29 december 1737 als 4 januari van dit jaar in het huis van Wytse Foekes zonder zijn toedoen zijn gepleegd. Hij weet er naar zijn zeggen helemaal niets van. Na voorlezing houdt hij vast aan die verklaring en sluit haar af. Hij bekrachtigt haar met zijn gebruikelijke merkteken. Opgemaakt op 5 januari 1738. Gerrijt Martinus, met merk.
Wij hebben geen... aan het huis gevonden. Er worden leren schoenen met metalen gespen genoemd. Ik kan niet zeggen wie de dief was. Wel vermoed ik dat het Gerrijt Martinus, wonend in Oostermeer, kan zijn geweest. Meer weet ik er niet van.
Wij hebben uw brief van de 26ste van deze maand gelezen over de toegezonden verhoren en het onderzoek bij het huis van Oebele Binnerts in Oostermeer. Het Hof beveelt nader onderzoek, in het bijzonder naar Gerrijt Martinus, en verlangt dat daarover verklaringen worden afgenomen en toegezonden.
De leren schoenen met gespen van zilvermetaal die de commissaris mij bij het afleggen van deze verklaring toont, zijn naar mijn beste herinnering door mij gemaakt voor Gerrijt Martinus, zoon van Martinus Claases, wonend onder Oostermeer. De schoenen zijn nog onbetaald.
Wij hebben uw laatst toegezonden verhoren gelezen over het voorval in het huis van Oebele Binnerts. Wij verzoeken en bevelen u ambtshalve Gerrijt Martinus binnen uw rechtsgebied te arresteren. Laat hem daarna door uw gerechtsdienaren naar het afgebroken Blokhuis brengen.
Gerryt/Gerrijt Martinus, verhoor januari
Hij zegt verder dat de woninginbraken en diefstallen op zowel 29 december 1737 als 4 januari van dit jaar in het huis van Wytse Foekes zonder zijn toedoen zijn gepleegd. Hij weet er naar zijn zeggen helemaal niets van. Na voorlezing houdt hij vast aan die verklaring en sluit haar af. Hij bekrachtigt haar met zijn gebruikelijke merkteken. Opgemaakt op 5 januari 1738. Gerrijt Martinus, met merk.
Op die laatste datum merkte ik dat enkele guldens uit mijn kast ontbraken. Ik weet niet hoeveel en ook niet hoe het geld weg is geraakt. De kast vond ik op slot. Ik weet niet wie de dader is. In het dorp wordt Gerrijt Martinus beschuldigd van diefstal. Ik weet echter niet wie hem op heterdaad zou hebben betrapt. Meer weet ik niet.
Gerryt/Gerrijt Martinus, verhoor januari
Hij zegt verder dat de woninginbraken en diefstallen op zowel 29 december 1737 als 4 januari van dit jaar in het huis van Wytse Foekes zonder zijn toedoen zijn gepleegd. Hij weet er naar zijn zeggen helemaal niets van. Na voorlezing houdt hij vast aan die verklaring en sluit haar af. Hij bekrachtigt haar met zijn gebruikelijke merkteken. Opgemaakt op 5 januari 1738. Gerrijt Martinus, met merk.
Hij zegt verder dat de woninginbraken en diefstallen op zowel 29 december 1737 als 4 januari van dit jaar in het huis van Wytse Foekes zonder zijn toedoen zijn gepleegd. Hij weet er naar zijn zeggen helemaal niets van. Na voorlezing houdt hij vast aan die verklaring en sluit haar af. Hij bekrachtigt haar met zijn gebruikelijke merkteken. Opgemaakt op 5 januari 1738. Gerrijt Martinus, met merk.
Eestrum 1806 - Scheepsgerei gestolen van veerschipper Gerrijt Meinderts
In de nacht van 10 op 11 maart 1806 verdween scheepsgerei van het schip van Gerrijt Meinderts bij Schuilenburg onder Oostermeer. Hij voer tussen Eestrum en Leeuwarden.
Gerrijt Meinderts - verklaring
Gerrijt Meinderts (in modern Nederlands)
Gerrijt Meinderts, veerschipper van Eestrum op Leeuwarden en terug, in zijn eenenzestigste levensjaar, verscheen en verklaarde na beëdiging en ondervraging dat in de nacht van de 10 e op de 11 e van deze maand uit zijn schip bij Schuilenburg onder Oostermeer scheepsgerei was gestolen. Het betrof de talie met de blokken, de fokkeval met twee blokken, de zeilval met één blok, de kraanlijnen met een dubbel blok en de haak achter aan de giek, waarin het zeil werd gehaakt. Hij kon niet zeggen wie de diefstal had gepleegd.
Jan Cornelis is boerenknecht bij landbouwer Gerrijt Mients onder Dantumadeel, bij het klooster van Veenwouden . Hij is een jongeling in zijn zeventiende levensjaar. Hij verscheen en werd ondervraagd. Op 13 januari rond acht uur 's avonds kwam hij met Pytter Lieuwes, eveneens ongehuwd en wonend in Veenwouden, bij arbeider Dirk Botes op het Hooghiem onder Hardegarijp .
Gerrijt Ratsma — 6 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Daarna begint een afzonderlijke informatie, eveneens opgenomen voor Gerrijt Ratsma, mederechter van Tietjerksteradeel, als gecommitteerde , op verzoek van de fiscale substituut-officier .
Daarna begint een nieuw onderzoek: inlichtingen afgenomen voor Gerrijt Ratsma, mederechter van Tietjerksteradeel en in deze zaak commissaris , op verzoek van de fiscaal als ambtenaar van rechtswege, voor het daarvoor bestemde gebruik.
Daarna begint een nieuwe informatie, opgenomen voor Gerrijt Ratsma, mederechter van Tietjerksteradeel, in deze gecommitteerde , op verzoek van de fiscale substituut-officier van deze grietenij .
Daarna begint een nieuw onderzoek. Inlichtingen afgenomen voor Gerrijt Ratsma, mederechter van Tietjerksteradeel en in deze zaak commissaris , op verzoek van de fiscaal als ambtenaar van rechtswege, voor het daarvoor bestemde gebruik.
Verklaringen opgenomen voor Gerrijt Ratsma, mederechter van Tietjerksteradeel, in deze gecommitteerde , op verzoek van de fiscale substituut-officier van deze grietenij , om te dienen waar dat behoort.
Verklaringen opgenomen voor Gerrijt Ratsma, mederechter van Tietjerksteradeel, in deze gecommitteerde , op verzoek van de fiscale substituut-officier van deze grietenij , om te dienen waar dat behoort.
Gerrijt Reitsma — 7 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
De informatie is opgenomen voor Gerrijt Reitsma, mederechter van Tietjerksteradeel en commissaris in deze zaak, op verzoek van de fiscaal en de 'Rat: off:' van dit district, om te dienen zoals behoort.
Deze informatie is opgenomen voor Gerrijt Reitsma, mederechter van Tietjerksteradeel en commissaris in deze zaak, op verzoek van de fiscaal en de 'Rat: off:' van dit district, om te dienen zoals behoort.
Gerrijt Reitsma en zijn knechten Klaas Jans en Tjeerd Gerbens vertellen over een vermiste zwartbonte koe met een bles .
Gerrijt Reitsma
Gerrijt Reitsma, mederechter bij drost en gerecht van het vijfde district in Friesland, wonend te Hardegarijp, in zijn 32ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij afgelopen zaterdag 15 november te Leeuwarden op de koemarkt was gekomen. Daar zag hij een zwartbont dier met een bles. Hij vroeg naar de herkomst van het dier.
Klaas Jans, knecht bij Gerrijt Reitsma, mederechter bij drost en gerecht van het vijfde district in Friesland te Hardegarijp, in zijn 17de levensjaar, verklaarde na oproeping en ondervraging dat hij op last van zijn baas afgelopen zaterdag 15 november tussen negen en tien uur 's morgens met de andere knecht, Tjeerd Gerbens, naar een stuk land was gegaan. Dat heette de Wieren en lag aan de weg naar Suawoude. Zij moesten de dieren naar ander land brengen.
Tjeerd Gerbens, knecht bij Gerrijt Reitsma, mederechter bij drost en gerecht van het vijfde district in Friesland te Hardegarijp, in zijn 19de levensjaar, verklaarde onder ede dat hij op last van hun baas afgelopen zaterdag 15 november tussen negen en tien uur 's morgens samen met de andere knecht, Klaas Jans, naar een stuk land was gegaan. Dat heette de Wieren en lag aan de weg naar Suawoude. Zij moesten de dieren die daar liepen naar ander land brengen.
Gerrijt Reitsma, mederechter van Tietjerksteradeel, wonend in Hardegarijp, in zijn 37ste levensjaar, begint zijn eigen verklaring en bevestigt zijn ambtseed. Fooke Jans uit Oostermeer had Gerben Ybes, meesterbakker , wegens beledigingen laten oproepen voor een boete. Op 26 februari 1759 verscheen Gerben voor het gerecht. Hij vroeg of hij moest procederen tegen zo'n kerel als Fooke Jans, die niets had om te betalen. Bijzitter Oosterhof, die als oudste bijzitter de vergadering voorzat, zei dat men niemand recht kon weigeren.
Inlichtingen afgenomen voor Gerrijt Reitsma, mederechter van Tietjerksteradeel en in deze zaak commissaris , op verzoek van de fiscaal als ambtenaar van rechtswege, voor het daarvoor bestemde gebruik.
Inlichtingen afgenomen voor Gerrijt Reitsma, mederechter van Tietjerksteradeel en in deze zaak commissaris , op verzoek van de fiscaal als ambtenaar van rechtswege, voor het daarvoor bestemde gebruik.
Deze inlichtingen zijn opgenomen in aanwezigheid van Gerrijt Reitsma, mederechter van Tietjerksteradeel en commissaris in deze zaak, op verzoek van de fiscaal , ambtshalve , om naar behoren te dienen.
Heine Eijlarts en Antje Geerts wilden hun huwelijk laten afkondigen. Gerrijt Rinsma, schooldienaar en organist in Bergum , vroeg naar hun verwantschap en overlegde met de predikant.
Gerrijt Rinsma stelde hun deze vraag:
Gerrijt Rinsma
Gerrijt Rinsma (in modern Nederlands):
Gerrijt Rinsma, schooldienaar en organist in Bergum , 46 jaar, verklaart na beëdiging: Afgelopen zaterdagavond kwamen Heine Eijlarts uit Bergum en Antje Geerts bij mij thuis om hun huwelijksafkondigingen te laten inschrijven. Ik vroeg of zij verwant waren. Heine antwoordde dat zij de dochter was van de volle zus van zijn laatst overleden vrouw. Ik vroeg: 'Zou dit huwelijk vanwege de nauwe verwantschap wel mogen bestaan?' Heine hield vol van wel. Hij zei dat zij zich hierover overal, ook in Leeuwarden en Kollum , goed hadden laten informeren en dat het mocht.
Gerrijt Rintjes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Saapke IJes denkt dat gerommel aan haar rok van een muis komt en mist de volgende ochtend 55 gulden. Later dat jaar missen Gerrijt Rintjes en Grietje Lebbes doek, kaas, rookvlees en boter.
Gerrijt Rintjes
Gerrijt Rintjes, boer te Garijp, in zijn 76ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, getuigde dat in de nacht van de 21ste op de 22ste van deze maand uit het middelhuis waren gestolen: een stuk doek van veertig el , dat zij dagelijks op het bleekveld bleekten en dat bijna wit was; twee of drie zoetemelkse kazen, waarvan hij het aantal niet precies kan vaststellen; twee stukken rookvlees en een ' partie ' met vette boter. Het voorwerp waarin de boter had gezeten was later niet ver van het huis teruggevonden. Hij weet in het geheel niet wie de diefstal heeft gepleegd. De dief lijkt via het venster van de melkkamer naar binnen en naar buiten te zijn gegaan. In het kozijn waren een glasraam en houten vensterbladen aanwezig; deze stonden open. Kennelijk was een hand door de ' Raeden ' gestoken om het glasraam te openen, zonder dat daarbij hout was gebroken. Omdat hij verder niets wist, beëindigde hij zijn verklaring na voorlezing en ondertekende die te Bergum op 27 juli 1767: Gerrijt Rintjes.
Op 4 april was Johannes Sijbrens, een ongehuwde man van 31 of 32 jaar uit Garijp, in het huis van Gerrijt Rintjes. Hij vertelde dat Hendrik Wadman uit Bergum hem aangreep en op de grond wierp, hoewel Johannes hem geen kwaad had gedaan. Anderen haalden hem uit Hendriks handen.
Jan Jans, in zijn vierendertigste levensjaar, was die avond eveneens bij Gerrijt Rintjes. Hij zag dat Hendrik Wadman Johannes zonder reden aangreep en hem tweemaal op de grond wierp. Daarna sloeg Hendrik hem. Volgens Jan verweerde Johannes zich helemaal niet.
Ook de 21-jarige Aarn Taekes was die dag bij Gerrijt Rintjes. Hij zag Hendrik Johannes tweemaal aanvallen en slaan. Hij wist niet dat Johannes daarvoor aanleiding had gegeven en zag hem zich niet verweren.
Bergum 1766: Gerrijt Sijmens, een slijpsteen en oud ijzer
Jorrit Jacobs miste zijn slijpsteen en bijl. Jacob Fookes miste ijzer van zijn pomp. Handelaren en Gerrijt Sijmens, in zijn twaalfde levensjaar, werden ondervraagd. In zijn tweede verhoor vertelde Gerrijt een ander verhaal dan in zijn eerste.
Jorrit Jacobs, wonend aan de Lageweg in Bergum en naar zijn beste weten in zijn tweeënvijftigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigt dat hij op de 18e van deze maand ontdekte dat uit zijn hof zijn slijpsteen met de ijzeren kruk ontbrak. Ook zijn bijl ontbrak; naar zijn beste herinnering had hij die in zijn kleine huisje achtergelaten. Na veel zoeken zonder iets terug te vinden, wendde hij zich uiteindelijk tot de smid Pitter Eelkes in Bergum. Van de smid hoorde hij dat Gerrijt Sijmens, een zoon van Sijmen Gerrijts in Bergum, hem een bijl zonder steel en een ijzeren kruk van een slijpsteen te koop had aangeboden. De smid had geweigerd die te kopen.
Gerrijt Sijmens, eerste verhoor
Gerrijt Sijmens, wonend bij zijn vader Sijmen Gerrijts aan de Lageweg in Bergum en in zijn twaalfde levensjaar, is gedetineerd. Hij wordt geconfronteerd met de ingewonnen verklaringen en ondervraagd. Hij zegt dat hij in de afgelopen week, zonder de dag precies te weten, op een ochtend water ging halen uit de dobbe op de Lage Venne. In de wal van de Lage Venne vond hij een ijzeren kruk van een slijpsteen en een bijl zonder steel. Diezelfde ochtend vond hij in de steeg van Jacob Fookes een ijzeren boutje van een pomp. Dat ijzerwerk heeft hij, samen met een hamer zonder steel en drie ijzeren vensterbanden, op twee afzonderlijke tijdstippen aan potschipper Pitter Jans in Bergum verkocht, voor in totaal vijf stuivers. Volgens hem behoorden de laatste vier voorwerpen aan zijn vader toe en lagen zij op diens zolder. Hij gaf het geld aan zijn stiefmoeder. Hij zegt dat hij zo aan het ijzerwerk gekomen is en dat hij het dus niet gestolen heeft. Hij kan verder niets zeggen, sluit zijn verklaring na voorlezing en blijft erbij. Bergum, 27 januari 1766.
Gerrijt Sijmens, nader verhoor
Vervolgens wordt dezelfde Gerrijt Sijmens opnieuw geconfronteerd met de ingewonnen verklaringen en nader ondervraagd. Nu verklaart hij dat hij uit de hof van Jorrit Jacobs de slijpsteen heeft gestolen, met de ijzeren kruk die daarin zat. Hij en zijn zus Gerrijtje Sijmens hebben, komend van..., de bijl uit het kleine huisje van Jorrit Jacobs genomen. Daarin zat een steel van een glas Cook. Zijn genoemde zus nam het ijzeren boutje uit de pomp van Jacob Fookes. Volgens Gerrijt moesten hij en zijn zus dit alles doen op sterk aandringen van hun stiefmoeder Hiske IJmes, die dreigde hen anders dood te slaan. Diezelfde stiefmoeder sloeg met een hamer de steel uit de bijl en werkte ook de kruk uit de slijpsteen. Daarna werd de slijpsteen in de sloot aan de Lage Venne geworpen. Gerrijt weet niet waar het andere ijzerwerk is gebleven.
Gerrijt Sjoerds — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Gerrijt Sjoerds, zoon van Sjoerd Pytterrs, woont bij zijn vader in Bergum en is in zijn 28ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij het volgende. Op zondagavond 24 april ging hij tussen zeven en acht uur naar het huis van Bintje Baukes, weduwe van Jan Jans, tapster, in Bergum.
Na voorlezing tekent hij in Bergum op 28 april 1808: Gerrijt Sjoerds.
Zij haalden en dronken een vierde mengel jenever en daarna nog een half mengel. Hij ging even naar buiten en kwam terug om de resterende jenever op te drinken. Intussen kwam Gerrijt Sjoerds uit Bergum binnen. Met hem dronk Roel nog een achtste mengel. Hij wilde die jenever in hetzelfde glas schenken waarin eerder het halve mengel had gezeten. Volgens zijn eigen lezing kwam Brant Sjoerds tegen hem aan, waardoor het glas op de grond brak.
Drie weken geleden, op de 7de van deze maand, liet ik mijn vijf jonge runderen door mijn meid en kinderen van een stuk weiland, bij het oude kerkhof van Hardegarijp, naar een stuk land brengen dat de Dekama heet. Daar konden ze in de wei lopen. Toen mijn meid daar de vrijdag daarna, laat, kwam, zag zij dat één van die jonge runderen ontbrak: een zwartbont eenjarig rund. Zij vertelde mij dat. Ik liet onmiddellijk en ook de volgende dag in de omgeving zoeken om het dier terug te krijgen. Niemand kon het vinden of vertellen waar het was gebleven. Maar afgelopen zondag, acht dagen geleden, kreeg ik bericht dat er een zwartbont eenjarig rund bij het huis van Gerrijt Sjoerds, een boer in Giekerk , stond. Gerrijt Sjoerds zei dat hij het had gekregen van iemand die had gezegd dat hij enkele runderen had gestolen. Daarom stuurde ik op maandagochtend de 19de mijn knecht onmiddellijk naar hem toe om te onderzoeken of het mijn eenjarige rund was. Mijn knecht bekeek het dier en stelde vast dat het daar aanwezige rund van mij was. Hij verzocht Gerrijt Sjoerds het aan hem af te geven. Gerrijt Sjoerds deed dat nadat voldoende herkenningstekens waren aangewezen.
Mijn knecht bracht het dier naar huis. Ik herkende het onmiddellijk als het mijne. Ik weet echter niet hoe en op welke manier het uit het land bij het huis van Gerrijt Sjoerds is terechtgekomen. Meer weet ik hierover niet.
Antje Geerts en Eelke Oeges vertellen over de inbraak bij timmerman Gerrijt Thomas. Pijbe Eeltjes mist in dezelfde nacht zijn schuitje.
Antje Geerts werkt als dienstmeid bij timmerman Gerrijt Thomas onder Oudkerk en is in haar achttiende levensjaar. Zij werd opgeroepen en ondervraagd. In de vroege morgen van 25 november ontdekte zij de inbraak. In de nacht van 24 op 25 november was een venster van de melkkamer geheel uitgebroken.
Bij de deur waren stenen uit de muur gebroken, zodat een gat ontstond naar de zolder van die kamer. Uit een lade van een tafel in de kamer verdwenen haar zilveren oorijzer met de letters A.G. en haar zilveren schoengespen met A.G. Ook een paar zilveren mannengespen van haar heer Gerrijt Thomas was weggenomen.
Eelke Oeges, dienstknecht bij timmerman Gerrijt Thomas onder Oudkerk, is in zijn 24ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de morgen van 25 november kwam dienstmeid Antje Geerts bij hem en vertelde dat in de melkkamer was ingebroken en gestolen.
Er had een oud kleed in gelegen. Hij weet niet wie het schuitje meenam. Hij acht het zeer waarschijnlijk dat het is gebruikt om de goederen te vervoeren die dezelfde nacht bij Gerrijt Thomas gestolen zijn. Hij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 29 november 1810: Pijbe Eeltjes.
Daarvoor had hij in een huisje bij de herberg van Oostermeer een beschonken man gevonden: Gerrijt Wijttes, meester breider te Welsrijp. Op sterk aandringen van Tjerk bekende die vrijwel volmondig dat hij kort tevoren met Tjerks paard paard en tuig naar de herberg te Oostermeer was gekomen. De tussenzin luidt dat het paard aan een ander toebehoorde; deze verbinding is onzeker en wordt niet opgelost door er een eigendomsverhaal bij te verzinnen.
Tjerk en Gerrijt Wijttes gingen na dat gesprek uiteen. Tjerk weet niet waar Wijttes zich vervolgens heeft begeven. Hij weet verder niets over deze zaak. Na voorlezing sluit hij af en ondertekent te Bergum op 16 juni 1782. Handtekening: Tjerk Jacobs.
Vervolgens wordt dezelfde Gerrijt Sijmens opnieuw geconfronteerd met de ingewonnen verklaringen en nader ondervraagd. Nu verklaart hij dat hij uit de hof van Jorrit Jacobs de slijpsteen heeft gestolen, met de ijzeren kruk die daarin zat. Hij en zijn zus Gerrijtje Sijmens hebben, komend van..., de bijl uit het kleine huisje van Jorrit Jacobs genomen. Daarin zat een steel van een glas Cook. Zijn genoemde zus nam het ijzeren boutje uit de pomp van Jacob Fookes. Volgens Gerrijt moesten hij en zijn zus dit alles doen op sterk aandringen van hun stiefmoeder Hiske IJmes, die dreigde hen anders dood te slaan. Diezelfde stiefmoeder sloeg met een hamer de steel uit de bijl en werkte ook de kruk uit de slijpsteen. Daarna werd de slijpsteen in de sloot aan de Lage Venne geworpen. Gerrijt weet niet waar het andere ijzerwerk is gebleven.
Gerrit Alberts — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Gerrit Alberts werd vermoedelijk rond 1785 geboren. Op 1 april 1794, ongeveer negen jaar oud, werd hij verdacht van de diefstal van zes tipmutsen van een bleek en vrijgesproken. Op 15 september 1795 werd hij samen met zijn vader Albert en broer Klaas verdacht van diefstal van rogge; ook toen volgde vrijspraak. Later werd hij veroordeeld voor zijn aandeel in de overval van 1799 en ontsnapte hij meer dan eenmaal uit het Leeuwarder tuchthuis. Het laatste tot nu toe zekere vonnis tegen hem dateert van 22 oktober 1803.
Gerrit Alberts, geboren rond 1785: als kind vrijgesproken in 1794 en 1795; later veroordeeld voor de overval van 1799; na een nieuwe ontsnapping en arrestatie opnieuw veroordeeld op 22 oktober 1803.
1800, 20 september: Gerrit Alberts, streng gegeseld en gebrandmerkt, tien jaar tuchthuis en daarna 25 jaar uit Friesland verbannen. Roarda: dossier 390.
De straffen van de broers werden niet allemaal op hetzelfde moment uitgesproken. Hattum Alberts werd op 8 februari 1800 wegens de gewelddadige diefstal veroordeeld tot strenge geseling, vijf jaar tuchthuis en daarna levenslange verbanning uit Friesland. Klaas, Pieter en Gerrit Alberts werden op 20 september 1800 voor hun aandeel in dezelfde zaak streng gegeseld en gebrandmerkt, kregen ieder tien jaar tuchthuis en daarna 25 jaar verbanning.
Gerrit Alberts was ongeveer negen jaar oud toen hij op 1 april 1794 werd verdacht van de diefstal van zes tipmutsen die op de bleek lagen. Hij werd vrijgesproken. Op 15 september 1795, toen hij ongeveer elf jaar was, werd hij samen met zijn vader Albert Hattums en zijn broer Klaas beschuldigd van het stelen van rogge. Ook in die zaak werd Gerrit vrijgesproken.
Gerrit Alberts (19) uit Rinsumageest en zijn Groningse maat Harm Geerts waren ook bij de ontsnapping betrokken geweest. Bij de vlucht raakten zij gewond. Na hun hernieuwde arrestatie zaten zij weer in Leeuwarden . Daar ontstond een nieuw plan om te ontsnappen.
Ook deze keer duurde hun vrijheid niet lang. Gerrit Alberts en Harm Geerts trokken eerst naar Oost-Groningen, daarna naar het Duitse Munsterland en vervolgens naar Oost-Friesland. Uiteindelijk werden zij in Blijham, de woonplaats van Harm, weer opgepakt.
Daarna werden zij teruggebracht naar Leeuwarden. Op 22 oktober 1803 volgde een nieuw vonnis tegen Gerrit Alberts. In de index van de criminele sententies staat dit vonnis als nummer 6272. R.S. Roarda vermeldt dat Gerrit na zijn terugkeer opnieuw streng werd gegeseld. De precieze duur van een eventuele aanvullende tuchthuisstraf staat niet in de geraadpleegde samenvatting van het vonnis.
Bij de ontsnapping van Gerrit Alberts en Harm Geerts speelde ook een touw een rol. Dat touw was niet van buiten naar binnen gesmokkeld, maar in de gevangenis zelf gemaakt. Hoofdcipier Hans Wijsma had Gerrit Alberts daarvoor toestemming gegeven. Gerrit had gezegd dat de kleren in de gemeenschappelijke cel dan beter konden worden opgehangen. Dat stond netter.
In 1814 verklaarde Rintje Ros dat hij al sinds 1804 de leiding over het Leeuwarder tuchthuis had gehad, eerst als binnenvoogd en later als conciërge. Hans Wijsma was in september 1803 nog hoofdcipier. Hij was dus uiterlijk in 1804 uit die leidinggevende functie verdwenen. In het geraadpleegde stuk staat niet waarom. Er is daarom geen bewijs dat hij wegens de ontsnapping van Gerrit Alberts werd ontslagen.
In de gevangenis werd ook gesproken over Gerrit en Bontie (Bondina Wijsma), de (stief)dochter van cipier Wijsma. In de verklaringen rond de ontsnapping werd zij als zwanger beschreven. Onder de gevangenen ging het gerucht dat Gerrit Alberts de vader was. Dat vaderschap is niet aangetoond.
Bontie werd regelmatig in de buurt van Gerrits verblijf gezien. Zij kwam dagelijks tot voor het hok van Gerrit Alberts. Volgens portier Fransen had zij daardoor de gelegenheid om breekinstrumenten aan Gerrit te geven. Dat verklaarde hij later. Haar vader/voogd, hoofdcipier Wijsma, wist daar volgens portier Fransen niets van.
Het laatste tot nu toe zeker teruggevonden vonnis tegen Gerrit Alberts dateert van 22 oktober 1803. Na zijn hernieuwde arrestatie werd hij opnieuw streng gegeseld. In de geraadpleegde stukken is nog niet vastgesteld wanneer hij daarna werd vrijgelaten, of en wanneer de verbanning werd uitgevoerd, waar hij later woonde of wanneer hij overleed.
Gerrit Cornelis woonde in Suameer en was ongeveer 46 jaar oud. Hij was opgeroepen, verscheen voor het gerecht en legde onder ede zijn verklaring af.
Folkert zag op hetzelfde tijdstip een wagen over de hooiweg naast de Wijde Ee voorbijrijden. Op de wagen zaten enige personen, onder wie Gerrit Cornelis uit Suameer, die Folkert kende.
Gerrit Doijkes, ongehuwd, werkzaam en inwonend als kleermakersknecht bij Cornelis Sijbes, meesterkleermaker te Oudkerk , in zijn 23 e levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat hij afgelopen zondagnacht de hele nacht alleen door de dorpsbuurt had gewandeld. Hij had ook wat gezongen, maar volgens hem geen verboden liedjes of liedjes waardoor iemand beledigd kon worden. Hij passeerde 's nachts twee personen: Anne Pieters, knecht bij ontvanger Jarke Gerrits, en Hendrik Sijbes, zoon van Sijbe Hendriks, die eveneens in Oudkerk woonde. De laatstgenoemde greep hem vast zonder dat hij hem iets verkeerds had gezegd. De getuige zei:
De doos, wanten, halsdoek, das en kammen zaten in een zak van het vestje. Ook een oude bonte hoed die bij het vestje hing was weg. Hij sloot na voorlezing en ondertekening te Bergum op 28 februari 1809. Handtekening: Gerrit Hendriks.
Daar waren Oeble Beernts en Gerrit Jakobs... Hun sjees en paard stonden voor de deur. Johannes ging in de stoep zitten. Oeble en Gerrit waren allebei dronken, vooral de laatste. Zij maakten nogal wat drukte, voornamelijk doordat Gerrit Johannes zijn vertering niet wilde betalen. Jan Gerrits kwam ook bij Johannes in de stoep. Hij had het lawaai eveneens van een afstand gehoord.
Romke Rienks, wonend te Suameer, in zijn 51ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op de avond van de 5de van deze maand ontdekte dat waren gestolen: een paar laarzen, een paar zwarte korte moffen , drie hoefijzers, drie schaatsen, een bruin baaien lap, wit langet , met de maat "een engen agtste" el , een rood Soord-doekje, een bruin retijnen lap, een stuk van een grove gele kaas en een stuk roggebrood. Naar zijn vermoeden raakte hij de goederen op de 5de bij daglicht kwijt. Hij en zijn vrouw waren beiden weg. Ze hadden de achterdeur dichtgedaan en de middendeur op de klink gezet, maar vergeten die te grendelen. Vandaag hoorde hij dat Jan Gerrijts, zoon van Gerrit Jans, wever te Suameer, het stuk kaas had gebracht bij Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers daar. Bij nader onderzoek bekende Jan Gerrijts ook dat hij dat stuk kaas daar had gebracht. Gisterenavond ging de getuige naar het huis van Gerrijt Jans, bij wie diens zoon Jan Gerrijts woont, en sprak Gerrijt Jans erop aan. Deze zei van niets te weten. Vervolgens gingen zij naar achteren. Hij en Gerrijt Jans vonden op de zolder de laarzen, het paar zwarte korte moffen en één hoefijzer. De getuige herkende ze als zijn eigendom en nam ze weer mee naar huis. De overige goederen vond hij niet terug. Volgens vader Gerrijt Jans was Jan Gerrijts al vertrokken en was hij vandaag nog niet verschenen. Verder wist de getuige niets, sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende; zijn naam en eigenhandig gezet merk staan onderaan. Bergum , 22 december 1768. Romke Rienks.
Gerrit Johannes — 6 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Gerrit Johannes, ongehuwd, momenteel wonend in Buitenpost bij Oeble Beernts,25 jaar oud, verschenen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat hij op de 7 e van deze maand met Oeble Beernts in een chais naar Bergum reed. In het huis van notaris G:Wilhelmij ontving hij van Jalte Oebles, boer te Garijp ,250 caroligulden wegens de verkoop van vierde halvemad hooiland onder Oostermeer . Het geld bestond uit 210. guldenstukken; de rest uit drieguldenstukken en 'Veertien de halven'. Hij stopte 'dertien de halven'. in zijn zak en de rest van het geld in een aparte buidel . Daarna reed hij met Oeble weer weg, nadat zij in het huis van Johs Lodema wat hadden gegeten en gedronken. De getuige had zijn geld toen in de kist van de chais gedaan. Zij kwamen vervolgens bij het Zwartkruis, in het huis van Aldert Pieters, waar zij een borrel dronken. Hij haalde zijn geld tijdelijk uit de chais en gaf het aan de vrouw des huizes in bewaring. Toen zij wilden vertrekken gaf zij hem het geld persoonlijk terug. Hij nam acht gulden uit de buidel en legde de rest weer in de kist van de chais.
Volgens Jan Tennus en diens vrouw, die uit Burumerland kwamen, ontmoette Oeble hen ongeveer half tien 's avonds vlak over de Zwarte Tille. Dit was maar vijf minuten lopen verder. De getuige concludeerde dat Oeble dus een uur met het rijtuig op dat kleine stuk weg had zoekgebracht. Hij wist verder niets, sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende haar eigenhandig. Bergum, 9 september 1795. Gerrit Johannes.
Jan Gerrits, ongehuwd en koopman te Bergum, in zijn 26 e levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat hij afgelopen maandagavond,7 van deze maand, omstreeks acht uur bij Aldert Pieters kwam, kastelein in het Zwartkruis onder Bergum. Onderweg hoorde hij al behoorlijk veel rumoer en getier bij het huis. Nieuwsgierig naar wat daar gebeurde ging hij in de stoep - het portaal - van het huis zitten en kocht een roemer jenever. Johannes Tjibbes, die naast Aldert woonde, zat er ook. De getuige vroeg hem wat er aan de hand was. Hij kreeg als antwoord dat Johannes, nadat hij had gezien dat de vrouw van Aldert en Gerrit Johannes een geschil
Omdat Aldert niet thuis was, was hij daarheen gegaan. Terwijl zij daar zaten, stond voor de deur een sjees . Daarbij stonden Oeble Beernts en Gerrit Johannes, beiden uit Buitenpost, die ermee waren gekomen. Zij leken telkens op het punt te staan te vertrekken. Gerrit Johannes was al een of twee keer op de sjees gegaan en stapte er vervolgens weer af. Oeble zei telkens dat zij eerst nog een borreltje brandewijn moesten hebben.
Uiteindelijk reden Oeble en Gerrit Johannes weg. De anderen gingen samen opnieuw zoeken, nog diezelfde avond. Terwijl zij daarmee bezig waren, reed een ruiter hun voorbij naar Buitenpost. Niet lang nadat Oeble en Gerrit waren weggereden, kwam Gerrit alleen te voet terug. Hij vroeg of er ook ruiters waren geweest. Zij antwoordden van niet, behalve die ene. Gerrit ging met hen naar binnen. Zij bespraken dat Oeble misschien zou terugkomen om het geld te halen. Daarom besloten zij dat Gerrit buiten bij een hoop takkenbossen zou gaan liggen om op te letten. Gerrit lag daar nauwelijks of hij snurkte zo hard dat zij hem binnen konden horen. Hij was behoorlijk dronken. Zij hadden hem naar de stal gesleept.
Daar waren Oeble Beernts en Gerrit Jakobs... Hun sjees en paard stonden voor de deur. Johannes ging in de stoep zitten. Oeble en Gerrit waren allebei dronken, vooral de laatste. Zij maakten nogal wat drukte, voornamelijk doordat Gerrit Johannes zijn vertering niet wilde betalen. Jan Gerrits kwam ook bij Johannes in de stoep. Hij had het lawaai eveneens van een afstand gehoord.
Op hun aandringen wilde Gerrit Johannes uiteindelijk betalen. Hij ging op de sjees, haalde zijn geldbuidel uit de kist en nam er voldoende geld uit. Hij betaalde de vertering en deed de rest weer in de kist van de sjees. Nadat zij nog wat hadden getreuzeld, zouden zij ten slotte vertrekken. Maar toen Gerrit op de sjees ging, keek hij eerst nog eens in de kist of zijn geld er nog was. Hij ontdekte dat het ontbrak. Johannes en Gerrits doorzochten ook de kist en de sjees om te controleren of dit waar was. Zij vonden geen geld.
Gerrit Johannes ging daarom buiten bij de hoop takkenbossen liggen om op te letten. Maar hij lag er nauwelijks of hij viel in slaap. Hij snurkte zo hard dat zij hem binnen konden horen. Omdat zij deze schildwacht zo nutteloos vonden, brachten zij hem naar het stro in de stal om zijn roes uit te slapen.
Aldert Pieters is kastelein in het Zwart Kruis aan de Zomerweg in Bergum, in zijn vierenvijftigste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en ondervraging verklaarde hij het volgende. Toen hij afgelopen maandagavond thuiskwam, zaten Johannes Tjibbes en Jan Gerrits in zijn stoep. Voor de deur stonden een paard en een sjees waarmee Oeble Beernts en Gerrit Johannes waren gekomen. Die stonden erbij.
Oeble en Gerrit vertrokken uiteindelijk. Al enkele minuten later, terwijl Aldert en de anderen opnieuw in de dobbe en de omgeving zochten, kwam Gerrit Johannes te voet terug. Hij vroeg of er ook ruiters waren geweest. Zij antwoordden dat zij geen andere hadden gezien dan die ene, die zojuist voorbij was gereden. Omdat zij wegens de duisternis toch niet meer konden zoeken, gingen zij samen naar binnen. Zij dachten dat Oeble mogelijk weer zou komen om het geld te halen, als hij het ergens daar had verborgen. Daarom ging Gerrit Johannes buiten bij de hoop takkenbossen liggen om op te letten. Hij viel echter meteen in slaap en snurkte zo hard dat zij hem binnen konden horen. Omdat hij als bewaker nutteloos was, brachten zij hem naar het stro om uit te slapen.
Verder verklaarde Aldert dat hij de volgende ochtend vroeg samen met Gerrit Johannes ging kijken of zij sporen konden vinden. Uiteindelijk vonden zij het spoor van een sjees dat het wilde pad opliep, maar na slechts enkele passen weer omkeerde en terugliep. Bij het hek van Dirk Jeens' land, tussen Alderts huis en de pijp..., konden zij ook duidelijk zien dat de sjees had gestaan en weer was omgedraaid. Vandaar stonden langwerpige, smalle voetafdrukken naast de sloot op de weg.
Antje Alberts is een ongehuwde jonge vrouw, in haar zeventiende levensjaar. Zij woont bij haar vader Aldert Pieters, kastelein in het Zwart Kruis aan de Zomerweg onder Bergum. Na oproeping en ondervraging verklaarde zij het volgende. Maandagmiddag kwamen Oeble Beernts en Gerrit Johannes met de sjees bij haar thuis. Zij hadden daar de hele middag rondgetreuzeld. Kort na hun komst ging Antje naar de tuin. Toen zij terugkwam, vond zij hen daar nog. Vervolgens ging zij weer weg om te melken. Hun paard stond voor de sjees. Toen zij terugkwam, waren zij er nog steeds. Gerrit was toen al behoorlijk dronken.
Uiteindelijk vertrokken deze mannen omstreeks half negen 's avonds. Na enkele ogenblikken kwam Gerrit Johannes weer bij Antje en de anderen, terwijl zij nog samen in de dobbe en elders zochten. Hij vroeg of er geen ruiters waren geweest. Hij kreeg als antwoord dat zij geen andere hadden gezien dan die ene, die hun zojuist achterna was gereden.
Omdat zij door de duisternis niet meer konden zoeken, gingen zij naar binnen. Gerrit Johannes ging toen buiten bij de takkenhoop staan om op te letten of Oeble soms weer zou komen om het geld te halen. Deze schildwacht viel echter snel in slaap en snurkte zo hard dat zij hem binnen konden horen. Daarom brachten zij hem naar binnen in het stro om zijn roes uit te slapen.
Ik verklaar dat Oeble Beernts en Gerrit Johannes op maandagmiddag bij ons aan huis kwamen met een sjees .
Uiteindelijk gingen deze mannen omstreeks half negen ’s avonds op reis. Maar na enkele ogenblikken kwam Gerrit Johannes weer bij mij terug, terwijl wij nog samen in de dobbe en op andere plaatsen naar het geld zochten.
Daarna ging Gerrit Johannes buiten het huis bij de takkenbos staan om op te passen of Oeble misschien weer zou aankomen om het geld te halen.
Enige tijd daarvoor had Johannes Tjibles, die naast Aldert woonde, mij ook al gevraagd wat er te doen was. Ik antwoordde dat ik had gezien dat de huisvrouw van Aldert en Gerrit Johannes ruzie hadden.
Uiteindelijk gingen Oeble en Gerrit Johannes weg. Wij gingen toen samen nog eens zoeken, maar vonden niets.
Daar waren Oeble Beernts en Gerrit Johannes. Hun sjees en paard stonden voor de deur.
Ik hoorde dat Gerrit Johannes de rekening niet wilde betalen. Ook kwam Jan Gerrits bij ons in de stoep.
Jan Gerrits had het lawaai blijkbaar van een afstand gehoord. Hij drong er uiteindelijk bij Gerrit Johannes op aan dat hij de rekening zou betalen.
Gerrit Johannes ging daarop naar de sjees. Uit de kist nam hij zijn buidel . Daaruit haalde hij genoeg geld om de rekening te betalen. Daarna deed hij de buidel met de rest van het geld weer in de kist van de sjees.
Daarom ging Gerrit Johannes buiten bij de buitentafelbanken liggen om op te passen. Maar hij lag daar nog maar nauwelijks, of hij viel in slaap en snurkte zo hard dat wij hem in huis konden horen.
Afgelopen maandagavond kwam ik thuis. Bij mijn stoep zaten Johannes Tjibles en Jan Gerrits. Voor de deur stond een paard met een sjees . Met die sjees waren Oeble Beernts en Gerrit Johannes gekomen.
Ik zag dat Gerrit Johannes bij de sjees stond. Hij ging in de sjees en haalde uit een bundel met geld acht goudguldens. Die bundel lag in de kist van de sjees. Daarna ging hij met het geld het huis in om het gelag te betalen. Dat was de rekening voor wat er in de herberg was gedronken.
Uiteindelijk vertrokken Oeble en Gerrit weer. Enkele minuten later zochten wij nog eens in de dobbe en in de omgeving daarvan. Toen kwam Gerrit Johannes te voet weer bij ons terug.
Gerrit Johannes ging daarom weer naar buiten. Hij ging bij de buitentafelbanken liggen om op te passen. Maar hij viel meteen in slaap. Hij snurkte zo hard dat wij hem binnen in huis konden horen.
De volgende morgen ging ik vroeg met Gerrit Johannes kijken of wij een spoor konden vinden.
De zaak begon met Gerrit Johannes, een ongehuwde koopman van 25 jaar. Hij woonde op dat moment bij Oeble Beernts in Buitenpost . Op de zevende van de maand had Gerrit bij notaris G. Wilhelmy in Bergum een bedrag van 250 pond ontvangen van Atze Oebles, een boer uit Garijp .
Na de betaling ging Gerrit Johannes eerst wat drinken in het huis van Johannes Lodema. Het geld werd opgeborgen in de kist van de sjees . Zo’n sjeeskist was een opbergkist in of bij het rijtuig. Daarin kon men geld, bagage of andere spullen bewaren.
Bij het Zwartkruis gaf Gerrit Johannes het geld tijdelijk in bewaring aan de vrouw des huizes. Dat is een opvallend detail. De vrouw van de kastelein had blijkbaar ook een praktische rol in de herberg. Reizigers kwamen er niet alleen om te drinken of te rusten, maar vertrouwden de mensen van de herberg soms ook waardevolle spullen toe.
Jan Gerrits, een ongehuwde koopman uit Bergum, legde ook een verklaring af. Hij verklaarde dat Johannes Tjibles naast Aldert Pieters woonde. Hij had gezien dat Oeble Beernts met de kist bezig was terwijl Gerrit Johannes binnen was. Ook had hij gehoord dat Oeble geld in zijn zak had.
Gerrit Raitsma — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Afgelopen zaterdag bezocht hij haar. Gezien de omstandigheden maakte zij het redelijk goed. Hij beoordeelde haar voorlopig nog niet in staat tot het voeden van haar kind. Verder wist hij niets. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende. Oudkerk , 11 januari 1770; A. Noordenbos. Ambtelijk slot van dezelfde datum; Gerrit Raitsma en G. Wilhelmi.
Zij zei zich met niemand anders te hebben opgehouden en niet in staat te zijn de haar opgelegde boete te betalen. Verder wist zij niets. Zij sloot haar verklaring na voorlezing. Oenkerk, 11 januari 1770. De handtekening schrijft Joukjen Folkierts. Ambtelijk slot voor ons, de nedergerechtsrechter en de klerk , dezelfde datum; Gerrit Raitsma en G. Wilhelmi.
Hij had het geld niet nageteld. Hij had het enige jaren geleden, ongeteld, ontvangen van zijn moeder, die nu bijna een jaar geleden overleden was. Sindsdien had het in de kist gelegen, die niet op slot was. Hij wist niet op welk tijdstip hij het geld en de zak was kwijtgeraakt en ook niet wie ze had genomen. Verder wist hij niets. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende. Bergum , 27 februari 1769; Palle Pijtters. Ambtelijk slot voor ons, de nedergerechtsrechter en klerk , dezelfde datum; Gerrit Raitsma en G. Wilhelmi.
Gerrit Reitsma — 17 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Informatie opgenomen door Gerrit Reitsma, mederechter van Tietjerksteradeel, als commissaris , op verzoek van de fiscaal van deze grietenij , vanwege zijn ambt, om te dienen zoals behoort.
Informatie opgenomen door mij, Gerrit Reitsma, voorzitter van het gemeentebestuur van Tietjerksteradeel, op verzoek van de fiscaal van dit deel, ambtshalve, om naar behoren te dienen.
Verklaringen voor de vervolgende overheid, opgenomen voor mij, Gerrit Reitsma, mederechter van Tietjerksteradeel, die hiervoor als commissaris optreedt op verzoek van de fiscaal van deze grietenij , ambtshalve , om te dienen zoals behoort.
Informatie opgenomen door Gerrit Reitsma, mederechter van Tietjerksteradeel en hier commissaris , op verzoek van de fiscaal van deze grietenij uit hoofde van diens ambt.
Informatie opgenomen door Gerrit Reitsma, mederechter van Tietjerksteradeel en hier commissaris , op verzoek van de fiscaal van deze grietenij uit hoofde van diens ambt, om te dienen zoals behoort.
Nieuwe informatie opgenomen door Gerrit Reitsma, president van het gemeentebestuur van Tietjerksteradeel, als commissaris , op verzoek van de fiscaal , rechterlijk ambtenaar van dit rechtsgebied, om te dienen waar nodig.
Informatie opgenomen door Gerrit Reitsma, mederechter van Tietjerksteradeel en hier commissaris , op verzoek van de fiscaal van deze grietenij , uit hoofde van diens ambt.
Informatie opgenomen door mij, Gerrit Reitsma, voorzitter van het gemeentebestuur van Tietjerksteradeel en in deze zaak commissaris , op verzoek van de fiscaal van dit deel, ambtshalve , om naar behoren te dienen.
Nieuwe informatie, opgenomen voor Gerrit Reitsma, president van het gemeentebestuur van Tietjerksteradeel, als commissaris , op ambtshalve verzoek van de fiscaal van deze grietenij .
Nieuwe informatie, opgenomen voor Gerrit Reitsma, president van het gemeentebestuur van Tietjerksteradeel, als commissaris , op verzoek van de fiscaal van deze grietenij , handelend ambtshalve , om naar behoren te dienen.
Informatie opgenomen door Gerrit Reitsma, mederechter van Tietjerksteradeel en hier commissaris , op verzoek van de fiscaal van deze grietenij , om te dienen zoals behoort.
Informatie opgenomen door Gerrit Reitsma, mederechter van Tietjerksteradeel, commissaris in deze zaak, op verzoek van de fiscaal , „Deen deele Rat off.", om te dienen zoals behoort.
Informatie opgenomen door Gerrit Reitsma, mederechter van Tietjerksteradeel, in deze zaak commissaris , op verzoek van de fiscaal , „Deen deele Rat. off.", om te dienen zoals behoort.
Verklaringen opgenomen voor mij, Gerrit Reitsma, president van de municipaliteit van Tietjerksteradeel, als commissaris op verzoek van de fiscaal van dit deel, rat officier, om te dienen zoals behoort.
Nieuwe informatie opgenomen door mij, Gerrit Reitsma, voorzitter - verbeterd uit 'medelid' - van het gemeentebestuur van Tietjerksteradeel, in deze zaak commissaris , op verzoek van de fiscaal van dit deel, ambtshalve , om naar behoren te dienen.
Verklaringen opgenomen voor mij, Gerrit Reitsma, president van de municipaliteit van Tietjerksteradeel, als commissaris op verzoek van de fiscaal van dit deel, rat officier, om te dienen zoals behoort.
Nieuwe informatie, opgenomen voor Gerrit Reitsma, president van het gemeentebestuur van Tietjerksteradeel, als commissaris , op ambtshalve verzoek van de fiscaal van deze grietenij .
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Dirk weet verder niets en sluit zijn verklaring na voorlezing. Afgelegd voor het nedergerecht en de getuige- klerk , bij de getuige thuis, 29 september 1766. Gerrit Ritsma en P. Wilhelmi.
Op 12 december 1771 werden de verklaringen van Allert en Doetje in Bergum vastgelegd. Beiden waren opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarden de waarheid te spreken. Na het voorlezen bevestigden zij hun verklaringen. Allert ondertekende zelf. Doetje kon niet schrijven en zette haar handmerk . De stukken werden vastgelegd door mede-rechter Gerrit Ritsma en baljuw Sminia.
Gerrit Rottes Hoek — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
De belendingen waren: de Nieuweweg aan de oostzijde, de Zomerweg aan de zuidzijde, de heer W. H. van Haersma en anderen aan de westzijde, en Gerrit Rottes Hoek aan de noordzijde.
Hebbende de Nieuweweg ten oosten, de Zomerweg ten zuiden, de Heer W. H. van Haersma en anderen ten westen, Gerrit Rottes Hoek ten noorden.
Daarop ging Jorrit naar Pitter Jans in Bergum , potschipper en handelaar in oud ijzer. Daar vond hij zijn bijl en de kruk van de slijpsteen. Pitter zei dat hij deze van Gerrit Sijmens had gekocht: de bijl voor twee stuivers en de kruk tegen één stuiver per pond . Pitter had de bijl en de kruk aan het gerecht gegeven. Toen deze vandaag aan Jorrit werden getoond, verklaarde hij met volle zekerheid dat zij van hem waren. Hij weet niet wie ze van hem heeft gestolen en evenmin waar de slijpsteen is gebleven. Hij weet verder niets, sluit zijn verklaring na voorlezing en tekent zelf. Bergum, 27 januari 1766. Jorrit Jacobs.
Hiske legde op 7 januari 1803 in Bergum een verklaring af over de gebroken ruiten, de openstaande deuren en de vele verdwenen voorwerpen. Daarbij noemde ze het zilveren horloge van Gerrit Thomas, een zoon van de weduwe.
Een ouderwets zilveren zakhorloge van Gerrit Thomas, zoon van de weduwe, dat in een muurvak bij het voeteneinde van Hiskes bed had gezeten.
Gerrit Wiebes Bilker was boer in Wijns. In de nacht van 7 op 8 augustus 1803, tussen half twaalf en vier uur, verdwenen goederen uit een kamer in zijn huis. Volgens zijn verklaring was iemand door een schuifraam naar binnen gegaan dat niet met de pen was vastgezet.
Gerrit Wijbrens, tijdelijk schoolmeester te Suameer en nu inwonend bij kastelein Abele Wijbrens Keuning, 26 jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij op de 14de tussen acht en negen uur 's morgens bij de haard zat en een gesprek hoorde tussen de koopman die zich Jurjen Koning noemde en Janke Andrijs, de vrouw van de kastelein, bij wie de koopman die nacht had gelogeerd.
Gerrit Wilhelmy — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Voor Gerrit Wilhelmy, keizerlijk notaris, wonende te Bergum, kanton Bergum, arrondissement Leeuwarden , departement Friesland, en in aanwezigheid van de hierna genoemde getuigen.
Voor Gerrit Wilhelmy, keizerlijke notaris, wonende te Bergum, kanton Bergum, arrondissement Leeuwarden, departement Friesland, met getuigen hierna benoemd, getuigen.
Voor Gerrit Wilhelmy, openbaar notaris, wonende te Bergum, kanton Bergum, arrondissement Leeuwarden , provincie Friesland, met de hierna genoemde getuigen.
Voor Gerrit Wilhelmy, openbaar notaris, wonende te Bergum, kanton Bergum, arrondissement Leeuwarden, provincie Friesland, met getuigen wordende hierna benoemd.
Pregtje Hendriks, echtgenote van Gerrit Zakes, landbouwer te Suameer , in haar vijfendertigste levensjaar, is verschenen, beëdigd en ondervraagd. Gistermorgen tussen elf en twaalf uur ging zij naar de heide om daar zoden op te maken; haar man was aan het maaien. Om ongeveer vier uur 's avonds kwam zij thuis. Het westelijke venster in de gevel stond open. Bij haar vertrek had zij dat venster, de deuren en alle overige vensters goed gesloten.
Gerryt Martinus — 6 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Afzonderlijke verklaring van de gedetineerde Gerryt Martinus.
Gerryt Martinus woont in Oostermeer en is naar zijn beste weten in zijn zeventiende levensjaar. Na verhoor en ondervraging verklaart hij dat hij niets weet van de woninginbraak die op 13 december 1737 bij Rinse Sijtses in Oostermeer is gepleegd en dat hij daaraan op geen enkele manier schuldig is.
Afzonderlijke verklaring van de gedetineerde Gerryt Martinus.
Gerryt Martinus woont in Oostermeer en is naar zijn beste weten in zijn zeventiende levensjaar. Na verhoor en ondervraging verklaart hij dat hij niets weet van de woninginbraak die op 13 december 1737 bij Rinse Sijtses in Oostermeer is gepleegd en dat hij daaraan op geen enkele manier schuldig is.
Afzonderlijke verklaring van de gedetineerde Gerryt Martinus.
Gerryt Martinus woont in Oostermeer en is naar zijn beste weten in zijn zeventiende levensjaar. Na verhoor en ondervraging verklaart hij dat hij niets weet van de woninginbraak die op 13 december 1737 bij Rinse Sijtses in Oostermeer is gepleegd en dat hij daaraan op geen enkele manier schuldig is.
Afzonderlijke verklaring van de gedetineerde Gerryt Martinus.
Gerryt Martinus woont in Oostermeer en is naar zijn beste weten in zijn zeventiende levensjaar. Na verhoor en ondervraging verklaart hij dat hij niets weet van de woninginbraak die op 13 december 1737 bij Rinse Sijtses in Oostermeer is gepleegd en dat hij daaraan op geen enkele manier schuldig is.
Afzonderlijke verklaring van de gedetineerde Gerryt Martinus.
Gerryt Martinus woont in Oostermeer en is naar zijn beste weten in zijn zeventiende levensjaar. Na verhoor en ondervraging verklaart hij dat hij niets weet van de woninginbraak die op 13 december 1737 bij Rinse Sijtses in Oostermeer is gepleegd en dat hij daaraan op geen enkele manier schuldig is.
Afzonderlijke verklaring van de gedetineerde Gerryt Martinus.
Gerryt Martinus woont in Oostermeer en is naar zijn beste weten in zijn zeventiende levensjaar. Na verhoor en ondervraging verklaart hij dat hij niets weet van de woninginbraak die op 13 december 1737 bij Rinse Sijtses in Oostermeer is gepleegd en dat hij daaraan op geen enkele manier schuldig is.
Geert Theunis, Sijbren Rommerts en Tijttje Jans verklaren over teruggevonden ijzerwerk en aankopen bij Gerst Pytters. Tijttje vertelt ook hoe zij weigerde een andere verkopersnaam op te geven.
Als eerste reden noemde de getuige de genoemde "lep of lod" spade uit de eerdere verklaringen in Achtkarspelen. Hij had die gevonden bij Froukje Fransen, vrouw van Feije Klazes, wonend op de Veenwoudsterwal onder Dantumadeel. Zij zei dat Gerst Pytters, de vrouw van Harmen Jans, ze had gebracht.
Volgens haar had zij daarvan voor vijfentwintig stuivers aan winkelwaren afgenomen. De getuige had de goederen tegen terugbetaling van vijfentwintig stuivers meegenomen, omdat hij ze als de zijne herkende.Als tweede reden noemde hij dat Sijbren Rommerts en diens vrouw hem hadden gezegd dat zij de goederen die vandaag aan de getuige waren getoond, hadden gekocht van Gerst Pytters, vrouw van Harmen Jans. Verder wist hij niets.
Sijbren Rommerts, arbeider op de Bergumerheide onder Bergum, in zijn 61ste of 63ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij naar zijn beste herinnering vier weken vóór de maand mei vier ijzeren ankers en een ijzeren stuk van een deur had gekocht van Gerst Pytters, vrouw van Harmen Jans, wonend onder Bergum. Samen kostten ze zestien stuivers.
Gerst Pytters had hem verteld dat zij de ankers en band had meegenomen van haar mans zuster op de Bergumer Nieuwstad. Die zou ze van een huisberg hebben gesloopt. De genoemde ankers en band waren hem vandaag door de drost getoond.
Hij verklaarde dat dit de stukken waren die hij van Gerst Pytters had gekocht. Verder wist hij niets. Na duidelijke voorlezing plaatste hij zijn handmerk te Bergum op 25 mei 1806.
Tijttje Jans, vrouw van Sijbren Rommerts, wonend onder Bergum, in haar 57ste levensjaar, verklaarde onder ede dat haar man enige tijd geleden vier ijzeren ankers en een ijzeren stuk had gekocht. Zelf had zij in de afgelopen week een schakel uit een ploeg en een schakel uit een anker voor twee stuivers gekocht van Gerst Pytters, vrouw van Harmen Jans. Zij wist niet hoeveel haar man voor zijn ijzerwaren had betaald.
Voordat zij de ijzerwaren kocht, had zij Gerst Pytters gevraagd waar die ze vandaan had. Die antwoordde dat zij ze had gekocht van haar mans zuster op de Bergumer Nieuwstad. Maar woensdagavond kwam Gerst Pytters opnieuw bij de getuige thuis.
Gerst Pytters antwoordde: "Dat is stront. Zeg maar dat je het van Liebbe Kuijper te Bergum hebt gekocht." De getuige zei: "Dat zeg ik niet. Ik zal de waarheid zeggen." Verder wist zij niets.
Heine Eijlarts woont in Bergum , maar houdt zich sinds afgelopen zaterdag op bij Ytje Folkerts, weduwe van Jan Gerbens, in Suameer bij de oude dam. Hij is in zijn 62ste levensjaar (ongeveer 61). Zijn tweede vrouw Gertie Jans is ruim een halfjaar geleden overleden. Ongeveer zes weken geleden verloofde hij zich met Antje Geerts, dochter van Geeske Jans, een volle zus van zijn overleden vrouw Gertie Jans.
Sinds zaterdag hebben Heine en Antje bij Ytje Folkerts samen in één bed geslapen en seksueel met elkaar verkeerd. Heine meent dat het huwelijk met de dochter van de zus van zijn overleden vrouw toegestaan zou zijn, omdat hij bij Gertie Jans geen kinderen heeft verwekt. Hij bevestigt zijn voorgelezen verklaring met zijn gewone handmerk , Bergum , 14 september 1740, Heine Eijlarts.
Antje Geerts woonde tot mei 1740 bij Oege Douwes in Tietjerk en verblijft nu bij Ytje Folkerts, weduwe van Jan Gerbens, in Suameer bij de oude dam. Zij is in haar 32ste levensjaar (ongeveer 31). Haar overleden moeder Geeske Jans was een volle zus van haar overleden tante Gertie Jans, vrouw van Heine Eijlarts in Bergum . Haar tante stierf ongeveer driekwart jaar geleden. Antje zegt dat zij afgelopen zaterdag acht weken met Heine verloofd was; Heine noemt ongeveer zes weken.
Gertje Douwes woont bij haar vader Douwe Geerts te Eestrum en is in haar 17e levensjaar. Zij wordt verhoord. In een septembernacht lag zij in bed en hoorde zij gerommel in de kelder.
Gertje Jans — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Gertje Jans, een dienstmeid in haar drieëntwintigste levensjaar, vond haar Hollandse kistje achter het huis terug, open en leeg. Zij miste vijf hemden, waaronder twee nieuwe, een blauwbont gekleurde schortdoek , twee hele en twee halve roodbont gekleurde doeken en enkele lappen. Zij wist niet wie de diefstal had gepleegd.
Op 7 september 1781 kwam een vrouw genaamd Hylkjen Oebles bij Gertje Jans in Oostermeer . Gertje was getrouwd met Willem Annes en was in haar vijftigste levensjaar. De bezoekster zei dat zij uit Kollum kwam en met het Oostermeerse schip naar Leeuwarden wilde varen.
Ebele Wijbes en Gertje Lautenbach woonden onder Bergum , aan de kant van Veenwouden . In november 1763 legden zij ieder een verklaring af over verdwenen sieraden.
Gertje Lautenbach
Gertje Lautenbach, vrouw van Ebele Wijbes, wonend onder Bergum aan de kant van Veenwouden en in haar 22ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij ongeveer drie weken eerder uit haar kabinet een gouden ring en een gouden punthaak had vermist. Afgelopen zaterdag had zij ontdekt dat uit dat kabinet haar gouden kroontje met drie strengen rode koralen ontbrak.
Verder vertelde zij dat enige tijd eerder bij haar thuis een vrouw was geweest, Lanke alias Jantje Jans genaamd. Die was ook afgelopen donderdag en vrijdag bij haar thuis gekomen. Het leek erop dat zij zich ondertussen van de sleutel had bediend die op het kabinet lag. Gertje kon niet met zekerheid zeggen wie zich aan de diefstal had schuldig gemaakt. Meer kon zij er niet over zeggen. Na voorlezing sloot zij haar verklaring af en ondertekende die: Gertje Lautenbach. Bergum, 29 november 1763.
Attje was de weduwe van Oege Siekles. Zij werkte samen met Atte Wijbrens en Gertje Rieners.
Gertje Rieners herkent Pijtter Wijbrens
Gertje Rieners, de vrouw van een meestertimmerman in Oenkerk, stond op de hooibult. Zij zag iemand bonen plukken en in een zak stoppen. Eerst dacht zij dat het iemand was die voor de weduwe plukte. Daarna herkende zij Pijtter Wijbrens, de buurman. Zij zei:
Gertje Yssches, echtgenote van Jan Sijmens, wonende bij het Huis ter Heide onder Bergum, naar haar beste weten in haar 31ste of 32ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigt dat gisteravond omstreeks tien uur, toen haar man in bed lag en zij nog op was, iemand aan haar huis kwam en riep dat de deur geopend moest worden. Zij weigerde dat. Nadat de persoon eerst bij de voordeur was geweest, kwam hij bij de achterdeur en wilde die open hebben. Zij hield de deur dicht om dat te verhinderen. Hij stootte de achterdeur echter met geweld open. De ‘neus’ sprong daarbij uit het kozijn en één kant van de onderste deur brak stuk. Zij riep haar man om hulp, opende de voordeur en riep ook daar om hulp. Vervolgens zag zij de nu gevangene Johannes Pijtters voor de deur. Zij greep hem bij zijn rok en schoof hem terug uit het voorhuis. Gosse Douwes, die te hulp kwam, nam hem bij de arm en kreeg hem met goede woorden weg. Na dit gebeurde was de getuige zeer aangedaan. Met haar kind op de arm ging zij bij de kraam voor de herberg van het Huis ter Heide staan. Terwijl zij daar stond, kwamen Doede Egberts, zijn vrouw en een jongeling uit de herberg naar de kraam. Doede zei:
In april 1798 werd in het huis van Getje Oenes op de Heidstreek onder Bergum een boelgoed gehouden. Daarna waren een handkorf met bollen en een stuk gerookt spek verdwenen. Haar zoon Jelle Marks legde op 14 april een verklaring af. Getje en Leonardus Spelter werden op 18 april gehoord. Hun verklaringen werden in Bergum opgenomen.
Jelle verklaarde dat de handkorf met bollen en het gerookte spek uit het huis van zijn moeder Getje Oenes, weduwe van Mark Jelles, waren weggenomen nadat het boelgoed was afgelopen. Hij plaatste de vermissing op de voorafgaande avond.
De verklaring van Getje Oenes, 18 april 1798
Getje Oenes was de weduwe van Mark Jelles. Zij woonde op de Heidstreek onder Bergum en was volgens haar verklaring in haar 71ste levensjaar. Ook zij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd.
Bij de Bergumerdam lag in maart 1800 een schip van Gijsbert Johannes, een schipper uit Stavoren. Hij merkte dat ongeveer een last haver uit de lading was verdwenen. In twee verklaringen beschreef hij wat hij had ontdekt en wat hij in de nacht vanuit zijn kooi hoorde. Een derde verklaring kwam van zijn knecht, Sent Jans uit Surhuisterveen. De daders werden niet aangewezen.
Gijsbert Johannes - 19 maart 1800
De 33-jarige Gijsbert Johannes woonde in Stavoren, maar zijn schip lag bij de Bergumerdam. In Bergum liet hij opschrijven dat er herhaaldelijk haver van boord verdwenen was.
Gijsbert verklaarde onder ede dat hij in de voorafgaande dagen op verschillende tijdstippen ongeveer een last haver uit zijn schip miste. Een last is een oude graanmaat; in de verklaring staat geen moderne omrekening. Hij kon niet zeggen wie de dader of daders waren. De verklaring werd op 19 maart 1800 in Bergum voorgelezen. Hij ondertekende als Gijsbert Johannis.
Hij wist niet meer te vertellen dan dit. Hij zei niet dat hij iemand haver had zien wegnemen. Zijn nadere verklaring werd op 21 maart in Bergum voorgelezen en hij ondertekende als Gijsbert Johannis.
Trijntje Douwes, vrouw van timmerman Melle Uitzes in Suameer , is in haar 29ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Gisteren, 12 oktober, rond negen uur kwam het jonge meisje Grietje Gjalts bij haar aan huis. Grietje is een dochter van landbouwer Gjalt Andries in Suameer, maar woont bij Wijtske Harts.
Melle Uitzes, timmerman in Suameer, is in zijn 42ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Gistermorgen, 12 oktober, rond negen uur werd zijn vrouw Trijntje Douwes gehaald door het meisje Grietje Gjalts, dochter van landbouwer Gjalt Andries in Suameer.
Wijtske Harts, weduwe van Uitze Melles in Suameer, is in haar 74ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Gisteren, 12 oktober, rond negen uur kwam haar inwonende kleinkind Grietje Gjalts haar halen bij Gjalt Andries. Daar was Wijtske die morgen heengegaan.
Grietje Gjalts, dochter van landbouwer Gjalt Andries in Suameer, woont bij haar grootmoeder Wijtske Harts. Zij is in haar elfde levensjaar. Zij werd opgeroepen en ondervraagd. Op 12 oktober rond negen uur kwam zij thuis. Haar grootmoeder was er niet. In de kamer zag zij een vrouw die zij niet kende.
Gjalt Gerrijts Reitsma, landbouwer in Hardegarijp, is in zijn 66ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij dat hij op 11 mei tussen ongeveer zes en zeven uur 's morgens merkte dat de schuiframen en vensters van de voorkamer van zijn huis met geweld waren geopend.
Klaas Pieters, veenbaas onder Bergum, 53 jaar oud, verklaart na oproeping, beëdiging en verhoor dat hij de twee steekijzers, een leppe, een grijpe, een leyke, een paar baggelborden en de grenen plank die hij van de zolder van Pieter Rykeles heeft gehaald, in aanwezigheid van Tjipke Douwes, die hij meteen erbij haalde, als zijn eigendom heeft herkend en daarbij blijft. Gjalt Reins, huisman te Roodkerk, die hem woensdag 23 juni passeerde, liet hij bij zich komen om te tonen dat de gereedschappen met zijn letters en die van zijn overleden vader waren gemerkt en hem toebehoorden. Vervolgens ontbood hij dorpsrechter L.G. Laurman van Oudkerk en verklaarde ook aan hem dat hij de gereedschappen als de zijne herkende.
De goederen getoond aan Gjalt Reins en dorpsrechter L.G. Laurman; na die confrontatie zou Pieter Rykeles het eigendom hebben erkend.
Op 27 juni werd Klaas Pieters opnieuw gehoord. Hij noemde Gjalt Reins uit Roodkerk en dorpsrechter L.G. Laurman uit Oudkerk, aan wie hij de gereedschappen en de merken had getoond. Volgens Klaas erkende Pieter Rykeles toen dat de goederen hem toebehoorden. Een uiteindelijke rechterlijke beslissing is in deze stukken niet opgenomen.
Gjalt Reitsma — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Na een brand bij het gezin van Gjalt Reitsma in Hardegarijp waren goederen uit het binnenhuis gered en opgeborgen. Later bleek een groot aantal kostbaarheden te ontbreken. Op 13 september 1798 legden Gjalt, zijn echtgenote Jeltje Ypes Faber en Dieuke Ritsma hierover afzonderlijk een verklaring af.
Gjalt Reitsma was boer te Hardegarijp, in zijn 56ste levensjaar. Na oproeping, verhoor en beëdiging verklaarde hij dat de volgende voorwerpen, die bij de brand uit het binnenhuis waren gered, nu vermist werden:
Na duidelijke voorlezing ondertekende Gjalt met "Gjalt Reitsma". De akte werd op 13 september 1798 te Bergum opgemaakt.
Jeltje Ypes Faber was de echtgenote van Gjalt Reitsma en volgens de akte in haar 50ste levensjaar. Ze werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd . Zij verklaarde dat de volgende goederen, die na de brand waren opgeborgen, vermist werden:
Hij weet niet wie daaraan schuldig is. Na voorlezing ondertekent hij op 11 mei 1808 in Bergum : Gjalt Reitsma.
Sjoukje Gjalts Reitsma, dochter van Gjalt Reitsma, woont bij haar vader in Hardegarijp en is in haar 23ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart Sjoukje dat zij op 11 mei tussen ongeveer zes en zeven uur 's morgens in het huis van haar vader ontdekte dat twee schuiframen en vensters van de voorkamer van buitenaf met geweld waren geopend.
Gjalt Uilkes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Jitske Sjoerds, de vrouw van arbeider Gjalt Uilkes, woonde in het West van Bergum. Zij was naar eigen herinnering in haar 37ste levensjaar. Als arbeidster en baker (kraamverzorgster) werkte zij in het huis van Johannes Huis onder Bergum.
Hij ging naar de meid in de keuken en vertelde wat hij gevonden had. Zij ging naar het achterhuis en haalde het genoemde kledingstuk. Samen met de meid en een andere knecht, Gjalt Uilkes, onderzocht hij het. Naast de oude witte lap en de koperen horlogekast vonden zij in een andere zak een zilveren horloge dat geheel gebroken was en waarvan het uurwerk eruit was geraakt, met een stuk stalen ketting dat met bindgaren was samengebonden.
Hij was uit de schuur gekomen. Kort daarna kwamen knecht Roel Durks en arbeider Gjalt Uilkes in het buitenhuis. Ook zij roken brand. Met hen zocht zij en vond in de schuur bij het hooi een klein vuur op de grond. Daar lag los hooi op, alsof het erop was gegooid. Zij doofden het meteen.
Gjalt Uilkes
Gjalt Uilkes, arbeider bij landbouwer Durk Jeens in Bergum, is in zijn 40ste of 48ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op 12 april rond zes uur 's avonds ging hij het buitenhuis binnen. Hij ontmoette meid Janke Fokkes, die zeer ontsteld was en hem vertelde dat in het kledingstuk van Aebele Binnes een holle koperen horlogekast met. meer goederen zaten.
Aebele antwoordde dat hij niets kon ruiken. Gjalt zocht meteen met knecht Roel Durks en anderen. In de schuur op de grond bij het hooi vonden zij een klein, glimmend vuur. Hij en anderen doofden het vuur. Hij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 13 april 1809: Gjalt Uilkes.
Zij riepen de buren en haalden hulp. De getuige vertrok. Hij sloot zijn verklaring na duidelijke voorlezing en zette zijn handmerk te Bergum op 25 april 1808. Gjolt Douma; G.G. Reitsma, plaatsvervanger.
Bintje Baukes, weduwe van Jan Jans Sapperstia, wonend aan het einde van de Leegweg te Bergum en 65 jaar oud, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat gisteren, de 24ste, om ongeveer zes uur 's avonds drie mannen bij haar kwamen: Roel Aukes, zoon van Auke Roelofs zandpranger , wonend in een schip; Brant Sjoerds, zoon van Sjoerd Mijnheer, wonend in de Rottevalle; en schippersknecht Gjolt Douwes, die met zijn werkgever en schip aan Bergumerdam lag om te laden Zij eisten jenever.
Maayke Jans, dochter van Bintje Baukes, inwonend bij haar moeder te Bergum en in haar 21ste levensjaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat gisteren, zondag 24 april, om zes uur drie mannen kwamen: Roel Aukes, zoon van Auke Roelofs zandpranger; Brant Sjoerds, zoon van Sjoerd, ongehuwde schipper in de Rottevalle; en Gjolt Douwes, knecht bij een schipper die aan Bergumerdam lag om te laden Zij vroegen jenever en dronken die.
Gjolt Douwes
Gjolt Douwes, schippersknecht bij schipper Rommert Pytters, die met zijn schuit aan de dam te Bergum lag om te laden, in zijn 20ste levensjaar, verscheen en werd ondervraagd. Hij verklaarde dat hij gisteren, zondag 24 april, tussen zes en zeven uur met Roel Aukes en Brant Sjoerds bij Bintje Baukes aan het einde van de Leegweg kwam.
Brant Sjoerds, schipper met zijn schip aan Bergumerdam, in zijn 28ste levensjaar, was ondervraagd en beëdigd. Hij zei dat hij gisteren, zondag 24 april, tussen zes en zeven uur 's avonds met Roel Aukes, zoon van Auke Roelofs, en schippersknecht Gjolt Douwes naar het huis van Bintje Baukes Sapperstia aan het einde van de Leegweg te Bergum was gegaan om een borrel te drinken. Nadat zij jenever hadden gedronken en betaald, bestelde Roel nog een halve mingel jenever.
Zij dronken daarvan ongeveer de helft. Roel ging enige tijd naar een ander huis aan de overkant van de weg en kwam daarna terug. Hij dronk de rest met de getuige en Gjolt Douwes op. Tegen Gjolt Douwes werd gezegd dat zijn vader was opgehangen. Roel maakte veel rumoer en dreigde het huis van Bintje in brand te steken en de ruiten te breken. Bintje verlangde zes stuivers voor iets wat hij had gebroken. Hij weigerde en betaalde een stoter; de getuige betaalde het resterende bedrag aan Bintje.
Er kwam iemand in huis. De getuige bleef nog kort en vertrok daarna. Nadat hij brood had gegeten, ging hij terug naar het huis van Bintje Baukes om te vragen hoe het met Janke ging. Hij trof daar chirurgijn mr. Smitz, die haar voor de tweede keer bezocht. Hij vertrok met Gjolt Douwes en Bauke Scheffer.
Bauke Scheffer, schippersknecht, woont in Bergum en is in zijn 24ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij dat hij op zondagavond 24 april in het huis van Bintje Baukes, weduwe van Jan Jans, tapster, in Bergum was. Tussen zes en zeven uur kwamen daar Roel Aukes, Brant Sjoerds en Gjolt Douwes, alle drie schippersknechten. De drie mannen vroegen jenever en daarna nog meer.
Roel Aukes, schippersknecht, woont bij zijn vader op het schip dat bij Bergum lag en is in zijn 22ste levensjaar. Hij verklaart dat hij op zondag 24 april tussen zes en zeven uur 's avonds met Brant Sjoerds en Gjolt Douwes naar het huis van Bintje Baukes, weduwe van Jan Jans, ging.
Hij liep met Gjolt de deur uit. Toen men bloed op de grond zag, werd Roel van buiten teruggehaald om te zien wat hij had aangericht. Hij kwam weer mee naar binnen. De getuige hielp met Brant en Gjolt Janke naar bed. De stoel waarop zij had gezeten was zo vol bloed dat het er volgens hem afgeschept kon worden. Vervolgens werd chirurgijn H.
Tjalling Klases, wonende op de Nieuwstad te Bergum , in zijn 28ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat Auke Sijmens, hoewel Gjolt Michiels hem namens de fiscaal had gewaarschuwd de provincie te verlaten, gisteravond tot na tien uur op de Nieuwstad te Bergum was gebleven. De mensen daar waren door zijn blijven zeer onrustig geworden, uit vrees dat hij iets kwaads zou doen. Auke had tegen de vrouw van de getuige, die nu in barensnood zat, gezegd dat hij bij zijn vertrek iets zou doen waar de mensen dinsdagochtend wel over zouden weten te spreken.
De mensen op de Nieuwstad waren zeer onrustig geworden doordat Auke gisteravond om tien uur nog in de herberg verbleef, hoewel Gjolt Michiels hem namens de fiscaal had gewaarschuwd te vertrekken. Men was zeer op zijn hoede en vreesde dat hij vóór zijn vertrek nog kwaad zou doen. Daarom werd zijn verblijf aan het gerecht gemeld. Tot geruststelling van de inwoners liet dat hem onmiddellijk in bewaring nemen. Hij wist verder niets, sloot na voorlezing zijn verklaring en tekende eigenhandig. Hij vermeldde geen verwantschap met Auke. Bergum, 1 juni 1756, Klaas Heeres.
Auke Sijmens, nu in bewaring, in zijn 47ste levensjaar, zei dat Gjolt Michiels hem inderdaad namens de fiscaal had gewaarschuwd te vertrekken. Omdat hij zijn zaken nog op orde moest brengen, had hij gisteren de provincie niet goed kunnen verlaten. Hij was van plan geweest afgelopen nacht de trek naar 't Strobes te nemen en zo buiten de provincie te komen.
Uilkjen werd vastgehouden en ondervraagd. Zij zei dat zij op de zondag van de Oostermeerster markt een klein kind van Sjoerd Harmens bij zich thuis had gehad. Zij had bij Goen Willems twee batisjes gehaald. Daarbij kwam zij langs Sjoerds huis.
Pijtter Ybeles, meestertimmerman in Oostermeer, in zijn 41ste levensjaar, begint een afzonderlijke verklaring. Hij en Goffe Albarts werkten in de zomer van 1758 aan het huis van Gerben Ybes, meesterbakker in hetzelfde dorp. Zij bespraken een maat die zij daar gebruikten. Gerben kwam dronken naar hen toe en vroeg wat zij met elkaar te bespreken hadden. Zij antwoordden: "Wij praten over ons eigen goed." Gerben schold Pijtter vervolgens met allerlei woorden uit. Pijtter legde zijn hand op Gerbens borst en zei: "Jij moet mij van het lijf blijven." Gerbens antwoord volgt op 000173.
Op zondag 5 december 1756 gingen Gerrijt Jans en de jonge Jacobus Harmens vanuit Oudkerk in een klein vaartuig het water op om vogels te schieten. Twee dagen later werden verschillende inwoners gehoord. Zij vertelden niet allemaal hetzelfde deel van het voorval: Jacobus was erbij toen het geweer afging; Goffe Aukes, Meint Hendriks en Jacob Sijes kwamen pas daarna.
Goffe Aukes
Goffe Aukes in Oudkerk , naar zijn beste weten in zijn 49ste levensjaar, vertelt dat hij afgelopen zondag, kort na twee uur, thuis zat. Hij hoorde Jacobus Harmens voor de deur van Sybe Sijtes roepen dat Gerrijt Jans zichzelf had geschoten en dat zij snel moesten komen helpen.
Meint Hendriks in Oudkerk, naar zijn beste weten in zijn 34ste levensjaar, vertelt dat hij afgelopen zondagmiddag kort na twee uur bij Goffe Aukes zat. Hij hoorde Jacobus Harmens bij Sybe Sijtes aan de deur roepen dat Gerrijt Jans zichzelf had geschoten en dat zij snel moesten komen helpen.
kort na twee uur had Sybe Sijtes hem gezegd dat Gerrijt Jans zichzelf had geschoten en gevraagd te helpen. Jacob, Goffe Aukes en Meint Hendriks vonden Gerrijt op de hoek van Eijsenga State Vinne. Een stukje bij hem vandaan lagen twee geweren. Op Jacobs vraag hoe het ongeluk was gebeurd, antwoordde Gerrijt:
Na onderzoek van uw brief en de verklaringen over Gerrijt Jans’ overlijden door een ongeluk hebben wij het volgende besloten. De overledene heeft bij zijn leven tegenover Goffe Aukes, Meint Hendriks en Jacob Sijes verklaard dat de gedetineerde volledig onschuldig was aan het ongeluk. Wij verzoeken en bevelen u uitdrukkelijk Jacobus Harmens uit zijn gevangenschap te ontslaan. Namens de raadsheren van het Hof van Friesland: B. Boscha, Leeuwarden , december 1756.
Op zondag 14 februari 1802 werd in Rijperkerk de kerkklok tweemaal geluid. Omstreeks negen uur in de ochtend bij het begin van de godsdienst en opnieuw om twaalf uur in de middag. Schoolmeester Geert Jans en dienstknecht Gooitsen Sydses legden daarover op 4 maart afzonderlijke verklaringen af.
Gooitsen Sydses
Gooitsen Sydses, dienstknecht bij Ate Klases te Rijperkerk, 21 jaar oud, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat Douwe Pieters uit Rijperkerk op zondag 14 februari 1802 om negen uur ’s morgens bij het begin van de godsdienst de klok te Rijperkerk heeft geluid. Verder hebben Andries Jans en Wopke Rienks diezelfde dag om twaalf uur ’s middags de klok daar eveneens geluid, op een geheel ongebruikelijk tijdstip. Na duidelijke voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende haar te Bergum op 4 maart 1802.
Gooitsen Sydses.
Gooitsen Sydses werkte als knecht bij Ate Klases in Rijperkerk. Beide getuigen tekenden hun verklaring op 4 maart 1802 in Bergum.
Gooitzen Sijdes vertelt over zijn verdwenen beddengoed, schoenen en proviand.
Gooitzen Sijdes
Gooitzen Sijdes, schuitvaarder te Rijperkerk en in zijn 26ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij afgelopen vrijdagavond, de 8ste, om ongeveer halfzeven met zijn schip in Rijperkerk aankwam. Hij sloot het vooronder met een slot en ging die avond weg.
In Kuikhorne werden in de nacht van 29 op 30 december 1801 bij drie landbouwers vensterruiten gebroken. Durk Johannes en Goortze Gaeles beschreven verdwenen lakens, hemden en andere textiel. Oeble Binnes miste een zijde spek uit de melkkelder . Het waren drie afzonderlijke aangiften.
Goortze Gaeles
Goortze Gaeles, landbouwer in Kuikhorne onder Bergum, is in zijn 30ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd. In de nacht van 29 op 30 december werden de glazen uit zijn keldervenster gebroken.
Zij had verder een mooi zilveren teelepeltie in haar hand, waarop zij met een mes schrobde, mogelijk om de letters eruit te halen. Er lagen ook drie gouden ringen bij haar en zij had een rits zilveren knopen. Daarna ging ik weg. Diezelfde ochtend omstreeks negen uur kwam Attje bij mij thuis. Ik sprak haar aan over de diefstal die de avond tevoren had plaatsgevonden bij Gosse Bruins en zijn vrouw te Bergum .
Zij zei ook niets te weten van de diefstal op 31 oktober van het afgelopen jaar bij Gosse Bruins en zijn vrouw. Die avond was zij niet de steeg bij Klaas Meinerts ingegaan en ook niet op het land van Minne Wierds geweest. Wel kon het zijn - zij wist het niet zeker - dat zij de volgende ochtend met een emmer op dat land water had gehaald. Zij wist zeker dat zij bij het terugkomen niets in haar schorteldoek had gehad. Zij ontkende dat zij op 1 november 1755 geld en goederen bij de haard had gesorteerd en zei niets te weten van zwarte kralen, een zilveren oorijzer, een telepeltie..., gouden ringen en zilveren knopen. Het kon zijn dat zij op de ochtend van 1 november 1755 bij Lutske Jans, huisvrouw van Wijger Joukes, in huis was geweest. Zij hadden daar echter geen woord gesproken over de diefstal van de voorgaande avond bij Gosse Bruins en zijn vrouw. Zij wist niets van het gesprek dat daar toen zou zijn gevoerd. Ook ontkende zij wat zij met Keij Toffeltje afgesproken zou hebben. Dat zij ooit gezegd had Jelle Albarts te willen bestelen, was volgens haar volledig verzonnen. Zij wist verder van geen van deze zaken en was volgens haarzelf in alles onschuldig. Na voorlezing sloot zij haar verklaring. Bergum, 13 april 1756.
Gosse Cornelis, wonend te Oostermeer, in het 42ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, getuigde dat het waar was dat op 31 januari laatstleden was ontdekt dat uit hun kleine kamer ontbraken: de zwarte rok en kamizool van serge van de getuige en een witte 'Heersdoek'. De rok was gevoerd met zwarte baai. Verder ontbraken de hoed en pruik van zijn vader, een koperen theeketel waarvan de klep van de tuit ontbrak, een tinnen 'half Vandeltie' en een stuk van een laken. De getuige weet in het geheel niet wie de genoemde goederen heeft gestolen, maar vermoedelijk is deze diefstal gepleegd tussen 29 en 30 januari, omdat zij op. op de 30ste van die maand de schuurdeuren open hadden gevonden, terwijl die de avond ervoor goed gesloten waren. De getuige weet niet hoe de dief in huis is gekomen, omdat nergens sporen van braak waren ontdekt. Omdat de getuige verder niets wist, werd de verklaring na voorlezing beëindigd en te Bergum op 12 februari 1767 ondertekend: gosse Corne les.
Gertje Yssches, echtgenote van Jan Sijmens, wonende bij het Huis ter Heide onder Bergum, naar haar beste weten in haar 31ste of 32ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigt dat gisteravond omstreeks tien uur, toen haar man in bed lag en zij nog op was, iemand aan haar huis kwam en riep dat de deur geopend moest worden. Zij weigerde dat. Nadat de persoon eerst bij de voordeur was geweest, kwam hij bij de achterdeur en wilde die open hebben. Zij hield de deur dicht om dat te verhinderen. Hij stootte de achterdeur echter met geweld open. De ‘neus’ sprong daarbij uit het kozijn en één kant van de onderste deur brak stuk. Zij riep haar man om hulp, opende de voordeur en riep ook daar om hulp. Vervolgens zag zij de nu gevangene Johannes Pijtters voor de deur. Zij greep hem bij zijn rok en schoof hem terug uit het voorhuis. Gosse Douwes, die te hulp kwam, nam hem bij de arm en kreeg hem met goede woorden weg. Na dit gebeurde was de getuige zeer aangedaan. Met haar kind op de arm ging zij bij de kraam voor de herberg van het Huis ter Heide staan. Terwijl zij daar stond, kwamen Doede Egberts, zijn vrouw en een jongeling uit de herberg naar de kraam. Doede zei:
Zeer waarschijnlijk dezelfde persoon: Gosse Hinnes, van benadeelde naar gerechtslid. Gosse is in 1782 huisman in Bergum, in zijn 35ste levensjaar. In 1796 woont hij in Bergum, is hij lid van het gerecht en in zijn 49ste levensjaar: veertien jaar later. In 1797 staat zijn naam bij de gerechtelijke attestatie. De leeftijden en plaats sluiten aan; zijn rol is niet telkens die van slachtoffer.
Gosse Hinnes is huisman te Bergum en in zijn 35ste levensjaar. Hij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen zondagochtend ontdekte hij dat uit zijn zomerwoning, die bij zijn huis stond en waarin destijds niemand sliep, een zilveren theelepeltje met de letters G H en een koperen tabaksdoos ontbraken.
Hij weet verder niets en ondertekent na voorlezing te Bergum op 8 oktober 1782. Handtekening: Gosse Hinnes. De attestatie vermeldt de mederechter en de secretaris, dezelfde plaats en datum. Ondertekend: Ratsma en J. Sminia.
Bergum 1796 - inbraak in het karnhuis van Gosse Hinnes
In de nacht van 12 op 13 oktober 1796 werd het glazen venster van het karnhuis naast de woning van Gosse Hinnes in Bergum met geweld uitgebroken. Op 13 oktober legden Gosse, zijn vrouw Maaijke Jans en hun dienstmeid Antje Cornelis afzonderlijk een verklaring af.
Gosse Hinnes
Gosse Hinnes woonde in Bergum. Hij was lid van het gerecht van Tietjerksteradeel en bevond zich in zijn 49ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd .
Gosse kon niet zeggen wie de inbraak had gepleegd. Na het voorlezen sloot hij zijn verklaring af en ondertekende hij met zijn eigen hand: Gosse Hinnes. Dit gebeurde te Bergum op 13 oktober 1796.
Maaijke Jans, de vrouw van Gosse Hinnes
Maaijke Jans was de vrouw van Gosse Hinnes, woonde in Bergum en bevond zich in haar 51ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd.
Antje Cornelis woonde en werkte als dienstmeid bij Gosse Hinnes in Bergum. Zij was in haar 22ste levensjaar. Zij werd ondervraagd en beëdigd.
De verklaring werd opgenomen voor Gosse Hinnes, volgens de akte lid van het gerecht van Tietjerksteradeel en aangewezen commissaris op verzoek van de fiscaal . Het gaat om dezelfde omgeving als in andere verklaringen uit Bergum en bij het oproepen van getuigen voor de rechtskamer in 1779 .
Maaijke was opgeroepen, ondervraagd en beëdigd . Gosse Hinnes, lid van de raad van Tietjerksteradeel, trad als commissaris op verzoek van de procureur-fiscaal op.
De ambtelijke ondertekening loopt door op het volgende blad, dat bij de daaropvolgende EA-6-batch is opgenomen. Daar staan Gosse Hinnes en een tweede naam die mogelijk P. Noormeulen luidt. Dat blad bevat geen nieuwe getuigenverklaring.
Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd . Gosse Hinnes, lid van de raad van Tietjerksteradeel, nam de verklaring op als commissaris op verzoek van de procureur-fiscaal .
Een arbeider zei dat hij argwaan had tegen Sake Hendriks, die als jongen diende bij Gosse Hinnes, huisman in het klooster te Bergum. De jongen was de vorige avond bij hen geweest en had het geweer op zijn schouders gehad. De getuige ging meteen naar Gosse Hinnes.
De jongen ontkende dat eerst heel stellig. Ten slotte bekende hij dat hij het had weggenomen en verborgen op een stuk land in een greppel, op een enige afstand van het huis van Gosse Hinnes. Hij zei dat hij het geweer 's nachts ergens anders wilde verbergen.
De getuige vond het daar en nam het mee. Daarna hoorde hij dat de jongen ook jonge bomen aan de andere knecht van Gosse Hinnes verkocht had. Hij bekeek die bomen en durfde een deel als de zijne te herkennen.
Dat gebeurde in aanwezigheid van de baas, de knecht, en de arbeider. Uiteindelijk bleek bij onderzoek dat er achter een klein bijgebouw bij Gosse Hinnes nog een veel grotere partij jonge bomen stond. De jongen erkende ook die te hebben genomen uit de kwekerij van de getuige in het klooster.
Sake Hendriks, als jongen in dienst bij, huisman te Bergum,14 jaar, verklaarde als gedetineerde dat hij op zondagavond 30 maart een schietgeweer had genomen uit een hok in de tuin van Okke Tiettes, tuinman te Bergum, in het klooster. Hij had het geweer verborgen in een greppeltje, op ongeveer een enige afstand van het huis van Gosse Hinnes. Hij was met Okke Tiettes naar die plaats gegaan, waarna Okke het geweer had meegenomen.
Binne Roels was huisman te Garijp en volgens de akte in zijn 92ste levensjaar. Hij was opgeroepen, ondervraagd en beëdigd . Gosse Hinnes, lid van de raad van de gemeente Tietjerksteradeel, nam de verklaring op in aanwezigheid van de secretaris, op verzoek van de provinciale fiscaal .
Nadat de verklaring duidelijk was voorgelezen, zette Binne Roels zijn eigen handtekening onder het verslag. De akte werd opgemaakt te Bergum op 27 mei 1798. Daaronder bevestigde raadslid Gosse Hinnes de aflegging in aanwezigheid van de secretaris.
Johannes Boonstra was 27 jaar oud, boer onder Garijp. Hij was opgeroepen, verhoord en beëdigd . De verklaring werd opgenomen door Gosse Hinnes, lid van de raad van Tietjerksteradeel, op verzoek van de procureur-fiscaal .
Na voorlezing ondertekende Johannes als "Johannes Eelkes Boonstra". Opgemaakt op 24 juli 1799, bevestigd door Gosse Hinnes en een secretaris.
Op 8 november legde Eeuwe in Bergum een beëdigde verklaring af. Gosse Hinnes, lid van de raad van Tietjerksteradeel, nam het verhoor af op verzoek van de procureur-fiscaal .
Na duidelijke voorlezing werd de verklaring ondertekend met de naam 'Eeuwe Dirks'. Gosse Hinnes en een secretaris zetten eveneens hun handtekening.
Engelbertus Haselhoff was 72 jaar oud. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd voor Gosse Hinnes, lid van de raad van Tietjerksteradeel, op verzoek van de provinciale fiscaal .
Na voorlezing ondertekende hij op 5 juni 1799 te Bergum als "Eng. Haselhoff, V.d.m. Roodkerk". De akte werd mede bevestigd door Gosse Hinnes en een secretaris.
In de kerstnacht van 1759 werd het gezin van boer Gosse Jogchums in Tietjerk wakker van geluid in huis. Gosse, zijn vrouw Jeltie Pijtters en hun kinderen Jetske en Jochum vertelden ieder wat zij hadden gehoord en wat daarna ontbrak.
Gosse Jogchums / Joghums
Gosse Jogchums, boer te Tietjerk , naar zijn beste weten in zijn 51ste of 52ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat zijn oudste dochter hem de afgelopen nacht, omstreeks twee uur, had toegeroepen dat er iemand in huis was en dat hij meteen uit bed moest komen. Terwijl hij zijn broek wilde aantrekken, zag hij niemand, omdat hij geen licht had. Wel hoorde hij iemand naar achteren lopen. Nadat hij licht had aangestoken, ging hij naar buiten. Door de duisternis kon hij niemand zien. Hij vond de deur van zijn kleine schuur open. Die was de vorige avond gesloten geweest en leek van binnenuit geopend. Hij dacht dat de dief de vorige avond heimelijk was binnengekomen en zich in huis had laten opsluiten. In het voorhuis vond hij een ladder, waarlangs iemand omhoog lijkt te zijn gegaan.
Jeltie Pijtters, echtgenote van Gosse Jogchums, boer te Tietjerk, in haar 49ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat haar dochter in de nacht van 25 op 26 december, omstreeks twee uur, haar man had toegeroepen dat er een vreemde in huis was en dat hij meteen uit bed moest komen. Zij had iemand naar achteren horen lopen. Nadat zij licht hadden aangestoken, vonden zij de kleine schuurdeur open; die was de vorige avond gesloten. Het leek erop dat de dief zich in huis had laten opsluiten en de deur van binnenuit had geopend. Uit de kist, waarin de sleutel was blijven zitten, waren volgens haar drie grote guldens, één carolusgulden, drie schellingen, enkele zesthalven en dubbeltjes gestolen.
Gosse Sierks was 25 jaar en woonde in Tietjerk. Tomas Jans vroeg hem in Leeuwarden na te gaan of Jan Sikkes in het voorjaar zeildoek had gekocht van Hendrik Aarts. Jan ging met Gosse mee.
Antje Annes, vrouw van Gosse Wijbrens aan de Zomerweg onder Bergum, legt op 15 april 1806 een verklaring af over een inbraak en een kleine koperen gooteling uit haar achterhuis .
Antje Annes, vrouw van Gosse Wijbrens, wonend aan de Zomerweg onder Bergum, verklaarde onder ede dat tussen de veertiende en vijftiende van deze maand boven de achterdeur van haar huis een ruit uit een raam was weggenomen. Dat lag in stukken op de grond. Door de opening was een schotje weggehaald dat de klink van de bovendeur afsloot.
Gotse Hinnes — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Gotse Hinnes nam de verklaringen als commissaris op. De beëdigde klerk Hi. P. Rienhuis ondertekende de afsluiting. De twee getuigen noemden geen dader.
Het verhoor vond plaats op 17 juni 1801 in Bergum. Beide verklaringen werden voorgelezen en door de getuigen zelf ondertekend. De ambtelijke aanhef is van commissaris Gotse Hinnes; P. Noormeulen tekende als secretaris.
Het verslag noemt een geladen pistool, een degen en een ernstige bedreiging. Het vermeldt niet dat Freerk zijn vrouw daadwerkelijk met deze wapens verwondde. De verklaring werd opgenomen door commissaris Gotse Hinnes en beëdigd klerk Hi. P. Rienhuis.
Goutske Hinnes, echtgenote van Jan Jens Croese, veenbaas te Oenkerk, in haar 42ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandag, midden overdag, kwamen twee buurvrouwen bij haar thuis, Trijntje Jens, echtgenote van Willem Pieters, en Aatje Dirks, echtgenote van Hendrik Douwes. Haar zuster Rinske Hinnes, echtgenote van Alle Jijgens, was toevallig ook bij haar. De twee vrouwen vertelden hun dat Grietje Hendriks, dochter van Hendrik Douwes, 's morgens, toen zij het huis van Eeltje Gosses passeerde, had gezien dat de onderdeur openstond. Grietje wist dat Eeltje en zijn vrouw niet thuis waren en begreep niet waarom de deur open was. Zij was naar binnen gegaan om dit te onderzoeken en had gezien dat een kabinetdeur eraf was en op de grond stond. Daarvan had zij onmiddellijk haar moeder Aatje Dirks bericht. Aatje en Trijntje kwamen vervolgens bij Goutske. Daarna gingen zij gezamenlijk daarheen en constateerden dat de onderdeur openstond en dat de bovendeur op slot was. Binnen zagen zij dat een deur van het kabinet eraf was en op de grond stond. De goederen in het kabinet waren ondersteboven gehaald. Zij zagen een damasten hemdrok waarvan de knopen afgesneden leken. Daarna gingen zij terug naar haar huis en stuurden Grietje Hendriks om dorprechter L. G. Lauerman te halen. Hij kwam snel met Grietje terug. Allen gingen daarna met hem naar het huis. In hun aanwezigheid maakte de dorprechter een inventaris van wat zij in het kabinet vonden. Daarna gingen zij weer weg.
Rinske Hinnes, echtgenote van Alle Jijgens, wonend te Oenkerk, in haar 53ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandag, de eerste van deze maand, was zij bij haar zuster Goutske Hinnes. Midden overdag kwamen Trijntje Jens en Aatje Dirks, echtgenotes van Willem Pieters en Hendrik Douwes. Zij vertelden dat Grietje Hendriks, dochter van Aatje Dirks en Hendrik Douwes, hun had gezegd dat zij 's morgens bij het passeren van Eeltje Gosses' huis had gezien dat de onderdeur openstond. Grietje wist dat niemand thuis was, begreep niet hoe dat kon en ging naar binnen. Zij zag dat een kabinetdeur eraf was en op de grond stond. Bij die aanblik keerde zij meteen terug en bracht haar moeder het bericht.
Daarna ging Rinske direct met haar zuster Goutske en de twee vrouwen naar het huis. Zij vonden de onderdeur open en de bovendeur gesloten. De spijkers van de scharnierbanden van de onderdeur waren los. Binnen zagen zij de kroon van het kabinet op de grond, een kabinetdeur die op de grond stond en de inhoud van het kabinet ondersteboven gehaald. Ook zagen zij een hemdrok waarvan de knopen afgesneden leken. Daarna keerden zij allen terug naar het huis van haar zuster Goutske Hinnes. Daar wachtten zij tot dorprechter L. G. Lauerman met Grietje Hendriks kwam. Zij hadden Grietje gestuurd om hem te halen. Allen gingen samen terug naar het huis en onderzochten de goederen in het kabinet. De dorprechter schreef ze op. Daarna gingen zij door de deur naar buiten. De dorprechter deed de deur weer zo goed en zo kwaad als mogelijk dicht. De geschrapte tekst sprak van de deuren van binnen sluiten en daarna door... gaan.
Louis Gerbens Lauerman, dorprechter en schoolmeester te Oenkerk, in zijn 48ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandag, de eerste van deze maand, kwam rond het middaguur Grietje Hendriks, dochter van Hendrik Douwes, bij hem in de school. Ze was zeer ontsteld en zei dat hij onmiddellijk naar het huis van Eeltje Gosses moest komen. Op zijn vraag wat daar aan de hand was, antwoordde zij dat er gestolen was. Hij ging direct met haar naar het huis van Jan Jens Croese, het naastgelegen huis bij dat van Eeltje Gosses. Daar trof hij Goutske Hinnes, Rinske Hinnes, Trijntje Jens en Aatje Dirks, echtgenotes van respectievelijk Jan Jens Croese, Alle Jijgens, Willem Pieters en Hendrik Douwes. Vervolgens ging hij met al deze vrouwen naar Eeltje Gosses' huis. De onderdeur stond open, de bovendeur was gesloten en de spijkers van de scharnierbanden van de onderdeur waren los. Binnen stond een kabinetdeur op de grond. De kroon van het kabinet lag in stukken op de vloer. Enkele stenen koppen, die naar zijn oordeel op het kabinet hadden gestaan, stonden ook op de grond. In het kabinet lag alles overhoop. Er was onder andere een blauwe damasten hemdrok waarvan de knopen afgesneden waren. Verder was alles in het huis in goede orde.
Kort daarop zag Grietje haar moeder, Trijntje Jens, Rinske Hinnes en Goutske Hinnes uit Eeltje Gosses' huis komen. De vier vrouwen droegen haar op de dorprechter te halen. Dat deed zij meteen. Toen zij met hem terugkwam, trof zij de vier vrouwen in Jan Jens Croese's huis. Allen gingen naar Eeltje Gosses' huis en onderzochten de goederen in het kabinet. Terwijl zij daarmee bezig waren, ging Grietje weg. Zij had wel gezien dat de kroon van het kabinet op de grond lag, dat een deur eraf was en dat de scharnierbanden van de onderdeur los waren.
Aatje Dirks, echtgenote van Hendrik Douwes, wonend te Oenkerk, vierenvijftig jaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandagmorgen kwam haar dochter Grietje Hendriks terug uit Giekerk . Zij vertelde dat zij bij Eeltje Gosses' huis de onderdeur open had gezien. Op de heenweg had ze dat al gezien; op de terugweg was ze even naar binnen gegaan en had ze gezien dat het kabinet openstond. Daarvan was zij zeer ontsteld en meteen teruggelopen. Op dat bericht ging Aatje direct naar haar buurvrouw Trijntje Jens en vertelde het haar. Trijntje ging met haar naar Jan Jens Croese's huis. Daar troffen zij diens vrouw Goutske Hinnes en Rinske Hinnes, vrouw van Alle Jijgens. Met hun vieren gingen zij naar Eeltje Gosses' huis. De onderdeur stond open. Zij gingen even binnen en zagen dat alles in wanorde was. Daarna keerden zij terug en stuurden Grietje om dorprechter Lauerman te halen terwijl zij samen teruggingen naar Jan Croese's huis om op hem te wachten. Daarna gingen allen met de dorprechter opnieuw naar Eeltje Gosses' huis. De scharnierbanden van de onderdeur waren los, een kabinetdeur stond binnen op de grond, de kroon van het kabinet lag op de vloer en enkele stenen koppen stonden op de grond. Zij gaven de goederen uit het kabinet, die ondersteboven lagen, op aan de dorprechter; hij schreef ze op. Er was ook een damasten hemdrok bij waarvan de knopen afgesneden waren. Daarna gingen zij weg en deed de dorprechter de deur zo goed mogelijk dicht. Meer weet zij niet van de zaak. Na voorlezing sloot zij haar verklaring af en plaatste haar merk. Bergum, 8 december 1794. Eigen merk van Aatje Dirks.
Grietje (vrouw van Lieuwe Gerhardus, 1806) — 1 verhaalpagina
De getuige zat in de kamer bij een vat rogge dat zij had gekocht en daar had gezet. Zij ging met een vanuit de kamer naar de winkel om hem winkelwaren te geven. Nadat die was weggegaan, kocht de genoemde Grietje nog een half pond kandijsuiker, een kaas, een half pond gember en twee kantmoppen gebak.
Grietje Benderts, echtgenote van Dirk Pieters, dorprechter te Hardegarijp, naar haar beste herinnering in haar zevenenveertigste of achtenveertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zondagmorgen 27 januari, omstreeks acht uur, kwam zij in de melkkelder. Het gordijn voor de ruiten hing aan één kant los. Eén ruit was in gruis geslagen of gestoten en de loden roeden waarin die zat, waren merkbaar verbogen. De haak waarmee het venster gesloten was geweest zat los, en het raam stond open.
Grietje Boukes (V63). Grietje Boukes is de vrouw van Jan Harmens, huisman op Littje Geest onder Tietjerk. Naar haar beste weten is zij 44 jaar oud. Zij verschijnt, wordt beëdigd en ondervraagd. Zij verklaart dat zij gisterenmorgen tijdens het koffiedrinken ontdekten dat een zilveren lepel met gedraaide steel ontbrak. Daarop stonden de letters W: D: en nog andere letters die zij niet kent. Ook ontbraken de schoenen van haar man met platte, ronde zilveren gespen en beugels; zijn blauwe damasten hemdrok met de eraan zittende ronde zilveren knopen, waarvan zij het aantal niet weet; zijn zwarte lakense rokje; zijn bijna nieuwe grijze voorlakense broek; haar eigen 'goulend' voorlakense schort; en het zilveren oorijzer van haar dochtertje, met de letters B: T.
Jelke Jans (V64). Jelke Jans werkt sinds ongeveer zes weken bij Jan Harmens, huisman op Littje Geest onder Tietjerk. Naar zijn beste weten is hij 24 jaar oud. Hij verschijnt, wordt beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat hij gisterenmorgen iets vóór drie uur door de deur van Jan Harmens naar buiten ging om te maaien. Hij vond die deur gesloten. Terwijl hij maaide, zag hij bij het huis het gebruikelijke teken om koffie te komen drinken. Daarop liep hij naar huis. Grietje Boukes, die bij het hek op het erf stond, ging naar binnen en hij volgde haar.
In de nacht van 22 op 23 juli 1802 was Jelle Clases met zijn schip naar Leeuwarden. Zijn vrouw Grietje Dirks verklaarde dat zij in de ochtend ontdekte dat het deurslot was opengebroken en dat kleding en zilveren voorwerpen waren verdwenen.
Grietje Dirks - 23 juli 1802
Grietje Dirks, huisvrouw van Jelle Clases te Suawoude, in haar 34e levensjaar, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat in de nacht tussen 22 en 23 juli 1802, terwijl haar man met het schip naar Leeuwarden was, het slot van de deur is opengebroken. Toen zij ’s morgens opstond bleek haar dat de sluiters daarvan stonden. Bij verder onderzoek bleek dat uit het achterhuis Sittien, een halve el grijnen doek stofbenaming behouden, een bonte broek en een mannenhemd waren gestolen.
Grietje Dirks.
Het woonhuis van Grietje Dirks en Jelle Clases is uit deze verklaring niet aan te wijzen.
Grietje Feijkes, de vrouw van Geert Jans, meester linnenwever te Garijp , naar haar beste weten in haar 36ste of 37ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij afgelopen dinsdagavond tussen zes en zeven uur met haar man en beide knechten in de kamer zat. Zij hoorden gestommel in de winkel. Ongeveer een halfuur later vonden zij daar dat een stuk doek van ongeveer 34 à 35 ellen van het weefgetouw was afgesneden en gestolen. Het houten venster stond open. De knecht zei dat hij het op de haak had gedaan. Zij wist niet wie het had gestolen. Na voorlezing zette zij haar eigen merk onder de verklaring, Bergum, 18 januari 1760.
Grietje Gerrits, weduwe van wijlen Wiltje Jans, wonend te Oudkerk , in haar 53 e levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat afgelopen vrijdagmorgen tussen zeven en acht uur een korps militairen langs haar huis reisde. Zij moesten van Dokkum naar Leeuwarden marcheren en daarna, volgens hun zeggen, naar Sneek . Verschillende soldaten kwamen op verschillende momenten bij haar binnen. Sommigen vroegen iets te eten, anderen iets te drinken. Zij gaf hun brood en melk. Zij gedroegen zich goed en deden haar geen overlast aan. De meesten kwamen door de voordeur binnen en gingen achter weer naar buiten.
Zij verklaarde verder niets van de zaak te weten, sloot haar verklaring na voorlezing en ondertekende haar eigenhandig. Oudkerk,28 juli 1795. Grietje Gerrits. Aldus verklaard voor commissaris en secretaris, opgemaakt te Oudkerk op 28 juli 1795. Andries Pietters; H:B:Sminia.
Zeer waarschijnlijk dezelfde timmerman: Melle Uitzes en zijn familie, Suameer 1810. In september en oktober 1810 verklaart Melle Uitzes als timmerman te Suameer, telkens in zijn 42ste levensjaar. Naam, beroep, woonplaats en leeftijd stemmen overeen. In oktober worden zijn vrouw Trijntje Douwes, moeder Wijtske Harts en nichtje Grietje Gjalts genoemd. De septemberzaak gaat over goederen uit zijn eigen huis; in oktober houdt hij Sjoukje Tjeerds aan bij zijn moeder. De verklaringen leggen geen verband tussen Sjoukje en de diefstal in september.
Grietje Gjalts haalt haar familie. Zij herkennen kleding uit Wijtskes huis; de aangehouden Sjoukje Tjeerds vertelt dat zij de bundel in een droge sloot vond.
Trijntje Douwes, vrouw van timmerman Melle Uitzes in Suameer , is in haar 29ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Gisteren, 12 oktober, rond negen uur kwam het jonge meisje Grietje Gjalts bij haar aan huis. Grietje is een dochter van landbouwer Gjalt Andries in Suameer, maar woont bij Wijtske Harts.
Melle Uitzes, timmerman in Suameer, is in zijn 42ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Gistermorgen, 12 oktober, rond negen uur werd zijn vrouw Trijntje Douwes gehaald door het meisje Grietje Gjalts, dochter van landbouwer Gjalt Andries in Suameer.
Wijtske Harts, weduwe van Uitze Melles in Suameer, is in haar 74ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Gisteren, 12 oktober, rond negen uur kwam haar inwonende kleinkind Grietje Gjalts haar halen bij Gjalt Andries. Daar was Wijtske die morgen heengegaan.
Grietje Gjalts
Grietje Gjalts, dochter van landbouwer Gjalt Andries in Suameer, woont bij haar grootmoeder Wijtske Harts. Zij is in haar elfde levensjaar. Zij werd opgeroepen en ondervraagd. Op 12 oktober rond negen uur kwam zij thuis. Haar grootmoeder was er niet. In de kamer zag zij een vrouw die zij niet kende.
Goutske Hinnes, echtgenote van Jan Jens Croese, veenbaas te Oenkerk, in haar 42ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandag, midden overdag, kwamen twee buurvrouwen bij haar thuis, Trijntje Jens, echtgenote van Willem Pieters, en Aatje Dirks, echtgenote van Hendrik Douwes. Haar zuster Rinske Hinnes, echtgenote van Alle Jijgens, was toevallig ook bij haar. De twee vrouwen vertelden hun dat Grietje Hendriks, dochter van Hendrik Douwes, 's morgens, toen zij het huis van Eeltje Gosses passeerde, had gezien dat de onderdeur openstond. Grietje wist dat Eeltje en zijn vrouw niet thuis waren en begreep niet waarom de deur open was. Zij was naar binnen gegaan om dit te onderzoeken en had gezien dat een kabinetdeur eraf was en op de grond stond. Daarvan had zij onmiddellijk haar moeder Aatje Dirks bericht. Aatje en Trijntje kwamen vervolgens bij Goutske. Daarna gingen zij gezamenlijk daarheen en constateerden dat de onderdeur openstond en dat de bovendeur op slot was. Binnen zagen zij dat een deur van het kabinet eraf was en op de grond stond. De goederen in het kabinet waren ondersteboven gehaald. Zij zagen een damasten hemdrok waarvan de knopen afgesneden leken. Daarna gingen zij terug naar haar huis en stuurden Grietje Hendriks om dorprechter L. G. Lauerman te halen. Hij kwam snel met Grietje terug. Allen gingen daarna met hem naar het huis. In hun aanwezigheid maakte de dorprechter een inventaris van wat zij in het kabinet vonden. Daarna gingen zij weer weg.
Rinske Hinnes, echtgenote van Alle Jijgens, wonend te Oenkerk, in haar 53ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandag, de eerste van deze maand, was zij bij haar zuster Goutske Hinnes. Midden overdag kwamen Trijntje Jens en Aatje Dirks, echtgenotes van Willem Pieters en Hendrik Douwes. Zij vertelden dat Grietje Hendriks, dochter van Aatje Dirks en Hendrik Douwes, hun had gezegd dat zij 's morgens bij het passeren van Eeltje Gosses' huis had gezien dat de onderdeur openstond. Grietje wist dat niemand thuis was, begreep niet hoe dat kon en ging naar binnen. Zij zag dat een kabinetdeur eraf was en op de grond stond. Bij die aanblik keerde zij meteen terug en bracht haar moeder het bericht.
Daarna ging Rinske direct met haar zuster Goutske en de twee vrouwen naar het huis. Zij vonden de onderdeur open en de bovendeur gesloten. De spijkers van de scharnierbanden van de onderdeur waren los. Binnen zagen zij de kroon van het kabinet op de grond, een kabinetdeur die op de grond stond en de inhoud van het kabinet ondersteboven gehaald. Ook zagen zij een hemdrok waarvan de knopen afgesneden leken. Daarna keerden zij allen terug naar het huis van haar zuster Goutske Hinnes. Daar wachtten zij tot dorprechter L. G. Lauerman met Grietje Hendriks kwam. Zij hadden Grietje gestuurd om hem te halen. Allen gingen samen terug naar het huis en onderzochten de goederen in het kabinet. De dorprechter schreef ze op. Daarna gingen zij door de deur naar buiten. De dorprechter deed de deur weer zo goed en zo kwaad als mogelijk dicht. De geschrapte tekst sprak van de deuren van binnen sluiten en daarna door... gaan.
Louis Gerbens Lauerman, dorprechter en schoolmeester te Oenkerk, in zijn 48ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandag, de eerste van deze maand, kwam rond het middaguur Grietje Hendriks, dochter van Hendrik Douwes, bij hem in de school. Ze was zeer ontsteld en zei dat hij onmiddellijk naar het huis van Eeltje Gosses moest komen. Op zijn vraag wat daar aan de hand was, antwoordde zij dat er gestolen was. Hij ging direct met haar naar het huis van Jan Jens Croese, het naastgelegen huis bij dat van Eeltje Gosses. Daar trof hij Goutske Hinnes, Rinske Hinnes, Trijntje Jens en Aatje Dirks, echtgenotes van respectievelijk Jan Jens Croese, Alle Jijgens, Willem Pieters en Hendrik Douwes. Vervolgens ging hij met al deze vrouwen naar Eeltje Gosses' huis. De onderdeur stond open, de bovendeur was gesloten en de spijkers van de scharnierbanden van de onderdeur waren los. Binnen stond een kabinetdeur op de grond. De kroon van het kabinet lag in stukken op de vloer. Enkele stenen koppen, die naar zijn oordeel op het kabinet hadden gestaan, stonden ook op de grond. In het kabinet lag alles overhoop. Er was onder andere een blauwe damasten hemdrok waarvan de knopen afgesneden waren. Verder was alles in het huis in goede orde.
Grietje Hendriks, dochter van Hendrik Douwes, wonend te Oenkerk, achttien jaar, werd opgeroepen en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandagmorgen, de eerste van deze maand, ging zij naar Giekerk om daar zakken te halen. Bij het passeren van Eeltje Gosses' huis zag zij dat de onderdeur openstond, maar zij liep door zonder het verder te onderzoeken. Op de terugweg wist zij dat niemand thuis was. Uit nieuwsgierigheid onderzocht zij het nader. Binnen zag zij dat de deur van het kabinet op de grond stond. Zij schrok van die aanblik, liep onmiddellijk terug en vertelde het haar moeder Aatje Dirks. Haar moeder ging meteen naar Trijntje Jens om het ook haar te vertellen.
Verder weet zij niets van het geval. Na voorlezing sloot zij haar verklaring af en ondertekende die. Bergum, 8 december 1794. Handtekening: Grietje Hendriks.
Aatje Dirks, echtgenote van Hendrik Douwes, wonend te Oenkerk, vierenvijftig jaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandagmorgen kwam haar dochter Grietje Hendriks terug uit Giekerk . Zij vertelde dat zij bij Eeltje Gosses' huis de onderdeur open had gezien. Op de heenweg had ze dat al gezien; op de terugweg was ze even naar binnen gegaan en had ze gezien dat het kabinet openstond. Daarvan was zij zeer ontsteld en meteen teruggelopen. Op dat bericht ging Aatje direct naar haar buurvrouw Trijntje Jens en vertelde het haar. Trijntje ging met haar naar Jan Jens Croese's huis. Daar troffen zij diens vrouw Goutske Hinnes en Rinske Hinnes, vrouw van Alle Jijgens. Met hun vieren gingen zij naar Eeltje Gosses' huis. De onderdeur stond open. Zij gingen even binnen en zagen dat alles in wanorde was. Daarna keerden zij terug en stuurden Grietje om dorprechter Lauerman te halen terwijl zij samen teruggingen naar Jan Croese's huis om op hem te wachten. Daarna gingen allen met de dorprechter opnieuw naar Eeltje Gosses' huis. De scharnierbanden van de onderdeur waren los, een kabinetdeur stond binnen op de grond, de kroon van het kabinet lag op de vloer en enkele stenen koppen stonden op de grond. Zij gaven de goederen uit het kabinet, die ondersteboven lagen, op aan de dorprechter; hij schreef ze op. Er was ook een damasten hemdrok bij waarvan de knopen afgesneden waren. Daarna gingen zij weg en deed de dorprechter de deur zo goed mogelijk dicht. Meer weet zij niet van de zaak. Na voorlezing sloot zij haar verklaring af en plaatste haar merk. Bergum, 8 december 1794. Eigen merk van Aatje Dirks.
Vijf omwonenden vertellen wat zij hoorden en zagen bij het huis van Rinse Jelles en de waterput. Rinse is getrouwd met Antje Arends; Berent Martens is getrouwd met Grietje Jacobs. Pytter Nieuwman wordt genoemd als bezoeker.
Hij zag in het huis van Rinse Jelles Berent Martens, landbouwer in Oostermeer, bij de vrouw van Rinse. Zij leken te vrijen. Die vrouw was met Rinse getrouwd. Enige tijd later zag hij Pytter Nieuwman, eveneens uit Oostermeer, met Grietje Jacobs, de vrouw van Berent Martens, samen bij Rinse binnengaan.
Bij buurman Rinse Jelles hoorde zij geluid. Antje Arends, de vrouw van Rinse Jelles, kwam bij Minke en zei dat Grietje Jacobs, vrouw van Berent Martens in Oostermeer, bij haar en haar man koffie had gedronken. Volgens Antje waren zij en Grietje samen naar de waterput gegaan. Grietje was daar bij haar weggegaan, zonder dat Antje wist waarheen.
Zij zag Antje Arends, vrouw van Rinse Jelles, buiten haar huis bij een venster van haar kamer. Antje kwam bij hen op straat en zei dat Grietje Jacobs, vrouw van Berent Martens uit Oostermeer, bij haar en haar man koffie had gedronken. Antje vertelde dat zij samen met Grietje naar de waterput was gegaan. Grietje was daar bij haar weggegaan, zonder dat Antje wist waarheen.
Hij hoorde op straat geluid van mensen. Daarop ging hij naar Minke Binnerts en haar meid Sybrigje Johannes, die buiten stonden. Hij zag Rinse Jelles, Pytter Nieuwman en Grietje Jacobs gezamenlijk het huis van Rinse Jelles verlaten en naar de wel, de waterput gaan.
Saapke IJes denkt dat gerommel aan haar rok van een muis komt en mist de volgende ochtend 55 gulden. Later dat jaar missen Gerrijt Rintjes en Grietje Lebbes doek, kaas, rookvlees en boter.
Grietje Lebbes
Grietje Lebbes, vrouw van de boer Gerrijt Rintjes te Garijp , naar haar beste weten bijna zestig jaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, getuigde dat zij op de ochtend van de 22ste had ontdekt dat uit het middelhuis een stuk doek van veertig el verdwenen was. Zij bleekten het dagelijks op het bleekveld en hadden het er de avond ervoor weggehaald. Het was bijna wit. Verder waren uit de melkkamer twee of drie zoetemelkse kazen, twee stukken rookvlees en een 'partie' met vette boter verdwenen. Het precieze aantal kazen weet zij niet. Zij weet niet wie hun die goederen heeft ontvreemd. Vermoedelijk was de dief via het venster van de melkkamer naar binnen en naar buiten gegaan. De buitenste vensterbladen stonden open; er waren houten bladen aan de ene kant en een glasraam aan de andere. Kennelijk was een hand door de 'Raeden' gestoken om het glasraam te openen. Zij hadden nergens sporen van braak ontdekt.
Omdat zij verder niets wist, beëindigde zij haar verklaring na voorlezing en zette haar merk te Bergum op 27 juli 1767. Grietje Lebbes: eigen gezet merk.
Tjetze Jelmers, Janke Benjamins, Grietje Tjetses en Benjamin Michiels vertellen over een opengebroken geldkist en een avond in hun huis. Neltje Pytters geeft haar eigen lezing.
Grietje Tjetses
Grietje Tjetses, dochter van de eerder genoemde Tjetze Jelmers, woonde aan de Nieuwstad in Bergum en was dertien jaar oud. Zij werd opgeroepen en ondervraagd. Zij verklaarde dat enkele dagen geleden, toen haar ouders van huis waren, Neltje Pytters naar hun huis was gekomen.
Handmerk: Grietje Tjetses, een kruis. In aanwezigheid van P. W. G. Bruining.
Voor zover hij zich het best kon herinneren, bestond dat uit drie Zeeuwse rijksdaalders , enkele goudguldens, drie Lor guldens en verder enkele zes en een halve stuiverstukken en Orakeltjes. Volgens zijn halfzuster Grietje Tjetses had een zekere Neltje Pytters de diefstal gepleegd. Zij was een dochter van Wytske Paulus, weduwe van Pytter Sakes, die ook daar woonde.
Van het wegnemen uit de kist van Benjamin Michiels, die daar in huis stond, wist zij niets, en nog minder van het geld dat daarin zat. Maar op 27 februari jongstleden was zij op verzoek van hun dochter Grietje Tjetses 's avonds bij Tjetze Jelmers aan huis geweest. Toen had zij op aanwijzing woord onvolledig van Grietje een stuk spek uit de schoorsteen gehaald.
Pijtter Jans, huisman in Oostermeer en ruim vijftig jaar oud, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat zijn meid Johanna Jurjens afgelopen maandagochtend wasgoed had uitgespreid om te bleken op de bleek achter zijn huis. Het ging om één van zijn hemden, dat volgens hem met de letters P: J: was gemerkt, twee hemden van zijn zoontjes, één gemerkt I: P: en het andere R: P:, twee grove bedlakens, een tipmuts van zijn vrouw Grietje Willems, nog zo'n muts van zijn meid en een blauwe doek van de meid.
Hij zegt tenslotte dat zijn vrouw Grietje Willems op dit moment 'niet al te wel met het hoofd' is en daarom niet goed in staat is naar behoren een verklaring naar waarheid af te leggen. Daarom kan hij de letters op het gestolen goed niet met volledige zekerheid opgeven. Verder weet hij niets. Hij besluit zijn verklaring na voorlezing en ondertekent eigenhandig. Bergum , 15 oktober 1783. Pijtter Jans.
Johanna zegt tenslotte dat Grietje Willems, de vrouw van pijtter jans, op het moment 'niet al te wel bij haar zinnen' is en daarom volgens haar niet in staat is naar behoren naar waarheid over het voorval te verklaren. Verder weet Johanna niets. Zij besluit na voorlezing en tekent met haar gebruikelijke merk. Bergum , 15 oktober 1783. Bij het kruis staat dat dit het eigenhandig geplaatste merk van Johanna Jurjens is.
De volgende dag was Rinse omstreeks twaalf uur in het huis van Lieuwe Pelles aan het Westeinde van Kollumerzwaag. Daar kwam Grietske Arkes, de vrouw van Jacob Harmens, bij hem. Zij beschuldigde hem ervan een zilveren oorijzer bij haar uit huis te hebben gestolen.
Door navraag hoorde Wijger dat een dergelijke bijbel was verpand bij de bank van lening buiten Leeuwarden . Hij ging naar Grijtje Meiverts, een weduwe die aan de noordkant van de Docksterpoort bij het bolwerk woonde. Zij vertelde hem dat Yttje bij haar was geweest om een bijbel te laten verpanden. Tegen het boek waren drie carolusguldens geleend.
Yttje ging op vrijdag naar Leeuwarden. Omdat zij de bank van lening niet wist te vinden, vroeg zij Grijtje Meiverts om hulp. Grijtje ging met haar naar de bank in de Schans. Daar werd drie carolusguldens op het boek geleend. Yttje gaf Grijtje tien stuivers voor haar moeite. Zij zei ook dat zij op aanwijzing van Tjettke de naam Antje had gebruikt. Op 4 maart 1771 zette zij in Bergum haar merk onder haar verklaring.
Grytie Metskes werkte op 27 en 29 oktober bij Eppinga thuis. Zij zag dat hij over een kleinigheid ruzie met zijn vrouw maakte en haar vader en familie uitschold. Volgens Grytie probeerde Trijntje hem vriendelijk tot bedaren te brengen.
Grytje Beerns, de vrouw van Focke, was in haar 51ste levensjaar. Zij hoorde zaterdag van haar man dat de twee beste fuiken weg waren en dat hij Hendrik Reins verdacht. Zij had dat van Focke gehoord.
Grytje Foekes, de vrouw van Gerk Pytters te Eestrum, is in haar 28e levensjaar. Zij wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op maandagmorgen had zij haar linnengoed uit de kelder gehaald om het te bleken.
Grytje Gjolts — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Suameer 1803 - Grytje Gjolts vindt verdwenen kleding bij een sloot
Op 11 juli 1803 zag Grytje Gjolts bij een sloot aan de Harste een zwart baaien schort liggen. Met Antje Joekes haalde ze ook een rok op die bij Geert Johannes thuis werd vermist.
Grytje Gjolts
Grytje Gjolts was 65 jaar, weduwe van Andries Pytters en woonde op de Harste bij Suameer. Zij verklaarde op 12 juli 1803 dat zij een dag eerder van Antje Joekes, de vrouw van Roel Gerbens, had gehoord dat bij Geert Johannes goederen ontbraken. Antje was op dat moment bij de kinderen van Geert Johannes. Hun moeder was naar haar ouders gegaan om te vertellen wat er thuis was gebeurd. De goederen waren verdwenen terwijl de vrouw van Geert Johannes bij het baggelwerk werkte.
Grytje Gjolts en de vrouw van Roel Gerbens brachten de gevonden rok en het schort naar het huis van Geert Johannes terug.
Grytje Gjolts, weduwe van Andries Pytters, vond de rok en het schort later op het land van Pytter Sijmens Algra te Suameer, aan de slootkant in de Boegge. Zij bracht beide kledingstukken bij Minke terug.
Hardegarijp 1806 - Martjen Wijbes en Grytje Hettes missen hun kleding
Martjen Wijbes, haar inwoonster Grytje Hettes en dienstmeid Tjettje leggen op 14 juni 1806 afzonderlijke verklaringen af over een inbraak, verdwenen kleding en twee voorbijgaande vrouwen.
Vervolgens zag zij dat ook de achterdeur van het huis openstond. Zij ging door de achterdeur naar binnen. In de kamer zag zij dat de kast van Grytje Hettes, die bij haar inwoonde, openstond.
Grytje Hettes - verklaring
Grytje Hettes (in modern Nederlands)
Grytje Hettes, weduwe van Sijtse Harmens, wonend te Hardegarijp, in haar 51 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat zij gisteren bij schoolmeester G. Schaapmans te Hardegarijp aan het werk was. Martjen Wijbes, weduwe van Sijtse Fookes, bij wie zij inwoonde, kwam haar daar vertellen dat er dieven bij haar thuis waren geweest.
Hij miste geld, brood en een mes. Jochum verdacht twee kinderen uit de buurt, Antje en Allert Jans. Hun moeder Grytje Wessels gaf volgens Jochum later geld en het mes terug. Toen de kinderen afzonderlijk werden verhoord, ontkenden zij ieder dat zij iets hadden weggenomen.
Hij wist niet wie het had gedaan. Toch had hij een "Quaade Suspitie" - een kwade verdenking - tegen de kinderen van Jan Hinnes en Grytje Wessels. Hij ging naar hun huis en vroeg de ouders ernaar.
Toen Jochum op dinsdagmorgen in het bos van de heer Haarsma werkte, kwam Grytje Wessels naar hem toe. Zij zei volgens hem dat zij het geld zou teruggeven. Jochum kreeg een daalder in muntgeld en verder kleingeld: samen twee carolusgulden en acht stuivers. Hij rekende dat nog negen stuivers ontbraken. Het mes kreeg hij terug; het brood liet hij bij haar.
Rommert Sijmens, naar eigen schatting in zijn drieënzestigste of vierenzestigste levensjaar, woonde eveneens aan de Heidstreek. Hij vertelde dat Jochum op dinsdagmorgen achter Rommerts huis was. Grytje Wessels kwam daar en zei volgens Rommert dat zij Jochum geld had teruggegeven, op negen stuivers na, dat haar dochter Antje en zoon Allert zouden hebben afgenomen. Onder het geld zat een daalder; de rest was kleingeld.
Sijmen Rommerts was een zoon van Rommert en woonde bij zijn vader. Hij was in zijn 32ste levensjaar. Hij hoorde Grytje Wessels bij het huis van zijn vader zeggen dat zij Jochum het geld op negen stuivers na had teruggegeven. Ook hij noemde een daalder en verder kleingeld.
Op 27 juli werd Antje Jans, dochter van Jan Hinnes en Grytje Wessels, afzonderlijk gehoord. Zij gaf haar eigen leeftijd op als haar dertiende levensjaar.
Grytje ging terug naar het huis van Geert Johannes en vertelde aan de vrouw van Roel Gerbens dat er kleding bij de wal lag. Die vrouw ging met haar mee. Samen vonden ze het schort en een rok. Ze pakten de kleding op en brachten die terug naar het huis van Geert Johannes. Daarna ging Grytje naar huis. Ze wist verder niets van de zaak. Haar verklaring werd op 12 juli 1803 te Bergum voorgelezen; zij ondertekende als Grytte Gjolts.
Suameer 1804 - Inbraak in de melkkelder bij Gryttje Inses en Sytse Diemers
Op 14 februari 1804 kwam Gryttje Inses, de vrouw van boer en dorprechter Sytse Diemers in Suameer , uit bed. Gryttje was in haar 39ste levensjaar. Zij ging omstreeks acht uur, bij zonsopgang, naar de melkkamer of kelder. Het glazen raam dat de kelder afsloot, stond open. Een ruit was eruit genomen.
Gurbe Douwes, veerschipper van Garijp naar Leeuwarden en terug, woonde in Garijp en was in zijn drieënvijftigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, legde de eed af en werd ondervraagd.
Hij sloot zijn verklaring na duidelijke voorlezing en ondertekening in Bergum op 16 augustus 1807. Ondertekend: Gurbe Douwes.
De akte werd gedaan en verleden te Bergum, op het kantoor van genoemde notaris, in tegenwoordigheid van Gurlot Jonkers, timmerman, en Sake Antongas, beiden wonende te Bergum, als getuigen die hiervoor waren verzocht.
Gedaan en gepasseerd te Bergum ten kantore van gemelde notaris, in tegenwoordigheid van Gurlot Jonkers, timmerman, en Sake Antonides, meester bakker, beide te Bergum, getuigen ten dezen verzocht, op den derden mei achttien honderd twee en twintig.
Hauke Gerrijts, huisman onder het dorp Oudkerk , in zijn negenendertigste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij op de zesde van deze maand omstreeks twee uur 's morgens ontdekte dat zijn 'Schutkoatje' verdwenen was. Hij had dit ruim twee jaar eerder gekocht en er twintig carolusgulden voor betaald. Op de avond van de vijfde lag het nog aan de wal van zijn land. Ook een stok, die een weinig verderop had gelegen, was verdwenen. Kort daarna zag hij eveneens dat het 'Haak Vangtouw' van zijn watervoertuig was gestolen.
Haarke Dirkis, herbergier te Oostermeer, naar zijn beste weten in zijn 41ste of 42ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat volgens het gerucht Jelk Jans uit Oostermeer op 14 februari 1760 een hemdrok met verschillende zilveren knopen van het bed van Roel Folkerts, meester schoenmaker in dat dorp, had gestolen. Roel leek niet helemaal goed bij zijn hoofd te zijn. Haarke kende de knopen goed. Naar zijn beste herinnering waren ze gemerkt met een schoenmakersleest en de letters R: F. Verder zei hij dat Jelk Jans uit Oostermeer vertrokken was, naar men zei op 29 februari, en dat zij naar Groningerland zou zijn gegaan. Hij wist verder niets en ondertekende na voorlezing te Bergum op 6 maart 1760. Binnert Douma en de beëdigde klerk bevestigden de opname.
Gerk Hindriks, wonend te Garijp, in zijn 37ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij afgelopen zondag merkte dat zijn Nieuwe Testament verdwenen was van zijn kist in de kamer. Het boekje had een Franse band en twee zilveren haken. Hij verdacht Kanke of Jantie Jans, de vrouw van Marten Beernts onder Veenwouden, die de dag ervoor bij hem was geweest. Hij ging meteen naar haar toe. In aanwezigheid van enkele vrouwen, wier namen hij niet wist, bekende zij uiteindelijk dat zij het boekje de vorige dag van de kist had genomen en dezelfde dag voor twee schellingen aan Haije Folkerts te Bergum had verkocht. Gerk bracht grietman Altena daarvan meteen op de hoogte. In aanwezigheid van de fiscaal liet deze Haije Folkerts direct komen. Gerk herkende het als zijn eigendom.
Haije Folkerts / Haije F: Pruimboom
Haije Folkerts, meester timmerman te Bergum, in zijn 34ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat Kanke of Jantie Jans, de vrouw van Marten Beernts in Veenwouden, op de vijfde van deze maand in de middag bij hem thuis kwam. Het precieze uur kon hij niet bepalen. Zij bood hem het bijgevoegde Nieuwe Testament aan, met Franse band en zilveren haken. Zij zei dat zij het van haar moeder had geërfd en het voor twee schellingen wilde afstaan. Hij betaalde haar twee schellingen voor het boekje. Afgelopen zondagavond had hij het aan grietman Altena overhandigd. Gerk Hindriks uit Garijp had het als zijn eigendom herkend. Haije wist verder niets en ondertekende na voorlezing in Bergum op 8 januari 1760 met 'Haije F: Pruimboom'. De grietman als commissaris en de beëdigde klerk bevestigden de opname op diezelfde datum.
Deze pagina bevat de beschikbare verklaringen en stukken over inbraak bij Haije Pieters.
Verklaringen en stukken: 1795: Inbraak bij Haije Pieters
Haije Pieters, arbeider te Oostermeer , in zijn 30e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij afgelopen zaterdag, de 28e van deze maand, bij het opstaan omstreeks half zes 's morgens ontdekte dat het kozijn van het venster aan de dorsvloer helemaal van zijn plaats was gebroken. Het venster was van de scharnieren los. Vervolgens vond hij de deuren van het achterhuis open.
Oostermeer 1810 - Het verdwenen visnet van Haijke Melcherts
Haijke Melcherts
Haijke Melcherts, visser onder Oostermeer , is in zijn 88ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Uit de kamer is een van zijn grote visnetten verdwenen, ongeveer vijfhonderd mazen lang en vijf el diep. Hij ontdekte het gisteravond, 9 september.
Jifke Jans is 56 jaar en woont onder Oenkerk. Ze is de weduwe van Haje Aukes. Op de ochtend van 28 oktober liep ze rond tien uur met Janke Johannes, de vrouw van Tjipke Douwes, langs het huis van Michiel Douwes en zijn vrouw. Zij zagen dat de onderdeur onder de bovendeur door naar binnen was gestoten. Ze openden de bovendeur en vonden de pin van de onderdeur in het voorhuis.
Janke Johannes is 40 jaar, getrouwd met Tjipke Douwes en woont onder Oenkerk. Op de ochtend van 28 oktober kwam ze rond tien uur met Jifke Jans, de weduwe van Haje Aukes, langs het huis van Michiel Douwes en zijn vrouw. Zij zagen dat de onderdeur onder de bovendeur door naar binnen was gestoten. Ze openden de bovendeur en vonden de pin van de onderdeur in het voorhuis.
Trijntje Gaeles, vrouw van Tjalling Lammerts, in haar 45 ste levensjaar, wonend onder Oenkerk, verklaarde onder ede dat de achtentwintigste tussen tien en elf uur 's morgens Jifke Jans, weduwe van Haje Aukes, en Janke Johannes, vrouw van Tjipke Douwes, bij haar kwamen. Zij vertelden dat was ingebroken bij Michiel Douwes en diens vrouw, de kinderen van de getuige. Van een kist in de kamer waren spullen overhoopgegooid.
Haje Pieters — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Haje Pieters, ongehuwd, woont bij zijn vader Pieter Gerrits in Oostermeer bij de Leijen. Hij is in zijn vierendertigste levensjaar, is ontboden, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen dinsdagmorgen vond hij bij het opstaan de achterdeur niet afgesloten. Daardoor vermoedde hij onraad. Hij ging naar het tellevenster. Het was wel dicht, maar niet zoals hij het de vorige avond had afgesloten. De spijker waaraan het venster met een haak vastzat, was kromgebogen. De spijker die hij de avond tevoren nog boven de haak had gestoken, ontbrak.
Oostermeer 1796 - Haje Pieters hoort zijn hond blaffen
In de nacht tussen 27 en 28 december 1796 hoorde Haje Pieters uit Oostermeer zijn hond blaffen. Hij ging op onderzoek uit bij zijn woning. Op 30 december 1796 legde hij in Bergum een verklaring af. Friesland maakte toen deel uit van de Bataafse Republiek .
De verklaring van Haje Pieters
Haje Pieters was huisman De gebruikelijke aanduiding voor een boer. in Oostermeer en in zijn zevenendertigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd .
Toen zij buiten waren, vroeg hij Frouwkjen Oebles met hem een borrel te drinken in de herberg op de Nieuwe Stad. Zij stemde toe. Daar was ook Haje Tjallings, een ongehuwde man uit Bergum . Na enige tijd ging de getuige uit de kamer naar de gang. Frouwkjen en hij stonden bij elkaar. Hij gaf haar een zoen. Haje ging weg en kwam weer terug. Daarna ging de getuige de kamer weer in en Frouwkjen volgde hem.
Lijsbert Willems, weduwe van Sjoerd Tjerks en wonend in de herberg op de Nieuwe Stad in Bergum, ongeveer of ruim zestig jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat afgelopen zaterdagavond meester-kleermaker Marten Martens, Frouwkjen Oebles, dienstmeid bij boer Cornelis Sijdes in Noordermeer onder Bergum, en Haje Tjallings daar waren geweest. Haje had er eerst alleen gezeten. Marten en Frouwkjen kwamen later samen binnen, ongeveer om elf uur 's avonds. Zij dronken samen een borrel brandewijn.
Frouwkjen Oebles verontschuldigde zich sterk en zei er niets van te weten en de buidel niet te hebben. De getuige kwam uit bed en zocht met Haje Tjallings in de gang en door het hele huis, maar zij vonden niets. Toen viel op dat Frouwkjen voortdurend aan haar borst voelde. De dochter van de getuige, Antje Sjoerds, pakte Frouwkjen bij de borst en zei:
Antje Sjoerds woonde bij haar moeder Lijsbert Willems in de herberg op de Nieuwe Stad in Bergum. Zij was naar beste weten in haar 28ste of 29ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat Haje Tjallings, die bij de Nieuwe Stad in Bergum woonde, afgelopen zaterdagavond bij hen had gezeten. Later kwam Marten Martens.
Haar moeder en Haje Tjallings zochten buiten de kamer in het huis, maar vonden niets.
Haje Tjallings
Haje Tjallings, ongehuwd, wonend bij de Nieuwe Stad in Bergum en in zijn 34ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij afgelopen zaterdagavond bij Lijsbert Willems, weduwe van Sjoerd Tjerks, in de herberg op de Nieuwe Stad was. Later kwamen meester-kleermaker Marten Martens en Frouwkjen Oebles, dienstmeid bij boer Cornelis Sijdes in Noordermeer onder Bergum. Zij dronken samen een borrel brandewijn.
De getuige kon niet zeggen hoe Frouwkjen aan die geldbuidel was gekomen. Verder wist hij niets. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende. Bergum, 17 april 1770; Haje Tjallings. Ambtelijk slot voor ons, de grietman en secretaris, dezelfde datum; H. W. Altena en A. Y. Sminia.
Zij verklaarde dat zij afgelopen zaterdagavond bij meester-bakker Jan Pijtters op de Nieuwe Stad in Bergum kwam in verband met het versturen van een brief van haar broer. Daar trof zij meester-kleermaker Marten Martens en Haje Tjallings, wonend bij Kootstertille . De brief was nog niet ontvangen. Zij dronken samen een borrel jenever.
Halbe Claases, boer in Oostermeer , is naar zijn beste weten ongeveer negenendertig jaar oud. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij het volgende als de volle waarheid.
Halbe Claases (in modern Nederlands):
Halbe Gerbens — 5 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Jan Migchels, distillateur in Oostermeer, ongeveer 33 jaar oud, vertelt dat op de avond van naar zijn beste herinnering 17 maart Gerben Ybes en Halbe Gerbens bij hem waren. Daarna kwamen Jeip Annes en Fooke Jans. Halbe en Fooke vertrokken het eerst. Gerben en Jeip bleven nog een poos zitten en gingen daarna weg. Later gebeurde iets op straat, maar Jan weet daar niets van. Na voorlezing sluit en ondertekent hij in Bergum op 7 mei 1759. Hij is geen verwant van de partijen.
Jeip Annes in Oostermeer, in zijn 33ste levensjaar, vertelt dat hij naar zijn beste herinnering op 17 maart bij Jan Migchels, distillateur in Oostermeer, kwam. Hij trof daar Halbe Gerbens en Gerben Ybes. Fooke Jans kwam er ook. Nadat Fooke en Halbe vertrokken waren, ging Jeip naar het huis van Hijle Posthumus. Kort daarna hoorde hij rumoer. Hij ging bij Hijle op de stoep staan en hoorde Gerben Ybes roepen dat Fooke Jans hem had geslagen. Dit wijkt in het vertrekverloop af van Gerbens opgave dat zij tegelijk weggingen; beide opgaven blijven behouden.
Gerben ging op straat razend tekeer, in aanwezigheid van veel mensen. Zijn vrouw vroeg Jelttie opnieuw wat de heer over haar had gezegd. Gerben riep tegen Jeltties man: "Sla mij, duivel." Haar man antwoordde: "Ik wil je niet slaan." Gerben schold diezelfde avond Halbe Gerbens uit, en ook Jelttie en haar man.
Gerben klopte op Harmanius' raam en probeerde hem met veel rumoer naar buiten te lokken: "Als jij een flink kerel bent, ik zal je het erf laten snijden." Toen Harmanius en zijn vrouw uiteindelijk op straat kwamen, stelde Gerben zich volgens Hans uitzinnig aan, met schelden, vloeken, razen en tieren. Hij zei tegen Harmanus: "Sla mij." Harmanus antwoordde: "Ik zal je niet slaan." Gerben schold Halbe Gerbens uit voor tovenaarsvolk en daagde hem meermalen uit. Hans hoorde hem zeggen: "Als jij een flink kerel bent, kom bij mij op het land. Jij moet met Harmanus zijn schilder in de schuur. Daar is een mooie vrouw; er is toch geen betere in het houtstek."
Oostermeer 1759: Gerben Ybes, Halbe Gerbens en Trijntje Aukes
Halbe Gerbens
Halbe Gerbens, meesterkuiper in Oostermeer , in zijn 58ste levensjaar, begint zijn eigen verklaring. Gerben heeft al enige tijd hem, Muldering en anderen met allerlei scheldwoorden toegesproken. Halbe hoorde dat Gerben op donderdagavond 6 september op Harmanus' vensters klopte. Toen Harmanus en zijn vrouw op straat waren, schold Gerben Harmanus op een geweldige manier uit, met razen en schelden. Hij zei onder andere iets over aan de geselpaal staan. Hij zei ook dat Harmanus hem met een steen had gegooid.
Trijntje Aukes, vrouw van Halbe Gerbens, meesterkuiper in Oostermeer, in haar 44ste levensjaar, verklaart dat Gerben Ybes, meesterbakker in Oostermeer, er al lange tijd een gewoonte van maakt het dorp met voortdurend razen en schelden in rumoer te brengen. Op zaterdag 8 september kwam hij voor haar huis en daagde haar man verschillende keren uit om te slaan. Hij zei: "Als jij een flink kerel bent, kom dan met mij op het land. Ik wil je een halve mingelen jenever geven als jij mij durft te slaan." Hij schold ook Trijntje en haar dochter uit en zei dat zij tovenaarsvolk waren. Trijntje hoorde verder dat Gerben zich in maart 1758 als een uitzinnige op straat aanstelde en toen zei dat Folke Roels een valse getuigenis had afgelegd. Zij weet verder niets; de afsluiting is verkort.
Gerbens vrouw vroeg Harmanius' vrouw wat de heer over haar had gezegd en zei over haar mooie gezicht. Gerben riep tegen Harmanius: "Sla mij, duivel." Harmanius antwoordde: "Ik wil je niet slaan." Gerben schold diezelfde avond ook Halbe Gerbens uit. Er staat hier misbaar, rumoer; een eerdere voorlopige lezing als een groot mes is na herlezing vervallen.
Gerben ging op straat razend tekeer, in aanwezigheid van veel mensen. Zijn vrouw vroeg Jelttie opnieuw wat de heer over haar had gezegd. Gerben riep tegen Jeltties man: "Sla mij, duivel." Haar man antwoordde: "Ik wil je niet slaan." Gerben schold diezelfde avond Halbe Gerbens uit, en ook Jelttie en haar man.
Gerben klopte op Harmanius' raam en probeerde hem met veel rumoer naar buiten te lokken: "Als jij een flink kerel bent, ik zal je het erf laten snijden." Toen Harmanius en zijn vrouw uiteindelijk op straat kwamen, stelde Gerben zich volgens Hans uitzinnig aan, met schelden, vloeken, razen en tieren. Hij zei tegen Harmanus: "Sla mij." Harmanus antwoordde: "Ik zal je niet slaan." Gerben schold Halbe Gerbens uit voor tovenaarsvolk en daagde hem meermalen uit. Hans hoorde hem zeggen: "Als jij een flink kerel bent, kom bij mij op het land. Jij moet met Harmanus zijn schilder in de schuur. Daar is een mooie vrouw; er is toch geen betere in het houtstek."
Hij belasterde ook Halbe Gerbens, meesterkuiper in Oostermeer, en zei dat zij van generatie op generatie uit een tovenaarsfamilie kwamen. Sijtske hoorde Gerben Halbe verschillende keren uitdagen: "Als jij een eerlijk kerel bent, kom dan met mij op het land; ik heb er achttien gulden voor over." Gerben had een mes in zijn zak. Zij hoorde hem ook zeggen dat Halbe met Harmanus' vrouw naar het houtstek moest gaan. "schalen". Sijtskes verklaring gaat verder op 000168.
Halbe Gerbens
Halbe Gerbens, meesterkuiper in Oostermeer, in zijn 58ste levensjaar, begint zijn eigen verklaring. Gerben heeft al enige tijd hem, Muldering en anderen met allerlei scheldwoorden toegesproken. Halbe hoorde dat Gerben op donderdagavond 6 september op Harmanus' vensters klopte. Toen Harmanus en zijn vrouw op straat waren, schold Gerben Harmanus op een geweldige manier uit, met razen en schelden. Hij zei onder andere iets over aan de geselpaal staan. Hij zei ook dat Harmanus hem met een steen had gegooid.
Gerbens vrouw vroeg Harmanius' vrouw wat de heer over haar had gezegd en zei over haar mooie gezicht. Gerben riep tegen Harmanius: "Sla mij, duivel." Harmanius antwoordde: "Ik wil je niet slaan." Gerben schold diezelfde avond ook Halbe Gerbens uit. Er staat hier misbaar, rumoer; een eerdere voorlopige lezing als een groot mes is na herlezing vervallen.
Gerben ging op straat razend tekeer, in aanwezigheid van veel mensen. Zijn vrouw vroeg Jelttie opnieuw wat de heer over haar had gezegd. Gerben riep tegen Jeltties man: "Sla mij, duivel." Haar man antwoordde: "Ik wil je niet slaan." Gerben schold diezelfde avond Halbe Gerbens uit, en ook Jelttie en haar man.
Geert had enige vermoedens tegen Janke Beerends. Zij had een tijd bij hem thuis verkeerd en woonde op het moment van de verklaring in Dronrijp bij Halbe Jurjens. Geert kon zijn vermoeden echter niet bewijzen.
De verklaring werd voorgelezen en afgesloten met zijn handtekening. Opgemaakt op 26 november 1736. Ondertekend: Halbe Klaases. Daaronder staat dat hij op die datum voor de grietman verklaarde. Genoemd worden H. W. van Glinstra en T. Ypeij.
Popke Bartels woont als knecht bij Halbe Klaases, boer in Oostermeer. Hij is naar zijn beste weten in zijn eenentwintigste of tweeëntwintigste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij het volgende als de volle waarheid.
Verder verzoeken en bevelen wij u ambtshalve het volgende over de diefstal en woninginbraak bij Halbe Klaases onder Oostermeer. Als u meer te weten komt over deze inbraak, moet u ons daarover informeren. Als de dader of daders u bekend worden, moet u hen door uw gerechtsdienaren laten arresteren en onder goede bewaking naar het afgebroken Blokhuis hier brengen.
Halbe Kuipers — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Gerbens vrouw scheurde de schilder het haar uit het hoofd. Hans Jans zag dit, liep erop af en bevrijdde de schilder. Daarna scholden Gerben en zijn vrouw iedereen uit voor kanalje, branders en moordenaars. Zij zeiden dat Halbe Kuipers vrouw van jongs af uit een tovenaarsfamilie kwam. Gerben ging vervolgens driemaal naar het huis van deze kuiper om hem uit te dagen, met een groot mes in zijn zak. Hij zei: "Kom met mij op het land. Ik zal je een halve mingelen jenever geven als je mij durft te slaan. Jij bent geen flink kerel." De oude inhoudsmaat mingelen blijft hier staan.
Gerben en zijn vrouw scholden iedereen uit voor kanalje, branders en moordenaars. Zij zeiden dat Halbe Kuipers vrouw van jongs af uit een tovenaarsfamilie kwam. Gerben ging daarna driemaal naar het huis van die kuiper en daagde hem uit, met een groot mes in zijn zak. Vanaf één uur 's middags tot vijf uur 's avonds liep hij op straat heen en weer. Hij daagde Harmanius en anderen uit en riep dat hij.
Gerbens vrouw scheurde de schilder het haar uit het hoofd. Hans Jans zag dit, liep erop af en bevrijdde de schilder. Daarna scholden Gerben en zijn vrouw iedereen uit voor kanalje, branders en moordenaars. Zij zeiden dat Halbe Kuipers vrouw van jongs af uit een tovenaarsfamilie kwam. Gerben ging vervolgens driemaal naar het huis van deze kuiper om hem uit te dagen, met een groot mes in zijn zak. Hij zei: "Kom met mij op het land. Ik zal je een halve mingelen jenever geven als je mij durft te slaan. Jij bent geen flink kerel." De oude inhoudsmaat mingelen blijft hier staan.
Gerben en zijn vrouw scholden iedereen uit voor kanalje, branders en moordenaars. Zij zeiden dat Halbe Kuipers vrouw van jongs af uit een tovenaarsfamilie kwam. Gerben ging daarna driemaal naar het huis van die kuiper en daagde hem uit, met een groot mes in zijn zak. Vanaf één uur 's middags tot vijf uur 's avonds liep hij op straat heen en weer. Hij daagde Harmanius en anderen uit en riep dat hij.
Gerbens vrouw scheurde de schilder het haar uit het hoofd. Hans Jans zag dit, liep erop af en bevrijdde de schilder. Daarna scholden Gerben en zijn vrouw iedereen uit voor kanalje, branders en moordenaars. Zij zeiden dat Halbe Kuipers vrouw van jongs af uit een tovenaarsfamilie kwam. Gerben ging vervolgens driemaal naar het huis van deze kuiper om hem uit te dagen, met een groot mes in zijn zak. Hij zei: "Kom met mij op het land. Ik zal je een halve mingelen jenever geven als je mij durft te slaan. Jij bent geen flink kerel." De oude inhoudsmaat mingelen blijft hier staan.
Halbe Roels — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
. Sijtze Sapes had gekocht en dat het bij Halbe Roels in de weide had gelopen. Een van haar zoons voegde eraan toe: "het is de weer van Sijtze met de ruige zak". Maaike vindt de route die Fooke met het schaap nam enigszins verdacht, omdat dat geen ordis pad is. Vanuit Halbe Roels kon hij niet over de weg komen zonder een route over dijken en wallen te nemen. Zij weet verder niets, sluit haar verklaring na voorlezing en tekent zelf. Bergum, 19 augustus 1766. Maaike Andries.
Andrijs Sjoerds, ongehuwd, wonend in Oostermeer en in zijn twintigste levensjaar, is opgeroepen en ondervraagd. Op de 16e van deze maand was hij met zijn moeder en jongste broer buiten voor de deur, toen Fooke Jans uit Oostermeer met een witte Overdiepse weer langs hen kwam. Dit gebeurde vóór de middag. Andrijs vroeg waar hij met dit schaap vandaan kwam. Fooke zei dat hij het van Sijtze Sapes had gekocht. Omdat hij het te druk had met burgerplichtes, had hij het enige tijd bij Halbe Roels laten lopen.
. waarvandaan hij het uit de weide haalde. Andrijs zei daarop: "het is de weer van Sijtze met de ruige zak". Hij had bedenkingen bij Fookes route met het schaap, omdat dit geen ordis pad is en Fooke vanaf Halbe Roels niet goed kon komen zonder over dijken en wallen te gaan. Bovendien leek Fooke op dat moment enigszins ontsteld, omdat hij rood om het hoofd was. Hij weet verder niets, sluit na voorlezing en tekent. Bergum, 19 augustus 1766. Andrijs Sjoerds.
Hendrik Popkes (V70). Hendrik Popkes werkt als knecht bij de weduwe van Halbe Roels in Oostermeer en is in zijn tweeëntwintigste levensjaar. Hij wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Gisterenavond om ongeveer zeven uur wilde hij voor zijn werkgeefster enkele boodschappen doen aan de Wal in Oostermeer. Bij het huis van Johannes philippus zag hij twee personen staan. Hij zei hun goedenavond. Zij antwoordden niet goed verstaanbaar. Daaruit maakte hij op dat zij zich verborgen wilden houden.
Anne Vander Berg, de vrouw van Hans Alsma, woont in Leeuwarden en is in haar 43e levensjaar. Zij wordt verhoord. Zij had met haar kraam op de markt in Bergum gestaan en miste daaruit een zak met ongeveer dertig pond droge amandelen en andere handelswaar.
Hans Wijsma was een zoon van Hans Dirks Wijsma en Hendrikje Hendriks Nagelhout. Bij zijn huwelijk in 1815 met Albertina Margaretha Koch werd hij als 67-jarige baardscheerder geregistreerd; als zijn ouders staan Hans Dirks Wijsma en Hendrikje Hendriks vermeld. De leeftijd van 67 jaar in 1815 wijst op een geboorte omstreeks 1748. Tijdens Gerrits ontsnapping in 1803 was hij ongeveer 55 jaar.
Toen een andere dochter later naar Bergum ging, bleek het schort niet te zijn aangekomen. Willemkie vroeg ernaar bij de vrouw van Hans Hedmans in Oostermeer . Daar hoorde zij dat Jan Hoijtes, een timmerman uit Bergum, het schort had aangeboden. Jelt Jans had het meegenomen naar koopman Sybrand Sybrands en er een daalder op geleend.
De vrouw van Hans Hedmans had het aangeboden schort geweigerd. Jan had haar tussen Oostermeer en het Witveen aangesproken en gevraagd of zij een koper wist. Bij haar thuis kwam Jelt Jans erbij. Volgens wat Willemkie hoorde, zei Jan dat hij het schort voor drie carolusguldens en een niet duidelijk leesbaar aantal stuivers had gekocht.
Willemkie zag haar schort vervolgens zelf bij Sybrand thuis. Hij wilde het alleen afgeven als zij de geleende daalder terugbetaalde. De zak waarin zij het schort had meegegeven, kreeg zij terug van de vrouw van Hans Hedmans. Jan had die daar achtergelaten.
De vrouw van Hans Hedmans beschrijft het verpanden
De vrouw van Hans Hedmans vertelde dat zij de bezoeker eerst niet kende en later hoorde dat hij Jan Hoijtes heette. Hij had een pak onder zijn arm. Toen zij vroeg wat erin zat, antwoordde hij dat het een schort was. Zij wilde het niet kopen. Jan vroeg of hij koffie met haar mocht drinken, omdat hij Oostermeer niet kende.
Ipias Reitsma en timmerman Pytter Arjens leggen op 26 juni 1806 verklaringen af over verdwenen kabinetgeld en wat Hans Jacobs daarover tegenover Reitsma zou hebben erkend.
Ipias Reitsma, huisman te Oostermeer, in zijn 29 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij op de ochtend van de vierentwintigste ontdekte dat Hans Jacobs, zijn inwonende boerenknecht, enige tijd eerder geld uit een kabinet in het voorhuis had genomen. Het ging om zeventig caroligulden : een hele gouden rijder, vier halve, een dukaat , een tweeguldenstuk en ander zilvergeld waarvan hij de soorten niet precies kon aangeven.
De jongen, Hans Jacobs, was kort daarna met toestemming van Reitsma vertrokken en had zijn kleren achtergelaten. Waarschijnlijk was hij naar zijn ouders te Drachten gegaan. Verder wist de getuige niets.
Hans Jans — 5 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Gerbens vrouw scheurde de schilder het haar uit het hoofd. Hans Jans zag dit, liep erop af en bevrijdde de schilder. Daarna scholden Gerben en zijn vrouw iedereen uit voor kanalje, branders en moordenaars. Zij zeiden dat Halbe Kuipers vrouw van jongs af uit een tovenaarsfamilie kwam. Gerben ging vervolgens driemaal naar het huis van deze kuiper om hem uit te dagen, met een groot mes in zijn zak. Hij zei: "Kom met mij op het land. Ik zal je een halve mingelen jenever geven als je mij durft te slaan. Jij bent geen flink kerel." De oude inhoudsmaat mingelen blijft hier staan.
Gerben schold iedereen uit. Hij zei dat Folke Roels een valse getuigenis had afgelegd, dat Hans Jans zijn eigen vader had geslagen en wilde vermoorden, en dat Hylke Popkes de vader was van het kind dat Jelttie in juni 1757 had gekregen. Dit zijn door haar weergegeven beschuldigingen, geen door dit onderzoek vastgestelde feiten.
Hans Jans (eerste verklaring)
Hans Jans, meestersmid in Oostermeer, in zijn 40ste levensjaar, begint een afzonderlijke getuigenverklaring. Gerben Ybes, bakker in Oostermeer, maakte in maart 1758 veel rumoer op straat en schold iedereen uit. Hij zei onder andere dat Hans zijn vader had geslagen en zijn eigen vader wilde vermoorden, en dat Folke Roels een valse getuigenis had afgelegd. Verder vertelt Hans dat Gerben op 6 september 1759 op het venster van de achterkamer van Harmanius Muldering heeft geklopt.
Hans Jans, meestersmid in Oostermeer, in zijn 40ste levensjaar, verklaart afzonderlijk dat hij naar zijn beste herinnering Gerben op 26 oktober 1758 op straat hoorde roepen dat Nanne Oosterhoff hem zijn gouden knopen had ontnomen en daarvan schobbejakken zoals Fooke Jans en Harmanus Muldering onderhield. Gerben noemde Nanne ook een schrijver van valse akten en kwitanties. Hans weet verder niets; de afsluiting is verkort.
Diezelfde dag liet Harmanus Muldering zijn goot verven. Gerben stootte de schilder tweemaal van de ladder, pakte hem verschillende keren bij de borst en schudde hem heen en weer. De schilder verweerde zich uiteindelijk en Gerben kwam onder te liggen. Gerbens vrouw vloog de schilder ook op het lijf. Hans Jans ging erheen en scheidde hen van elkaar. haren van de schilder in Gerbens hand.
Op 8 september werkte een schilder aan de goot van Harmanius' huis. Hij moest met zijn ladder in Gerbens steeg komen, omdat hij anders niet bij de goot kon. Gerbens vrouw probeerde dat te verhinderen. Gerben viel de schilder aan terwijl hij op de ladder stond, trok hem er tweemaal vanaf en greep hem bij de borst. De schilder kon dat niet langer verdragen, verweerde zich en legde Gerben op de grond. Gerbens vrouw viel op de schilder neer en scheurde hem het haar uit het hoofd. Hans Jans zag dit, liep erheen en bevrijdde hem.
Verder verklaart Harmanius dat Gerben op 30 maart 1758 in het openbaar op straat iedereen had uitgescholden. Hij zei onder andere dat Folke Roels een valse getuigenis had afgelegd, dat Hans Jans zijn eigen vader had geslagen en wilde vermoorden, en zei dat Auke Popkes de vader was van het kind dat Harmanius' vrouw in juni 1757 had gekregen. Dit zijn door Harmanius weergegeven beschuldigingen van Gerben. Harmanius weet verder niets. Na voorlezing sluit en ondertekent hij zijn verklaring in Oostermeer op 10 september 1759. Hij is geen verwant van Gerben.
Gerbens vrouw scheurde de schilder het haar uit het hoofd. Hans Jans zag dit, liep erop af en bevrijdde de schilder. Daarna scholden Gerben en zijn vrouw iedereen uit voor kanalje, branders en moordenaars. Zij zeiden dat Halbe Kuipers vrouw van jongs af uit een tovenaarsfamilie kwam. Gerben ging vervolgens driemaal naar het huis van deze kuiper om hem uit te dagen, met een groot mes in zijn zak. Hij zei: "Kom met mij op het land. Ik zal je een halve mingelen jenever geven als je mij durft te slaan. Jij bent geen flink kerel." De oude inhoudsmaat mingelen blijft hier staan.
Gerben schold iedereen uit. Hij zei dat Folke Roels een valse getuigenis had afgelegd, dat Hans Jans zijn eigen vader had geslagen en wilde vermoorden, en dat Hylke Popkes de vader was van het kind dat Jelttie in juni 1757 had gekregen. Dit zijn door haar weergegeven beschuldigingen, geen door dit onderzoek vastgestelde feiten.
Hans Jans (eerste verklaring)
Hans Jans, meestersmid in Oostermeer, in zijn 40ste levensjaar, begint een afzonderlijke getuigenverklaring. Gerben Ybes, bakker in Oostermeer, maakte in maart 1758 veel rumoer op straat en schold iedereen uit. Hij zei onder andere dat Hans zijn vader had geslagen en zijn eigen vader wilde vermoorden, en dat Folke Roels een valse getuigenis had afgelegd. Verder vertelt Hans dat Gerben op 6 september 1759 op het venster van de achterkamer van Harmanius Muldering heeft geklopt.
op zaterdag 8 september had Harmanus Muldering een schilder bij zijn huis. Deze ging naar Gerbens steeg om de goot van Harmanus' huis te verven. Sijtske zag dat Gerben hem tweemaal van de ladder stootte, hem verschillende keren bij de borst pakte en heen en weer schudde. De schilder verweerde zich uiteindelijk en Gerben kwam onder te liggen. Gerbens vrouw viel de schilder ook aan. Hans Jans liep erheen en scheidde hen van elkaar.
Verder vertelt Sijtske dat Gerben in het voorjaar van 1758 op straat op een verschrikkelijke manier raasde en iedereen uitschold. Hij zei dat Folke Roels een valse getuigenis had afgelegd en dat Hans Jans zijn vader had geslagen en zijn eigen vader wilde vermoorden. Dit zijn beschuldigingen die Sijtske Gerben hoorde uitspreken.
Diezelfde dag liet Harmanus Muldering zijn goot verven. Gerben stootte de schilder tweemaal van de ladder, pakte hem verschillende keren bij de borst en schudde hem heen en weer. De schilder verweerde zich uiteindelijk en Gerben kwam onder te liggen. Gerbens vrouw vloog de schilder ook op het lijf. Hans Jans ging erheen en scheidde hen van elkaar. haren van de schilder in Gerbens hand.
Jacob vervolgt over zaterdag 8 september: hij zag dat Gerben de schilder die de goot aan Harmanius Mulderings huis verfde, op drie afzonderlijke keren van de ladder trok. Gerben pakte hem ook bij de borst en schudde hem heen en weer. De schilder verweerde zich uiteindelijk en Gerben raakte onder. Gerbens vrouw schoot eveneens op de schilder toe. Hans Jans scheidde hen daarna van elkaar. Jacob weet verder niets; de afsluiting is verkort.
Op 8 september werkte een schilder aan de goot van Harmanius' huis. Hij moest met zijn ladder in Gerbens steeg komen, omdat hij anders niet bij de goot kon. Gerbens vrouw probeerde dat te verhinderen. Gerben viel de schilder aan terwijl hij op de ladder stond, trok hem er tweemaal vanaf en greep hem bij de borst. De schilder kon dat niet langer verdragen, verweerde zich en legde Gerben op de grond. Gerbens vrouw viel op de schilder neer en scheurde hem het haar uit het hoofd. Hans Jans zag dit, liep erheen en bevrijdde hem.
Verder verklaart Harmanius dat Gerben op 30 maart 1758 in het openbaar op straat iedereen had uitgescholden. Hij zei onder andere dat Folke Roels een valse getuigenis had afgelegd, dat Hans Jans zijn eigen vader had geslagen en wilde vermoorden, en zei dat Auke Popkes de vader was van het kind dat Harmanius' vrouw in juni 1757 had gekregen. Dit zijn door Harmanius weergegeven beschuldigingen van Gerben. Harmanius weet verder niets. Na voorlezing sluit en ondertekent hij zijn verklaring in Oostermeer op 10 september 1759. Hij is geen verwant van Gerben.
Gerbens vrouw scheurde de schilder het haar uit het hoofd. Hans Jans zag dit, liep erop af en bevrijdde de schilder. Daarna scholden Gerben en zijn vrouw iedereen uit voor kanalje, branders en moordenaars. Zij zeiden dat Halbe Kuipers vrouw van jongs af uit een tovenaarsfamilie kwam. Gerben ging vervolgens driemaal naar het huis van deze kuiper om hem uit te dagen, met een groot mes in zijn zak. Hij zei: "Kom met mij op het land. Ik zal je een halve mingelen jenever geven als je mij durft te slaan. Jij bent geen flink kerel." De oude inhoudsmaat mingelen blijft hier staan.
Gerben schold iedereen uit. Hij zei dat Folke Roels een valse getuigenis had afgelegd, dat Hans Jans zijn eigen vader had geslagen en wilde vermoorden, en dat Hylke Popkes de vader was van het kind dat Jelttie in juni 1757 had gekregen. Dit zijn door haar weergegeven beschuldigingen, geen door dit onderzoek vastgestelde feiten.
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Jan verklaarde dat hij op 2 februari 1800 van Hans Jitses, zoon van de Bergumer grofsmid Jitze Hanzes, een koperen theeketel had gekocht. Deze was beschadigd en in stukken geslagen. Jan betaalde Hans daarvoor zeventien stuivers.
Het andere raam werd bijna geheel vernield; aan iedere kant bleven twee ruiten zitten. Er werden wel tien slagen gegeven. De getuige riep: ‘Houd maar op, Hans, ze zijn er al uit.’ Hij was er vast van overtuigd dat Hans Jitses de ruiten had ingeslagen. Hans was smidsknecht bij Pytter Johannes, meester-grofsmid op de Snakkarbuuren in Oostermeer. De getuige kreeg als antwoord ‘, duivel’. Aan de stem van degene die antwoordde kon hij volgens zijn verklaring duidelijk horen dat het Hans Jitses was.
De volgende morgen ging hij om drie uur naar buiten. Tegen de vensters aan de straat vond hij een stuk van de bovenbalk van een zijbord van een boerenwagen. Om ongeveer negen uur verklaarde Marten Alles, meester- wagenmaker in Oostermeer, dat die balk van hem was. De getuige verklaarde verder dat Hans Jitses op dinsdagmorgen de, rond tien uur, de dag na de Oostermeermarkt, op straat ruzie had met een Douwe uit Surhuisterveen en hem wat afranselde. De getuige en verscheidene anderen zagen dat.
Trijntje Sikkes Aylva, dienstmeid bij meester-bakker Marten Eltes in Oostermeer, in haar negentiende levensjaar, verklaarde dat zij zondagavond de 23e met toestemming van haar baas tussen zeven en acht uur koffie ging drinken bij herbergier Jan Michels in Oostermeer. Daar kwamen rond middernacht Hans Jitses en Sijt Johannes bij haar. Hans was smidsknecht bij meester-grofsmid Pytter Johannes op de Snakkarbuuren; Sijte was knecht bij meester-wagenmaker Marten Alles in Oostermeer.
Zij bleven enige tijd bij de getuige en de kleindochter van Jan Michels, die Etje Everts heette. Tussen één en twee uur bracht Hans Jitses haar tot aan de deur van haar baas. Zij klopte aan en haar baas deed open. Toen zag zij Hans Jitses haastig de steeg ingaan. Zij ging direct naar binnen, naar de kamer waarin haar baas en zijn vrouw sliepen en waar zij zelf ook haar
slaapplaats had. Daarna ging zij meteen naar bed. Terwijl zij in bed lag, hoorde zij hoe de ruiten in diezelfde kamer met herhaalde slagen en veel geweld werden ingeslagen. Glas en stukken hout vlogen door de kamer tot aan het bed. Zij hoorde haar baas vanuit zijn bed roepen: ‘Houd maar op, Hans, ze zijn al stuk.’ Hij kreeg antwoord, maar zij kon de woorden niet duidelijk verstaan. Ook had zij niet zo goed op de stem gelet dat zij kon verklaren dat het Hans Jitses was.
De getuige voegde toe dat zij dinsdag de tussen negen en tien uur 's morgens aanwezig was toen Hans Jitses op straat met iemand vocht. Zij en vele anderen waren daarvan ooggetuigen. Hans uitte bedreigingen tegen haar baas Marten Eltes. Hij zei onder meer herhaaldelijk over ‘die duivel Marten Eltes’: ‘Die zal ik wel eens betalen.’
Sijt Johannes, knecht bij meester-wagenmaker Marten Alles in Oostermeer, ongeveer dertig jaar oud, verklaarde het volgende. Op zondag de 23e, laat op de avond, trof hij Hans Jitses aan het oosteind van de buurt in Oostermeer. Hans was smidsknecht bij meester-grofsmid Pytter Johannes op de Snakkarbuuren. Met Hans ging hij, zonder van de eerdere voorvallen te weten, naar herbergier Jan Michels.
Willem Hendriks, stokersknecht bij Gabe Jans in Oostermeer, in zijn zevenentwintigste levensjaar, verklaarde dat Hans Jitses, smidsknecht bij meester-grofsmid Pytter Johannes op de Snakkarbuuren, op de tussen tien en elf uur 's morgens op straat bij herbergier Jan Michels met een Douwe uit Surhuisterveen had gevochten. Daarbij zei Hans dat hij wilde dat hij Marten Eltes, ‘die duivel’, daar ook eens had. Meer wist de getuige hierover niet.
Lieuwe Jans, arbeider onder Oostermeer, in zijn veertigste levensjaar, verklaarde dat hij op de tussen tien en elf uur 's morgens op straat bij herbergier Jan Michels had gezien hoe smidsknecht Hans Jitses vocht met iemand die naar algemeen zeggen uit Surhuisterveen kwam. Hans woonde bij meester-grofsmid Pytter Johannes op de Snakkarbuuren. Bij die gelegenheid zei Hans dat hij wilde dat hij Marten Eltes, ‘die duivel’, ook eens daar had; dan zou hij hem ook geven.
Hans Jitses, smidsknecht bij meester-grofsmid Pytter Johannes op de Snakkerbuuren in Oostermeer, in zijn negentiende levensjaar, kreeg de verklaring van bakker Marten Eltes van 26 juni 1805 voorgelezen. Hij verklaarde dat hij in de nacht van de 23e op de 24e met Sijt Johannes, wagenmakersknecht bij Marten Eltes, bij herbergier Jan Michels was geweest. Daar troffen zij de meid van bakker Marten Eltes en de kleindochter van Jan Michels. Na enig verblijf bracht Hans de meid naar huis. Zij klopte aan.
Bij de ontsnapping van Gerrit Alberts en Harm Geerts speelde ook een touw een rol. Dat touw was niet van buiten naar binnen gesmokkeld, maar in de gevangenis zelf gemaakt. Hoofdcipier Hans Wijsma had Gerrit Alberts daarvoor toestemming gegeven. Gerrit had gezegd dat de kleren in de gemeenschappelijke cel dan beter konden worden opgehangen. Dat stond netter.
Hans Wijsma was een zoon van Hans Dirks Wijsma en Hendrikje Hendriks Nagelhout. Bij zijn huwelijk in 1815 met Albertina Margaretha Koch werd hij als 67-jarige baardscheerder geregistreerd; als zijn ouders staan Hans Dirks Wijsma en Hendrikje Hendriks vermeld. De leeftijd van 67 jaar in 1815 wijst op een geboorte omstreeks 1748. Tijdens Gerrits ontsnapping in 1803 was hij ongeveer 55 jaar.
In 1814 verklaarde Rintje Ros dat hij al sinds 1804 de leiding over het Leeuwarder tuchthuis had gehad, eerst als binnenvoogd en later als conciërge. Hans Wijsma was in september 1803 nog hoofdcipier. Hij was dus uiterlijk in 1804 uit die leidinggevende functie verdwenen. In het geraadpleegde stuk staat niet waarom. Er is daarom geen bewijs dat hij wegens de ontsnapping van Gerrit Alberts werd ontslagen.
De naam Wijsma duikt pas jaren later opnieuw op in de administratie van de Leeuwarder gevangenissen. In 1819 en 1820 werd H. Wijsma betaald voor het wassen en baardscheren van gevangenen. Een aanbesteding uit 1821 noemt hem voluit als Hans Wijsma. Ook in 1823 en 1825 ontving Wijsma betalingen voor deze werkzaamheden. Er is geen aanwijzing dat hij direct na de ontsnapping van 1803 baardscheerder werd. De stukken vermelden evenmin waarom hij zijn functie als hoofdcipier niet meer vervulde.
Het blad begint met het slot van een verklaring waarvan het begin ontbreekt: de getuige sloot zijn verklaring na voorlezing en zette zijn merk. Bergum , 31 augustus 1795. Bij het kruisje staat: dit is het eigen gezette merk van Hantjes Tjibbe.
Hare Van der Meer — 2 verhaalpagina’s · beoordeeld verband
Zeer waarschijnlijk dezelfde persoon: Hare Van der Meer, chirurgijn in Oostermeer. Beide verhalen uit 1772 noemen Hare Van der Meer als meesterchirurgijn in Oostermeer. In het ene verzorgt hij Wolter Reiners na een schietongeval; in het andere mist hij zelf kleding en linnengoed. De kledingzaak vermeldt zijn dertigste levensjaar. Dezelfde volledige naam, plaats, hetzelfde beroep en hetzelfde jaar ondersteunen de identificatie.
Chirurgijn Hare Van der Meer verzorgt Wolter Reiners
Rond elf uur werd Wolter Reiners bij meesterchirurgijn Hare Van der Meer gebracht. Wolter kwam uit Buitenpost . De chirurgijn zag een wond aan de rechterzijde van zijn hals. Hem werd verteld dat een geladen snaphaan bij ongeluk was afgegaan. De wond leek hem op dat moment niet dodelijk.
Hare Van der Meer, meesterchirurgijn in Oostermeer in zijn dertigste levensjaar, miste op een donderdagmiddag bij daglicht twee mannenhemden en een vrouwenhemd van de bleek achter zijn woning. Ook een grof laken en vier flanellen waren weggenomen.
Harke Dirks — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Ik riep Auke Jelgers, die in de voorkamer van de door mij gebruikte woning woont. Hij klopte ook onze naaste buurman Harke Dirks op. Toen die bij ons was, gingen wij met ons drieën mijn kamer in en maakten Gerrijt Martinus wakker. Ik vroeg hem waarom hij op mijn bedstede was gaan liggen. Hij antwoordde dat hij eerst in de schuur was geweest. Door de kou en 'beangstheid' had hij daar niet langer kunnen blijven en daarom was hij naar de genoemde bedstede gegaan.
In de nacht tussen 19 en 20 februari jongstleden, tussen twaalf en één uur, maakte Hessel Harmens mij wakker. Hij woont in de achterkamer van de woning waarin ik een kamer heb. Hij zei dat Gerrijt Martinus in zijn kamer op de lege bedstede lag te slapen. Daarna klopte ik onze naaste buurman Harke Dirks op. Toen hij was gekomen, gingen wij met ons drieën naar de kamer van Hessel Harmens.
Toen Gerben voor het huis van Harke Dirks, bij diens stoep, kwam, liep Fooke Jans hem onder de voeten en sloeg hem hevig. Gerben kreeg daardoor een hoofdkwetsuur ( contusie ), verscheidene builen op het hoofd en twee open wonden aan zijn rechterhand. Volgens Gerben deed Fooke dit zonder dat hij met hem een ruzie of geschil had gehad. Na voorlezing sluit en ondertekent Gerben de verklaring in Bergum op 7 mei 1759.
Harke Dirks
Harke Dirks, herbergier in Oostermeer, naar zijn beste weten in zijn 41ste levensjaar, vertelt dat hij, naar zijn beste herinnering op 17 maart omstreeks negen uur 's avonds, iemand of iets bij zijn huis hoorde komen. Hij dacht dat het een 'karredeelaar' was. Kort daarna hoorde hij gestomp en drie of vier zware slagen. Vervolgens hoorde hij Gerben Ybes.
Harke Gerrits was huisman , landbouwer, in Oudkerk en in zijn 53ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, onderzocht en beëdigd . In de nacht van 24 op 25 november 1800 was in het door hem bewoonde huis een ruit laag in de muur gebroken. Daarna was een venster van de schuur geopend en ook daarvan een ruit gebroken. Bij zijn inspectie ontdekte Harke dat uit de melkkamer ontbraken:
Harm Geerts — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Harm Geerts had de assistent van de hoofdbewaker met een eind ijzer bewusteloos geslagen. Daarna pakte hij de sleutel af. Zo konden de gevangenen naar buiten komen.
Van Hattum, Gerrit en Harm Geerts is de vlucht nog verder te volgen. Zij pikten in het riviertje de Potmarge eerst een praam . Daarna stapten zij aan boord van het vrachtschip van Gauke Bijls, een 17-jarige jongen uit Dronrijp . Ook de 44-jarige knecht Jan Edses was aan boord.
Gerrit Alberts (19) uit Rinsumageest en zijn Groningse maat Harm Geerts waren ook bij de ontsnapping betrokken geweest. Bij de vlucht raakten zij gewond. Na hun hernieuwde arrestatie zaten zij weer in Leeuwarden . Daar ontstond een nieuw plan om te ontsnappen.
Ook deze keer duurde hun vrijheid niet lang. Gerrit Alberts en Harm Geerts trokken eerst naar Oost-Groningen, daarna naar het Duitse Munsterland en vervolgens naar Oost-Friesland. Uiteindelijk werden zij in Blijham, de woonplaats van Harm, weer opgepakt.
Bij de ontsnapping van Gerrit Alberts en Harm Geerts speelde ook een touw een rol. Dat touw was niet van buiten naar binnen gesmokkeld, maar in de gevangenis zelf gemaakt. Hoofdcipier Hans Wijsma had Gerrit Alberts daarvoor toestemming gegeven. Gerrit had gezegd dat de kleren in de gemeenschappelijke cel dan beter konden worden opgehangen. Dat stond netter.
Jitze was bij het... van de meid al opgestaan. Hij bedacht dat hij niets bij zich had om zich te verweren en probeerde de bout van de draagtreeft , die in de muur zat, los te maken. Dit lukte niet goed. De meid kwam hem helpen en samen kregen zij hem los. Met die bout ging Jitze naar de keuken, maar tot zijn blijdschap trof hij nie- mand vond. Hij woonde vrij afgelegen; zijn naaste buurman Harmanis Hendriks woonde naar schatting ongeveer vijftig roeden van hem vandaan. Jitze vond wel de knecht in de keuken. Die had zich op het gerucht met een tweetandige vork gewapend.
Harmanius Muldering — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Jelttie Jacobs, vrouw van Harmanius Muldering, herbergier in Oostermeer , naar haar beste weten in haar 42ste levensjaar, begint een afzonderlijke verklaring. Zij vertelt dat Gerben Ybes, meesterbakker in Oostermeer, haar en haar man sinds ongeveer een halfjaar voortdurend lastigvalt met schelden en andere handelingen. De passage over hun huwelijk en de omschrijving van die handelingen bevatten open woorden.
Hans Jans, meestersmid in Oostermeer, in zijn 40ste levensjaar, begint een afzonderlijke getuigenverklaring. Gerben Ybes, bakker in Oostermeer, maakte in maart 1758 veel rumoer op straat en schold iedereen uit. Hij zei onder andere dat Hans zijn vader had geslagen en zijn eigen vader wilde vermoorden, en dat Folke Roels een valse getuigenis had afgelegd. Verder vertelt Hans dat Gerben op 6 september 1759 op het venster van de achterkamer van Harmanius Muldering heeft geklopt.
Harmanius Muldering, herbergier in Oostermeer , naar zijn beste weten in zijn 35ste levensjaar, vertelt dat Gerben Ybes, meesterbakker in Oostermeer en zijn buurman, hem en zijn vrouw sinds ongeveer een halfjaar voortdurend lastigvalt met schelden en razen, op een zeer grove manier, achter en voor zijn huis. Wanneer Harmanius de vensters van zijn achterkamer opende, zette Gerben er tweemaal de sjees voor, waardoor het licht werd weggenomen. Er volgt een bedreiging die doorloopt op 000159.
Jelttie Jacobs, vrouw van Harmanius Muldering, herbergier in Oostermeer, naar haar beste weten in haar 42ste levensjaar, begint een afzonderlijke verklaring. Zij vertelt dat Gerben Ybes, meesterbakker in Oostermeer, haar en haar man sinds ongeveer een halfjaar voortdurend lastigvalt met schelden en andere handelingen. De passage over hun huwelijk en de omschrijving van die handelingen bevatten open woorden.
Hans Jans, meestersmid in Oostermeer, in zijn 40ste levensjaar, begint een afzonderlijke getuigenverklaring. Gerben Ybes, bakker in Oostermeer, maakte in maart 1758 veel rumoer op straat en schold iedereen uit. Hij zei onder andere dat Hans zijn vader had geslagen en zijn eigen vader wilde vermoorden, en dat Folke Roels een valse getuigenis had afgelegd. Verder vertelt Hans dat Gerben op 6 september 1759 op het venster van de achterkamer van Harmanius Muldering heeft geklopt.
Harmanius Muldering, herbergier in Oostermeer , naar zijn beste weten in zijn 35ste levensjaar, vertelt dat Gerben Ybes, meesterbakker in Oostermeer en zijn buurman, hem en zijn vrouw sinds ongeveer een halfjaar voortdurend lastigvalt met schelden en razen, op een zeer grove manier, achter en voor zijn huis. Wanneer Harmanius de vensters van zijn achterkamer opende, zette Gerben er tweemaal de sjees voor, waardoor het licht werd weggenomen. Er volgt een bedreiging die doorloopt op 000159.
Jelttie Jacobs, vrouw van Harmanius Muldering, herbergier in Oostermeer, naar haar beste weten in haar 42ste levensjaar, begint een afzonderlijke verklaring. Zij vertelt dat Gerben Ybes, meesterbakker in Oostermeer, haar en haar man sinds ongeveer een halfjaar voortdurend lastigvalt met schelden en andere handelingen. De passage over hun huwelijk en de omschrijving van die handelingen bevatten open woorden.
Jacob vervolgt over zaterdag 8 september: hij zag dat Gerben de schilder die de goot aan Harmanius Mulderings huis verfde, op drie afzonderlijke keren van de ladder trok. Gerben pakte hem ook bij de borst en schudde hem heen en weer. De schilder verweerde zich uiteindelijk en Gerben raakte onder. Gerbens vrouw schoot eveneens op de schilder toe. Hans Jans scheidde hen daarna van elkaar. Jacob weet verder niets; de afsluiting is verkort.
Harmannus Ynia — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Toen boer Andries Pijtters op 1 december 1804 zijn schapen miste, volgde hij met dorprechter Harmannus Ynia voetsporen vanaf de kerk richting Hanenburg. Een dag later werden twee van de dieren geslacht gevonden langs de weg naar het Ruijgland.
Andries Pijtters was boer in Tietjerk. Op zaterdag 1 december 1804 werkte Harmannus Ynia, de dorprechter en timmerman van Tietjerk, bij zijn watermolen. Omstreeks tien uur in de ochtend werd Harmannus geroepen om koffie te komen drinken. In het land ontdekte Andries dat twee witte schapen, een zwart schaap en een wit lam verdwenen waren. De dieren hadden met een koppeltok, een houten verbindingsstuk, vastgezeten.
Harmannus Ynia: het tweede bezoek aan de Nieuwedijk
Harmannus Ynia was dorprechter en meester-timmerman in Tietjerk, in zijn 59ste levensjaar. Hij verklaarde zelf dat hij op 1 december bij de molen in Andries' land werkte. Rond tien uur werd hij geroepen om koffie te drinken. Op weg naar huis ontdekten zij dat twee schapen, een zwart schaap en een wit lam uit het land waren verdwenen.
Daniel en Romke brachten Christoff met hulp van de dorprechter van Tietjerk, Harmannus Ynia, naar Bergum. De drie verklaringen werden op 20 november 1804 vastgelegd. Daniel en Romke ondertekenden hun verklaringen. Ook het verhoor van Christoff werd na voorlezing afgesloten met een ondertekening.
Harmanus Muldering — 4 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Sijtske Jans, wonend in Oostermeer, in haar 28ste levensjaar, legt nog een afzonderlijke verklaring af. Zij hoorde Gerben Ybes, meesterbakker in Oostermeer, op 26 oktober 1758 in het openbaar op straat roepen dat Nanne Oosterhof hem zijn gouden knopen had ontstolen. Hij zei dat Oosterhof daarvan schobbejakken zoals Fooke Jans en Harmanus Muldering onderhield. Hij noemde Nanne ook een schrijver van valse kwitanties en akten. Sijtske weet verder niets; de afsluiting is verkort. Het zijn Gerbens beschuldigingen zoals zij die hoorde.
Hans Jans, meestersmid in Oostermeer, in zijn 40ste levensjaar, verklaart afzonderlijk dat hij naar zijn beste herinnering Gerben op 26 oktober 1758 op straat hoorde roepen dat Nanne Oosterhoff hem zijn gouden knopen had ontnomen en daarvan schobbejakken zoals Fooke Jans en Harmanus Muldering onderhield. Gerben noemde Nanne ook een schrijver van valse akten en kwitanties. Hans weet verder niets; de afsluiting is verkort.
Diezelfde dag liet Harmanus Muldering zijn goot verven. Gerben stootte de schilder tweemaal van de ladder, pakte hem verschillende keren bij de borst en schudde hem heen en weer. De schilder verweerde zich uiteindelijk en Gerben kwam onder te liggen. Gerbens vrouw vloog de schilder ook op het lijf. Hans Jans ging erheen en scheidde hen van elkaar. haren van de schilder in Gerbens hand.
Sijtske Jans, wonend in Oostermeer, in haar 28ste levensjaar, begint een afzonderlijke verklaring. Op donderdag 6 september sloeg Gerben Ybes, meesterbakker in Oostermeer, op de vensters van Harmanus Muldering. Hij schold Harmanus met allerlei woorden uit en maakte veel rumoer, totdat Harmanus en zijn vrouw buiten kwamen. Gerben zei tegen Harmanus: "Sla mij." Harmanus antwoordde: "Ik wil je niet slaan." Gerben bleef volgens Sijtske uitzinnig razen en tieren.
op zaterdag 8 september had Harmanus Muldering een schilder bij zijn huis. Deze ging naar Gerbens steeg om de goot van Harmanus' huis te verven. Sijtske zag dat Gerben hem tweemaal van de ladder stootte, hem verschillende keren bij de borst pakte en heen en weer schudde. De schilder verweerde zich uiteindelijk en Gerben kwam onder te liggen. Gerbens vrouw viel de schilder ook aan. Hans Jans liep erheen en scheidde hen van elkaar.
Diezelfde dag liet Harmanus Muldering zijn goot verven. Gerben stootte de schilder tweemaal van de ladder, pakte hem verschillende keren bij de borst en schudde hem heen en weer. De schilder verweerde zich uiteindelijk en Gerben kwam onder te liggen. Gerbens vrouw vloog de schilder ook op het lijf. Hans Jans ging erheen en scheidde hen van elkaar. haren van de schilder in Gerbens hand.
Sijtske Jans wonende te Oostermeer oud in t 28ste Jaar geciteert etc getuigde de Waarheit te Zijn dat Gerben Ybes meester Backer te oostermeer op den 26 october 1758 publijk op de Straat heeft uitgeroepen dat Nanne Oosterhof hem Zijn gouden Knopen had ontstolen en dat hij oosterhof daar van Zulke Schobijakken als Fooke Jans en Harmanus Muldering Zijn onderhield ook mede dat Nanne oosterhof een valsche quitantie en Edul Schrijver was
Harmen Baikes woont aan de kant van Veenwouden onder Bergum en is in zijn 38ste levensjaar. Hij is opgeroepen, volgens het formulier van de Mennonieten , de doopsgezinden, beëdigd en verhoord. Hij verklaart naar waarheid:
Harmen kan verder niets over de zaak vertellen. Zijn verklaring is voorgelezen en hij heeft haar met zijn handmerk ondertekend. Het bijschrift noemt Harmen Baikes' eigen handmerk.
Johan Pieter Schacht woont als knecht bij Harmen Baikes onder Bergum , aan de kant van Veenwouden. Hij is 20 jaar; de ingevoegde woorden 'in 't' maken de oorspronkelijke leeftijdsformule grammaticaal onregelmatig. Hij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaart naar waarheid:
Na de vlucht vonden zij twee gedeeltelijk met die rogge gevulde zakken buiten op het erf. De zakken zijn niet van Harmen Baikes. Johan weet niet wie de eigenaar is. Hij weet wel zeker dat één zak dezelfde is waarmee Klaas Alberts afgelopen dinsdagmiddag aardappelen bij Harmen heeft gehaald.
Johannes Bijtters, de knecht van Harmen Baikes, kwam op de avond van de 19de van deze maand na het eten naar haar huis. Hij zat daar een poosje te praten. Haar man was niet thuis. Johannes ging tussen negen en tien uur weg, maar kwam snel terug. Hij zei dat de schuurdeuren van zijn werkgever openstonden en vroeg haar mee te gaan om te kijken hoe het er daar voorstond.
Harmen Barkes, huisman , wonend aan de kant van Veenwouden onder Bergum en vierendertig jaar oud, verschijnt. Hij legt een eed af volgens het formulier van de mennisten en wordt ondervraagd. Hij verklaart dat op de 13de van deze maand uit de bijenstal op een klein stukje van zijn huis de twee beste bijenkorven verdwenen waren. Niet ver van zijn huis vond hij toen op het land dat hij gebruikte de beide korven, met de krammen en opzetters, terug. Alle honing en was die erin had gezeten was eruit gehaald. De bijen lagen dood op de grond bij de korven. Hij weet helemaal niet wie dit heeft gedaan en weet verder niets over het geval.
Hij besluit zijn verklaring na voorlezing. Hij tekent met zijn merk. Bergum , 15 maart 1784. Bij het kruis staat dat dit het eigenhandig geplaatste merk van Harmen Barkes is. In de marge staat: rescriptie als hiervoor. Afgelegd voor de mederechter en beëdigde klerk , Bergum, 15 maart 1784. Handtekeningen: Ratsma en C Wil helmij.
Marten Alberts komt ook voor in een zaak rond inbraak en diefstal van rogge. Harmen Baukes, wonende aan de kant van Veenwouden onder Bergum, deed daarvan aangifte. Volgens hem waren Marten Alberts en Klaas Alberts, twee zonen van Albert Hattums, de daders. Zij waren betrapt en hadden hun zakken achtergelaten.
Klaas Alberts werd vermoedelijk rond 1777 geboren. Hij wordt genoemd in een strafzaak van 15 september 1795. In de zaak van Harmen Baukes wordt hij samen met zijn broer Marten genoemd als dader van de diefstal van rogge.
Harmen Baukes, 37 jaar oud, woonde aan de kant van Veenwouden onder Bergum. Hij was doopsgezind en deed aangifte van inbraak en diefstal van rogge.
Volgens Harmen waren de daders Marten Alberts en Klaas Alberts, zonen van Albert Hattums. Zij werden bij de diefstal betrapt en lieten hun zakken achter. Ook Johan Pieter Schacht, knecht bij Harmen Baukes, en buurvrouw Janke Jans legden verklaringen af. Lees de afzonderlijke verklaringen van Harmen, zijn knecht en Janke over de roggezakken .
Harmen Dirks werd verhoord over een dienstmeid die hij en Rudolphus Ritsma hadden gevraagd een borrel te drinken. Hij vertelde over het vasthouden van haar handen, het trekken bij een dam en haar val.
Harmen Dirks
Hier begint een afzonderlijk verhoor. Harmen Dirks, zoon van Dirk Wijtses, wolkammer te Bergum , was in zijn zestiende levensjaar. Hij was gedetineerd, werd met de opgenomen verklaringen geconfronteerd en ondervraagd. Hij zei dat hij op zondag 9 september 1764 in de namiddag met Rudolphus Ritsma en..., een broer van Luitjen, de smid te Collum, voor het huis van Willem Wigbolts had gestaan.
Harmen Douwes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Hardegarijp 1789: Het horloge uit de kist van Harmen Douwes
Deze pagina bevat de beschikbare verklaringen en stukken over het horloge uit de kist van Harmen Douwes.
Verklaringen en stukken: 1789: Het horloge uit de kist van Harmen Douwes
Harmen Douwes, vrijgezel in Hardegarijp , in zijn 27e levensjaar, verklaarde na oproeping, beëdiging en ondervraging dat hij als vrijgezel in de buurt van Hardegarijp woonde. De afgelopen zondag, na de eerste preek, opende hij zijn kist. Hij ontdekte dat zijn horloge uit de lade van die kist verdwenen was. Het horloge had een zilveren kast en een zilveren ketting, met daaraan een koperen sleuteltje en een koperen kompas.
Hardegarijp 1802 - Rypke Jacobs en Harmen Douwes missen een wit schaap
Op 15 december 1802 rond zes uur in de ochtend merkten boer Rypke Jacobs en zijn knecht Harmen Douwes dat een wit schaap ontbrak. Het dier had een beetje bruin aan de kop en liep in de weide voor het huis onder Hardegarijp.
Harmen Douwes
Harmen Douwes was een 19-jarige boerenknecht die bij Rypke Jacobs onder Hardegarijp woonde. Na ondervraging verklaarde hij dat hij op 15 december om zes uur in de ochtend ontdekte dat zijn boer Rypke Jacobs uit de weide voor het huis een wit schaap met een beetje bruin aan de kop miste. Het dier was in de nacht van 14 op 15 december verdwenen. Harmen kon niet verklaren wie het schaap had weggenomen. Na duidelijke voorlezing ondertekende hij zijn verklaring in Bergum op 17 december 1802. Ondertekend: Harmen Douwes.
Op 3 april om negen uur in de ochtend kwam een man bij Douwe aan huis. Hij noemde zich Hein Terwolt en vertelde dat hij bij de weduwe van Harmen Geerts in Marum in Groningerland woonde. De man vroeg of hij de hoenders mocht bekijken. Douwe liet hem de haan en de hen zien.
Verder zegt hij dat hij de zilveren knopen die hij op de laatstgehouden Drachtster markt in zijn hemd droeg, diezelfde dag had gekocht van de zilversmid genaamd 'der Leij' in Drachten . Hij zegt ook dat het afgelopen voorjaar was voorgevallen dat hij een bijenkorf nam van van de bijenstal van Jacob Hemrica, schooldienaar in Garijp, en eenzelfde korf van de bijenstal van Sipke Hendriks, boer aldaar. De eerste had hij voor een rijksdaalder verkocht aan de zoon van Harmen Geitsens in Oudega . De laatste had hij op het erf van Evert Gerrijts in Nijega gebracht. In diens huis had hij daarvoor achttien stuivers ontvangen. Meer wist hij er niet van. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing.
Jacob Hemrica, schoolmeester in Garijp, in zijn 74ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigt dat hij op 3 april van dit jaar ontdekte dat uit zijn bijenstal bij zijn huis een korf met bijen ontbrak. Enige tijd later hoorde hij dat Cornelis Sjoerds die korf aan Harmen Goitsens, boer in Oudega, zou hebben verkocht. Hij ging naar Harmen. Deze zei dat zijn zoon een bijenkorf voor een rijksdaalder had gekocht, zonder te zeggen van wie. Bij de bijen van Harmen Goitsens herkende de getuige zijn korf onmiddellijk. Hij betaalde Harmen daarvoor één carolusgulden en vijf stuivers. Goitsens liet hem de bijenkorf vervolgens weer meenemen. Er gaat het gerucht dat Cornelis Sjoerds de korf van hem had gestolen en aan Harmen Goitsens of diens zoon verkocht. Verder weet hij niets over de zaak. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring af, verklaart geen bijzondere band met de partijen te hebben en ondertekent hij eigenhandig. Bergum, 2 november 1762. Ondertekening: J. Hemrica.
Op dat moment kwam de dienstmeid van Harmen Harkes voorbij. Zij werd gevraagd met hen een borreltje te drinken en naar binnen te komen. De dienstmeid weigerde. . ...
Aaltje Harmens, weduwe van Ruurd Douwes, wonend in Garijp en in haar 38e of 39e levensjaar, verklaarde na oproeping, beëdiging en ondervraging het volgende. Haar man ging de afgelopen maandag om ongeveer negen uur 's morgens van huis. Zij meende dat hij naar Jan Fredes ging. Daarna ging zij zelf van huis om boekweit te dorsen bij haar vader Harmen Jacobs, boer in Garijp.
Bonne stuurde Ruurds vrouw, die buiten was gebleven, naar haar vader Harmen Jacobs om hem het voorval te melden. Intussen waarschuwden Bonne en Melle Melles de buren. Die kleedden het lichaam en legden het af. Over het karakter van de man kon Bonne verder niets zeggen; de overige omstandigheden waren hem onbekend.
Daarna gingen zij terug naar Ruurds vrouw, die op het land was gebleven. Zij zeiden dat zij naar haar vader moest gaan om hem het voorval te melden en te vragen wat zij nu moesten doen. Kort daarop kwamen Aaltje Harmens en de vrouw van Harmen Jacobs bij Melle en Bonne zeggen dat zij de baar moesten aanleggen. Dat gebeurde. De buren kleedden het lichaam uit en kleedden het weer.
Harmen Jans — 4 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
De wagen reed naar het huis van Klaas Wierds aan de Zomerweg onder Bergum en bleef daar staan. Bouwe was ongeveer of ruim een half uur bij Harmen Jans geweest, die eveneens aan de Zomerweg, naast Klaas Wierds, woonde. In die tijd had hij de wagen niet voorbij zien rijden.
Harmen Jans, meester-timmerman op de heidestreek onder Bergum , in zijn 68ste levensjaar, is opgeroepen en verhoord. Een deel van de aanhef is... Hij verklaart naar waarheid:
Harmen zegt verder dat Lieuwkjen Lieuwes en Roel Tjallings volgens berichten door het Hof Provinciaal van elkaar gescheiden zijn. Lieuwkjen woont in ieder geval in Veenwouden . Er wordt gezegd dat Roel bij zijn vader in Optwijzel verblijft. Harmen weet verder niets te vertellen. Zijn verklaring is voorgelezen en hij heeft haar met zijn handmerk ondertekend. Bergum, 30 oktober 1787. Het bijschrift noemt dit Harmen Jans' eigen handmerk.
Antje Jans, de wettige vrouw van Harmen Jans, meester-timmerman op de heidestreek onder Bergum, in haar 58ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaart naar waarheid:
Afgelopen zondag tussen drie en vier uur in de middag kwam Roel Tjallings naar het huis van haar buurman Harmen Jans. Zij zag dat hij in de ene hand een onbedekt mes had. In de andere hand hield hij eerst een vork en daarna een luiwagen (schrobborstel). Onder de ergste vloeken en bedreigingen haalde hij Harmens jonge varken uit het bijgebouw en het varkenshok. Hij dreef het een eindje voort. De omstanders, vooral Harmens vrouw, hielden hem zo sterk tegen dat zij hem het varken uiteindelijk konden ontwringen.
Afgelopen zondag na de middag ging zij naar het huis van haar buurman Harmen Jans. Daar hoorde en zag zij Roel Tjallings, die in Harmens bijgebouw de ergste vloeken en bedreigingen uitte. Hij had een luiwagen (schrobborstel), in zijn hand. Tegen de wil van Harmen en zijn vrouw dreef hij hun jonge varken met geweld uit het hok en een eindje verder. Met hulp van de buren, vooral van Harmens vrouw, werd hem het dier ontwrongen en werd het weer in het hok gebracht.
Gisteren omstreeks drie uur in de middag ging zij naar het huis van haar buurman Harmen Jans. Daar zag zij Roel Tjallings, van wie gezegd wordt dat hij bij zijn vader Tjalling Roels in Optwijzel verblijft, in Harmens bijgebouw. Hij vloekte en dreigde verschrikkelijk. Hij nam Harmens vork in zijn hand, haalde diens jonge varken met geweld en tegen diens wil uit het hok en dreef het voort.
Gisteren omstreeks drie uur in de middag zag zij Roel Tjallings, van wie gezegd wordt dat hij nu bij zijn vader Tjalling Roels in Optwijzel verblijft, uit het bijgebouw van Harmen Jans komen. Hij dreef Harmens jonge varken mee. Roel dreef het jonge varken van Harmen Jans met geweld tegen diens wil weg. Hij vloekte en dreigde verschrikkelijk en had Harmens vork in zijn hand. Daarmee dreef hij het dier voort en sloeg het zo hard dat bloed uit de neus of mond vloeide.
De getuige kon niet stellig zeggen wie de goederen had gestolen. Hij vond het echter zeer waarschijnlijk dat Harmen Jans het had gedaan. Die woonde op de Bergumerheide, had als arbeider bij de getuige gewerkt en kende zijn huis goed.
Als eerste reden noemde de getuige de genoemde "lep of lod" spade uit de eerdere verklaringen in Achtkarspelen. Hij had die gevonden bij Froukje Fransen, vrouw van Feije Klazes, wonend op de Veenwoudsterwal onder Dantumadeel. Zij zei dat Gerst Pytters, de vrouw van Harmen Jans, ze had gebracht.
Volgens haar had zij daarvan voor vijfentwintig stuivers aan winkelwaren afgenomen. De getuige had de goederen tegen terugbetaling van vijfentwintig stuivers meegenomen, omdat hij ze als de zijne herkende.Als tweede reden noemde hij dat Sijbren Rommerts en diens vrouw hem hadden gezegd dat zij de goederen die vandaag aan de getuige waren getoond, hadden gekocht van Gerst Pytters, vrouw van Harmen Jans. Verder wist hij niets.
Sijbren Rommerts, arbeider op de Bergumerheide onder Bergum, in zijn 61ste of 63ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij naar zijn beste herinnering vier weken vóór de maand mei vier ijzeren ankers en een ijzeren stuk van een deur had gekocht van Gerst Pytters, vrouw van Harmen Jans, wonend onder Bergum. Samen kostten ze zestien stuivers.
Tijttje Jans, vrouw van Sijbren Rommerts, wonend onder Bergum, in haar 57ste levensjaar, verklaarde onder ede dat haar man enige tijd geleden vier ijzeren ankers en een ijzeren stuk had gekocht. Zelf had zij in de afgelopen week een schakel uit een ploeg en een schakel uit een anker voor twee stuivers gekocht van Gerst Pytters, vrouw van Harmen Jans. Zij wist niet hoeveel haar man voor zijn ijzerwaren had betaald.
Iltje Freerks, de vrouw van Harmen Jans, woont op het Witveen onder Oostermeer. Naar haar beste herinnering is zij in haar 51e levensjaar. Zij wordt verhoord.
Waarschijnlijk dezelfde personen: Harmen Jelmers en vader Jelmer Harmens. De verklaringen uit Suameer noemen Harmen Jelmers, in 1804 arbeider in zijn 33ste levensjaar, en zijn vader Jelmer Harmens. Harmen verschijnt ook bij de verdwenen voorschorten en bij het vinden van geslachte schapen. De vader-zoonrelatie in de hoenderzaak ondersteunt het verband; de rollen en gebeurtenissen blijven afzonderlijk. In 1806 is Harmen arbeider bij Melle Walters te Suameer, in zijn 35ste levensjaar. Plaats, werkgever, beroep en leeftijd sluiten aan bij de eerdere verklaringen.
Minke vertelde wat zij zelf terugvond na navraag bij de familie van Jelmer Harmens. De aankoop van één voorschort voor 5½ stuiver door Jelmers dochter is een afzonderlijke vermelding; Harmen Jelmers verklaarde daarnaast dat hij beide voorschorten samen kocht voor negentien stuiver.
Harmen Jelmers
Harmen Jelmers was 29 jaar, arbeider en woonde in Suameer. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd.
Na voorlezing zette Harmen op 2 juli 1801 in Bergum geen naamhandtekening, maar zijn eigen kruismerk : +. Het protocol noemt dit "Harmen Jelmers Zelvs gezette Merk".
De verklaringen van Minke Minnes en Rindert Sipkes Algra dateren van 1 juli 1801. Jelmer Harmens, Pieter Wijbrens en Harmen Jelmers verklaarden op 2 juli. Johannes Lodema trad op als commissaris ; Hi. P. Rienhuis ondertekende de gezamenlijke afsluiting als beëdigd klerk . De verklaringen laten de vragen over eigendom en daderschap open.
Douwe Jans Tinga was meester-timmerman in Suameer en in zijn 28ste levensjaar. Ongeveer drie weken voor 5 april 1804 ruilde hij met Harmen Jelmers uit hetzelfde dorp een roodbonte jonge haan met witte oorlellen en een hennetje met rood-geelbruine veren. Hij gaf er drie zwarte hoenders voor terug. Harmen gaf Douwe bij die ruil bovendien twee aardappelen.
Harmen Jelmers ruilt met zijn vader
Harmen Jelmers was arbeider in Suameer en in zijn 33ste levensjaar. Hij verklaarde dat hij de twee dieren ongeveer drie weken eerder van zijn vader Jelmer Harmens had gekregen. Hij ruilde met zijn vader een roodbonte haan met witte oorlellen en een hennetje met een rode tekening achter op de veren. Daarvoor gaf hij een halfversleten witte linnen onderbroek.
Harmen Jelmers, 33 jaar, werkte op zaterdag 8 december voor boer Melle Walters in Suameer. Rond één uur in de middag liep hij uit het huis van de boer naar het land. Daar hoorde hij vogels luid schreeuwen. Hij keek wat er aan de hand was en ontdekte aan de westkant van een dijk drie geslachte schapen.
De dienstknecht Melle Thomas was in zijn 17de levensjaar. Hij was met Harmen Jelmers rond één uur naar het land gegaan om te werken. Ook hij hoorde de vogels en dacht dat ergens een dood dier lag. Achter de dijk aan de westkant zagen ze de drie geslachte schapen.
Melle Walters, zijn knecht Tjibbe Melles en arbeider Harmen Jelmers verklaren op 15 april 1806 over een vermist zwartvaal schaap. Hun verklaringen onderscheiden wat Melle van anderen hoorde en wat de knecht en de arbeider zelf achter het hok vonden.
De getuige had zelf niet in het hok of elders naar het schaap gekeken. Hij kon daarom niet zeggen waar het gebleven was, behalve volgens de mededeling van zijn arbeider Harmen Jelmers. Het zou geslacht zijn.
Even later zag hij samen met Harmen Jelmers een onderkaak van het vermiste schaap. Het dier was achter het genoemde hok geslacht. De kop, het ingewand en twee onvoldragen lammeren lagen er nog.
Harmen Jelmers - verklaring
Harmen Jelmers (in modern Nederlands)
Harmen Jelmers, als arbeider werkend bij Melle Walters, huisman te Suameer, en daar wonend, naar zijn beste herinnering in zijn 35ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij op de veertiende omstreeks zes uur 's morgens naar het huis van Melle Walters kwam om er te werken. Nelle vertelde hem dat hij een zwartvaal schaap uit het hok miste. Daarop ging de getuige dadelijk samen met Tjibbe Melles, knecht van Melle Walters, op zoek naar het schaap.
Dit is het eigenhandig geplaatste handmerk van Harmen Jelmers, in tegenwoordigheid van P. M. B.
Oene Sybes uit Tietjerk, ongeveer veertig jaar oud, ging op 8 november 1774 weggelopen beesten halen. In het veenland van Harmen Kreus vond hij een man op de grond. Hij bekeek hem en zag dat hij dood was.
Onder de accolade met ‘Anne Parochie’: Houte Leidel; Klaas Jans, kapitein; Jan Janssen, aangeduid als ‘Zijnde een Zoon Van Jan Jansen’; Harmen Liers; Eijtter Reinders.
Dezelfde vrouw in samenhangende onderzoeken: Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers. In beide zaken heet zij Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers in Suameer. Het latere verhoor verwijst expliciet naar de verklaringen van december 1768 en januari 1769. De kaas van Romke Rienks en het onderzoek naar een gouden knoop en koralen zijn verschillende onderwerpen. Martjen ontkent betrokkenheid bij de diefstallen.
Sjoukjen Harmens, nu wonend bij haar moeder, de weduwe van Harmen Rutgers in Suameer , ruim zestien jaar oud, was als gedetineerde ondervraagd en geconfronteerd met de afgenomen verklaringen. Zij verklaarde dat zij sinds mei 1769 bij boer Errijt Errijts Jonge op het Witveen in Oostermeer had gewoond. Enkele weken geleden was zij bij Sipke Lieuwes thuis geweest, die.
Romke Rienks, wonend te Suameer, in zijn 51ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op de avond van de 5de van deze maand ontdekte dat waren gestolen: een paar laarzen, een paar zwarte korte moffen , drie hoefijzers, drie schaatsen, een bruin baaien lap, wit langet , met de maat "een engen agtste" el , een rood Soord-doekje, een bruin retijnen lap, een stuk van een grove gele kaas en een stuk roggebrood. Naar zijn vermoeden raakte hij de goederen op de 5de bij daglicht kwijt. Hij en zijn vrouw waren beiden weg. Ze hadden de achterdeur dichtgedaan en de middendeur op de klink gezet, maar vergeten die te grendelen. Vandaag hoorde hij dat Jan Gerrijts, zoon van Gerrit Jans, wever te Suameer, het stuk kaas had gebracht bij Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers daar. Bij nader onderzoek bekende Jan Gerrijts ook dat hij dat stuk kaas daar had gebracht. Gisterenavond ging de getuige naar het huis van Gerrijt Jans, bij wie diens zoon Jan Gerrijts woont, en sprak Gerrijt Jans erop aan. Deze zei van niets te weten. Vervolgens gingen zij naar achteren. Hij en Gerrijt Jans vonden op de zolder de laarzen, het paar zwarte korte moffen en één hoefijzer. De getuige herkende ze als zijn eigendom en nam ze weer mee naar huis. De overige goederen vond hij niet terug. Volgens vader Gerrijt Jans was Jan Gerrijts al vertrokken en was hij vandaag nog niet verschenen. Verder wist de getuige niets, sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende; zijn naam en eigenhandig gezet merk staan onderaan. Bergum , 22 december 1768. Romke Rienks.
Jan Gerrijts, vrijgezel te Suameer, wonend bij zijn vader Gerrijt Jans, wever te Suameer, ongeveer 23, 24, 25 of 26 jaar oud, zonder dit precies te kunnen bepalen, werd als gedetineerde ondervraagd en geconfronteerd met de afgenomen verklaringen. Hij verklaarde dat hij ongeveer drie weken geleden op het land van Wialte Melles, dicht bij het huis van Romke Rienks te Suameer, was geweest. Daar was die middag omstreeks drie uur achter Romke Rienks' huis Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers, eveneens uit Suameer. Zij riep hem bij zich. Toen hij bij haar kwam, zei Martjen Brugts tegen hem:
Sjoerd Jans, wonend in Suameer en naar beste weten in zijn 44ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat afgelopen maandagmorgen, de 26ste van deze maand, tussen acht en negen uur Maaike Harmens voor zijn vensters kwam. Zij woonde bij haar moeder Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers, in Suameer. Zij zei:
Martjen, weduwe van Harmen Rutgers in Suameer en in haar 45ste levensjaar, was als gedetineerde ondervraagd en geconfronteerd met de verklaringen van 22 en 28 december 1768 en 5 januari 1769. Zij verklaarde dat op de avond van 5 december Jan Gerrijts, zoon van wever Gerrijt Jans in Suameer, bij haar thuis was geweest terwijl zij afwezig was. Hij had er een stuk heel grove kaas gebracht, zoals zij het thuis toonde. Haar dochter Tjetske Harmens had haar dat verteld. Zij ontkent dat zij Jan die avond heeft gesproken.
Martjen wist volgens haar zeggen ook niets van de gouden knoop en zwarte koralen die Jurjen Wijbrens kwijt zou zijn. Zij zei verder dat haar man Harmen Rutgers omstreeks Lichtmis 1761, was overleden. Ongeveer acht weken daarna had zij een kind gekregen. Later was zij zwanger geworden van Sybren Gjolts, die nu in Suameer woonde, en had zij een dochter gekregen. Die was nu in haar vierde levensjaar. Sybren had beloofd haar te trouwen, maar was daar later op teruggekomen en had geweigerd met haar te trouwen.
Antje Sijtses, echtgenote van boer Jurjen Wijbrens in Suameer , naar beste weten ruim veertig jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat zij al enige tijd Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers uit Suameer, bij haar thuis had laten werken. Voor zover Antje wist, had Martjen zich daar goed gedragen. Andere mensen hadden haar wel eens gezegd dat Martjen weinig te vertrouwen was en dat zij op haar moesten letten.
Jurjen Wijbrens, boer in Suameer en in zijn 36ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat zijn vrouw hem had verteld dat zij afgelopen zomer een gouden knoop van een armmof en een streng zwarte koralen was kwijtgeraakt. Dat zou zijn gebeurd in de tijd waarin Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers in Suameer, bij hen werkte. Voor zover Jurjen wist, had Martjen zich bij hem thuis heel goed gedragen. Hij kon niets ten nadele van haar zeggen, behalve dat hij wist dat zij een kind buiten het huwelijk had gekregen nadat haar man al enige tijd overleden was. Hij kon ook niets ten nadele van haar dochter Maaike Harmens zeggen. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende eigenhandig. Bergum , 5 januari 1769; Jurjen Wijbrens.
Douwe Douma, dorpsrechter en ontvanger in Suameer en naar beste weten in zijn 44ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers, daar in het algemeen niet de beste naam had. Hij had niets anders concreets ten nadele van haar gehoord dan dat zij na het overlijden van haar man een kind had gekregen. Hij wist wel dat zij lang na het overlijden van haar man een kind buiten het huwelijk had gekregen. Verder wist hij niets over haar of haar dochter Maaike Harmens. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing. Bergum, 5 januari 1769.
Martjen, weduwe van Harmen Rutgers in Suameer en in haar 45ste levensjaar, was als gedetineerde ondervraagd en geconfronteerd met de verklaringen van 22 en 28 december 1768 en 5 januari 1769. Zij verklaarde dat op de avond van 5 december Jan Gerrijts, zoon van wever Gerrijt Jans in Suameer, bij haar thuis was geweest terwijl zij afwezig was. Hij had er een stuk heel grove kaas gebracht, zoals zij het thuis toonde. Haar dochter Tjetske Harmens had haar dat verteld. Zij ontkent dat zij Jan die avond heeft gesproken.
Martjen wist volgens haar zeggen ook niets van de gouden knoop en zwarte koralen die Jurjen Wijbrens kwijt zou zijn. Zij zei verder dat haar man Harmen Rutgers omstreeks Lichtmis 1761, was overleden. Ongeveer acht weken daarna had zij een kind gekregen. Later was zij zwanger geworden van Sybren Gjolts, die nu in Suameer woonde, en had zij een dochter gekregen. Die was nu in haar vierde levensjaar. Sybren had beloofd haar te trouwen, maar was daar later op teruggekomen en had geweigerd met haar te trouwen.
Noordermeer 1806 - Het bezoek van Harmen Sipkes Woudsma
Hiltje Emkes en Johannes Idsers verklaren op 2 oktober 1806 over het bezoek van zijn neef Harmen Sipkes Woudsma en verdwenen sieraden.
Hiltje Emkes, vrouw van Johannes Idsers, arbeider te Noordermeer onder Bergum, 58 à 59 jaar oud, verklaarde onder ede dat afgelopen maandag 29 september omstreeks zes à zeven uur 's avonds Harmen Sipkes Woudsma uit Buitenpost bij haar thuis was gekomen. Hij was een neef van haar man. Zij dacht dat hij haar en haar man uit vriendschap wilde bezoeken. Hij had die volgende nacht ook bij hen had gelogeerd en vervolgens die voormiddag met hen at. Nadat zij gegeten hadden, waste de getuige de schotels buitenshuis. Zij liet Harmen Sipkes Woudsma alleen binnen. Uiteindelijk kwam hij naar buiten met een pijp in zijn handen, die hij brak. Hij zei dat hij even naar de Nieuwestad kon gaan, een eindje van het huis, om twee nieuwe pijpen te halen. De getuige verwachtte hem terug, maar tevergeefs. Hij vertrok zo stilletjes, zonder dat zij de reden wist. Gisterochtend, 1 oktober, zei haar man dat het toch wonderlijk was dat Harmen zo stil was weggegaan. Hij vroeg haar. Zij ging meteen naar het kabinet in de kamer. Daar stonden eieren en lag een nieuwzilveren eau-de-carolina doosje met een klein gouden kroontje en een streng zwarte koralen . Zij ontdekte dat dit alles ontbrak. Bij verder onderzoek merkte zij dat ook twee zilveren gespen verdwenen waren. Die waren rond en opengewerkt, met stalen beugels en letters S.J. Ze hadden aan haar schoenen gezeten, die op een plank in de kamer stonden.Verder wist de getuige niets. Zij meende dat Harmen Sipkes Woudsma de dader was, omdat tijdens zijn verblijf geen ander mens bij haar thuis was geweest. Zij wist echter niet waarheen hij was gereisd. Na duidelijke voorlezing plaatste zij haar handmerk te Bergum op 2 oktober 1806. Dit is het eigenhandig geplaatste handmerk van Hiltje Emkes. In tegenwoordigheid van C.A. Heemstra.
Johannes Idsers, arbeider te Noordermeer onder Bergum, in zijn 41 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat maandag 29 september omstreeks zes à zeven uur 's avonds zijn neef Harmen Sipkes Woudsma uit Buitenpost bij zijn huis was gekomen. Nadat de getuige hem had begroet, ging hij terug naar de boer bij wie hij overdag werkte, om te eten. Omstreeks tien uur 's avonds kwam hij thuis en ging kort daarna naar bed. De volgende ochtend ging hij weer naar de boer om te werken. Toen hij omstreeks elf uur langs zijn huis kwam korte gekraste zinsnede over het land, zei hij tegen Harmen: "Kom straks eens bij mij op het land, ik zal je trakteren." Harmen beloofde dat. De getuige verwachtte zijn neef op het land, maar Harmen bleef weg. Toen de getuige omstreeks twee uur van het land kwam en langs zijn huis ging, vertelde zijn vrouw dat Harmen naar de Nieuwestad was gegaan om pijpen te halen. Hij was al ongeveer een uur of enige tijd weg en nog niet terug. Toen de getuige 's avonds van de boer thuiskwam, was Harmen er nog steeds niet. Hij had hem ook niet gezien. De volgende ochtend, woensdag de eerste, zei hij tegen zijn vrouw: "Het is toch wonderlijk dat Harmen zo stil is weggegaan; kijk eens of we iets." Zij ging meteen naar het kabinet in de kamer, waar enkele eieren op stonden. Volgens haar had daar in één van die een nieuwzilveren eau-de-carolina doosje gelegen, met een klein gouden kroontje en een streng zwarte koralen. Alles ontbrak. Even later vroeg de getuige haar ook naar haar zilveren gespen. Zij keek meteen naar haar schoenen op een plank in de kamer, waar de gespen op hadden gezeten, en ontdekte dat ook die waren weggenomen. Ze hadden stalen beugels en letters S.J. Omdat hij vermoedde dat zijn neef Harmen Sipkes Woudsma de dader was, ging de getuige gisteren, de eerste, naar Buitenpost om hem op te sporen. Hij kwam echter niets te weten. Onderweg hoorde hij wel een mededeling over Harmen en iemand of iets in de Kuikhorne. Verder wist hij niets. Na duidelijke voorlezing plaatste hij zijn handmerk te Bergum op 2 oktober 1806. Dit is het eigenhandig geplaatste handmerk van Johannes Idsers. In tegenwoordigheid van C.A. Heemstra.
Zij kent de precieze dag niet. De vrouw was Tieke Taekes, weduwe van Hart van der Meer, die eveneens in de buurt van Oostermeer woont. Jeltje weet niet wat de vrouw daar wilde doen. Zij vond het vreemd dat deze zo vroeg achter het huis van Gabe Jans was. Zij weet verder niets.
Teye Gooytzes, arbeider bij Hendrik Taekes in Oostermeer, is in zijn 33ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij dat hij op een ochtend, toen het begon te lichten, Tieke Taekes, weduwe van Hart van der Meer, bij de achterzijde van het huis van jeneverstoker Gabe Jans in de buurt van Oostermeer zag.
Pytter ontkende dat en zei dat hij dat nooit had gedaan of zou doen. Zijn baas zei dat hij hem bij een nieuwe vermissing als de dader zou beschouwen. Pytter vond dit zeer onaangenaam en wilde zelf onderzoeken wie de drank wegnam, om zijn naam te zuiveren. Hij nam maatregelen en zag op 7 oktober 's morgens Tieke Taekes, weduwe van Hart van der Meer, achter het huis van zijn baas.
Gabe Jans, jeneverstoker in de buurt van Oostermeer, is in zijn 40ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij dat hij enige tijd eerder met zijn knecht Pytter Eelkes had gesproken over drank die uit zijn drankbak was verdwenen. Op de ochtend van 7 oktober kwam zijn knecht vertellen wat hij achter het huis had gezien: Tieke Taekes, weduwe van Hart van der Meer, bij de drankbak met een emmer.
Pytter vertelde vervolgens zelf dat hij Tieke Taekes, weduwe van Hart van der Meer, tussen vier en vijf uur 's morgens bij de drankbak van zijn baas had gezien. Zij besloten haar te laten komen en stuurden het dochtertje van Gabe naar haar. Toen zij niet meteen kwam, ging Pytter opnieuw naar haar toe.
Hattum Sjoerds, boer in Tietjerk en in zijn 41ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij afgelopen dinsdagavond bij boer Heijne Sipkes thuis was. Sierk Johannes, die in Heijnes voorkamer woonde, vroeg Heijnes meid toen of zij zijn gespen had gestolen. Eerst ontkende zij dat. Later gaf de meid, Antje Jans, de genoemde gespen aan Sierk terug terwijl de getuige het zag. Verder kon hij niets zeggen. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende. Bergum, 2 september 1769; ondertekend Hattim Sjoerds. Ambtelijk slot voor ons, de grietman als commissaris en de klerk , 1 en 2 september 1769; H. W. Altena en G. Wilhelmi.
Hattum Alberts — 4 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Hattum Alberts werd in 1772 geboren. Hij komt meerdere keren in strafzaken voor. In 1793 was hij aanwezig bij een bijeenkomst in de herberg van Auke Alles te Hardegarijp, waar een loterij met bollen, weggen, koek en andere etenswaren werd gehouden.
Bij die bijeenkomst in Hardegarijp liep het uit de hand. De zestienjarige Vroukje Jelles verklaarde dat zij door een groep mannen werd achtervolgd, op de grond gegooid en in de modder gesmeten. Zij noemde Hattum Alberts als een van de belagers in haar verklaring over het viermaal neergooien . Een andere getuige zag het meer als een stoeipartij, maar Vroukje zelf beschreef het als mishandeling.
Hattum Alberts werd op 8 februari 1800 streng gegeseld, tot vijf jaar tuchthuis veroordeeld en daarna levenslang uit Friesland verbannen. Hij kwam al eerder in strafzaken voor.
Op 23 december 1792 was er in de herberg van Auke Alles te Hardegarijp een loterij van bollen, weggen, koek en andere etenswaren. Daarbij waren onder anderen Geert Alberts, Hattum Alberts, Jan Fransen, Hendrik Clazes, Minne Franses, Albert Melles, Tijs Cornelis, Vroukje Jelles en Pieter Beens aanwezig.
Volgens Vroukje Jelles werd zij die avond door een groep mannen lastiggevallen, op de grond gegooid en in de modder gesmeten. Zij noemde onder anderen Hattum Alberts als een van de mannen die daarbij betrokken waren. Ook andere getuigen verklaarden over lawaai, vernielingen en besmeurde deuren en putstokken.
Hattum Alberts, geboren rond 1772: meerdere strafzaken. Op 8 februari 1800 werd hij streng gegeseld, tot vijf jaar tuchthuis veroordeeld en daarna levenslang uit Friesland verbannen.
Zes daders met zwartgemaakte gezichten drongen haar woning binnen. Zij bedreigden de weduwe, haar inwonende zoon, de knecht en de meid. De daders waren gewapend met messen en ijzeren voorwerpen. Eén van hen was Hattum Alberts, afkomstig uit Rinsumageest . Hij ging Trijntjes zoon Oene te lijf met een mes.
De straf voor Hattum Alberts
Volgens de uitwerking van R.S. Roarda van de bijlagen bij de criminele sententies van het Hof van Friesland werd Hattum Alberts op 8 februari 1800 streng gegeseld, tot vijf jaar tuchthuis veroordeeld en daarna levenslang uit Friesland verbannen. Roarda verwijst naar dossier 384.
1800, 8 februari: Hattum Alberts (28), toen wonend in Rinsumageest, streng gegeseld, vijf jaar tuchthuis en daarna levenslang uit Friesland verbannen. Roarda: dossier 384.
De straffen van de broers werden niet allemaal op hetzelfde moment uitgesproken. Hattum Alberts werd op 8 februari 1800 wegens de gewelddadige diefstal veroordeeld tot strenge geseling, vijf jaar tuchthuis en daarna levenslange verbanning uit Friesland. Klaas, Pieter en Gerrit Alberts werden op 20 september 1800 voor hun aandeel in dezelfde zaak streng gegeseld en gebrandmerkt, kregen ieder tien jaar tuchthuis en daarna 25 jaar verbanning.
- Geert Alberts uit Veenwouden; - Hattum Alberts uit Veenwoudsterwal onder Bergum ; - Jan Tommes uit Veenwoudsterwal onder Veenwouden; - Hendrik Claes, eveneens uit Veenwoudsterwal, onder Hardegarijp; - Minne Franses, knecht bij Sijke Wytzes te Hardegarijp; - Albert Melles en Tijs Cornelis, ongehuwde mannen te Hardegarijp; - Wroukje Jelles en Pieter Beens, de meid en knecht van Jan Wijbrens, boer te Hardegarijp; - nog anderen van wie Auke niet alle namen kon opnoemen.
Op aanraden van de vrouw van de herbergier ging zij omstreeks negen uur weg. Meteen volgden haar: Geert Alberts, Hattum Alberts, Hendrik Claes, Minne Franses en Jan Franses. Wroukje probeerde deze jongens te ontlopen door te rennen.
Deze mannen waren Geert en Hattum Alberts, Minne en Jan Franses en Hendrik Claes. Hij zag wel dat zij daar met elkaar wat stoeiden, maar wist niet dat zij de meid hadden mishandeld.
Albert werd in 1737 in Garijp gedoopt als zoon van Hattum Eeuwes en Janke Joukes. Zijn oudere broer Jouke Hattums, gedoopt in 1733, gebruikte later de familienaam Kuipers. Albert zelf overleed in 1807, vóór de achternaamsaanneming van 1811, en wordt in de geraadpleegde stukken als Albert Hattums genoemd.
Zijn verschenen Hattum Joukes, herbergier , en Antje Alderts, echtelieden, wonende aan de Zomerweg onder Bergum, nummer 72 (red.dus op Het Zwartkruis ), in gemeenschap van goederen.
Dit bedrag komt voort uit een aangegane lening van dezelfde som. Deze Wijger Aukes heeft dit geld vandaag ten behoeve van Hattum Joukes en zijn vrouw verstrekt, in goed en gangbaar geld. Zij erkennen dat zij dit geld naar genoegen hebben ontvangen.
Zijn gecompareerd Hattum Joukes, herbergier, en Antje Alderts, echtelieden, wonende aan den Zomerweg onder Bergum, N o 72, in gemeenschap.
Voortkomende wegens aangegane lening van gelijke som, die gemelde Wijger Aukes heden ten behoeve heeft verstrekt aan dezelfde Hattum Joukes en vrouw, in goed en gangbaar geld, zoals zijlieden zulks erkennen minzaam met te vreden zijn.
Dezelfde personen volgens de familie- en aktegegevens op deze pagina’s: Antje Alderts en Hattum Joukes Kuipers. Antje wordt in 1795 genoemd als zestienjarige dochter van de kastelein. In 1811 en 1822 verschijnen Antje Alderts en Hattum Joukes, later Kuipers, als echtgenoten aan de Zomerweg. De boedelstukken uit 1849 noemen hetzelfde echtpaar; de bezitsbeschrijving noemt bovendien Antjes ouders Aldert Pieters en Joukje Martens. Hattum Joukes Kuipers wordt niet gelijkgesteld aan Hattum Alberts uit de andere familie.
Op zaterdag 3 februari 1849, om tien uur ’s morgens, verscheen Hattum Joukes Kuipers, landbouwer onder Bergum.
Het ging om alle goederen die behoorden tot de gezamenlijke en afzonderlijke boedels van Hattum Joukes Kuipers en zijn overleden vrouw Antje Alderts.
De boedelbeschrijving werd gedaan op aanwijzing van Hattum Joukes Kuipers.
Bij die verzegeling was Hattum Joukes Kuipers aangesteld als bewaarder van de boedel.
Op zaterdag 3 februari 1849, om tien uur vóór de middag, op verzoek en in tegenwoordigheid van Hattum Joukes Kuipers, landbouwer, wonende onder het behoor van Bergum, voor zichzelf, uit hoofde zowel van zijn rechten wegens inbreng als van de gemeenschap van schade en bate die heeft bestaan tussen hem en wijlen zijn echtgenote Antje Alderts, overleden op de tweede dag van de vorige maand.
Ik ben daartoe gegaan naar het huis gequoteerd nummer 72, onder het behoor van Bergum, tot de boedelbeschrijving of inventarisatie van al de goederen, behorende tot de gemeenschappelijke en afzonderlijke boedels van Hattum Joukes Kuipers voornoemd en wijlen zijn echtgenote Antje Alderts.
De beschrijving geschiedde op aangave van de comparant Hattum Joukes Kuipers, naarmate de zegels, gelegd door de heer kantonrechter te Bergum volgens proces-verbaal van de achtste van de vorige maand, naar behoren geregistreerd, bij welke verzegeling de aangever tot bewaarder is aangesteld, zullen zijn herkend en opgeheven.
De openbare verkoping van 10 april 1849 geeft een bijzonder inkijkje in het huishouden van Hattum Joukes Kuipers aan de straatweg onder Bergum. Het ging niet om de verkoop van het huis of de voormalige herberg zelf, maar om de roerende goederen: vee, boerenwerktuigen, huisraad, meubels, beddengoed, hout, hooi, stro en allerlei losse gebruiksvoorwerpen.
De verkoop vond plaats na het overlijden van Antje Alderts, de echtgenote van Hattum. De goederen behoorden aan Hattum Joukes Kuipers en aan de erven van zijn overleden vrouw. Daardoor is de veiling niet alleen een boedellijst, maar ook een momentopname van het gezin, het erf en de sociale kring daaromheen.
De kopers maken het beeld compleet. Veel goederen gingen naar familieleden en mensen uit de directe omgeving. De veiling laat daardoor niet alleen het huis van Hattum Joukes Kuipers en Antje Alderts zien, maar ook het sociale netwerk rond hun erf: kinderen, aangetrouwde familie, buren, dorpsgenoten en boeren uit de omliggende dorpen.
Verschenen zijn Hattum Joukes Kuipers, herbergier , en Antje Alderts, echtelieden, wonende aan de Zomerweg onder Bergum. De vrouw werd door haar man bijgestaan en door hem gemachtigd voor het verlijden van deze akte.
Deze schuld kwam voort uit een geldlening van hetzelfde bedrag, die aan Hattum Joukes Kuipers en Antje Alderts was verstrekt.
Hattum Joukes Kuipers en Antje Alderts beloofden dit bedrag terug te betalen. Zij verbonden zich daarbij hoofdelijk: de een voor de ander, en ieder afzonderlijk voor het geheel.
Compareerden Hattum Joukes Kuipers, herbergier, en Antje Alderts, echtelieden, wonende aan den Zomerweg onder Bergum, de vrouw door haren man geadsisteerd en tot het verlijden van dezen geautoriseerd.
Een belangrijke verklaring kwam van Antje Alderts, de dochter van Aldert Pieters. Zij was toen ongeveer zestien jaar oud. Zij verklaarde dat zij had gezien dat Oeble het geld uit de kist nam. Later zouden Antje en haar man Hattum Joukes Kuipers de herberg overnemen.
Opvallend is dat meerdere kinderen of verwanten van Hattum goederen kochten. Jan Hattums Kuipers komt vaak voor. Hij kocht onder meer huisraad, melkemmers, een klok, een bed met peul en ook een koe. Marten Kuipers kocht eveneens veel: gereedschap, huisraad, schilderijen, dekens, kussens en een bed met peul. Sjoukje Kuipers kocht onder meer borden, gordijnen en een turfvat. Atze Kuipers kocht kleinere huisraadposten zoals kantjes en een mandje. Hattum Kuipers wordt ook genoemd als koper van onder meer een geldrier en hooi.
Sierk Johannes woonde in Tietjerk in de voorkamer van boer Heijne Sipkes. Hij was in zijn 28ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij afgelopen dinsdag 29 augustus had ontdekt dat een paar zilveren broeksgespen uit het huis verdwenen was. De broek had hij zondagavond op een stoel in de kamer gelegd. Hij kon niet vaststellen wie de gespen uit de broek had genomen, maar kreeg door omstandigheden argwaan tegen Antje Jans, dienstmeid bij Heijne Sipkes. Hij sprak haar erop aan. Uiteindelijk bekende zij de gespen te hebben genomen. Zij gaf ze terug in aanwezigheid van Heijne Sipkes en Hattum Sjoerds. Zij zei via het zolderluik in zijn kamer te zijn gekomen. Hij wist verder niets, sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende. Bergum , 1 september 1769; Sierk Johannes.
Heijne Sipkes, boer in Tietjerk en naar beste weten 38 of 39 jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij afgelopen dinsdagavond hoorde dat Sierk Johannes, die in zijn voorkamer woonde, een paar zilveren gespen uit zijn broek kwijt was. Er bestond verdenking tegen zijn meid Antje Jans. Hij sprak haar erover aan. Zij bekende de gespen te hebben genomen en gaf ze vervolgens aan Sierk Johannes terug in aanwezigheid van hem en Hattum Sjoerds. Zij zei dat zij via het zolderluik in de gang en vervolgens in Sierks kamer was gekomen. Verder kon hij niets zeggen. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing. Bergum, 1 september 1769.
Hattum Sjoerds
Hattum Sjoerds, boer in Tietjerk en in zijn 41ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij afgelopen dinsdagavond bij boer Heijne Sipkes thuis was. Sierk Johannes, die in Heijnes voorkamer woonde, vroeg Heijnes meid toen of zij zijn gespen had gestolen. Eerst ontkende zij dat. Later gaf de meid, Antje Jans, de genoemde gespen aan Sierk terug terwijl de getuige het zag. Verder kon hij niets zeggen. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende. Bergum, 2 september 1769; ondertekend Hattim Sjoerds. Ambtelijk slot voor ons, de grietman als commissaris en de klerk , 1 en 2 september 1769; H. W. Altena en G. Wilhelmi.
Gerrijt Jans, buitengewoon assistent van de grietenij Tietjerksteradeel, wonend in Bergum en ruim vijftig jaar oud, verschijnt, legt een eed af en wordt ondervraagd. Hij verklaart dat Douwe Haujes, die in Bergum bij zijn vader Hauje Douwes woont, zich voortdurend en herhaaldelijk aan dronkenschap schuldig maakt. Wanneer hij dronken is, gedraagt hij zich thuis als een razend en uitzinnig mens. Hij scheldt zijn vrouw Acke Pyters op een afschuwelijke manier uit, behandelt haar slecht en maakt haar allerlei verwijten. Ook bejegent hij zijn oude vader Hauje Douwes zeer slecht en behandelt hem onbeschaafd en brutaal. Hij verwijt en beschuldigt hem van alles wat lelijk en onbetamelijk is en wat hem in zijn boosheid in het hoofd komt, zonder dat de vader iets kan verdragen.
De getuige zegt verder dat hij op verzoek van Hauje Douwes verschillende keren naar diens huis is gegaan om de dronken Douwe Haujes in bedwang te houden, hem te dwingen zijn verwijten en brutale bejegening te staken en ervoor te zorgen dat hij in zijn toorn en razernij geen daadwerkelijke handeling zou uitvoeren. Gerrijt Jans, die geen verwantschap met de genoemde persoon heeft, besluit zijn verklaring na voorlezing en tekent met zijn handmerk . Bergum, 25 juli 1783. Bij het kruis staat dat dit het eigenhandig geplaatste merk van Gerrijt Jans is.
Popke Tjeerds, koopman in Bergum, in zijn achtenzestigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat Hauje Douwes in zijn buurt, dicht bij hem, woont. Diens zoon Douwe Haujes woont daar met zijn vrouw Acke pyters. Douwe maakt zich al lange tijd herhaaldelijk aan dronkenschap schuldig en gedraagt zich dan thuis als een razend en uitzinnig mens. Hij braakt op uiterst kwaadaardige wijze alles uit wat lelijk en slecht is en wat hem in het hoofd komt. Hij behandelt en bejegent dan zowel zijn vrouw Acke pyters als zijn oude vader Hauje Douwes zeer slecht en scheldt hen jammerlijk uit op de meest onbeschaafde en brutale manier.
Sjoerd Wessels, meester linnenwever , wonend in Bergum en ruim vijftig jaar oud, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat Hauje Douwes in zijn buurt, dicht bij hem, woont. Diens zoon Douwe Haijes woont daar met zijn vrouw Acke pyters. Douwe maakt zich al lange tijd herhaaldelijk aan dronkenschap schuldig. Dan gedraagt hij zich thuis als een razend en uitzinnig mens en braakt hij op uiterst kwaadaardige wijze alles uit wat lelijk en slecht is en wat hem in het hoofd komt. Hij behandelt en bejegent zowel zijn vrouw Acke pyters als zijn oude vader Hauje Douwes zeer slecht en scheldt hen jammerlijk uit op de meest onbeschaafde en brutale manier.
Hauke Gerrijts, huisman onder het dorp Oudkerk , in zijn negenendertigste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij op de zesde van deze maand omstreeks twee uur 's morgens ontdekte dat zijn 'Schutkoatje' verdwenen was. Hij had dit ruim twee jaar eerder gekocht en er twintig carolusgulden voor betaald. Op de avond van de vijfde lag het nog aan de wal van zijn land. Ook een stok, die een weinig verderop had gelegen, was verdwenen. Kort daarna zag hij eveneens dat het 'Haak Vangtouw' van zijn watervoertuig was gestolen.
Hij had veel naar het vermiste gezocht, maar niets kunnen terugvinden. Hij wist volstrekt niet wie de diefstal had gepleegd en kon verder niets over deze of een andere zaak zeggen. Na voorlezing sloot hij af op 7 juli 1786, met ondertekening Hauke Gerrijts.
Oostermeer 1804 - Haye Pytters vindt resten van zijn witte ram
Op 22 maart 1804 liep boer Haye Pytters, in zijn 47ste levensjaar, om zeven uur in de ochtend naar zijn schaaphok in Oostermeer . Het hok stond ten oosten van het huis dat hij bewoonde. Een van zijn vier schapen was verdwenen.
Het hok van Haye Pytters is op basis van deze verklaring niet precies te lokaliseren.
Hebbe Baard van Sminia — 5 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Verklaringen opgenomen voor Hebbe Baard van Sminia, grietman over Tietjerksteradeel, commissaris op verzoek van de fiscaal Rat. Off. van deze grietenij , om naar behoren te dienen.
Verklaringen opgenomen voor Hebbe Baard van Sminia, grietman over Tietjerksteradeel en in deze zaak commissaris , op verzoek van de fiscaal , Rat. Off. van deze grietenij , om naar behoren te dienen.
Verklaringen opgenomen voor Hebbe Baard van Sminia, grietman over Tietjerksteradeel, commissaris op verzoek van de fiscaal Rat. Off. van deze grietenij , om naar behoren te dienen.
Verklaringen opgenomen voor Hebbe Baard van Sminia, grietman over Tietjerksteradeel, in deze zaak commissaris , op verzoek van de fiscaal Rat. Offici van deze grietenij , om naar behoren te dienen.
Verklaringen opgenomen voor Hebbe Baard van Sminia, grietman over Tietjerksteradeel, commissaris op verzoek van de fiscaal Rat. Off. van deze grietenij , om naar behoren te dienen.
Hedser Binnerts Douma, ongehuwd en wonend in Gaastmaburen onder Hardegarijp, naar zijn beste weten 23 jaar oud, vertelt dat hij op 24 juni 1757 met Pytter Sjoerds, Gerrijt Jans en Liebbe Uwes vertrok om te maaien. Zij voeren in een praampje door de Voetlingssloot. Daar zagen zij een lege oude praam met een man erop. Er werd gezegd dat hij Jan Jarigs heette en in Kootstertille woonde; Hedser geeft dus een door anderen genoemde naam.
Pytter Sjoerds woont in Gaastmaburen onder Hardegarijp . Hij geeft zijn leeftijd naar beste weten als 44 à 45 jaar. Hij vertelt dat hij op 24 juni 1757 met Hedser Binnerts Douma, Gerrijt Jans en Liebbe Uwes door de Voetlingssloot voer om te gaan maaien. Zij zagen daar een lege oude praam met een man van wie gezegd werd dat hij Jan Jarigs uit Kootstertille was.
Hedser Dirks (V71). Hedser Dirks is huisman in Oudkerk en naar zijn beste weten in zijn eenendertigste of tweeëndertigste levensjaar. Hij wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat zijn vrouw Ytje Willems op 31 december 1784, iets na twee uur 's middags, uit de dorpsbuurt van Oudkerk kwam. Zij zette haar schoenen met grote zilveren gespen en beugels in het buithuis bij de kamerdeur. Omdat er veel sneeuw aan zat, liet zij ze daar staan.
In een naschrift verklaart hij dat door de grote hoeveelheid sneeuw op de weg de wegen van Oudkerk tot aan Zwartenwegsend geheel onbruikbaar zijn. Daarom kan hij zijn vrouw niet met de wagen hierheen brengen. Zij is ook niet in staat de reis te voet te maken. Zodra de wegen bruikbaar zijn, is hij bereid haar op het eerste verzoek hierheen te brengen. Op dezelfde datum en plaats als hierboven. Ondertekening: Hedser Dirks.
Op 16 december 1767 kwam tegen vijf uur 's avonds een reiziger bij boer Hedser Douma op Gaastmaburen onder Hardegarijp . Hij droeg een bundel handschrobbers bij zich, zei Jan Fransens te heten en vroeg of hij er de nacht mocht doorbrengen.
Fooke Hendriks, knecht bij boer Hedser Douma op Gaastmaburen onder Hardegarijp, in zijn 27ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat gisterenavond omstreeks vijf uur een persoon met handschrobbers bij het huis van zijn boer kwam en vroeg daar de nacht te mogen doorbrengen. Zijn boer stond dat toe en nam hem in huis. Die persoon werd in het achterhuis toegelaten. Volgens eigen zeggen heette hij Jan Fransens en woonde hij in Kollumerzwaag . Nadat hij daar enige tijd was geweest, kreeg hij van de boer te eten. Omstreeks negen uur ontdekte de getuige dat zijn schoenen met zilveren gespen, die in het achterhuis hadden gestaan, verdwenen waren. Toen de persoon daarop werd aangesproken, ontkende hij het volledig. De getuige hield de afgelopen nacht voortdurend de wacht zodat die persoon niet vertrok. Deze morgen meldde hij het gebeurde aan het gerecht. Toen de persoon opnieuw werd aangesproken, bekende hij tegenover de boer dat hij de schoenen met zilveren gespen had genomen en achter een hoop zakken in de sloot had verborgen. Hij haalde ze zelf uit de sloot en toonde ze aan de getuige, die de schoenen en gespen als de zijne herkende. De getuige wist verder niets, sloot zijn verklaring na voorlezing en zette zijn merk. Bergum , 17 december 1767. Fooke Hendriks; eigenhandig gezet merk.
Hedser Douma
Hedser Douma, boer op Gaastmaburen onder Hardegarijp , in zijn 36ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat gisterenavond omstreeks vijf uur iemand met een bundel handschrobbers bij zijn huis kwam. Hij zei Jan Fransens te heten en in Kollumerzwaag thuis te horen. Hij vroeg bij de getuige te mogen overnachten. De getuige stond dat toe, liet hem in het achterhuis en gaf hem te eten. Zijn knecht Fooke Hendriks ontdekte dat zijn schoenen met zilveren gespen uit het achterhuis verdwenen waren. Die persoon werd daar nadrukkelijk over aangesproken, maar hield vol niets te weten. De getuige liet de deuren goed sluiten en liet hem bewaken zodat hij niet kon wegkomen. 's Morgens gaf knecht Fooke Hendriks het gerecht kennis van het gebeurde. De genoemde persoon werd opnieuw aangesproken en bekende toen dat hij de schoenen had genomen. Hij ging naar de sloot achter het huis, achter een hoop zakken, en haalde de schoenen met zilveren gespen uit de sloot. De getuige kon verder niets zeggen, sloot zijn verklaring na voorlezing en tekende eigenhandig. Bergum, 17 december 1767. Hedser Douma.
Rinse Eebes, wonend bij boer Hedser Douma op Gaastmaburen onder Hardegarijp, in zijn 59ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat gisterenavond omstreeks vijf uur iemand met een bundel handschrobbers bij het huis van zijn werkgever kwam en vroeg daar de nacht te mogen doorbrengen. Dat werd toegestaan. Hij werd in het achterhuis toegelaten en kreeg te eten. Daarna, omstreeks negen uur, ontdekte knecht Fooke Hendriks dat zijn schoenen met zilveren gespen uit het achterhuis verdwenen waren. De genoemde persoon werd daar nadrukkelijk over aangesproken, maar hield vol er niets van te weten. Daarna werden de deuren goed gesloten en Fooke Hendriks waakte de hele nacht, zodat die persoon niet kon vertrekken. Deze morgen meldde Fooke Hendriks dit aan het gerecht. Toen de persoon opnieuw werd aangesproken, zei hij de schoenen met zilveren gespen te zullen zoeken. Hij ging achter het huis, achter een hoop zakken, sprong in de sloot en haalde de schoenen met zilveren gespen weer uit het water, waar ze vrij diep lagen. De schoenen werden teruggegeven aan de eerdere eigenaar. De persoon zei Jan Fransens te heten en in Kollumerzwaag thuis te horen. Verder wist Rinse Eebes niets. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en tekende eigenhandig. Bergum , 17 december 1767. Rinse Eebes.
Bauke Gerrijts, arbeider, wonend te Bergum , naar zijn beste weten in het 33ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij gisteren bij het huis van Hedser Douma was. Omstreeks vijf uur 's avonds kwam daar iemand met een bundel handschrobbers. Hij zei Jan Fransens te heten en in Kollumerzwaag thuis te horen. Hij vroeg er te mogen overnachten, wat hem werd toegestaan. Deze morgen kwam de getuige opnieuw bij Hedser Douma. Daar werd hem verteld dat de schoenen en zilveren gespen van knecht Fooke Hendriks gestolen waren. Jan Fransens werd daarop aangesproken. Eerst hield hij zich volledig onwetend. Terwijl Fooke Hendriks het gerecht hiervan kennis gaf, begon de genoemde persoon de schoenen en gespen te zoeken. Hij ging rechtstreeks achter een hoop zakken, sprong in de sloot en haalde de schoenen met zilveren gespen.
Jan Fransens, thuis in het Westeinde van Kollumerzwaag, naar zijn beste weten 22, 23, 24 of 25 jaar oud, werd als gedetineerde ondervraagd en geconfronteerd met de afgenomen verklaringen. Hij verklaarde dat hij gisteren in de schemeravond naar het huis was gekomen van, volgens zeggen Hedser Douma. Hij vroeg daar te mogen overnachten. Dat werd toegestaan en hij werd in het achterhuis toegelaten. Men bracht hem daar wat eten. Toen hij zag dat daar een paar schoenen met zilveren gespen stonden, had hij zich zozeer vergeten dat hij de schoenen met zilveren gespen daar wegnam en in de sloot achter een hoop zakken bracht. Knecht Fooke Hendriks ontdekte na het eten dat zijn schoenen verdwenen waren. Hij werd erop aangesproken dat hij dit gedaan had. Eerst ontkende hij dat volledig. Later bekende hij dat hij ze had genomen en in de sloot had gebracht. In aanwezigheid van Hedser Douma, diens knecht en een arbeider sprong hij in de sloot en haalde de schoenen met zilveren gespen eruit. Het gerecht toonde hem vandaag die schoenen en gespen. Hij erkende dat dit de schoenen en gespen waren die hij had genomen, in de sloot had gebracht en er weer uit had gehaald. Hij wist verder niets, sloot zijn verklaring na voorlezing en zette zijn merk. Bergum, 17 december 1767. Jan Fransens; eigenhandig gezet merk. Aldus verklaard voor grietman en beëdigd klerk te Bergum, 17 december 1767. H.W. van Altena; G. Wilhelmi.
In de nacht van 26 op 27 januari 1763 zaten de herbergier , zijn huisgenoten en verschillende oppassers bij het vuur in de herberg van Pijtter Douwes in Tietjerk . Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen onder Hardegarijp en Jan Pijtters uit Bergum kwamen na twee uur 's nachts bij hen aan de haard.
Jan Pijtters, vrijgezel, wonend in Bergum en in zijn 27e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op de 26e van deze maand, bij gelegenheid dat in Tietjerk om een zweep gereden werd, daar in gezelschap van Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen was geweest. Na middernacht gingen zij vanuit het Zomerhuis naar de gewone kamer van herbergier Pijtter Douwes. Daar was verder geen buitenstaander aanwezig, alleen herbergier Pijtter Douwes, zijn vrouw en zijn meid en drie knechten. Hedzer Binnerts vroeg een mengel bruin bier. Toen hij ervan dronk, zei hij dat het wit bier was. Jouke Fockes, die die nacht als oppasser bij Pijtter Douwes in dienst was en het voor hem had getapt, verzekerde echter dat het bruin bier was. Daarover werd gesproken.
Anne Noordenbos, meester-chirurgijn in Oudkerk en in zijn 31e à 32e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op 27 januari jongstleden in de vroege ochtend werd gehaald naar het huis van herbergier Pijtter Douwes in Tietjerk. Toen hij de herberg binnen zou gaan, zag hij twee mensen slapen die hij niet kende. Volgens de informatie die hij kreeg, zouden dit Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen en Jan Pijtters uit Bergum zijn geweest. In de herberg onderzocht en verbond hij Jouke Fockes. Deze had op de linkerwang, langs het kaakbeen tot over de kin, een zware, diepe snijwond van ongeveer twee vingers lang, aangebracht met een scherp instrument. De patiënt zei dat Hedzer Binnerts hem die snijwond zonder de geringste ruzie had toegebracht. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende.
Jouke Fockes, wonend in Bergum en in zijn 27e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op de dinsdag na Kerstmis 1762 in dienst was gekomen van herbergier Pijtter Douwes in Tietjerk. Sinds die tijd is hij onafgebroken in dat huis gebleven. In de nacht van 26 op 27 januari 1763, om twee uur na middernacht, zat hij in de gewone kamer van Pijtter Douwes, samen met Pijtter, diens vrouw, medeoppasser Klaas Beernts en de meid. Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen en Jan Pijtters uit Bergum kwamen daar bij hen. Hedzer vroeg eerst een mengel wit bier, dat hem niet smaakte. Daarna vroeg hij een mengel bruin bier. Medeoppasser Klaas Beernts tapte het en gaf het aan hem. Toen Hedzer ervan proefde, zei hij dat het opnieuw wit bier was. Jan Pijtters en de andere aanwezigen hielden het voor bruin bier. Hedzer bleef het tegendeel volhouden en zei dat zij logen dat het bruin bier was. Hij wilde wel om een fles wijn wedden dat het wit bier was. Jouke antwoordde:
Daarover vielen geen verdere woorden. Hedzer Binnerts en Jan Pijtters deden hun schaatsen af, die zij enige tijd aan hun voeten hadden gehad. Even later stonden Hedzer Binnerts en Jan Pijtters op alsof zij wilden vertrekken, zonder dat er de geringste ruzie of onenigheid was. De vrouw van Pijtter Douwes zei toen tegen Jouke:
Pijtter Douwes, herbergier in Tietjerk en in zijn 35e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op 20 december 1762 Jouke Fockes uit Bergum in dienst nam en hem nog steeds in huis in dienst heeft. Op 26 januari jongstleden liet hij om een zweep rijden en was er veel volk bij zijn huis geweest. Laat in de nacht zat hij in zijn gewone kamer bij het vuur, samen met zijn vrouw, de oppassers Jouke Fockes en Klaas Beernts en de meid. Na twee uur 's nachts kwamen Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen en Jan Pijtters uit Bergum bij hen aan de haard. Terwijl die twee bier dronken, viel Pijtter op zijn stoel in slaap.
Hedzer ontkende dat en leek Jouke opnieuw te willen aanvallen. Jouke wilde zich verdedigen en pakte een stoel. Daarmee hield hij Hedzer van zich af. Toen Hedzer erop inliep, kwam de stoel uiteindelijk aan de kant en gaf Jouke hem verschillende slagen. Daarna haalde medeoppasser Klaas Beernts hen uit elkaar. Verder had niemand op dat moment Hedzer Binnerts geslagen of hem ook maar iets misdaan. Pijtters vrouw was door dit onverwachte en afgrijselijke voorval, dat zonder de geringste ruzie was gebeurd, uiterst ontdaan en ontsteld geweest. Op de 28e van dezelfde maand had zij zich moeten laten aderlaten. Meer kon Pijtter er niet over zeggen. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende.
Lutsje Dirks Donja, vrouw van herbergier Pijtter Douwes in Tietjerk en in haar 38e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat op 12 december jongstleden Jouke Fockes uit Bergum bij haar en haar man in dienst was gekomen en daar nog steeds in dienst was. Op 26 januari 1763 had haar man bij gelegenheid een zweep laten verrijden. Er was zeer veel volk bij hun huis geweest. Laat in de nacht hadden zij in haar gewone kamer bij het vuur gezeten: zijzelf, haar man, de meid en de twee oppassers Jouke Fockes en Klaas Beernts, en later ook medeoppasser Minne Overneij. Diezelfde nacht, na twee uur, kwamen Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen en Jan Pijtters uit Bergum vanuit het Zomerhuis bij hen aan de haard. Het door Hedzer gevraagde witbier smaakte hem niet. Hij vroeg een mengel bruin bier, dat Klaas Beernts hem eveneens gaf.
Toen Hedzer ervan proefde, zei hij dat het opnieuw witbier was. Men verzekerde hem dat het bruin bier was. Iedereen, ook Lutsje, beoordeelde het als zodanig. Toch hield Hedzer vol dat het geen bruin maar wit bier was. Hij zei dat zij logen en wilde om een fles wijn wedden dat het witbier was. Oppasser Jouke Fockes antwoordde dat hij die weddenschap om een fles wijn aanging. Hedzer bleef ertegenin gaan, totdat Jouke ten slotte zei dat het de moeite niet waard was hierover onenigheid te hebben en dat hij geen aanspraak maakte op de fles wijn. Daarna deden Hedzer Binnerts en Jan Pijtters de schaatsen af die zij aan hun voeten hadden gehad. Toen zij beiden opstonden, zag Lutsje dat Hedzer boos werd. Zij riep Jouke toe de voordeur te openen. Toen Jouke haar in de kamer voorbijging, zag zij dat Hedzer hem daar met zijn linkerhand bij de borst greep. Zij hoorde Hedzer ondertussen zeggen:
Klaas Beernts, wonend in Veenwouden en naar zijn beste weten in zijn 30e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat herbergier Pijtter Douwes uit Tietjerk hem op 26 januari 1763 vroeg die dag te helpen. Na middernacht zat Klaas met Pijtter Douwes, diens vrouw, medeoppasser Jouke Fockes en de meid in de gewone kamer van de herbergier bij het vuur. Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen en Jan Pijtters uit Bergum kwamen bij hen aan de haard. Zij vroegen een mengel bier en Klaas gaf hun een mengel wit bier. Zij proefden het, maar het smaakte Hedzer niet. Hedzer vroeg een mengel bruin bier. Klaas tapte dat en gaf het hem. Toen Hedzer het proefde, zei hij dat het opnieuw wit bier was. Omdat Hedzer over het bier praatte, vroeg Jouke toen aan Klaas waar hij het bier had getapt. Jouke zei stellig:
Pijtter Douwes was ondertussen in slaap geraakt. Na het genoemde geschreeuw deden Hedzer Binnerts en Jan Pijtters de schaatsen af die zij aan hun voeten hadden gehad. Hedzer leek boos te worden en vroeg Jan Pijtters of hij
Jan antwoordde ja. De vrouw van Pijtter Douwes riep dat de voordeur geopend moest worden. Jouke Fockes stond op om dat te doen en liep bij de kamerdeur Hedzer Binnerts voorbij. Even later kwam Jouke weer binnen. Hij bloedde vreselijk en had een grote snijwond in zijn gezicht. Hij zei:
Hedzer Binnerts was alleen met Jouke Fockes buiten de kamer geweest. Toen hij weer binnenkwam, zei hij dat hij de snijwond niet had toegebracht. Hij viel Jouke opnieuw aan. Jouke hield hem met een stoel van zich af. Toen de stoel aan de kant viel, grepen zij elkaar vast en gaf Jouke Hedzer verschillende slagen. Klaas scheidde de partijen. Niemand anders had Hedzer met hand of vinger geslagen. Klaas wist zeker dat Jouke Fockes noch iemand anders op dat moment Hedzer de geringste reden tot ongenoegen had gegeven. Meer wist hij er niet van. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende.
Minne Overneij, wonend in Leeuwarden en ongeveer 33 jaar oud, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij sinds enkele weken bij herbergier Pijtter Douwes in Tietjerk in dienst was geweest. In de nacht tussen 26 en 27 januari 1763, om ongeveer drie uur of daaromtrent, kwam hij vanuit het Zomerhuis in de gewone kamer van Pijtter Douwes. Daar trof hij Hedzer Binnerts en Jan Pijtters aan, naast Pijtter Douwes, diens vrouw, de meid en twee oppassers. Hedzer maakte toen ruzie over een fles wijn die, volgens Jouke Fockes, Hedzer aan hem verloren had. Minne hoorde Jouke erbij zeggen dat hij er geen aanspraak op maakte als Hedzer die niet wilde betalen. Pijtter Douwes zat ondertussen te slapen.
Nadat daarover veel was gesproken, trokken Hedzer Binnerts en Jan Pijtters de schaatsen van hun voeten. De twee mannen kwamen over de vloer. Hedzer leek boos te zijn. De vrouw van Pijtter Douwes had geroepen dat de voordeur geopend moest worden. Jouke ging daarvoor bij de deur in de kamer Hedzer voorbij. Direct daarna kwam hij weer binnen, afgrijselijk bloedend, met een grote snijwond in zijn gezicht. Hij zei:
Aaltie Fockes, inwonende meid bij herbergier Pijtter Douwes in Tietjerk en in haar 20e levensjaar, is opgeroepen en ondervraagd. Zij getuigde dat in de nacht tussen 26 en 27 januari jongstleden, lang na middernacht, zijzelf, Pijtter Douwes, diens vrouw, haar broer Jouke Fockes en oppasser Klaas Beernts in de gewone kamer van Pijtter Douwes zaten. Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen en Jan Pijtters uit Bergum kwamen bij hen. Zij hadden een mengel wit bier gedronken. Dat smaakte Hedzer niet, en hij vroeg een mengel bruin bier. Het werd hun gegeven. Toen hij het proefde, zei hij dat het opnieuw wit bier was. Hoewel iedereen het voor bruin bier hield, bleef Hedzer volhouden dat het wit bier was. Hij zei:
Aaltie kon zich niet meer precies alle praatjes herinneren die waren uitgewisseld. Zij wist echter heel goed dat niemand Hedzer de geringste reden tot ongenoegen had gegeven. Haar werkgeefster had zitten slapen. Hedzer Binnerts en Jan Pijtters trokken van hun voeten hun schaatsen, die zij aan hun voeten hadden gehad. Zij kwamen beiden over de vloer. Hedzer werd boos en Aalties werkgeefster had geroepen dat de voordeur geopend moest worden. Haar broer Jouke ging daarvoor naar buiten. Hedzer kwam daar ook. Aaltie ging hen achterna en zag dat Hedzer buiten langs de palen vóór de stoep Jouke achtervolgde. Toen Jouke naar binnen kwam, bloedde hij afgrijselijk. Hij had een grote snijwond in zijn gezicht tot over de kin en zei:
Sake Wieerds woonde te Bergum in het Klooster en was in zijn eenendertigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij die ochtend om ongeveer halfvier uit de Kloosterlaan kwam, langs de dam van het daar gelegen land van Hedzer Cloosterman. De dam stond open en een wagen met een paard was het land in en uit gereden.
Fooke en de anderen gingen daarop de schuur van Claas Wierds in. Op het hooi vonden zij haver waarvan zij zeker konden zeggen dat het dezelfde haver was die Hedzer Cloosterman van zijn land miste. Deze haver was echter maar met één band gebonden; het leek alsof de andere band eraf was gehaald.
Daarop gingen zij Klaas' schuur in. Zij vonden haver van dezelfde soort als de vermiste haver van Hedzer Cloosterman. Op grond van alle omstandigheden stelde Pijtter vast dat dit de haver was die Cloosterman van zijn land kwijt was. Op de wegen bij Klaas' huis hadden zij haverkorrels zien liggen. ... De haver in Klaas' schuur was maar met één band gebonden; het leek alsof de bovenste band eraf was gehaald.
Tjalleng Tjesgers, vrijgezel te Bergum , was in zijn achtentwintigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij die ochtend om half zeven met Fooke Hendriks en Pijtter Sakes naar Klaas Wierds aan de Zomerweg onder Bergum was gegaan. Zij hadden ontdekt dat van Hedzer Cloostermans land aan de Kloosterlaan elf stuiken en drie schoven haver ontbraken.
Hij verklaarde de 108 schoven rogge niet te hebben genomen van het land dat Tjeerd Feijes en Auke Jacobs huurden. Ook had hij de 44 schoven haver niet van Hedzer Cloostermans land weggenomen. Zoals gezegd was die haver deels aan de zuidkant van zijn land gegroeid en voor het overige op de zogenoemde Oude Zee. ... Dat laatste stuk had hij dit jaar met zijn zaad en haver ingezaaid. ...
Klaas zei dat het hout aan zijn eigen land was gegroeid en dat hij zich in geen enkel opzicht had vergrepen aan het kappen op andermans land. Ten slotte verklaarde hij niets te weten van de plaats waar de elf stuiken haver waren gebleven die van Hedzer Cloostermans land waren gestolen. Hij verzekerde dat hij geen voet of... op Cloostermans land had gehad.
Mogelijke gezinsaansluiting: Hedzer Douma en gezin Douwma op Gaastmaburen. In 1781 verklaart boer Hedzer Douma op Gaastmaburen onder Hardegarijp, in zijn 49ste levensjaar. In 1807 noemen Baukjen en Antje daar echtgenoot/vader Hedzer B. Douwma. Naamvariant, beroep en plaats passen bij dezelfde man, maar in 1807 ontbreekt zijn leeftijd en in 1781 worden deze vrouw en dochter niet genoemd. De gezinskoppeling is daarom mogelijk, niet bevestigd. De mogelijke aansluiting op een Hedzer Binnerts elders is niet uitgewerkt zonder aanvullende persoonsgegevens.
Verklaringen van dienstknecht Folkert Riemers en boer Hedzer Douma, afgelegd op 28 mei 1781 bij het gerecht van Tietjerksteradeel.
Folkert Riemers was dienstknecht bij Hedzer Douma, een boer op Gaastmaburen onder Hardegarijp . Op 26 mei 1781 bemerkte Folkert dat de gespen van zijn schoenen verdwenen waren. De schoenen hadden op de voorste koestal gestaan.
Hedzer Douma controleert de vermissing
Hedzer Douma was in zijn negenenveertigste levensjaar. Hij verklaarde dat hij op de avond van de 26ste bij de vermissing was gekomen en had gezien dat de verdwenen goederen aan zijn knecht toebehoorden. Hij noemde de schoengespen, de kousen, de linnen broek, het hemd en het saaien baatje.
Hedzer Kloosterman miste haver. Tjeerd Feijes en Auke Jacobs misten rogge. Getuigen beschreven wagensporen, schoven en het graan in de schuur van Klaas Wierds. Klaas ontkende dat hij graan van hun land had genomen.
Hedzer Kloosterman
Hedzer Kloosterman, boer te Bergum, naar zijn beste weten zevenentwintig of achtentwintig jaar oud, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij die ochtend had ontdekt dat van zijn land ten oosten aan de Cloosterlaan onder Bergum enige stuiken haver ontbraken. Stuiken zijn groepen schoven die bij elkaar zijn gezet. ...
Tjalleng en de anderen gingen vervolgens de schuur van Klaas Wierds in. Op het hooi vonden zij haver van dezelfde soort als die van Hedzer Kloosterman, met lang stro. Tjalleng kon met zekerheid zeggen dat dit de haver was die Kloosterman kwijt was geraakt. Op het land was die met twee banden gebonden; de haver bij Klaas had maar één band. Waarschijnlijk was de andere band eraf gehaald.
Heijne Sipkes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Sierk Johannes woonde in de voorkamer van boer Heijne Sipkes in Tietjerk . Op 29 augustus 1769 ontdekte hij dat een paar zilveren broeksgespen uit zijn kamer was verdwenen.
Sierk Johannes woonde in Tietjerk in de voorkamer van boer Heijne Sipkes. Hij was in zijn 28ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij afgelopen dinsdag 29 augustus had ontdekt dat een paar zilveren broeksgespen uit het huis verdwenen was. De broek had hij zondagavond op een stoel in de kamer gelegd. Hij kon niet vaststellen wie de gespen uit de broek had genomen, maar kreeg door omstandigheden argwaan tegen Antje Jans, dienstmeid bij Heijne Sipkes. Hij sprak haar erop aan. Uiteindelijk bekende zij de gespen te hebben genomen. Zij gaf ze terug in aanwezigheid van Heijne Sipkes en Hattum Sjoerds. Zij zei via het zolderluik in zijn kamer te zijn gekomen. Hij wist verder niets, sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende. Bergum , 1 september 1769; Sierk Johannes.
Heijne Sipkes
Heijne Sipkes, boer in Tietjerk en naar beste weten 38 of 39 jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij afgelopen dinsdagavond hoorde dat Sierk Johannes, die in zijn voorkamer woonde, een paar zilveren gespen uit zijn broek kwijt was. Er bestond verdenking tegen zijn meid Antje Jans. Hij sprak haar erover aan. Zij bekende de gespen te hebben genomen en gaf ze vervolgens aan Sierk Johannes terug in aanwezigheid van hem en Hattum Sjoerds. Zij zei dat zij via het zolderluik in de gang en vervolgens in Sierks kamer was gekomen. Verder kon hij niets zeggen. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing. Bergum, 1 september 1769.
Hattum Sjoerds, boer in Tietjerk en in zijn 41ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij afgelopen dinsdagavond bij boer Heijne Sipkes thuis was. Sierk Johannes, die in Heijnes voorkamer woonde, vroeg Heijnes meid toen of zij zijn gespen had gestolen. Eerst ontkende zij dat. Later gaf de meid, Antje Jans, de genoemde gespen aan Sierk terug terwijl de getuige het zag. Verder kon hij niets zeggen. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende. Bergum, 2 september 1769; ondertekend Hattim Sjoerds. Ambtelijk slot voor ons, de grietman als commissaris en de klerk , 1 en 2 september 1769; H. W. Altena en G. Wilhelmi.
Antje Jans, vroeger meid bij boer Heijne Sipkes in Tietjerk, was nu als gedetineerde ondervraagd en geconfronteerd met de afgenomen verkla.
Zij werd met de verklaringen geconfronteerd en zei haar leeftijd niet precies te kennen. Zij verklaarde dat zij afgelopen dinsdag, toen Heijne Sipkes en Sierk Johannes niet thuis waren, gelegenheid had gevonden vanuit Heijnes kamer over de zolder en door het zolderluik in Sierks kamer te komen. Daar nam zij een paar zilveren broeksgespen uit een broek. Sierk vroeg haar of zij zijn gespen had genomen. Eerst ontkende zij dat, maar later bekende zij het en gaf hem diezelfde avond de gespen terug. Verder wist zij niets. Zij sloot haar verklaring na voorlezing en zette een kruis als merk. Bergum , 2 september 1769; Antje Jans, zelf gezet merk. Ambtelijk slot voor ons, de grietman en klerk, dezelfde datum; H. W. Altena en G. Wilhelmi.
Na nog enkele beledigingen van Gerben te hebben gekregen, voer Fedde met hem, Auke Alles, Heijne Sipkes en Rein Clares tot Tietjerk. Onderweg viel Gerben Auke voortdurend aan en schold hem uit; Auke weerde hem telkens af. Toen Fedde Gerben goedbedoeld wilde raden, kreeg hij onder meer een klap van hem in het gezicht. Toen zij uiteindelijk samen dicht bij de wal kwamen, riep Gerben dat alle regenten en patriotten schelmen waren. Gerben, Heijne Sipkes en Rein Clares voeren verder naar huis; Fedde en Auke gingen vervolgens naar de herberg.
Rein Clares, huisman onder Hardegarijp , ongeveer 50 jaar oud, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Afgelopen dinsdag, de 21ste, voer hij 's middags van het boelgoed van Bauwe Tennis op Lutjegeest weg met Gerben Sikkes, Auke Alles, Fedde Douwes en Heijne Sipkes. Gerben en Auke hadden onderweg voortdurend woorden. Gerben stootte Auke onder meer eenmaal tegen de borst. Auke liet Gerben ook eenmaal op zijn rug in het schip vallen.
Verder wist hij alleen dat Auke en Fedde hen in Tietjerk hadden verlaten en dat hij, Heijne Sipkes en Gerben daarna samen rustig en zonder problemen naar huis waren gevaren. Hij sloot en ondertekende zijn verklaring na voorlezing. Bergum, 27 april 1795. Rein Clares.
Sipke Heijnes, ongehuwde man, wonend bij zijn vader Heijne Sipkes onder Hardegarijp, in zijn 32ste levensjaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Afgelopen dinsdag, de 21ste, was hij bij het boelgoed in het huis van Bauwe Tennis, in de schuit. Hij zag en hoorde dat Gerben Sikkes en Auke Alles woorden hadden. Hij was er niet voortdurend bij en kon daarom niet alles opsommen wat gezegd was. Hij had hen wel onder meer elkaar horen uitschelden voor 'Oranjes' en 'patriotten' en dergelijke. Uiteindelijk voer hij 's middags weg met Gerben, Rein Clares, Auke en Fedde. Auke en Gerben hadden onderweg voortdurend woorden. Auke maande Gerben om geld dat deze hem nog schuldig was voor het vissen naar een horloge dat Gerben eens had verloren. Gerben weigerde niet alleen te betalen, maar zei tegen Auke dat deze het had gestolen. Gerben vloog Auke ook eenmaal aan, en Auke smeet Gerben een en andermaal op zijn rug in het schip.
Op 4 december ontdekte zij dat de koppen van haar gestolen schapen bij Surhuisterveen waren gevonden. Zij sprak ook over een huid en de koppelstok. Zij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 5 december 1810: Heilte Eeuwes.
Heiltje Eeuwes mist een zwart en een wit melkschaap. Sander Annes ontdekte de vermissing; Sijtze Jans herkent later de teruggekomen koppelstok.
Heiltje Eeuwes
Heiltje Eeuwes, weduwe van Petrus Lebbes, boerin op het Witveen onder Oostermeer , is 30 jaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. In de nacht van 22 op 23 november verdwenen twee melkschapen, een zwart en een wit. Die waren met een koppelstok aan elkaar verbonden.
Sander Annes, arbeider bij Heiltje Eeuwes, weduwe van Petrus Lebbes op het Witveen onder Oostermeer, woont in Rottevalle en is in zijn 39ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op 23 november rond negen uur 's morgens ontdekte hij dat zijn boerin twee schapen uit het land miste, een zwart en een wit.
Sijtze Jans, boerenknecht bij Heiltje Eeuwes, weduwe van Petrus Lebbes op het Witveen onder Oostermeer, is in zijn negentiende levensjaar. Hij werd opgeroepen en ondervraagd. De arbeider Sander Annes vertelde hem op de morgen van 23 november 1810 dat twee schapen uit het land vermist waren.
Op 3 april om negen uur in de ochtend kwam een man bij Douwe aan huis. Hij noemde zich Hein Terwolt en vertelde dat hij bij de weduwe van Harmen Geerts in Marum in Groningerland woonde. De man vroeg of hij de hoenders mocht bekijken. Douwe liet hem de haan en de hen zien.
Heine Eijlarts en Antje Geerts wilden hun huwelijk laten afkondigen. Gerrijt Rinsma, schooldienaar en organist in Bergum , vroeg naar hun verwantschap en overlegde met de predikant.
Heine Eijlarts
Heine Eijlarts woont in Bergum , maar houdt zich sinds afgelopen zaterdag op bij Ytje Folkerts, weduwe van Jan Gerbens, in Suameer bij de oude dam. Hij is in zijn 62ste levensjaar (ongeveer 61). Zijn tweede vrouw Gertie Jans is ruim een halfjaar geleden overleden. Ongeveer zes weken geleden verloofde hij zich met Antje Geerts, dochter van Geeske Jans, een volle zus van zijn overleden vrouw Gertie Jans.
Sinds zaterdag hebben Heine en Antje bij Ytje Folkerts samen in één bed geslapen en seksueel met elkaar verkeerd. Heine meent dat het huwelijk met de dochter van de zus van zijn overleden vrouw toegestaan zou zijn, omdat hij bij Gertie Jans geen kinderen heeft verwekt. Hij bevestigt zijn voorgelezen verklaring met zijn gewone handmerk , Bergum , 14 september 1740, Heine Eijlarts.
Antje Geerts woonde tot mei 1740 bij Oege Douwes in Tietjerk en verblijft nu bij Ytje Folkerts, weduwe van Jan Gerbens, in Suameer bij de oude dam. Zij is in haar 32ste levensjaar (ongeveer 31). Haar overleden moeder Geeske Jans was een volle zus van haar overleden tante Gertie Jans, vrouw van Heine Eijlarts in Bergum . Haar tante stierf ongeveer driekwart jaar geleden. Antje zegt dat zij afgelopen zaterdag acht weken met Heine verloofd was; Heine noemt ongeveer zes weken.
Gerrijt Rinsma, schooldienaar en organist in Bergum , 46 jaar, verklaart na beëdiging: Afgelopen zaterdagavond kwamen Heine Eijlarts uit Bergum en Antje Geerts bij mij thuis om hun huwelijksafkondigingen te laten inschrijven. Ik vroeg of zij verwant waren. Heine antwoordde dat zij de dochter was van de volle zus van zijn laatst overleden vrouw. Ik vroeg: 'Zou dit huwelijk vanwege de nauwe verwantschap wel mogen bestaan?' Heine hield vol van wel. Hij zei dat zij zich hierover overal, ook in Leeuwarden en Kollum , goed hadden laten informeren en dat het mocht.
Witveen 1806 - Heinse Rienks vindt het vel van zijn zwarte schaap
Heinse Rienks verklaart op 28 oktober 1806 over een zwart Fries schaap, de zoektocht van zijn zoons en de slachtresten die hij zelf vond.
Heinse Rienks - verklaring
Heinse Rienks (in modern Nederlands)
Heinse Rienks, huisman op het Witveen onder Oostermeer, in zijn 45 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat tussen de vierentwintigste en vijfentwintigste een zwart Fries schaap uit het land bij zijn huis was gestolen. Het had een uitgesneden lob aan het rechteroor. Zijn dochter had het op de avond van de vierentwintigste nog op het land gemolken.
Garijp 1805 - Het opengebroken kabinet van Helperus Ritsema
Helperus Ritsema woonde onder Garijp . Op 17 november 1805 ontdekte hij tussen zeven en acht uur in de ochtend dat iemand zijn kabinet had opengebroken. Het meubel stond in de kamer waar hij had geslapen. Het kabinet was de vorige avond afgesloten geweest, maar het slot lag nu op de vloer.
Ynse Gjolts, distillateur in Bergum en in zijn negenenvijftigste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij naar beste herinnering op zondag 11 december 1768 zijn bijbel met zilveren haken in zijn stookhuis had laten liggen. Die avond tussen vier en vijf uur was een persoon die gewoonlijk Hendrick Graaf werd genoemd in zijn stookhuis geweest. Deze woonde in Dokkum en bracht hier wekelijks gist aan de getuige en de bakkers.
Hij was naar Dokkum gereisd, had Hendrick Graaf opgezocht en hem over de bijbel aangesproken. Hendrick deed alsof hij nergens van wist. Hij wendde zich tot verschillende uitdragers en anderen, maar vond geen spoor. In het bijzonder vertelde hij het ook in de herberg van Pope Geerts in Dokkum. Daarna ging hij naar huis.
Hendricus Wiardus van Altena — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Nieuwe verklaringen, opgenomen door Hendricus Wiardus van Altena, grietman van Tietjerksteradeel en commissaris in deze zaak, op verzoek van de fiscaal en het rechterlijk ambt, voor het vereiste doel.
Nieuwe verklaringen, opgenomen door Hendricus Wiardus van Altena, grietman van Tietjerksteradeel en commissaris in deze zaak, op verzoek van de fiscaal en het rechterlijk ambt, voor het vereiste doel.
Hendrik Pijtters, arbeider in Oenkerk en ongeveer vijftig jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat Sierk Sierks en diens vrouw Sjoukjen Folkierts bij hem in een huis hadden gewoond. Sierk vertrok vóór mei 1768 en liet zijn vrouw achter. Hij wist niet waar Sierk was gebleven. Voor zover Hendrik wist, was Sierk sinds die tijd weer thuis geweest. Verder wist Hendrik niets. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende. Oenkerk, 11 januari 1770; Hendrig Pijtters.
Tomas sprak Jan Sikkes daarover aan. Jan antwoordde dat hij het zeiltje ongeveer veertien dagen vóór mei had gekocht van Hendrik Aarts in Leeuwarden. Volgens het onderzoek dat Tomas in zijn verklaring noemde, had Jan bij die Hendrik Aarts echter geen zeildoek gekocht.
Gosse Sierks was 25 jaar en woonde in Tietjerk. Tomas Jans vroeg hem in Leeuwarden na te gaan of Jan Sikkes in het voorjaar zeildoek had gekocht van Hendrik Aarts. Jan ging met Gosse mee.
Na beide ontkenningen hield Jan Sikkes opnieuw vol dat hij het zeildoek van Hendrik Aarts had gekocht.
Lijsbert noemde als geboorteplaats Wilsum in het graafschap Bentham. Zij was ongeveer veertig jaar en getrouwd met Hendrik Adolf Helmers. Anna’s overleden man was een neef van Lijsberts man geweest.
Hendrik Alles — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Hendrik Alles was boer in Suawoude en in zijn 33ste levensjaar. Op 1 oktober 1767 ontdekte hij bij het opstaan dat uit het deel van de boerderij bij de koestal een linnenkorf en verschillende andere goederen waren verdwenen.
Hendrik Alles
Hendrik Alles, boer te Suawoude, in zijn 33ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, getuigde dat hij deze ochtend bij het opstaan had ontdekt dat uit het ' Buithuis ' bij de koestal een linnenkorf was ontvreemd. Daarin zaten twee grove lakens, een 'huildoek', twee 'blanken', een mannenhemd, drie vrouwenhemden, zes kinderhemdjes, drie à vier tipmutsen , een bonte rok van baai met twee kleine ronde zilveren knoopjes, een witte linnen broek, vier 'Nittrogen' mutsen, twee Duitse mutsen, enkele bonte doekjes - waaronder een doek van fijne damast - en een bont kindermutsje. Verder waren uit het 'Buithuis' vier en een half pond ongehekeld vlas verdwenen, een 'Vijftakken' schort, een grauwe boezelaar en een schortdoek . Hij weet niet wie deze goederen heeft gestolen, omdat hij niemand had gehoord of gezien. De dief lijkt door het venster van het dorshuis te zijn binnengekomen, omdat het houten venster deze ochtend openstond. Dat lijkt van buitenaf te zijn geopend: er was een klein gat in het glasraam waardoor kennelijk een hand was gestoken om het houten venster te openen. Hij had nergens sporen van braak ontdekt. Deze middag had hij in aanwezigheid van het gerecht, niet ver van zijn huis, de linnenkorf teruggevonden. Die lag in de sloot tussen de door IJsbrant Floris gebruikte landerijen. Op de wal erbij lagen drie kleine bonte doekjes en twee kinderschortdoekjes. Omdat hij verder niets wist, beëindigde hij zijn verklaring na voorlezing en ondertekende die te Suawoude op 1 oktober 1767: hendrijk Alles.
In dezelfde nacht als de zaak bij Hendrik Alles verdwenen ook goederen bij boer Jan Rypkes in Suawoude . Jan en zijn 19-jarige dienstmeid Aat Ludsers vertelden ieder wat zij misten.
Hendrik Beernts, landbouwer, wonend op Vijversburg onder Rijperkerk aan de Zwarteweg, in zijn 35ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: de zwarte merrie van zijn landeigenares, mevrouw de weduwe van H. Schepen I. de Vries, weidde afgelopen zaterdagavond nog in het weiland bij huis. Toen hij het paard zondagmorgen wilde ophalen, ontdekte hij dat het ontbrak. Het hek stond los en buiten het hek waren voetsporen van een paard. Daarom kon hij niet anders denken dan dat het paard uit het land was weggevoerd. Het vermiste paard is helemaal zwart, heeft twee spatten en rechtopstaande oren. Volgens zijn landeigenares is het in zijn dertiende levensjaar. Meer kan hij niet vertellen. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende die. Tietjerk, 22 oktober 1794. Handtekening: Hendrik Beerents.
Hendrik Beernts — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Hendrik Beernts, landbouwer, wonend op Vijversburg onder Rijperkerk aan de Zwarteweg, in zijn 35ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: de zwarte merrie van zijn landeigenares, mevrouw de weduwe van H. Schepen I. de Vries, weidde afgelopen zaterdagavond nog in het weiland bij huis. Toen hij het paard zondagmorgen wilde ophalen, ontdekte hij dat het ontbrak. Het hek stond los en buiten het hek waren voetsporen van een paard. Daarom kon hij niet anders denken dan dat het paard uit het land was weggevoerd. Het vermiste paard is helemaal zwart, heeft twee spatten en rechtopstaande oren. Volgens zijn landeigenares is het in zijn dertiende levensjaar. Meer kan hij niet vertellen. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende die. Tietjerk, 22 oktober 1794. Handtekening: Hendrik Beerents.
Hendrik Beernts, boer op Vijversburg onder Rijperkerk , naar zijn beste weten in zijn 35 e levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat op maandag 22 van deze maand om half elf 's morgens vijf Franse jagers bij zijn huis kwamen. Zij vroegen hem om vlees, wijn en bier. Hij had dat niet. De Fransen geloofden hem niet, werden boos, drongen sterker aan en wilden beslist vlees, wijn en bier. Toen zij dat niet konden krijgen pleegden zij enige baldadigheden waardoor enkele ruiten werden gebroken. Uiteindelijk vertrokken zij weer, nadat hij hun spek en erwten te eten had gegeven en ieder een glaasje jenever. Na hun vertrek ontdekte hij dat van het bed een bedlaken en een blauwe slaapmuts ontbraken. Hij kan echter niet zeggen dat de Fransen deze diefstal pleegden
Wimke Jans Jankmans, dienstmeid bij de weduwe van schepen De Vries op Vijversburg onder Rijperkerk, in haar 29 e levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat maandag 22 van deze maand vijf Franse jagers te paard voor de deur van haar mevrouw kwamen. Zij opende de deur en zag hen staan. Zij eisten haver, wijn en bier. Zij zei hun dat zij geen haver en ook geen bier kon geven. Haar mevrouw was er ook niet voor te vinden om hun wijn te geven. Daarna reden zij naar de boer Hendrik Beernts daarnaast. Zij reden daar tastend de schuur in en hadden aan alles gebrek. De boer gaf hun hooi, maar had geen haver, wijn of bier. Toch hielden zij aan. Nadat zij erwten, spek en ieder een glas jenever hadden gebruikt en enige baldadigheden hadden gepleegd, vertrokken zij uiteindelijk weer.
Geachte vrienden, Na onderzoek van de toegezonden verhoren over de woninginbraak en diefstal in het huis van koopman Hendrik Bos onder Rijperkerk verzoeken en bevelen wij u ambtshalve het volgende. Als u iets over deze woninginbraak en diefstal te weten komt, moet u ons informeren. Als de dader of daders u bekend worden, moet u hen arresteren en naar het afgebroken Blokhuis laten brengen.
- Geert Alberts uit Veenwouden; - Hattum Alberts uit Veenwoudsterwal onder Bergum ; - Jan Tommes uit Veenwoudsterwal onder Veenwouden; - Hendrik Claes, eveneens uit Veenwoudsterwal, onder Hardegarijp; - Minne Franses, knecht bij Sijke Wytzes te Hardegarijp; - Albert Melles en Tijs Cornelis, ongehuwde mannen te Hardegarijp; - Wroukje Jelles en Pieter Beens, de meid en knecht van Jan Wijbrens, boer te Hardegarijp; - nog anderen van wie Auke niet alle namen kon opnoemen.
Op aanraden van de vrouw van de herbergier ging zij omstreeks negen uur weg. Meteen volgden haar: Geert Alberts, Hattum Alberts, Hendrik Claes, Minne Franses en Jan Franses. Wroukje probeerde deze jongens te ontlopen door te rennen.
Deze mannen waren Geert en Hattum Alberts, Minne en Jan Franses en Hendrik Claes. Hij zag wel dat zij daar met elkaar wat stoeiden, maar wist niet dat zij de meid hadden mishandeld.
Op 23 december 1792 was er in de herberg van Auke Alles te Hardegarijp een loterij van bollen, weggen, koek en andere etenswaren. Daarbij waren onder anderen Geert Alberts, Hattum Alberts, Jan Fransen, Hendrik Clazes, Minne Franses, Albert Melles, Tijs Cornelis, Vroukje Jelles en Pieter Beens aanwezig.
Wessels moeder Itje, weduwe van Hendrik de Jong en tussen de veertig en vijftig jaar oud, woonde eveneens in Bergum. Zij zag op 23 april omstreeks twaalf uur de schoenen van haar zoon onder zijn kist staan. De zilveren gespen zaten er toen nog aan.
Alle Hendriks was volgens zijn opgave in zijn 48ste levensjaar. Hij ging kijken bij het noordeinde van het land van Hendrik Doerkes. Daar zag hij nog een paar alen en voetsporen.
Auke stelde Jacob voor samen naar diens kaar te gaan. Als zij daarin de heel herkenbare aal niet aantroffen, zou Auke hem vrij houden van de beschuldiging. Jacob bleef ontkennen en weigerde met hen mee te gaan. Hij zei hun bovendien dat hij terugging naar bakker Hendrik Dorines, bij wie hij in dienst was, en dat zij hun best maar moesten doen en op zijn kaar konden letten.
Daarna deed Auke verslag van zijn wedervaren aan Tijs en van zijn bezoek aan de bijzitter. Intussen hield Tijs achter het huis de wacht bij Jacobs kaar. De dorprechter ging naar bakker Hendrik Dorines om Jacob te vragen of hij het onderzoek toestond. Volgens de dorprechter gaf Jacob toestemming. Eerst moest hij het broodtrappen afmaken waarmee hij bezig was; daarna zou hij meteen bij de dorprechter komen. Die belofte kwam hij niet na.
Afgelopen dinsdagavond kwam Tijs opnieuw bij Auke, met de boodschap dat alle aal uit de kaar verdwenen was. Auke en Tijs hadden beiden geen goed oog op Jacob Lammerts, inwoner van Hardegarijp. Gistermorgen ging Auke naar Jacob, die toen bij bakker Hendrik Dorines in dienst was. Hij vroeg Jacob met hem naar zijn huis te gaan. Daarna sprak Auke met Jacob over het verdwijnen van de aal. Jacob ontkende alles.
Hendrik Douwes — 3 verhaalpagina’s · beoordeeld verband
1806 dezelfde vrouw; aansluiting 1795 waarschijnlijk: Aattje Durks / Aatje Dirks en Hendrik Douwes. In oktober en november 1806 noemt Aattje Durks dezelfde man Hendrik Douwes, dezelfde omgeving Oenkerk/Molenend en haar 66ste levensjaar. Het zijn verschillende gebeurtenissen. In 1795 wordt Aatje Dirks onder Oenkerk eveneens vrouw van Hendrik Douwes genoemd, met dochter Grietje Hendriks. Partner en plaats ondersteunen de oudere koppeling; een leeftijd ontbreekt daar. De vermelding in 1795 is geen eigen verklaring van Aatje.
Goutske Hinnes, echtgenote van Jan Jens Croese, veenbaas te Oenkerk, in haar 42ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandag, midden overdag, kwamen twee buurvrouwen bij haar thuis, Trijntje Jens, echtgenote van Willem Pieters, en Aatje Dirks, echtgenote van Hendrik Douwes. Haar zuster Rinske Hinnes, echtgenote van Alle Jijgens, was toevallig ook bij haar. De twee vrouwen vertelden hun dat Grietje Hendriks, dochter van Hendrik Douwes, 's morgens, toen zij het huis van Eeltje Gosses passeerde, had gezien dat de onderdeur openstond. Grietje wist dat Eeltje en zijn vrouw niet thuis waren en begreep niet waarom de deur open was. Zij was naar binnen gegaan om dit te onderzoeken en had gezien dat een kabinetdeur eraf was en op de grond stond. Daarvan had zij onmiddellijk haar moeder Aatje Dirks bericht. Aatje en Trijntje kwamen vervolgens bij Goutske. Daarna gingen zij gezamenlijk daarheen en constateerden dat de onderdeur openstond en dat de bovendeur op slot was. Binnen zagen zij dat een deur van het kabinet eraf was en op de grond stond. De goederen in het kabinet waren ondersteboven gehaald. Zij zagen een damasten hemdrok waarvan de knopen afgesneden leken. Daarna gingen zij terug naar haar huis en stuurden Grietje Hendriks om dorprechter L. G. Lauerman te halen. Hij kwam snel met Grietje terug. Allen gingen daarna met hem naar het huis. In hun aanwezigheid maakte de dorprechter een inventaris van wat zij in het kabinet vonden. Daarna gingen zij weer weg.
Rinske Hinnes, echtgenote van Alle Jijgens, wonend te Oenkerk, in haar 53ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandag, de eerste van deze maand, was zij bij haar zuster Goutske Hinnes. Midden overdag kwamen Trijntje Jens en Aatje Dirks, echtgenotes van Willem Pieters en Hendrik Douwes. Zij vertelden dat Grietje Hendriks, dochter van Aatje Dirks en Hendrik Douwes, hun had gezegd dat zij 's morgens bij het passeren van Eeltje Gosses' huis had gezien dat de onderdeur openstond. Grietje wist dat niemand thuis was, begreep niet hoe dat kon en ging naar binnen. Zij zag dat een kabinetdeur eraf was en op de grond stond. Bij die aanblik keerde zij meteen terug en bracht haar moeder het bericht.
Louis Gerbens Lauerman, dorprechter en schoolmeester te Oenkerk, in zijn 48ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandag, de eerste van deze maand, kwam rond het middaguur Grietje Hendriks, dochter van Hendrik Douwes, bij hem in de school. Ze was zeer ontsteld en zei dat hij onmiddellijk naar het huis van Eeltje Gosses moest komen. Op zijn vraag wat daar aan de hand was, antwoordde zij dat er gestolen was. Hij ging direct met haar naar het huis van Jan Jens Croese, het naastgelegen huis bij dat van Eeltje Gosses. Daar trof hij Goutske Hinnes, Rinske Hinnes, Trijntje Jens en Aatje Dirks, echtgenotes van respectievelijk Jan Jens Croese, Alle Jijgens, Willem Pieters en Hendrik Douwes. Vervolgens ging hij met al deze vrouwen naar Eeltje Gosses' huis. De onderdeur stond open, de bovendeur was gesloten en de spijkers van de scharnierbanden van de onderdeur waren los. Binnen stond een kabinetdeur op de grond. De kroon van het kabinet lag in stukken op de vloer. Enkele stenen koppen, die naar zijn oordeel op het kabinet hadden gestaan, stonden ook op de grond. In het kabinet lag alles overhoop. Er was onder andere een blauwe damasten hemdrok waarvan de knopen afgesneden waren. Verder was alles in het huis in goede orde.
Grietje Hendriks, dochter van Hendrik Douwes, wonend te Oenkerk, achttien jaar, werd opgeroepen en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandagmorgen, de eerste van deze maand, ging zij naar Giekerk om daar zakken te halen. Bij het passeren van Eeltje Gosses' huis zag zij dat de onderdeur openstond, maar zij liep door zonder het verder te onderzoeken. Op de terugweg wist zij dat niemand thuis was. Uit nieuwsgierigheid onderzocht zij het nader. Binnen zag zij dat de deur van het kabinet op de grond stond. Zij schrok van die aanblik, liep onmiddellijk terug en vertelde het haar moeder Aatje Dirks. Haar moeder ging meteen naar Trijntje Jens om het ook haar te vertellen.
Aatje Dirks, echtgenote van Hendrik Douwes, wonend te Oenkerk, vierenvijftig jaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandagmorgen kwam haar dochter Grietje Hendriks terug uit Giekerk . Zij vertelde dat zij bij Eeltje Gosses' huis de onderdeur open had gezien. Op de heenweg had ze dat al gezien; op de terugweg was ze even naar binnen gegaan en had ze gezien dat het kabinet openstond. Daarvan was zij zeer ontsteld en meteen teruggelopen. Op dat bericht ging Aatje direct naar haar buurvrouw Trijntje Jens en vertelde het haar. Trijntje ging met haar naar Jan Jens Croese's huis. Daar troffen zij diens vrouw Goutske Hinnes en Rinske Hinnes, vrouw van Alle Jijgens. Met hun vieren gingen zij naar Eeltje Gosses' huis. De onderdeur stond open. Zij gingen even binnen en zagen dat alles in wanorde was. Daarna keerden zij terug en stuurden Grietje om dorprechter Lauerman te halen terwijl zij samen teruggingen naar Jan Croese's huis om op hem te wachten. Daarna gingen allen met de dorprechter opnieuw naar Eeltje Gosses' huis. De scharnierbanden van de onderdeur waren los, een kabinetdeur stond binnen op de grond, de kroon van het kabinet lag op de vloer en enkele stenen koppen stonden op de grond. Zij gaven de goederen uit het kabinet, die ondersteboven lagen, op aan de dorprechter; hij schreef ze op. Er was ook een damasten hemdrok bij waarvan de knopen afgesneden waren. Daarna gingen zij weg en deed de dorprechter de deur zo goed mogelijk dicht. Meer weet zij niet van de zaak. Na voorlezing sloot zij haar verklaring af en plaatste haar merk. Bergum, 8 december 1794. Eigen merk van Aatje Dirks.
Trijntje Jens, echtgenote van Willem Pieters, in haar 55ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandag, de eerste van deze maand, kwam Aatje Dirks, vrouw van Hendrik Douwes, bij haar. Aatje vertelde dat haar dochter Grietje haar had gezegd dat zij de onderdeur van Eeltje Gosses' huis open had gevonden en ook even naar binnen was geweest en had gezien dat de zaken daar niet in orde waren. Trijntje ging daarna met Aatje naar Jan Croese's huis. Daar vonden zij Goutske en Rinske Hinnes, echtgenotes van Jan Croese en Alle Jijgens. Allen gingen gezamenlijk naar Eeltje Gosses' huis. Zij vonden de onderdeur open, gingen vluchtig binnen en zagen dat de zaken niet in orde waren. Ze keerden terug en stuurden Hendrik Douwes' dochter om de dorprechter te halen. Zelf gingen zij naar Jan Croese's huis om op hem te wachten. Toen hij kwam, gingen zij samen terug naar Eeltje Gosses' huis. Ze zagen dat de scharnierbanden van de onderdeur los waren, dat een kabinetdeur eraf was en op de grond stond, dat de kroon op de vloer lag en dat enkele stenen koppen op de grond stonden. In het kabinet lag alles ondersteboven. Zij gaven de goederen op aan de dorprechter en hij tekende ze op. Daarna gingen ze samen weg en maakte de dorprechter de deur weer enigszins dicht. Meer wist zij er niet van; zij sloot daarmee haar verklaring na voorlezing en ondertekende die. Bergum, 8 december 1794. Handtekening: tryntye yans. Aldus verklaard voor de commissaris en secretaris te Bergum op 8 december 1794. Twee handtekeningen H. B. Sminia. In de marge: geen beschikking ontvangen.
Aattje Durks en Hendrik Douwes vertellen wat zij op 13 november thuis aantroffen.
Aattje Durks, vrouw van Hendrik Douwes, wonend te Oenkerk, in haar 66ste levensjaar, verklaarde onder ede dat zij gisterochtend, de dertiende, tussen zes en zeven uur opstond. Zij zag dat de buitendeur van het slot was, hoewel die de vorige avond goed was afgesloten. Bij nader kijken bleek dat een ruit uit het venster naast de deur uit het lood was genomen, zonder het glas te beschadigen.
Hendrik Douwes
Hendrik Douwes, huisman onder Oenkerk, in zijn 74ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij gisterochtend, de dertiende, tussen zes en zeven uur aan het opstaan was. Zijn vrouw was iets eerder op en vertelde hem dat de buitendeur van het slot was, hoewel hij die de vorige avond zelf had afgesloten. Een ruit uit het venster naast de deur was uit het lood gehaald.
Aattje Durks, vrouw van Hendrik Douwes, wonend op het Molenend onder Oenkerk, in haar 66 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat zij gisteren, de vierentwintigste, omstreeks zes uur 's morgens met haar man naar het land vlak bij hun huis was gegaan om een kalf te bergen. Daarna ging zij terug naar huis. De deur was intussen alleen met de klink gesloten geweest.
Zij verklaarde dat zij de vrouw het laken zag nemen en weggaan. Daarna waarschuwde zij Japske Sijtters, de vrouw van Douwe Hendriks. Japske en de dienstmeid van Hendrik Enkes renden de onbekende achterna. Op de Lage Weg hielden zij haar tegen en kregen het laken terug.
Japske Sijtters was eveneens in haar 35ste levensjaar. Zij hoorde van Antje dat in de steeg van de weduwe Altena, achter het hekwerk van het Sanderhof, haar laken was weggenomen. Samen met een dienstmeid van Hendrik Enkes ging zij achter de vrouw aan.
Tjittje Melles was in haar twintigste levensjaar en werkte als dienstmeid bij Hendrik Enkes in Bergum. Zij vertelde dat Japske Sijtters die dag bij de weduwe Altena aan het werk was. Het precieze uur wist Tjittje niet meer.
Petrus Jelkes, boer in Suameer en in zijn 42e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op 30 augustus jongstleden uit zijn hooilanden aan de zuidkant van de Marsloot ongeveer elf voeren hooi had samengebracht, in een hoop op de wal. Hij wilde het met het schip naar huis halen zodra de boekweit geoogst was. Gisteren reisde hij met het schip naar het genoemde hooi, samen met zijn knecht Hendrik Everts en buurman Jacob Aarnts. Toen zij erbij kwamen, zagen zij dat een groot gedeelte verdwenen was. Er waren slechts twee voeren over. Petrus gaf aan dat de hoop hooi op de middag van de 27e van deze maand nog geheel aanwezig was en dat op de 28e een groot gedeelte verdwenen was. Hij wist niet wie hem het genoemde hooi had ontvreemd. Meer wist hij er niet van. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende.
Hendrik Everts
Hendrik Everts, inwonende dienstknecht bij boer Petrus Jelkes in Suameer en in zijn 22e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op 30 augustus 1763 met zijn boer op de wal van de Marsloot een hoop hooi van ongeveer elf voeren had samengebracht. Zij waren van plan het met een schip naar huis te halen. Toen zij gisteren met het schip bij het hooi kwamen, merkten zij dat een groot gedeelte verdwenen was. Er waren nog slechts ongeveer twee voeren over. Hij wist niet wie het genoemde hooi had gestolen. Meer kon Hendrik er niet over zeggen. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en tekende met een merk.
Bergum , 30 september 1763. Bij het merk staat: Hendrik Everts.
Linnenwever Hendrik Geerts uit Hardegarijp en zijn zoon Jan Hendriks ontdekten in maart 1781 dat twee bijenkorven bij hun huis verdwenen waren. Beide mannen legden op 17 maart in Bergum afzonderlijk een verklaring af.
De verklaring van Hendrik Geerts
Hendrik Geerts was meester linnenwever in Hardegarijp. Volgens zijn leeftijdsopgave was hij in zijn 59ste levensjaar. Hij vertelde dat zij de ochtend vóór het verhoor hadden ontdekt dat uit zijn bijenstal bij het huis twee korven met bijen ontbraken.
Jan Hendriks was ongehuwd en woonde bij zijn vader Hendrik Geerts. Hij was in zijn 31ste levensjaar. Hij verklaarde dat de twee korven de avond vóór de ontdekking nog in de bijenstal bij het huis hadden gestaan.
Ynse Gjolts, distillateur in Bergum en in zijn 59ste levensjaar, was opnieuw opgeroepen en ondervraagd. Hij getuigde dat Hendrik Graaff dronken was toen de bijbel met zilveren haken verdween. Dat was zichtbaar. Hij sprak Hendrik over het boek aan. Hendrik antwoordde "Ja" en sprak over nog een portie jenever van een stuiver . De getuige weigerde hem dat te geven. De dronkenschap was niet zo erg dat Hendrik niet wist wat hij zei of deed.
Hendrik Halbes, een knecht in zijn negentiende levensjaar van Donne Geerts op het Witveen, werkte op 1 oktober 1772 met zijn baas op land achter de Jeete te Oostermeer . In de voormiddag kwam een man die een officier leek. Hij vroeg hen met de wagen te komen: er was een snaphaan afgegaan en een jongen was in de hals getroffen.
Ouwe twijfelt er zelf niet aan dat Sierd één van de personen is die zijn vader de drie schapen heeft ontstolen. Volgens zijn vermoeden is Hendrik Hanes diens maat geweest. Ouwe beschrijft hier zijn beschuldiging en vermoeden. Hij zegt niet dat hij de diefstal heeft zien plaatsvinden.
Sijtke Jacobs, vrouw van Andries Arents, winkelier te Garijp, naar haar opgave 44 jaar, verklaarde onder ede dat haar in de nacht van de zeventiende op de achttiende spullen waren ontstolen: een paar zilveren vrouwengespen met oren; een paar zilveren mannenschoengespen met schoenen, gemerkt A. A.; twee nieuwe mannenhemden zonder letters; en een blauw bont gestreepte vrouwenrok. Haar halfbroer Hendrik Hanses had enkele dagen bij hen gelogeerd.
Hendrik Hanses, de halfbroer van zijn vrouw, had volgens eigen zeggen het laatst in Antwerpen gewoond. Hij had enkele dagen bij de getuige gelogeerd en was die nacht stil vertrokken. Hij had de deur opengelaten en niemand gewaarschuwd.
Hendrik Jacobs — 4 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Getuigenverklaringen van Tijs Bouwes en Hendrik Jacobs, opgenomen op 25 februari 1779.
In de nacht van 24 op 25 februari 1779 verdwenen bij een boer in Bergum de zilveren schoengespen en een zondagse rok met zilveren knopen van knecht Hendrik Jacobs. In de schuur sliep die nacht Marten Douwes uit Drachten , die ook "Slegte Marten" werd genoemd.
Tijs verklaarde dat hij de deuren goed had gesloten. Nadat hij de dieren had gevoerd, ging hij naar binnen. Zijn knecht Hendrik Jacobs was omstreeks acht uur thuisgekomen. Tijs was toen volgens zijn verklaring al naar bed gegaan.
De verklaring van Hendrik Jacobs
Hendrik Jacobs was ongeveer 25 jaar oud en werkte als dienstknecht bij Tijs. Hij verklaarde dat hij op de avond van 24 februari rond acht uur, nadat hij gegeten had, naar bed was gegaan.
Suidegarijp 1777: spek, vlees en kleding uit de schuur van Hendrik Jacobs
Aangifte van Hendrik Jacobs, afgelegd op 31 december 1777 bij de grietman van Tietjerksteradeel.
Op 25 december 1777 ontdekte Hendrik Jacobs in Suidegarijp dat er uit zijn schuur spullen waren verdwenen. Hendrik was in zijn 63ste levensjaar. Hij had het vlees in de schuur opgehangen.
Hardegarijp 1775: voedsel en kleding vermist bij Hendrik Jacobs
In mei 1775 verdwenen voedsel en kleding bij Hendrik Jacobs en zijn gezin. Hendrik, zijn vrouw Maaikie Johannes en zijn dochter Tjetske legden ieder een verklaring af.
Hendrik Jacobs mist voedsel en zwarte kousen
Hendrik Jacobs is arbeider en in zijn 62e levensjaar. Hij verschijnt vrijwillig en wordt onder ede verhoord. Op vrijdag 12 mei 1775 waren uit zijn huis drie levensmiddelen verdwenen:
Maaikie Johannes, de vrouw van Hendrik Jacobs, verschijnt vrijwillig en wordt onder ede verhoord. Zij is naar haar beste weten in haar 31e levensjaar. Op 12 mei verdwenen uit haar huis een stuk spek, een klomp roggebrood en een stuk van een rol boter.
Tjetske Hendriks woont nu als dienstmeid bij Johannes Sickes, een boer te Giekerk . Zij is in haar 22e levensjaar en verschijnt vrijwillig om onder ede te worden verhoord. De afgelopen zaterdag was zij uit haar vorige dienst thuisgekomen bij haar vader Hendrik Jacobs.
Hendrik Jacobs, wonend onder Hardegarijp, naar zijn beste weten in zijn achtenzestigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat afgelopen zaterdag linnengoed voor de ramen van zijn huis over een lijn hing te drogen. Omstreeks vijf à zes uur 's avonds merkten zij dat een grof laken, een hemd van zijn vrouw, een hemd van zijn zoontje en een hemd van zijn dochtertje ontbraken. Zij zaten bij de haard en hadden niemand van buiten hun huis bij het huis waargenomen. Zij wisten daarom niet wie de diefstal had gepleegd. Hendrik wist ook niet of het gestolene met letters was gemerkt. Verder wist hij niets. Na voorlezing besloot hij zijn verklaring en tekende met een merk. Bergum , 24 februari 1784. Bij het kruis staat dat dit het eigenhandig geplaatste merk van Hendrik Jacobs is.
Maaike Johannes, de vrouw van Hendrik Jacobs in Hardegarijp, is in haar zesenveertigste levensjaar. Zij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaart dat zij afgelopen zaterdag, de 21ste van deze maand, voor de ramen van haar huis linnengoed over een lijn had gehangen. Toen zij tussen drie en vier uur 's middags haar huis verliet om ergens in Hardegarijp heen te gaan, hing de was er nog. Bij haar thuiskomst rond zes uur 's avonds vertelden haar man en kinderen haar dat het linnengoed inmiddels weg was: een grof laken, haar eigen hemd, een hemd van haar zoontje en een hemd van haar dochtertje. Zij wist niet dat er letters op het vermiste goed stonden. Haar man en kinderen zeiden dat zij de hele tijd thuis aanwezig waren geweest.
Hendrik Jans — 4 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Hendrik Jans en Jochum Fits vertellen over een zak die uit een schuit bij Tietjerk verdween.
Hendrik Jans
Hendrik Jans, schuitschipper in Hardegarijp, is naar beste weten 26 jaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zaterdag 3 juni rond zes uur 's avonds lag zijn schip bij Tietjerk en had hij daar een partij hooi gelost. Hij liet in zijn schip een zak achter met laarzen, twee dassen en een paar houten klompen en meer goederen waarvan hij de inhoud niet kende.
Zij waren van een Hannoveraan, Jochum Fits, die bij hem in het turfveen werkte. Maandag 5 juni rond twee uur 's middags wilde Hendrik de zak op verzoek van Jochum uit zijn schip halen. De zak met inhoud was verdwenen. Hij weet niet wie de diefstal pleegde. Hij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 7 juni 1809: Hendrik Jans.
Jochum Fits, geboren in Hannover en nu werkzaam in het turfveen bij Hendrik Jans te Hardegarijp, is 35 jaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zaterdag 3 juni rond zes uur 's avonds borg schuitschipper Hendrik Jans voor hem een zak goederen in zijn schip bij Tietjerk.
Daarin zaten nieuwe laarzen, twee dassen, houten klompen, een nachthemd, een linnen broek, kousen, een handbijl met een hamer, wantjes, een bruine glazen jeneverfles en een melbakje . Maandag 5 juni omstreeks twee uur 's middags wilde Hendrik Jans de zak uit het schip halen en bleek die met inhoud verdwenen.
Rienk miste ook een koperen ketel, een laken, een zak met R:W: en schoenen met zilveren gespen . Hij ging met zijn zoon, zijn knecht en buurman Hendrik Jans op zoek. Zij zagen drie personen. Een van hen leegde een buidel . De goederen die eruit kwamen, herkenden zij als hun eigendom. Eén persoon werd uiteindelijk gevangen en zat in Smallengerland vast. De volgende ochtend gingen de knecht en Sipke Lieuwes opnieuw op pad om de andere twee te zoeken.
Jan ging met de knecht en Hendrik Jans met een brandende lamp op zoek. Na lang lopen zagen zij bij een hut in Groningerland drie personen. Een van hen schudde een buidel leeg. Jan en zijn metgezellen raapten de goederen op en herkenden ze als hun eigendom. Zij zetten de achtervolging voort. Een van de drie werd in Smallengerland gevangen. Jan kende die man niet.
Zij had gehoord dat haar baas, Jan, de knecht en Hendrik Jans op zoek waren gegaan en een persoon hadden gevangen. Zij was zelf niet bij de achtervolging.
Buurman Hendrik Jans volgt de sporen
Hendrik Jans zag bij Rienks huis het uitgebroken kozijn en de open, lege kisten. Met Riesks zoon en knecht ging hij met een brandende lamp op pad. Zij volgden de sporen van drie personen tot bij een hut in Groningerland. Daar zag hij hoe een man een buidel leegschudde. Hij zag ook dat de man goederen in de hut stopte.
Hendrik Jans, inwonend bij zijn vader Jan Folkes in Oostermeer op het Witveen, ruim veertien jaar oud, was opgeroepen en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij op de vijftiende van deze maand met zijn broer Folke Jans haver op het land van hun vader had gesneden of gemaaid. Daarna ging hij met Folke naar diens gehuurde huis, omstreeks tien uur 's morgens.
Hendrik Jans, huisman op het Witveen onder Oostermeer , tachtig jaar oud, was opgeroepen en beëdigd volgens het formulier van de mennonieten , en ondervraagd. Hij verklaarde dat gisterenmiddag even na twee uur een jongen bij zijn huis had gebedeld. Die noemde zich Cornelis en hield zich op in Rottevalle. Hij had daar al vaker gebedeld.
Hendrik wist hierover verder niets. Hij beëindigde hiermee na voorlezing deze verklaring en ondertekende die. Bergum , 10 november 1790. Hendrik Jans zette zijn handtekening.
Bartelt en haar arbeider Sjoerd Jans zagen gisterenmiddag omstreeks twee uur hoe de jongen linnengoed van Hendrik Jans' bleek achter het huis pakte. Het lag daar om te bleken. De jongen stopte het onder zijn kleding en sprong vervolgens over de sloot. Toen hij wegrende, achtervolgden Bartelt en Sjoerd hem. De jongen gooide het gestolen linnengoed op de grond. Daarop hielden zij hem vast en brachten hem naar Hendriks huis.
Hij verklaarde dat hij achter het huis werkte met Bartelt Rienks. Zij zagen gisterenmiddag omstreeks twee uur hoe een onbekende jongen linnengoed van Hendrik Jans' bleek pakte, onder zijn kleren verborg en ermee over een sloot sprong. Men zei dat die jongen zich op de Heidbuiren in Rottevalle ophield.
Gisterenmiddag omstreeks twee uur had die vriend hem aangeraden linnengoed te pakken dat op de bleek van Hendrik Jans lag. Uiteindelijk had Cornelis dat op aandringen van zijn makker gedaan. Hij had twee hemden gepakt, was daarmee weer over de sloot gesprongen en doorgelopen. Twee personen achtervolgden hem. Toen zij dicht op zijn hielen zaten, gooide hij de hemden op de grond. Zij brachten hem met de hemden naar Hendriks huis.
Jitske Sipkes vindt een open voordeur. Haar moeder en Hendrik Johannes bekijken daarna het huis; visser Sierd Feijkes beschrijft wat hij mist.
Een potschipper had met zijn schip aan haar land gelegen, maar was inmiddels vertrokken. Zij wist niet waarheen. Zij ging met Hendrik Johannes, eveneens uit Eernewoude, naar het huis. De voordeur stond open, maar zij konden geen sporen van openbreken aan die deur zien.
Hendrik Johannes
Hendrik Johannes, arbeider in Eernewoude, is in zijn 58ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de avond van 16 augustus rond acht uur kwam Sjoerdtje Sikkes, vrouw van landbouwer Sipke Rienks in Eernewoude, bij hem thuis. Eerder had een potschipper met zijn schip aan haar land gelegen; die was inmiddels vertrokken.
Bij nader onderzoek was er geen linnen meer. Ook de bedden in de kamer waren beroofd en op de bedsteden lagen alleen twee oude samengeplakte lakens. Hij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 18 augustus 1810: Hendrik Johannes.
Tjeerd Bonnes woonde op het Witveen onder Oostermeer . Hij was in zijn eenendertigste levensjaar, werd opgeroepen en beëdigd volgens het formulier van de doopsgezinden. Hij getuigde dat de afgelopen zondag na tien uur 's avonds onder andere Hendrik Joostes uit Surhuisterveen met zijn broer Sape Joostes bij hem thuis was gekomen. Ook Janke Jans, woonachtig onder Achtkarspelen, en Albart Dirks, die bij Tjeerd inwoonde, waren er.
Op de 28ste van deze maand ging Tjeerd met Binnert Ottes naar Hendrik Joostes in Surhuisterveen. Hij haalde daar Albarts zilveren hemdknopen op en gaf Hendrik diens eigen knopen terug. Hendrik ontkende daarbij toch met nadruk dat hij Albarts knopen had. Tjeerd wist verder niets te zeggen en sloot zijn verklaring. Albart was een neefszoon van Tjeerd. Tjeerd zette zijn eigen merk.
Eijse Johannes, woonachtig onder Harkema Opeinde, in zijn vijfenzestigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, volgens het doopsgezinde formulier beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij de afgelopen zondag na twaalf uur 's nachts te hulp geroepen was naar het huis van Tjeerd Bonnes. Bij aankomst trof hij Hendrik Joostes uit Surhuisterveen aan, die Albart Dirks, inwonend bij Tjeerd, vasthield, onder meer bij het haar. Hendrik had zich op zijn broek na helemaal uitgekleed en gebruikte geweld tegen Albart.
Zij mist een paar zilveren gespen , een gouden broche, een zilveren haarring en een niet nader te bepalen hoeveelheid linnengoed. Ook noemt zij twintig voorwerpen die afkomstig waren van Hendrik Liebetroude en bij haar werkgever Andrijs Wijtzes lagen. De knopen waren van verschillende soorten, sommige met vogels en sommige met paarden.
Hendrik Maartens / Martens (V65). Hendrik Maartens, meester-schoenmaker in Oudkerk , 56 jaar oud, wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat hij op de ochtend van 14 november ontdekte dat uit de bijenstal achter zijn huis één van zijn beste korven met bijen ontbrak. De korf was aan de voorkant blauw geverfd, had drie opzetters en was met witte verf gemerkt met de letters H. M. De avond tevoren had hij die korf nog in de bijenstal zien staan. Hij weet helemaal niet wie hem de korf met bijen ontstolen heeft. Hij weet verder niets, sluit zijn verklaring na voorlezing en ondertekent die. Bergum , 15 november 1784. Ondertekening: Hendrik Martens. De naamvorm in de kop lijkt Maartens; deze is niet stilzwijgend gelijkgemaakt aan de ondertekening.
Hendrik Maartens / Martens (V65). Hendrik Maartens, meester-schoenmaker in Oudkerk , 56 jaar oud, wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat hij op de ochtend van 14 november ontdekte dat uit de bijenstal achter zijn huis één van zijn beste korven met bijen ontbrak. De korf was aan de voorkant blauw geverfd, had drie opzetters en was met witte verf gemerkt met de letters H. M. De avond tevoren had hij die korf nog in de bijenstal zien staan. Hij weet helemaal niet wie hem de korf met bijen ontstolen heeft. Hij weet verder niets, sluit zijn verklaring na voorlezing en ondertekent die. Bergum , 15 november 1784. Ondertekening: Hendrik Martens. De naamvorm in de kop lijkt Maartens; deze is niet stilzwijgend gelijkgemaakt aan de ondertekening.
Hendrik Mients — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Maaike Johannes, in haar zestigste levensjaar, woonde met haar man Jan Olgerts onder Bergum. Op 23 september 1805 ging zij in de middag thee drinken bij hun buurman Hendrik Mients. Omdat ze alleen naar het huis naast haar eigen woning ging, deed ze haar deur niet op slot. Ze trok die alleen op de klink .
Het kwam hem zeer vreemd voor dat zijn knecht Hendrik Mients geen geluid gaf toen hij de eerste keer alarm sloeg. Zijn vrouw en kinderen werden daardoor allemaal meteen wakker. De knecht reageerde pas later, toen Jacob al bij zijn vrouw was en het licht wilde aansteken.
Verder kon zij over het gebeurde niets zeggen. Wel had zij gezien dat Hendrik Mients de avond tevoren, toen hij naar bed ging, zijn broek en Housdracken uittrok. Dat was altijd zijn gewoonte.
Op donderdag 4 januari 1770 beviel Sjoukjen Folkierts in Oenkerk van een dochter. Haar echtgenoot Sierk Sierks was al lange tijd weg. Een week later werden Tjittje Pijlgers, Hendrik Pijtters, dorpsrechter Pijtter Henrica, vroedmeester Anne Noordenbos en Sjoukjen zelf gehoord. Hun verklaringen verschillen op enkele punten, onder meer over het jaar waarin Sierk vertrok.
Hendrik Pijtters
Hendrik Pijtters, arbeider in Oenkerk en ongeveer vijftig jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat Sierk Sierks en diens vrouw Sjoukjen Folkierts bij hem in een huis hadden gewoond. Sierk vertrok vóór mei 1768 en liet zijn vrouw achter. Hij wist niet waar Sierk was gebleven. Voor zover Hendrik wist, was Sierk sinds die tijd weer thuis geweest. Verder wist Hendrik niets. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende. Oenkerk, 11 januari 1770; Hendrig Pijtters.
Hendrik Popkes (V70). Hendrik Popkes werkt als knecht bij de weduwe van Halbe Roels in Oostermeer en is in zijn tweeëntwintigste levensjaar. Hij wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Gisterenavond om ongeveer zeven uur wilde hij voor zijn werkgeefster enkele boodschappen doen aan de Wal in Oostermeer. Bij het huis van Johannes philippus zag hij twee personen staan. Hij zei hun goedenavond. Zij antwoordden niet goed verstaanbaar. Daaruit maakte hij op dat zij zich verborgen wilden houden.
Toen Focke zaterdagmiddag opnieuw bij het water kwam, waren zijn twee beste fuiken verdwenen. Een daarvan was bijna nieuw. De staken lagen nog op de wal. De half versleten fuik stond op zijn plaats. Focke dacht meteen aan Hendrik Reins, die hij een dag eerder bij de molen had ontmoet.
Grytje Beerns, de vrouw van Focke, was in haar 51ste levensjaar. Zij hoorde zaterdag van haar man dat de twee beste fuiken weg waren en dat hij Hendrik Reins verdacht. Zij had dat van Focke gehoord.
Hendrik Reins spreekt de beschuldiging tegen
Hendrik Reins was ongeveer 35 jaar oud toen hij als gedetineerde op 23 februari 1781 werd verhoord. Hij bevestigde dat hij vrijdag tussen Rijperkerk en Hardegarijp met Focke had gesproken en dat zij samen tabak hadden gerookt. Ook had hij gezien hoe Focke zijn aalfuiken lichtte en weer uitzette.
Tjitske Jacobs woonde in Eestrum en dreef er een winkel. Ze was de weduwe van Hendrik Roels en bevond zich in haar 72ste levensjaar. In de nacht van 22 op 23 mei 1805 werden de twee houten vensters aan de straatkant van haar huis opengebroken. De avond ervoor waren ze nog goed gesloten.
Hendrik Sijbes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Naar aanleiding van Jan Feijes' verklaring vertelde Eijse dat hij op 31 december 1791 vóór de middag, omstreeks half twaalf, thuiskwam met Hen drik Sijbes, gewoonlijk Storm genoemd. Daar trof hij Jan Feijes aan en de weduwe die schuin tegenover het huis woonde. Zij zaten met Geeske Pieters bij een zoopje jenever. Eijse en Hendrik Sijbes dronken mee.
Binnen vond hij Eijse Hogeveen, Hendrik Sijbes en de genoemde schipper Jan Feijes, die hij niet kende. Zij zaten samen jenever te drinken. Jan Harmens nam daaraan deel totdat het eten klaar was. Daarna gingen Eijse, Hendrik, Jan Feijes en Geeske Jans aan tafel zitten. Die laatste naamvorm staat zo in deze passage. Jan Harmens bleef intussen in de hoek bij het vuur zitten. Na het eten werd er weer jenever gekocht. Ook Jan Harmens betaalde zijn aandeel. Terwijl dit gebeurde, kwam de weduwe van Banke Rijkles binnen. Zij ging bij Jan Feijes zitten. Hij zei dat hij met haar wilde trouwen en probeerde haar met tranen in zijn ogen over te halen.
Daarna begint de verklaring van Hendrik Sijbes, arbeider, wonend in de Buren in Bergum. Naar zijn beste weten was hij in zijn 33ste levensjaar. Naar aanleiding van Jan Feijes' verklaring zei hij dat hij op 31 december 1791 omstreeks tien uur 's morgens met Eijse bij Geeske Pieters was binnengekomen.
Daarom beëindigde hij na voorlezing zijn verklaring en zette zijn merk. Bergum, 9 januari 1792. Het bijschrift noemt Hendrik Sijbes' eigen gezette merk. Commissaris en secretaris attesteerden dit op dezelfde plaats en datum. Reitsma en H. B. van Sminia.
Gerrit Doijkes, ongehuwd, werkzaam en inwonend als kleermakersknecht bij Cornelis Sijbes, meesterkleermaker te Oudkerk , in zijn 23 e levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat hij afgelopen zondagnacht de hele nacht alleen door de dorpsbuurt had gewandeld. Hij had ook wat gezongen, maar volgens hem geen verboden liedjes of liedjes waardoor iemand beledigd kon worden. Hij passeerde 's nachts twee personen: Anne Pieters, knecht bij ontvanger Jarke Gerrits, en Hendrik Sijbes, zoon van Sijbe Hendriks, die eveneens in Oudkerk woonde. De laatstgenoemde greep hem vast zonder dat hij hem iets verkeerds had gezegd. De getuige zei:
Dat deed hij ook. Daarna vervolgden Anne Pieters en Hendrik Sijbes hun weg naar de dorpsbuurt. De getuige wandelde nog een keer naar het oosten. Hij verklaarde verder niemand te hebben ontmoet of gezien en geen enkel geluid op straat te hebben gehoord. Toen hij 's morgens thuiskwam was zijn baas al uit bed. Toen hij naar de kleermakerstafel wilde gaan zag hij dat de vrijheidsboom was uitgegraven en naast het gat op de grond lag. Hij had daar van tevoren niets over gehoord.
Hendrik Sijes, landbouwer onder Eestrum, is in zijn 40ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij dat hij op 31 januari om ongeveer negen uur 's morgens bij de toren en het kerkhof van Eestrum kwam. Hij zag dat aan de zuidkant van de kerk een vierkant deel van een glasvenster met ruiten was verwijderd.
Er lagen stukken op de grond. Hij bracht de stukken naar kerkvoogd Ouwe Clases en ging met hem weer terug naar de kerk. Hendrik weet verder niets. Na voorlezing tekent hij op 4 februari 1809 in Bergum : Hendrik Sijes.
Ouwe Clases, landbouwer en kerkvoogd in Eestrum, is in zijn 55ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij dat Hendrik Sijes op dinsdag 31 januari tussen acht en negen uur 's morgens naar zijn huis kwam. Hendrik meldde dat hij bij het passeren van de kerk een uitgebroken vierkant vensterdeel aan de zuidkant had gezien.
Stijntje Pijtters werkte als dienstmeid bij boer Hendrik Sijtes in Eestrum . Zij was in haar vierentwintigste levensjaar. Op 15 september 1767 werd zij in Bergum onder ede gehoord over de avond ervoor.
Jan zei dat zij ook de weduwe die tegenover haar woonde, moest uitnodigen om mee te drinken. Geeske wilde dat niet zelf doen, maar liet de boodschap door haar meisje overbrengen. De weduwe kwam meteen en dronk koffie mee. Kort daarna kwamen Eijse Hogeveen en een Hendrik binnen, die gewoonlijk Hendrik Storm werd genoemd.
Jeltje Oedses, vrouw van Hendrik Taekes in de buurt van Oostermeer, is in haar 38ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart zij dat zij op een vroege ochtend in de week vóór de Oostermeerder markt in oktober 1808, ongeveer toen het licht werd, een vrouw bij de achterzijde van het huis van Gabe Jans zag.
Teye Gooytzes, arbeider bij Hendrik Taekes in Oostermeer, is in zijn 33ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij dat hij op een ochtend, toen het begon te lichten, Tieke Taekes, weduwe van Hart van der Meer, bij de achterzijde van het huis van jeneverstoker Gabe Jans in de buurt van Oostermeer zag.
Hendrik Wadman — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Douwe Wadman: Minne is op 3 februari bij hem aan huis gekomen en heeft hem voorstellen gedaan om een overeenkomst te sluiten over de nalatenschap van zijn vrouw en over de opvoeding van het kind van Minne Martens en diens vrouw Tettje Wadman. Douwe weet niet dat Minne verder orde op zijn zaken heeft gesteld. Hij heeft wel gehoord dat Minne graag in het huis wilde komen. De persoon aan wie Douwe en zijn broer Hendrik Wadman het toezicht hadden toevertrouwd, durfde hem zonder Douwes voorkennis niet toe te laten. Douwe weet verder niets, sluit na voorlezing en ondertekent te Bergum op 6 februari 1782 als D. G. Wadman.
Hendrik Wadman: Hendrik Wadman, herbergier te Tietjerk , in zijn 32ste levensjaar, wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij heeft gehoord dat Minne Martens op 27 januari 1782 te Bergum was en later daar terugkwam. Hij heeft Minne zelf op 4 februari 1782 te Bergum gesproken. Minne heeft daar aan hem en zijn broer Douwe Wadman voorstellen gedaan voor een overeenkomst over de goederen en het kind van Tettje Wadman en Minne Martens.
Engbert Bruins was niet in huis. Er werd af en toe naar hem gevraagd. In de kamer brandden twee lichten. Ysbrant zag dat Roel Jans uit Suameer het ene uitblies en Hendrik Wadman het andere. Hij kon niet zeggen wie welke voorwerpen brak. Van het gezelschap had hij alleen Douwe en Hendrik Wadman kwaad zien doen.
Op 4 april was Johannes Sijbrens, een ongehuwde man van 31 of 32 jaar uit Garijp, in het huis van Gerrijt Rintjes. Hij vertelde dat Hendrik Wadman uit Bergum hem aangreep en op de grond wierp, hoewel Johannes hem geen kwaad had gedaan. Anderen haalden hem uit Hendriks handen.
Jan Jans, in zijn vierendertigste levensjaar, was die avond eveneens bij Gerrijt Rintjes. Hij zag dat Hendrik Wadman Johannes zonder reden aangreep en hem tweemaal op de grond wierp. Daarna sloeg Hendrik hem. Volgens Jan verweerde Johannes zich helemaal niet.
De volgende ochtend zag Dina glasstukken op de vloer. Minke liet haar de zeer blauwe kneuzing op haar bil zien. Dina beschreef Douwe en Hendrik Wadman als onstuimig en kwaad. Deze getuigen legden hun verklaringen op 15 april 1771 in Garijp af.
Op zondagochtend 18 juli 1802 zagen Antje Jans en Jan Hendriks Wadman dat in een zomerhuis te Tietjerk vier ruiten waren vernield en een deur met geweld was opengebroken. Antje was de vrouw van kastelein Hendrik Wadman; Jan Hendriks Wadman was collecteur . Beiden legden op dezelfde dag hun eigen verklaring af.
Antje Jans, huisvrouw van Hendrik Wadman, kastelein te Tietjerk, in haar 52e levensjaar, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat zij op zondag 18 juli 1802, toen zij 's morgens in het zomerhuis kwam, ontdekte dat vier ruiten met de houten roeden uit een raam waren gebroken en dat de achterdeur van het zomerhuis aan de bovenkant met geweld uit de hengsels was getrokken. Verder waren alle goederen die voor de vensters aan hingen uit het zomerhuis gestolen: een grote met witte franje, een gekleurd exemplaar met franje, nog twee geheel blauwe exemplaren, twee schorten, het ene rood bont en het andere wit, en vier roemers . Zij kan niet verklaren wie de dader of daders zijn.
Hendrik Wijbreem — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Op 5 oktober werden meer inwoners gehoord. Hendrik Wijbreem miste haver en Feijke Eelses miste drie bijenkorven . Het dossier levert geen bewijs dat deze vermissingen door dezelfde persoon zijn veroorzaakt.
Hendrik Wijbreem huijsman te Oostermeer, Out naa beste ge- weten, in het vijff en veertighste Jaar, getuigen Eed op en gevraagd, getuijgde de waarheit te Zijn, dat van Zijn Land, te Oostermeer, bij de Joere voor eenige dagen hadde vermist bevonden, ongeveer negen a tien Stuijken haver, Sonder te weeten, wie en de daders dan al dat weggevoerdt hebben waren,
Hendrik Wijbreem, boer in Oostermeer , in zijn 45ste levensjaar (ongeveer 44), verklaart na beëdiging dat hij enige dagen geleden van zijn land bij de Joere in Oostermeer ongeveer negen à tien stuiken haver miste. Hij weet niet wie ze heeft weggevoerd. Verder kan hij niets zeggen. Hij bekrachtigt zijn voorgelezen verklaring, Bergum, 5 oktober 1741, Hendrik Wijbreem.
Hendrik Wijbreem, boer in Oostermeer, was ongeveer 44 jaar oud. Op 5 oktober 1741 verklaarde hij dat enige dagen eerder haver van zijn land bij de Joere was verdwenen.
Hendrik Wijtzes, ongehuwde man in Suameer , in zijn 25ste levensjaar, vertelt dat hij naar zijn beste herinnering in juni 1756 met Jacob Sijbes en anderen had gegraven.
Hendrikje (heidehut in Zwaagwesteinde, 1806) — 1 verhaalpagina
Zij hielden zich te Zwaagwesteinde op. De getuige was vandaag naar Zwaagwesteinde gegaan, had naar Jans vrouw gevraagd en haar gevonden in een heidehut, bij een vrouw die Hendrikje heette. Een korte bijzin over een andere naam of wollen lap is niet betrouwbaar leesbaar. Op haar vraag of zij gisteren te Hardegarijp was geweest, antwoordde de vrouw: "Nee." Daarop ging de getuige terug naar huis.
Jan zegt dat Marten hem met een mes verwondde. Hendrikje Dirks vertelt een ander verhaal; Marten ontkent dat hij heeft gesneden.
Hendrikje Dirks
Hendrikje Dirks, dochter van arbeider Dirk Botes op het Hooghiem onder Hardegarijp, woont bij hem en is in haar twintigste levensjaar. Zij werd opgeroepen en ondervraagd. Op 13 januari 's avonds waren bij haar en haar vader onder anderen Antje Lieuwes, Jan Claas en Anke Ytzes, allen uit Veenwouden.
In de nacht van 22 op 23 augustus 1796 werd het venster van de melkkelder in het huis van Libbe Petrus op het Witveen onder Oostermeer opengebroken. Op 25 augustus legden Libbe, zijn vrouw Sijtske Dirks en de dienstmeid Hendrikje Gerrits in Bergum afzonderlijk een verklaring af.
Hendrikje Gerrits, de dienstmeid
Hendrikje Gerrits was dienstmeid bij boer Libbe Petrus op het Witveen. Zij was in haar 19de levensjaar. Ook zij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd .
Hans Wijsma was een zoon van Hans Dirks Wijsma en Hendrikje Hendriks Nagelhout. Bij zijn huwelijk in 1815 met Albertina Margaretha Koch werd hij als 67-jarige baardscheerder geregistreerd; als zijn ouders staan Hans Dirks Wijsma en Hendrikje Hendriks vermeld. De leeftijd van 67 jaar in 1815 wijst op een geboorte omstreeks 1748. Tijdens Gerrits ontsnapping in 1803 was hij ongeveer 55 jaar.
Hans Wijsma was een zoon van Hans Dirks Wijsma en Hendrikje Hendriks Nagelhout. Bij zijn huwelijk in 1815 met Albertina Margaretha Koch werd hij als 67-jarige baardscheerder geregistreerd; als zijn ouders staan Hans Dirks Wijsma en Hendrikje Hendriks vermeld. De leeftijd van 67 jaar in 1815 wijst op een geboorte omstreeks 1748. Tijdens Gerrits ontsnapping in 1803 was hij ongeveer 55 jaar.
Oostermeer 1805: Hendrikus Reneman om kwart voor drie
Hendrikus Reneman
Hendrikus Reneman, in zijn 75ste levensjaar en wonend te Oostermeer , getuigt en verklaart. de zuivere waarheid. dat op maandagmorgen om kwart voor drie, op 25 april 1805, op een bijzonder brute manier één. van de stiefzonen van de getuige in de kamer, met de getuige, onmiddellijk met een stok of stokken eruit is geslagen, zonder dat de getuige met enige zekerheid kan verklaren wie hem die verwondingen heeft toegebracht.
Hendrikus Reneman (in modern Nederlands):
Op 22 april 1805 verscheen voor mij, J. B. Douwma, medelid van het gerecht van Tietjerksteradeel, in deze zaak commissaris , en de. secretaris, Hendrikus Reneman, wonend te Oostermeer. Hij verklaarde dat hij de bovenstaande verklaring had afgelegd als de zuivere.
Henricus Wiardus van Altena — 9 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Nadere verklaringen afgenomen voor mij, Henricus Wiardus van Altena, grietman over Tietjerksteradeel, als commissaris op grond van de brief van de heren raden van het Hof van Friesland , gedateerd 30 september 1768.
Nadere informatie opgenomen voor mij, Henricus Wiardus van Altena, grietman over Tietjerksteradeel, in dit gerecht, op verzoek van de fiscaal Rat. off. van deze grietenij , om te dienen zoals behoort.
Inlichtingen ingewonnen door mij, Henricus Wiardus van Altena, grietman van Tietjerksteradeel, krachtens mijn opdracht en op verzoek van de fiscaal , ambtshalve , om naar behoren te dienen.
Nieuw onderzoek, ingesteld door Henricus Wiardus van Altena, grietman van Tietjerksteradeel, krachtens zijn opdracht en op verzoek van de fiscaal, ambtshalve.
Inlichtingen ingewonnen door Henricus Wiardus van Altena, grietman van Tietjerksteradeel, krachtens zijn opdracht en op verzoek van de fiscaal , ambtshalve .
Nadere inlichtingen ingewonnen door Henricus Wiardus van Altena, grietman van Tietjerksteradeel, volgens de opdracht van de raden van het Hof van Friesland van 20 augustus 1766.
Inlichtingen ingewonnen door Henricus Wiardus van Altena, grietman van Tietjerksteradeel, krachtens zijn opdracht en op verzoek van de fiscaal , ambtshalve .
Nadere verklaringen afgenomen voor mij, Henricus Wiardus van Altena, grietman over Tietjerksteradeel, in dit gerecht, op verzoek van de fiscaal , ambtshalve , om te dienen zoals behoort.
Sjouke, nu aangeduid als huisman (boer), verklaarde dat hij in mei 1800 vijfentwintig jaar land in huur zou hebben gehad dat vroeger toebehoorde aan Henricus Wiardus van Altena, tijdens zijn leven grietman van Tietjerksteradeel. Bij dat land hoorden een bosje en een poel ten zuiden van de Suameerderweg. Van Altena en daarna diens erfgenamen hadden dat hout volgens hem in de huurperiode tweemaal laten kappen en voor hun eigen voordeel verkocht.
Lammert verklaarde onder ede dat Henricus Wiardus van Altena ongeveer dertig jaar eerder het hout van het bosje en de poel ten zuiden van de Suameerderweg bij een openbare verkoop had laten veilen. Lammert en zijn inmiddels overleden vader hadden dat hout destijds zelf gekapt.
Inlichtingen ingewonnen door Henricus Wiardus van Altena, grietman van Tietjerksteradeel, krachtens zijn opdracht en op verzoek van de fiscaal , ambtshalve .
Sijtze ging met Hepke Jans Koning op zoek. Uiteindelijk vonden zij de man in Grijpskerk. Hij droeg de goederen die Sijtze miste. Sijtze herkende ze als de zijne. Wel werd hem verteld dat de zilveren schoengespen aan een zilversmid in Grijpskerk waren verkocht.
Hepke Jans Koning reist met de knecht mee
Hepke Jans Koning is ongehuwd en woont bij zijn broer Jan Jansen Koning te Eestrum. Naar zijn beste weten is hij ongeveer tweeëntwintig jaar oud. Hij wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd.
Jan Heins, grasmaaier, woont bij Vesak aan Bloemendaal en werkte onlangs bij Hinne Claes, veenbaas in Hardegarijp. Hij schat zijn leeftijd op 44 of 45 jaar. Hij verklaart als gedetineerde dat hij met zijn landgenoten Herman Osendorp en Coert Boerveint in de nacht van dinsdag op woensdag, 10 op 11 mei, in een veenhut aan de Zomerweg in Hardegarijp sliep.
Herman Osendorp
Herman Osendorp, uit Vegesack bij Aumond, werkte onlangs bij Hinne Claes in Hardegarijp en is 25 jaar. Hij verklaart als gedetineerde dat hij met zijn landgenoten Jan Heins en Coert Boerveint in de nacht van 10 op 11 mei in een veenhut aan de Zomerweg in Hardegarijp sliepen.
Coert Boerveint, uit Aumond bij Bloemendaal, werkte onlangs bij Hinne Claes in Hardegarijp en is 30 jaar. Hij verklaart als gedetineerde dat hij met Jan Heins en Herman Osendorp in de nacht van 10 op 11 mei in een veenhut aan de Zomerweg in Hardegarijp sliep.
Acht getuigenissen over de avond bij Bintje Baukes, de mishandeling van haar dochter en de behandeling door Hermanus Smit.
Hermanus Smit
Hermanus Smit, chirurgijn in Bergum, is in zijn 30ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij dat hij op zondagavond 24 april 1808 om negen uur naar het huis van Bintje Baukes, tapster in Bergum werd geroepen. Hij trof haar dochter Janke Jans gewond aan.
Hessel Harmens — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Daarom ging hij onlangs in de schemeravond door de open achterdeur van Hessel Harmens diens schuur in. Later ging hij vanwege de kou op de lege bedstede in de kamer liggen slapen. Hij zegt dat hij helemaal niet het doel had daar iets te stelen en dat hij ook niets heeft ontvreemd.
Hessel Harmens is spinbaas in Oostermeer en in zijn zevenentwintigste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en ondervraging verklaart hij het volgende als de volle waarheid.
Hessel Harmens (in modern Nederlands):
De verklaring is voorgelezen en afgesloten. Opgemaakt op 4 maart 1737. In de slottoevoeging staat dat hij niet. hoe Gerrijt Martinus in zijn huis is gekomen. Ondertekend: Hessel Harmens.
In de nacht tussen 19 en 20 februari jongstleden, tussen twaalf en één uur, maakte Hessel Harmens mij wakker. Hij woont in de achterkamer van de woning waarin ik een kamer heb. Hij zei dat Gerrijt Martinus in zijn kamer op de lege bedstede lag te slapen. Daarna klopte ik onze naaste buurman Harke Dirks op. Toen hij was gekomen, gingen wij met ons drieën naar de kamer van Hessel Harmens.
Wij onderzochten daar alles en zagen dat er niets ontbrak. Hessel maakte Gerrijt Martinus, die nog op de bedstede sliep, wakker. Hij vroeg hem met welk doel hij daar was gaan liggen. Gerrijt zei dat hij eerst in de schuur was geweest en vandaar vanwege de kou naar de bedstede was gegaan. Hessel Harmens greep Gerrijt Martinus en dreef hem het huis uit. Hij zei dat hij daar niets te doen had.
Daarom ging hij onlangs in de schemeravond door de open achterdeur van Hessel Harmens diens schuur in. Later ging hij vanwege de kou op de lege bedstede in de kamer liggen slapen. Hij zegt dat hij helemaal niet het doel had daar iets te stelen en dat hij ook niets heeft ontvreemd.
Zij verklaarde dat op zondagavond 23 december 1792, omstreeks zeven uur, haar zoontje Hidde, zes jaar oud (in zijn zevende levensjaar), dronken thuiskwam.
Waarschijnlijk hetzelfde gezin: Tjeerd Geerts en zijn gezin in Suameer, 1807. In februari 1807 verklaart Tjeerd Geerts als 65-jarige boer in Suameer over verdwenen schapen. In juni noemen Hidde Tjeerds en Janke Wytses een vader en echtgenoot met dezelfde naam, hetzelfde beroep en dezelfde woonplaats. Een leeftijd van Tjeerd ontbreekt in de juniverklaringen; daarom blijft de koppeling waarschijnlijk. Hidde heet in zijn eigen verklaring Tjeerds en in die van zijn moeder Geerts.
Zij vertelde over een onbekende man en haar zoontje, dat zij Hidde Geerts noemde, op 26 juni omstreeks halfvier. Zij sprak met de man. De onbekende was uit het huis weggelopen. Bij thuiskomst zag zij braakschade in het buitenhuis en de winkel.
Dieuwke Sijpkes, weduwe van Hidde Hendriks in De Tieke onder Suameer , is in haar 50ste levensjaar. Zij verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Maandag 10 juli ging zij om twee uur 's middags van huis en kwam rond zes uur terug. Thuis ontdekte zij dat een kamerraam gedeeltelijk, aan drie hoeken, gebroken was.
Waarschijnlijk hetzelfde gezin: Tjeerd Geerts en zijn gezin in Suameer, 1807. In februari 1807 verklaart Tjeerd Geerts als 65-jarige boer in Suameer over verdwenen schapen. In juni noemen Hidde Tjeerds en Janke Wytses een vader en echtgenoot met dezelfde naam, hetzelfde beroep en dezelfde woonplaats. Een leeftijd van Tjeerd ontbreekt in de juniverklaringen; daarom blijft de koppeling waarschijnlijk. Hidde heet in zijn eigen verklaring Tjeerds en in die van zijn moeder Geerts.
Hidde Tjeerds en zijn moeder Janke Wytses vertellen over een onbekende man bij hun huis.
Hidde Tjeerds
Hidde Tjeerds, zoon van Tjeerd Geerts, boer in Suameer, woonde bij zijn vader en was in zijn tiende levensjaar. Hij werd opgeroepen en ondervraagd. Hij vertelde over 26 juni, omstreeks halfvier in de middag.
Omdat hij verder niets wist, sloot hij zijn verklaring na voorlezing en het plaatsen van zijn handmerk in Bergum op 27 juni 1807. Eigen handmerk: Hidde Tjeerds, een kruis; in aanwezigheid van G. J. Leensma.
Dezelfde huishoudens: Trijntje Jans, Hieronimus Eppinga en hun buren. Beide onderzoeken spelen in 1774 in de Rottevalle en noemen hetzelfde echtpaar en buurman, meesterkuiper Lammert Hendriks. Zijn vrouw komt met verschillende lezingen van haar naam voor, Sijtke Minderts en Sijtke Mennerts; haar leeftijd en echtgenoot sluiten aan. In april gaat het om water en stenen van buiten; in november om bedreigingen en betwist letsel binnen het huwelijk.
Meesterkuiper Lammert Hendriks woonde in de Rottevalle naast Hieronimus Eppinga en Trijntje Jans. Hij vertelde het gerecht dat Eppinga zich dagelijks zeer dronken dronk en zich boosaardig tegenover zijn vrouw gedroeg. Hij had hem zelf verschillende keren horen dreigen dat hij haar met een mes of een ander instrument de hals zou opensnijden.
Hieronimus Eppinga spreekt de beschuldigingen tegen
Trijntje Jans lag in de nacht van 3 op 4 april 1774 met haar man Hieronimus Eppinga in bed in de Rottevalle. Omstreeks middernacht werd op het venster geklopt. Toen haar man de voordeur opende, werd hij met water bespat. Hij deed de deur weer dicht.
Hietje Roels, in haar twintigste levensjaar, diende als meid bij Linde Teunis, huisman in Garijp. Zij was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij op 31 augustus tussen negen en tien uur 's avonds met haar werkgever Linde Teunis en diens gezin naar bed was gegaan.
Zij wist hierover verder niets te vertellen. Na voorlezing beëindigde zij haar verklaring en zette haar merk. Bergum , 6 september 1790. Het bijschrift noemt het eigen gezette merk van Hietje Roels. In de marge staat: rescriptie als eerder. Commissaris en secretaris attesteerden de verklaring op dezelfde plaats en datum. Twee handtekeningen zijn vermoedelijk van H. B. van Sminia.
Jeip Annes in Oostermeer, in zijn 33ste levensjaar, vertelt dat hij naar zijn beste herinnering op 17 maart bij Jan Migchels, distillateur in Oostermeer, kwam. Hij trof daar Halbe Gerbens en Gerben Ybes. Fooke Jans kwam er ook. Nadat Fooke en Halbe vertrokken waren, ging Jeip naar het huis van Hijle Posthumus. Kort daarna hoorde hij rumoer. Hij ging bij Hijle op de stoep staan en hoorde Gerben Ybes roepen dat Fooke Jans hem had geslagen. Dit wijkt in het vertrekverloop af van Gerbens opgave dat zij tegelijk weggingen; beide opgaven blijven behouden.
Verder verklaart hij dat hij op de avond van de 4de zijn schapen in zijn hok had opgesloten. Op de 5de ontdekte hij dat twee rammen met zwarte wol, ongeveer een jaar oud, ontbraken. Samen met Liebbe Petrus en Hijlke Hajes volgde hij het spoor van de schapen en de voetafdrukken van vermoedelijk twee mannen. Om de schoenen van een van hen leek touw of iets anders gebonden te zijn. Zij volgden de sporen tot aan de wal van Barke Wijts. Daar leken de schapen geslacht te zijn: zij vonden de pensen, darmen, twee koppen en acht voeten van de twee schapen. Ernaast lag de koppelstok waaraan beide schapen gekoppeld waren geweest. Ate en zijn twee metgezellen volgden daarna de voetafdrukken van de genoemde personen verder. Die.
Liebbe Petrus, huisman op het Witveen onder Oostermeer en naar zijn beste weten in zijn veertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat hij op de 5de van deze maand hoorde dat bij Ate Sijgers twee rammen met zwarte wol uit het hok waren gestolen. Diezelfde dag volgde hij samen met Ate Sijgers en Hijlke Hajes de voetafdrukken van twee schapen en vermoedelijk twee mannen. Om de schoenen van een van hen leek touw of iets anders gebonden te zijn. Zij volgden de afdrukken tot aan de wal van Barke Wijts. Daar leken de schapen geslacht te zijn: zij zagen acht poten, twee koppen met zwarte wol, de pensen en darmen van twee schapen en de koppelstok waaraan de schapen gekoppeld waren geweest. Daarna volgden zij de menselijke voetafdrukken verder. Die brachten hen naar de Dragster Compagnie, op het erf van een zekere Luitjen Riemers. Vervolgens gingen zij zijn huis binnen. Zij vertelden niet waarom zij bij dat huis kwamen en zeiden ook niet dat Ate Sijgers twee schapen kwijt was door diefstal. Verder weet Liebbe niets. Hij besluit na voorlezing en ondertekent eigenhandig. Bergum , 15 maart 1784. De handtekening luidt Liebbe Peetrus, terwijl de naam in de introductie Petrus luidt.
Thijs Romkes, ongehuwd, wonend bij zijn moeder Trijntje Cornelis, weduwe van Romke Tjallings, onder Bergum, in zijn 20 e levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat hij afgelopen vrijdagmiddag met zijn broers in een praam met hooi thuiskwam. Dicht bij huis hoorden zij dat bij Hijlke Jacobs was gestolen. Zij voeren met de praam naar huis. Nadat zij daar eerst thee hadden gedronken gingen zij naar dat huis. Daar zagen zij dat het deksel van een kist in de kamer in stukken was geslagen. Ook de bodem van een kleiner kistje was kapot. De kastdeuren stonden open en het slot was in stukken gebroken. Daarna gingen zij verder uit het huis en zochten of zij iets konden vinden. Zij zagen meteen sporen. Uiteindelijk vonden zij in een sloot naast het derde perceel vanaf dat huis, onder een bosje bomen, een zak met goederen en een blauw geverfd mandje met enkele eieren. Zij namen de goederen mee naar hun huis. Zij lieten de vrouw van Hijlke Jacobs weten dat zij vermoedelijk haar goederen hadden gevonden. Zij hielden deze voorlopig in bewaring, terwijl Trijntje Sijbes naar Bergum ging om het gerecht over het voorval te informeren.
Frans Romkes, ongehuwd, wonend bij zijn moeder Trijntje Cornelis, weduwe van Romke Tjallings onder Bergum, naar zijn beste weten in zijn 18 e of 19 e levensjaar, opgeroepen en verschenen, verklaarde dat hij afgelopen vrijdag met zijn broers Thijs en Dirk Romkes in een praam met hooi naar huis voer. Onderweg hoorden zij dat bij Hijlke Jacobs was gestolen. Nadat zij thuis thee hadden gedronken gingen zij erheen om de toestand te bekijken. Zij zagen dat het deksel van een kist in de kamer kapot was geslagen en dat ook de bodem van een ander kistje in stukken was. Het slot van een kast was gebroken en de deuren stonden open.
Daarna volgden zij de sporen die zij meteen buiten de deur hadden ontdekt. In een sloot onder een bosje bomen, één of twee percelen van dat huis, vonden zij een zak met goederen en een mandje met eieren. Zij namen alles mee naar huis en lieten de vrouw van Hijlke Jacobs weten dat zij het in bewaring hielden, terwijl zij naar Bergum zou gaan om het gerecht over de zaak in te lichten. De volgende dag bekeek en onderzocht zij de zak en herkende de goederen daarin als de hare. De goederen lagen nog bij de moeder van de getuige, behalve de eieren.
Dirk Romkes, ongehuwd, onder Bergum inwonend bij zijn moeder Trijntje Cornelis, weduwe van Romke Tjallings, in zijn 18 e of 19 e levensjaar, opgeroepen, verschenen en ondervraagd, verklaarde dat hij afgelopen vrijdag met zijn broers Thijs en Frans Romkes in een praam met hooi naar huis voer. Onderweg hoorde hij dat was gestolen bij Hijlke Jacobs, die niet ver van hen woonde. Nadat hij de praam thuis had gebracht en thee had gedronken ging hij met zijn broers naar dat huis om de toestand te bekijken. In de kamer zagen zij dat het deksel van een kist in stukken was geslagen en ook de bodem van een ander kistje. De kastdeuren stonden open en het slot was kapot.
Na deze ontdekking gingen zij meteen zoeken. Zij vonden direct buiten de deur sporen. Toen zij die volgden vonden zij uiteindelijk in een sloot onder een bosje bomen, een eindje van het huis, een zak met goederen en een mandje met eieren. Zij namen alles mee en lieten de vrouw van Hijlke Jacobs weten dat zij vermoedelijk haar goederen hadden gevonden. Die vrouw stond toen al gereed om het gerecht in te lichten. De goederen lagen nog allemaal bij de moeder van de getuige. De vrouw van Hijlke had zaterdag de zak bekeken en de goederen daarin als de hare herkend. De getuige verklaarde verder niets over de zaak te weten. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en zette zijn merk. Bergum,27 juli 1795. Bij het kruisje staat: dit is het eigen gezette merk van Dirk Romkes. Aldus verklaard voor commissaris en secretaris, die datum. Ondertekend H:B:Sminia.
Na een avond drinken en zingen bij Jan Kinderman op Altenburg werd kapitein Petrus van Goens met pijn wakker. Hij ontdekte een touw om zijn geslachtsdeel. Vijf aanwezigen en later Hijlke Martens legden ieder een verklaring af.
Hijlke Martens
Hijlke Martens, wonend te Bergum en naar zijn beste weten in zijn 36ste levensjaar, was gedetineerd en werd ondervraagd en geconfronteerd met de verklaringen die op 19 november 1759 en 8 januari 1760 tegen hem waren opgenomen. Hij verklaarde dat hij op 20 oktober 1759 met zijn schip uit Leeuwarden voer en kapitein Geens en de appointeerde Jacob Pijtters meenam. Op verzoek van de kapitein en Jan Kinderman legde hij aan bij het huis van Jan Kinderman op Altenburg. Daar dronken zij thee en een 'zotje', een borrel. Ook Jan Sijmens Pel en Auke Oedes, beiden uit Suameer, kwamen erbij. Zij besloten daar te blijven totdat de maan opkwam.
Op 10 juni 1762 legden Sijmen Jelles de Jong en IJke Hessels ijlst in Bergum ieder een verklaring af over verdwenen kleding en linnengoed. Op 30 september 1763 verklaarde Hiltie Aukes dat zij een laken miste.
Hiltie Aukes
Hiltie Aukes, weduwe van Popke Sijmens, wonend in Bergum en in haar 76ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij op de ochtend van 21 september 1763 een vlaslinnen laken op de bleek achter haar huis had gelegd om te bleken, samen met ander linnengoed. Het laken was met letters gemerkt.
Rijperkerk 1780: de westkamer van Ate Klases en Hiltje Doejes opengebroken
Aangifte van Ate Klases en verklaring van Hiltje Doejes, opgenomen op 24 november 1780.
Op 22 november 1780 merkte het gezin van Ate Klases en Hiltje Doejes in Rijperkerk dat in de westelijke kamer was ingebroken. Hun jongste dochter zag dat het buitenluik openstond.
Hiltje Doejes ziet de kamer overhoop liggen
Hiltje Doejes, de echtgenote van Ate Klases, was in haar 44ste levensjaar. Volgens haar verklaring vertelde het jongste meisje haar op 22 november rond één uur in de middag dat het buitenluik van de westkamer openstond.
Waarschijnlijk hetzelfde echtpaar: Hiltje Emkes en Johannes Idses in Noordermeer, 1806 en 1807. Hiltje Emkes wordt in beide zaken genoemd als vrouw van Johannes Idses/Idsers, arbeider in Noordermeer onder Bergum. Haar leeftijd van 58 à 59 jaar in 1806 past bij haar 60ste levensjaar in 1807. Bij Johannes sluiten het 41ste levensjaar in 1806 en het 43ste in augustus 1807 niet precies aan. Namen, partner en woonplaats ondersteunen de koppeling, met deze leeftijdsafwijking.
Hiltje Emkes en Johannes Idsers verklaren op 2 oktober 1806 over het bezoek van zijn neef Harmen Sipkes Woudsma en verdwenen sieraden.
Hiltje Emkes - verklaring
Hiltje Emkes (in modern Nederlands)
Hiltje Emkes, vrouw van Johannes Idsers, arbeider te Noordermeer onder Bergum, 58 à 59 jaar oud, verklaarde onder ede dat afgelopen maandag 29 september omstreeks zes à zeven uur 's avonds Harmen Sipkes Woudsma uit Buitenpost bij haar thuis was gekomen. Hij was een neef van haar man. Zij dacht dat hij haar en haar man uit vriendschap wilde bezoeken. Hij had die volgende nacht ook bij hen had gelogeerd en vervolgens die voormiddag met hen at. Nadat zij gegeten hadden, waste de getuige de schotels buitenshuis. Zij liet Harmen Sipkes Woudsma alleen binnen. Uiteindelijk kwam hij naar buiten met een pijp in zijn handen, die hij brak. Hij zei dat hij even naar de Nieuwestad kon gaan, een eindje van het huis, om twee nieuwe pijpen te halen. De getuige verwachtte hem terug, maar tevergeefs. Hij vertrok zo stilletjes, zonder dat zij de reden wist. Gisterochtend, 1 oktober, zei haar man dat het toch wonderlijk was dat Harmen zo stil was weggegaan. Hij vroeg haar. Zij ging meteen naar het kabinet in de kamer. Daar stonden eieren en lag een nieuwzilveren eau-de-carolina doosje met een klein gouden kroontje en een streng zwarte koralen . Zij ontdekte dat dit alles ontbrak. Bij verder onderzoek merkte zij dat ook twee zilveren gespen verdwenen waren. Die waren rond en opengewerkt, met stalen beugels en letters S.J. Ze hadden aan haar schoenen gezeten, die op een plank in de kamer stonden.Verder wist de getuige niets. Zij meende dat Harmen Sipkes Woudsma de dader was, omdat tijdens zijn verblijf geen ander mens bij haar thuis was geweest. Zij wist echter niet waarheen hij was gereisd. Na duidelijke voorlezing plaatste zij haar handmerk te Bergum op 2 oktober 1806. Dit is het eigenhandig geplaatste handmerk van Hiltje Emkes. In tegenwoordigheid van C.A. Heemstra.
Noordermeer 1807 - Hiltje Emkes mist haar bijbel en kralen
Hiltje Emkes en Johannes Idses vertellen over een inbraak terwijl zij op de heide en het land werkten.
Hiltje Emkes
Hiltje Emkes, echtgenote van Johannes Idses, arbeider in de Noordermeer onder Bergum , was in haar zestigste levensjaar. Zij werd opgeroepen, legde de eed af en werd ondervraagd. Zij verklaarde dat zij gisteren, 19 augustus, omstreeks elf uur 's morgens naar de Stateheide onder Bergum was gegaan om zoden op te zetten.
Zij kon niet zeggen wie de diefstal had gepleegd. Zij sloot haar verklaring na duidelijke voorlezing en het plaatsen van haar handmerk in Bergum op 20 augustus 1807. Eigen handmerk: Hiltje Emkes, een kruis. In aanwezigheid van P. W. G. Bruining.
Hiltje Jans, vrouw van Klaas Hendriks, schipper te Suawoude , in haar 26 e levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat afgelopen donderdag 13 van deze maand predikant Cramer en Petrus Gedes, ouderling van Suawoude , bij haar thuis kwamen voor een huisbezoek. Cramer nodigde haar en haar man uit om aan het avondmaal te gaan. Petrus Gedes mengde zich in het gesprek. Cramer nam dat zeer kwalijk en zei:
Zij had verder niets van het voorval onthouden, sloot haar verklaring na voorlezing en ondertekende die eigenhandig. Bergum,20 augustus 1795. Ondertekening: Hiltje Jans.
Op het Witveen onder Oostermeer woonde tuinman Tjerk Jans, die in zijn zevenenzeventigste levensjaar was. Zijn ongehuwde dochter Hiltje Tjerks woonde bij hem in. Ook Tjerk Liebbes, 25 jaar oud, werkte er als knecht. Zij legden alle drie een verklaring af over de diefstal van 4 september 1805.
Tjerk Jans, Hiltje Tjerks en Tjerk Liebbes lieten hun verklaringen op 13 september in Bergum voorlezen en ondertekenden daarna ieder met hun naam. Bij hun verhoren werd de eedsformule voor mennonieten gebruikt. Hiltje sprak over haar eigen schortdoeken, de knecht over zijn broeken en paitje, en de vader over wat hij bij thuiskomst ontdekte.
Hiltje Willems logeert bij haar nicht Aaltje Abrahams en mist na een boodschap haar gouden schortgesp.
Hiltje Willems
Hiltje Willems, vrouw van Jacobus Wiemers, schippersknecht in Ureterp, is in haar 23ste levensjaar. Zij verscheen vrijwillig, werd beëdigd en ondervraagd. Op 29 april kwam zij bij Geert Feijes in Kuikhorne onder Bergum . Zijn vrouw Aaltje Abrahams is haar nicht; Hiltje bleef er slapen.
Eerst was een groepje vreemd volk voor de stad gekomen en daarna nog een groep. Die vroegen binnengelaten te worden en dreigden bij weigering de stad plat te schieten. Daarop waren zij binnengelaten. De getuige wist verder niets, sloot haar verklaring na voorlezing en zette haar merk. Bergum , 31 augustus 1795. Dit is het eigen gezette merk van Himkje Oebles.
Himkjen Oebles, vrouw van Roel Tjibbes, wonend in de Rottevalle onder Achtkarspelen, in haar 43 e levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat zij op zaterdag 15 van deze maand langs Tjeerd Bornes kwam. Hij stond bij de Muntje grijpelsweg een sloot uit te baggeren. Hij vroeg of zij had gehoord dat Groningen weer was overgegaan. Zij wist hiervan niets. Tjeerd zei dat het werkelijk zo was: hij had zijn zoon naar Strobes gestuurd om daar het eerste schip uit Groningen af te wachten en te informeren hoe het was. Zijn zoon kreeg toen te horen dat hij niet verder moest reizen omdat Groningen was overgegaan.
In december 1736 reisden Yde Ydes en Sander Posthumis vanuit Leeuwarden per schip richting Tietjerk . De volgende dag moesten zij mest vervoeren op de buitenplaats Tiencamp van koopman Hindrik de Bos, onder Rijperkerk. Het had een weinig gevroren en het weer was ruig.
Yde Ydes werkt als knecht bij Hindrik de Bos, koopman in Leeuwarden. Hij is in zijn zevenentwintigste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij het volgende als de volle waarheid.
Afgelopen zondagmiddag reisde ik met Yde Ydes van Leeuwarden naar de woning van koopman Hindrik de Bos, onder Rijperkerk , de Tiencamp genaamd. Daar kwam ik met Yde Ydes 's avonds omstreeks tien uur aan. Nadat Yde Ydes de voordeur met een sleutel had geopend, gingen wij samen naar binnen. Yde, voordat het licht was ontstoken tegen de middendeur, die openstond, en daarna tegen de stoelen in de keuken. Toen het licht was ontstoken, zei hij tegen mij:
Hardegarijp 1780-1781: verdwenen bijenkorven van Hindrik Geerts
Afzonderlijke getuigenverklaringen van linnenwever Hindrik Geerts en zijn zoon Jan, 1 november 1780 en 17 maart 1781.
Eerdere aangifte: Hindrik Geerts op 1 november 1780
Hindrik Geerts, meesterlinnenwever te Hardegarijp, in zijn negenenvijftigste levensjaar, verklaarde op 1 november 1780 dat hij de voorafgaande zaterdagmorgen twee van zijn beste bijenkorven miste. De bijenstal stond achter zijn huis in de tuin. De ene korf was aan de voorkant groen geverfd, de andere ongeverfd. De avond ervoor stonden beide er nog. Hij wist niet waar zij gebleven waren of wie ze had gestolen. Na voorlezing tekende hij in Bergum als Hindrik Geerts.
De rode korf was vooraan gemerkt met J:H. De blauwe had geen merkletters. Hendrik wist niet wie de korven had meegenomen. Hij ondertekende de verklaring na voorlezing met de naam Hindrik Geerts.
Joukjen Rinses, weduwe van Hindrik Sijtses, woonde eveneens aan de Dam in Bergum. Uilkjen betaalde haar op de ochtend van 18 juni acht carolusgulden, zes stuivers en enkele penningen voor eerder gekochte waren. Zij betaalde acht carolusgulden in muntgeld en de rest in kleingeld.
Op woensdag de 23ste ging ik naar Suameer om mijn handelswerk te verrichten. Omstreeks de middag kwam ik bij Egbert Johannis in Suameer. Daar trof ik Hindrik Velthuijs, die de vorige dinsdag met mij uit Leeuwarden was gereisd. Hij was enige tijd met de dochter van het huis samen geweest en was daarna teruggekomen.
Veenwouden 1760: Hinke Klases en haar drie kinderen
Hinke Klases was vertrokken. Haar drie kinderen bleven achter en haar vader Klaas Martens zorgde voor hen. Wijbe Abes en Lieuwe Watses vertelden afzonderlijk wat zij over haar vertrek wisten en hadden gehoord.
Wijbe Abes, boer aan de kant van Veenwouden onder Bergum , in zijn 50ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd volgens de formule van de mennonieten en ondervraagd. Hij verklaarde dat Hinke Klases, die getrouwd was met Wijbe Aukes maar bij hem in de buurt woonde en niet bij haar man, eind mei of begin juni 1760 vertrokken was. Zij liet haar drie kinderen uit haar eerste huwelijk met Sjoerd Annes thuis achter. Het eerste kind was ongeveer negen jaar.
Lieuwe Watses, wonend aan de kant van Veenwouden en in zijn 45ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hinke Klases, getrouwd met Wijbe Aukes, woonde zonder haar man bij hem in de buurt. Naar zijn beste herinnering was zij begin juni 1760 vertrokken. Zij liet de drie kinderen uit haar eerste huwelijk met Sjoerd Annes thuis achter. Het oudste was ongeveer negen jaar, het tweede zeven en het derde vijf. Na haar vertrek had haar vader Klaas Martens voor de kinderen gezorgd. Het gerucht ging dat zij vertrokken was met een getrouwde man uit Bilzijl, Hendrik genaamd. Lieuwe wist niet waarheen. Zij was tot dan toe niet weer verschenen. Hij wist verder niets. ...
Hinke Kornelis, weduwe van Gerben Halbes, wonende te Oostermeer, in haar 79ste levensjaar, werd opgeroepen. en ondervraagd. Zij getuigde dat op de 15de van deze maand, 's morgens omstreeks elf uur, Wijtskie Folkes, weduwe van Roel Tjallings, in haar huis in een hoek van de haard zat. De getuige zat naast haar, de knecht voor het vuur en Sijbren Douwes in de andere hoek.
Sijbren had eerst het mes uit de vensterbank genomen en was tegen de wens van de weduwe daarmee door de kamer gelopen. Daarna vroeg hij een speld. Kort daarop greep hij haar bij het hoofd. De getuige liep onmiddellijk naar buiten om de buren te halen. Een tijdje later ontmoette zij de weduwe buiten de deur, sterk bebloed en jammerlijk toegetakeld. Zij klaagde bitter over haar zij en had wonden aan hoofd en handen. De getuige kon verder niets zeggen. Na voorlezing sloot zij haar verklaring en zette een merk. Zij was een. tante van Wijtskie Folkes. Bergum, 17 februari 1756. Bij het eigenhandige merk staat hier "Minke Kornelis"; het begin van haar verklaring had "Hinke Kornelis".
Op 22 december 1739 ontdekten boer Alle Gosses en zijn vrouw Hinke Meintes vroeg in de ochtend een gat in de achtermuur van hun huis in Suameer . Het gat zat bij het venster van het dorshuis , de ruimte waar graan werd gedorst en verwerkt.
Hinke Meintes
Hinke Meintes (in modern Nederlands):
Hinke Meintes, echtgenote van Alle Gosses, uit Suameer , in haar 34ste levensjaar (ongeveer 33), verklaart na beëdiging: Op 22 december 1739 vond ik vroeg in de ochtend een gat in onze achtermuur bij het venster van het dorshuis. Ik weet niet wie er een gat in heeft gebroken, of dat de muur door zwakte vanzelf is ingevallen. Verder bevond ik daar dat ongeveer een derde hoed en een halve lopen rogge ontbrak. Ik weet niet wie de dader is. Verder weet ik niets. Ik bekrachtig mijn voorgelezen verklaring te Bergum op 8 januari 1740 met een zelfgezet handmerk , Hinke Meintes.
Hij wist niet wie de diefstal had gepleegd. Wel had hij de avond tevoren in het huis van Reinder Rients, meester-schoenmaker te Suameer, van Reinders zoon gehoord dat die in Bergum bij zijn zuster was geweest. Deze zuster, Hinke Reinders, was de vrouw van Lammert Rinses, koopman op de Nieuwe Stad in Bergum . Zij had haar broer opgedragen hun vader Reinder te waarschuwen die nacht nauwkeurig op zijn bijen te letten. Zij wist namelijk dat er een persoon op pad zou zijn, op wie zij geen goed oog had. Hoewel Melle de naam van die man niet kende en evenmin wist of deze de diefstal had gepleegd, vond hij het een aanwijzing, omdat juist diezelfde nacht zijn bijen waren gestolen. Verder wist hij niets te zeggen. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing. Bergum, 20 april 1795. Melle Walters.
In de marge staat de beschikking: wanneer de dader of daders bekend worden, hun bekentenis opnemen en aan het Hof zenden; de verdachten door het gerecht naar het afgebroken Blokhuis overbrengen. Verder een verklaring van Hinke Reinders opnemen over de reden waarom zij geen goed oog op een zekere Klaas Gerbens heeft, en die verklaring aan het Hof zenden.
Hinke Reinders, vrouw van Lammert Rinses, koopman, wonend op de Nieuwe Stad te Bergum, 38 jaar oud, of ongeveer die leeftijd. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd.
Garijp 1806 - Hinke Taekes mist geld uit de beurs in een wieg
Hinke Taekes, vrouw van winkelier en arbeider Johannes Douwes, verklaart op 31 juli 1806 over verdwenen geld uit een beurs in een wieg.
Hinke Taekes - verklaring
Hinke Taekes (in modern Nederlands)
Hinke Taekes, vrouw van Johannes Douwes, winkelier en arbeider te Garijp, in haar 24 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat zij op de ochtend van de negenentwintigste ongeveer vierenveertig caroligulden had geteld: guldens, schellingen , zestehalven en dubbeltjes. Zij bewaarde die in een wieg op een leeg bedstedenbed in de kamer. De volgende ochtend wilde zij er twintig gulden bij doen.
Na duidelijke voorlezing ondertekende zij te Bergum op 31 juli 1806. Hinke Taekes.
In de kamer zag zij dat de kap van de kast los was gemaakt, terwijl het hekje nog op de kast lag. Bij verder onderzoek miste zij uit de kast een bijbel met twee zilveren haken, waarop de volle naam Antje Rinderts stond; in de bijbel stond Hinke Volkes, geboren 1781.
Jan Heins, grasmaaier, woont bij Vesak aan Bloemendaal en werkte onlangs bij Hinne Claes, veenbaas in Hardegarijp. Hij schat zijn leeftijd op 44 of 45 jaar. Hij verklaart als gedetineerde dat hij met zijn landgenoten Herman Osendorp en Coert Boerveint in de nacht van dinsdag op woensdag, 10 op 11 mei, in een veenhut aan de Zomerweg in Hardegarijp sliep.
Herman Osendorp, uit Vegesack bij Aumond, werkte onlangs bij Hinne Claes in Hardegarijp en is 25 jaar. Hij verklaart als gedetineerde dat hij met zijn landgenoten Jan Heins en Coert Boerveint in de nacht van 10 op 11 mei in een veenhut aan de Zomerweg in Hardegarijp sliepen.
Coert Boerveint, uit Aumond bij Bloemendaal, werkte onlangs bij Hinne Claes in Hardegarijp en is 30 jaar. Hij verklaart als gedetineerde dat hij met Jan Heins en Herman Osendorp in de nacht van 10 op 11 mei in een veenhut aan de Zomerweg in Hardegarijp sliep.
Op de Zwarteweg ontmoette hij een soldaat, Hinne Gerrijts. Hij vroeg of die een man met het beschreven uiterlijk had ontmoet. De soldaat zei niemand te hebben gezien. Hij ging opnieuw richting Leeuwarden en kon ook daar geen spoor van hem vinden. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en tekende te Bergum op 28 februari 1809: Dirk Egberts.
Martjen Jacobs, weduwe van Hinne Jans, werkt als dienstmeid bij Geert Theunis in Kuikhorne onder Achtkarspelen en is in haar 49ste levensjaar. Na verschijning, beëdiging en verhoor verklaart zij dat zij op zaterdagavond 11 februari hoorde dat Aafke was overleden. Aafke woonde bij Bauke Timmerman, die enkele weken eerder uit Dokkum was gekomen.
Oudkerk 1803 - Hiske Jetses ontdekt een inbraak bij Antje Piers
Op 5 januari 1803 stond de 23-jarige Hiske Jetses om zes uur op in het huis waar zij bij Antje Piers woonde. Antje was de weduwe van Thomas Jelles. Naast de achterdeur van het buitenhuis zag Hiske gebroken ruiten. Ook stond een kabinet in de keuken open. In die keuken sliep zij.
Hiske Jetses
Hiske Jetses was 23 jaar en woonde bij Antje Piers, weduwe van Thomas Jelles, onder Oudkerk. Nadat zij was beëdigd en ondervraagd, verklaarde zij dat ze op 5 januari 1803 om zes uur was opgestaan. In de nacht van 4 op 5 januari waren naast de achterdeur van het buitenhuis twee ruiten gebroken; uit een derde ruit was een stuk verdwenen. De avond ervoor waren de ruiten nog heel.
Hittje Jans, in haar twintigste levensjaar, woonde met haar man Monte Sybes, een meester-bakker, in Suameer. Op zondag 20 juni 1773 hing zij een hemdrok van haar man aan de pomp aan de westkant van het huis. Er zaten ongeveer dertig ronde zilveren knopen aan.
Inlichtingen afgenomen voor Hobbe Baard Van SMinia, grietman van Tietjerksteradeel, in deze zaak commissaris , op verzoek van de fiscaal als ambtenaar van rechtswege, voor het daarvoor bestemde gebruik.
Hobbe Baard van Sminia — 17 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Inlichtingen afgenomen ten overstaan van Hobbe Baard van Sminia, grietman van Tietjerksteradeel, als commissaris , op verzoek van de fiscaal als ambtenaar van rechtswege van deze grietenij , voor het daarvoor bestemde gebruik.
Informatie opgenomen door Hobbe Baard van Sminia, grietman over Tietjerksteradeel en hier commissaris , op verzoek van de fiscaal van deze grietenij uit hoofde van diens ambt, om te dienen zoals behoort.
Informatie opgenomen door Hobbe Baard van Sminia, grietman over Tietjerksteradeel en hier commissaris , op verzoek van de fiscaal uit hoofde van diens ambt, om verder te dienen zoals behoort.
Inlichtingen ingewonnen voor Hobbe Baard van Sminia, grietman van Tietjerksteradeel, op verzoek van de fiscaal van de raadsofficier, om naar behoren te dienen.
Verklaringen afgenomen voor mij, Hobbe Baard van Sminia, grietman over Tietjerksteradeel, als commissaris op verzoek van de fiscaal van deze grietenij , ambtshalve , om naar behoren te dienen.
Informatie opgenomen door Hobbe Baard van Sminia, grietman van Tietjerksteradeel, die hierbij als commissaris optrad, op verzoek van de fiscaal van deze grietenij , vanwege zijn ambt, om te dienen zoals behoort.
Daarna begint een nieuwe informatie, opgenomen voor Hobbe Baard van Sminia, grietman over Tietjerksteradeel, in deze gecommitteerde , op verzoek van de fiscale substituut-officier .
Informatie opgenomen door Hobbe Baard van Sminia, grietman van Tietjerksteradeel, commissaris in deze zaak, op verzoek van de fiscaal van dit deel, „Rat: off:", om te dienen zoals behoort.
De inlichtingen zijn opgenomen voor Hobbe Baard van Sminia, grietman van Tietjerksteradeel en commissaris in deze zaak, op ambtshalve verzoek van de fiscaal .
Informatie opgenomen door Hobbe Baard van Sminia, grietman van Tietjerksteradeel, als commissaris , op verzoek van de fiscaal van deze grietenij , vanwege zijn ambt, om te dienen zoals behoort.
Nieuwe informatie, opgenomen door Hobbe Baard van Sminia, grietman over Tietjerksteradeel en hier commissaris , op verzoek van de fiscaal uit hoofde van diens ambt.
Daarna begint een nieuwe informatiegroep, opgenomen voor Hobbe Baard van Sminia, grietman over Tietjerksteradeel en commissaris in deze zaak, op verzoek van de fiscaal en de 'Rat: off:' van het district, om te dienen zoals behoort.
Informatie opgenomen door Hobbe Baard van Sminia, grietman van Tietjerksteradeel, commissaris in deze zaak, op verzoek van de fiscaal van dit deel, „Rat: off:", om te dienen zoals behoort.
De volgende inlichtingen zijn opgenomen voor Hobbe Baard van Sminia, grietman van Tietjerksteradeel en commissaris in deze zaak, op ambtshalve verzoek van de fiscaal .
Informatie opgenomen door Hobbe Baard van Sminia, grietman over Tietjerksteradeel en hier commissaris , op verzoek van de fiscaal uit hoofde van diens ambt, om te dienen zoals behoort.
Daarna begint een nieuwe informatiegroep: opgenomen voor Hobbe Baard van Sminia, grietman over Tietjerksteradeel en commissaris in deze zaak, op verzoek van de fiscaal en de 'Ratij off:' van het district, om te dienen zoals behoort.
Informatie opgenomen door Hobbe Baard van Sminia, grietman van Tietjerksteradeel en hier commissaris , op verzoek van de fiscaal uit hoofde van diens ambt, om te dienen zoals behoort.
Antie Heijlkes, dienstmaagd bij Wijtskie Folkes, weduwe van Roel Tjallings, te Oostermeer, in haar zestiende levensjaar, werd opgeroepen en ondervraagd. Vanwege haar minderjarigheid werd zij niet beëdigd. Zij getuigde dat zij op de 15de van deze maand omstreeks elf uur 's morgens haar brood at in een hoek van de haard. De huisvrouw en de weduwe van Gerben Halbes waren erbij. Knecht Hocke Jelts zat midden voor het vuur. Sijbren Douwes, die voorlopig door de buitenvoogden van Oostermeer werd onderhouden, zat in de andere hoek.
Wijtskie Folkes, weduwe van Roel Tjallings, wonende te Oostermeer, naar haar beste weten in haar 63ste levensjaar, werd beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat Sijbren Douwes, die werd onderhouden door de buitenvoogden van Oostermeer en sinds de 4de van deze maand naar haar huis was gestuurd, op de 15de omstreeks elf uur 's morgens een speld van haar vroeg. De weduwe van Gerben Halbes, knecht Hocke Jelts en dienstmeid Antie Heijlkes waren erbij. Zij gaf hem een speld. Hij had die verschillende keren tussen duim en vinger naar haar uitgestoken. Intussen haalde hij een mes tevoorschijn, greep haar vast, sneed haar met het mes en mishandelde haar verder ernstig. Zij verwachtte zoiets niet.
Hoeke Roberts, een schuitenvaarder uit Oostermeer , lag met zijn schip in de Rottevalle. Door het lawaai kwam hij uit het vooronder . Hij zag een man met een hoed water uit de vaart naar Eppinga's huis dragen. Het water werd door het venster gegooid. Er stonden verschillende personen bij het huis, maar in het donker kon Hoeke niet zien wie zij waren. De vijf verklaringen werden op 20 april 1774 afgelegd.
Hoocke Jelts, dienstknecht bij Wijtskie Folkes, weduwe van Roel Tjallings, te Oostermeer , in zijn twintigste levensjaar, werd ondervraagd. Vanwege zijn minderjarigheid werd hij niet beëdigd . Hij getuigde dat hij op de 15de van deze maand, 's morgens omstreeks elf uur, zijn brood at bij het haardvuur. De weduwe van Gerben Halbes en Antie Heijlkes zaten daar ook; hijzelf zat midden voor het vuur en er was ook een Sijbren Douwes.
Zij woonde als dienstmeid bij Hotse Johannes onder Harkema Opeinde en was in haar vijfentwintigste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat zij de afgelopen zondag bij Tjeerd Bonnes thuis was. Na tien uur 's avonds kwamen onder anderen Hendrik en Sape Joostes uit Surhuisterveen.
In de nacht van 22 op 23 april 1802 verdwenen van de bleek bij Oudkerk 24 tipmutsen , twee slaapmutsen en een nieuwe dweil. Ybe Regnerus, meesterverver en glazenmaker, en zijn vrouw Houkjen Jelles legden op 28 april afzonderlijke verklaringen af.
Ybe Regnerus, meesterverver en glazenmaker, te Oudkerk, 30 jaar oud, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat in de nacht tussen de 22e en 23e van deze maand van de bleek 24 tipmutsen en twee slaapmutsen van zijn vrouw Houkjen Jelles en een nieuwe dweil zijn gestolen. Hij kan niet zeggen wie de dader of daders zijn. Na duidelijke voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende haar te Bergum op 28 april 1802.
24 tipmutsen van Houkjen Jelles.
Houkjen Jelles
Houkjen Jelles, huisvrouw van Ybe Regnerus, wonend te Oudkerk, 24 jaar oud, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat in de nacht tussen de 22e en 23e van deze maand van de bleek 24 tipmutsen zijn gestolen, waaronder enkele gemerkt met H.I. en B.O. en één met K.I.; daarnaast twee slaapmutsen en een nieuwe dweil. Zij kan niet verklaren wie de dader of daders zijn. Na duidelijke voorlezing sloot zij haar verklaring af en ondertekende haar te Bergum op 28 april 1802.
Houkjen Jelles.
Houkjen Jelles noemde de letters op de mutsen nauwkeurig, maar kon evenmin als haar man zeggen wie de spullen van de bleek had weggehaald. Beide verklaringen werden te Bergum voorgelezen en ondertekend.
Onder de accolade met ‘Anne Parochie’: Houte Leidel; Klaas Jans, kapitein; Jan Janssen, aangeduid als ‘Zijnde een Zoon Van Jan Jansen’; Harmen Liers; Eijtter Reinders.
Huistimmerman Isbrand van Dijk ontdekt op 15 april 1806 rond vier uur in de ochtend een gat in zijn aardappelkuil achter het huis. Hij verklaart die dag over de vermissing.
Rijperkerk 1802 - Geld verdwenen uit de kast van Jeltje Wytses en Hylke Atzes
Toen Jeltje Wytses op donderdag 29 juli 1802 na het melken thuiskwam, ging de voordeur niet open. Haar dochter kroop door het venster naast de deur en opende die van binnenuit. De volgende dag ontdekte Jeltje dat een groot bedrag aan geld uit de kast ontbrak. Op 1 augustus werden zij en haar man Hylke Atzes afzonderlijk gehoord.
Jeltje Wytses, huisvrouw van Hylke Atzes, huisman te Rijperkerk, 55 jaar oud, verklaart na oproeping, beëdiging en verhoor dat zij op donderdag 29 juli 1802 omstreeks zes uur na het melken thuiskwam en de voordeur met de sleutel niet kon openen. Zij wrikte toen bij het venster naast de voordeur om het zo mogelijk te openen en haar dochtertje, dat bij haar was, erdoor naar binnen te zetten om de voordeur van binnenuit open te maken. Het venster ging gemakkelijk open, omdat het onderste van het kozijn met het venster terug schoof .
Hylke Atzes
Hylke Atzes, huisman te Rijperkerk, 42 jaar oud, verklaart na oproeping, beëdiging en verhoor dat hij op vrijdagavond de 30e van deze maand omstreeks zes uur thuiskwam. Zijn vrouw vertelde hem dat zij de noorderdeur en de kast ontgrendeld en open had gevonden en dat een koffer met schellingen en dubbeltjes, een schoteltje met rijksdaalders en ander geld, een groen gestreept zakje met stukken van drie gulden, ongeveer honderd gulden, een tonnetje met eveneens stukken van drie gulden, ongeveer honderd gulden, en nog zo'n tonnetje met goudgeld, vreemde munten, stukken van drie gulden, Schijpe Schellingen, dubbeltjes en andere munten uit de kast waren gestolen. Hij kan niet verklaren hoeveel er in totaal in zat.
Jan Sijmens Pel, distillateur in Suameer , in zijn 42ste levensjaar, verklaart dat hij op 20 oktober laatstleden, tussen vijf en zes uur 's avonds, met Auke Oedses uit Suameer bij Jan Kinderman op Altenburg onder Tietjerk kwam. Daar waren ook kapitein Goens, Jacob Pijtters en Hylke Martens, alle drie uit Bergum . Jan en het gezelschap brachten daar de gehele nacht door met het drinken van sterke drank en zingen.
Kapitein Goens had enige tijd in bed gelegen en sprong vervolgens uit bed. Hij zei tegen Jan Kinderman: "Help mij." Zij ontdekten dat er een touwtje van anderhalve vadem lang om zijn geslachtsdeel was gebonden; het leek bindgaren te zijn. Jan Kinderman knipte het met een schaar in stukken, terwijl Jan Sijmens Pel hem met een kaars bijlichtte. Goens was uiterst ontsteld over het gebeurde en vroeg wie het had gedaan. Hylke Martens antwoordde dat hij het had gedaan en bleef dat zeggen.
Auke Oedses, wonend in Suameer, naar zijn beste weten in zijn 28ste levensjaar, legt een afzonderlijke verklaring af. Op de avond van 20 oktober kwam hij met Jan Sijmens Pel bij Jan Kinderman op Altenburg onder Tietjerk . Daar waren kapitein Goens, Jacob Pijtters en Hylke Martens. Auke en het verdere gezelschap brachten de gehele nacht door met zingen en sterke drank drinken.
Goens vroeg zeer ontroerd wie hem dit had aangedaan. Hylke Martens antwoordde dat hij het had gedaan en hield dat later ook thuis staande. Auke weet verder niets. Na voorlezing sluit en ondertekent hij zijn verklaring in Bergum op 19 november 1759.
Jan Kinderman, wonend op Altenburg onder Tietjerk, naar zijn beste weten in zijn 25ste levensjaar, legt een eigen verklaring af. Op de avond van 20 oktober kwamen kapitein Goens, Jacob Pijtters en Hylke Martens uit Bergum , en Jan Sijmens Pel en Auke Oedses uit Suameer, bij hem thuis. De vier laatstgenoemden brachten de gehele nacht bij hem door met zingen en zuipen. Goens ging ongeveer om elf uur naar bed. Naar Jans herinnering sprong hij omstreeks twee uur 's nachts uit bed en riep tegen Jan, die lag te slapen: "Jan, help mij; zij hebben mij een touw om mijn geslachtsdeel gebonden."
Jan knipte het touw met een schaar in stukken, terwijl Jan Pel hem met de kaars bijlichtte. Het was bindgaren en ongeveer één vadem lang kapitein Goens vroeg: "Wie duivel heeft dat gedaan?" Hylke Martens antwoordde dat hij het had gedaan en bleef dit zeggen zolang hij bij Jan thuis was. Jan weet verder niets. Na voorlezing sluit en ondertekent hij zijn verklaring in Bergum op 19 november 1759.
Jacob Pijtters, wonend in Bergum , in zijn 34ste levensjaar, legt een eigen verklaring af. Hij kwam op 20 oktober met kapitein Goens en Hylke Martens uit Bergum bij Jan Kinderman op Altenburg onder Tietjerk. Jan Sijmens Pel en Auke Oedses uit Suameer kwamen daar 's avonds ook. Zij bleven de gehele nacht en vermaakten zich met zingen en zuipen. Toen Goens naar bed ging, raakte Jacob op een stoel eveneens in slaap.
Daarna sprong Goens ontzet uit bed en riep tegen Jan Kinderman: "Help mij; zij hebben mij een touw om mijn geslachtsdeel gebonden." Jacob werd daardoor wakker en vroeg wie het had gedaan. Hylke Martens antwoordde dat hij het had gedaan en bleef dat voortdurend zeggen.
Kapitein Petrus van Goens, wonend in Bergum in zijn 54ste levensjaar, legt vervolgens zijn eigen verklaring af. Op de middag van 20 oktober 1759 kwam hij met Jacob Pijtters en Hylke Martens bij Jan Kinderman op Altenburg onder Tietjerk. Jan Sijmens Pel en Auke Oedses uit Suameer kwamen daar ook. Het gezelschap hield zich bezig met het drinken van sterke drank. Goens ging uiteindelijk naar bed.
Hylke Popkes — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Gerben schold iedereen uit. Hij zei dat Folke Roels een valse getuigenis had afgelegd, dat Hans Jans zijn eigen vader had geslagen en wilde vermoorden, en dat Hylke Popkes de vader was van het kind dat Jelttie in juni 1757 had gekregen. Dit zijn door haar weergegeven beschuldigingen, geen door dit onderzoek vastgestelde feiten.
Gerben schold iedereen uit. Hij zei dat Folke Roels een valse getuigenis had afgelegd, dat Hans Jans zijn eigen vader had geslagen en wilde vermoorden, en dat Hylke Popkes de vader was van het kind dat Jelttie in juni 1757 had gekregen. Dit zijn door haar weergegeven beschuldigingen, geen door dit onderzoek vastgestelde feiten.
Gerben schold iedereen uit. Hij zei dat Folke Roels een valse getuigenis had afgelegd, dat Hans Jans zijn eigen vader had geslagen en wilde vermoorden, en dat Hylke Popkes de vader was van het kind dat Jelttie in juni 1757 had gekregen. Dit zijn door haar weergegeven beschuldigingen, geen door dit onderzoek vastgestelde feiten.
Op 7 september 1781 kwam een vrouw genaamd Hylkjen Oebles bij Gertje Jans in Oostermeer . Gertje was getrouwd met Willem Annes en was in haar vijftigste levensjaar. De bezoekster zei dat zij uit Kollum kwam en met het Oostermeerse schip naar Leeuwarden wilde varen.
Ijtje verklaarde verder niets te weten. Na voorlezing beëindigde ze haar verklaring en ondertekende die eigenhandig. Bergum, 12 januari 1796. Handtekening: Ijtie Eelkes.
Iltje Freerks, de vrouw van Harmen Jans, woont op het Witveen onder Oostermeer. Naar haar beste herinnering is zij in haar 51e levensjaar. Zij wordt verhoord.
Ritskje Nieuwenhuis woonde in Garijp. Zij was getrouwd met Inse van der Veen, die in Leeuwarden woonde. Op woensdag 2 januari 1805 kwam naar haar beste herinnering tussen zes en zeven uur in de avond Wytske Eelkes bij haar thuis. Wytske woonde eveneens in Garijp en was de vrouw van Lieble Fokkes.
Zeer waarschijnlijk dezelfde getuige: Ypias / Ipias Reitsma in Oostermeer. Ipias Reitsma in juni 1806 en Ypias Reitsma in de lammerenzaak zijn beiden huisman te Oostermeer en in hun 29ste levensjaar. Naamvariant, woonplaats, beroep en leeftijd ondersteunen de koppeling. In de oktoberzaak van Auke Roenes is alleen zijn land genoemd: die aansluiting blijft waarschijnlijk, zonder extra leeftijd of partner.
De schapenzaak noemt het land van Ypias Reitsma. In de geldzaak uit 1806 komt Ipias Reitsma in Oostermeer voor. Naam, plaats en jaar passen bij dezelfde persoon, maar de schapenzaak geeft geen leeftijd of partner om dit te bevestigen. Het noemen van zijn land maakt hem niet tot verdachte.
Ipias Reitsma en timmerman Pytter Arjens leggen op 26 juni 1806 verklaringen af over verdwenen kabinetgeld en wat Hans Jacobs daarover tegenover Reitsma zou hebben erkend.
Ipias Reitsma - verklaring
Ipias Reitsma (in modern Nederlands)
Ipias Reitsma, huisman te Oostermeer, in zijn 29 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij op de ochtend van de vierentwintigste ontdekte dat Hans Jacobs, zijn inwonende boerenknecht, enige tijd eerder geld uit een kabinet in het voorhuis had genomen. Het ging om zeventig caroligulden : een hele gouden rijder, vier halve, een dukaat , een tweeguldenstuk en ander zilvergeld waarvan hij de soorten niet precies kon aangeven.
Ipias Reitsma.
Pytter Arjens, meester-huistimmerman te Oostermeer, in zijn 27 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij gisterochtend, de vijfentwintigste, bij Ipias Reitsma thuis timmerde. Op verzoek van Reitsma had hij zich in een kleerkast verstopt in de kamer waar Reitsma met zijn boerenknecht was.
Ypias / Ipias Reitsma in Oostermeer
De schapenzaak noemt het land van Ypias Reitsma. In de geldzaak uit 1806 komt Ipias Reitsma in Oostermeer voor. Naam, plaats en jaar passen bij dezelfde persoon, maar de schapenzaak geeft geen leeftijd of partner om dit te bevestigen. Het noemen van zijn land maakt hem niet tot verdachte.
Op 2 april 1806 ging koopman Isbrand Sipkes van der Werf naar het huis van Bintje Baukes aan de Lageweg in Bergum om een achtergelaten boek op te halen. Hij verklaarde dat een man hem bij de borst greep, zijn rok scheurde en hem op de grond wierp. Vier verklaringen beschrijven het voorval en het optreden van het gerecht.
Isbrand Sipkes van der Werf - verklaring
Isbrand Sipkes van der Werf (in modern Nederlands)
Isbrand Sipkes van der Werf, koopman in Leeuwarden, op dit moment te Bergum, in zijn achtendertigste levensjaar, verklaarde na oproeping, beëdiging en ondervraging dat hij op woensdag de 2 e van deze maand omstreeks twee uur 's middags naar het huis van de Bintje, weduwe van Jan Jans aan de Lageweg in Bergum ging. Hij wilde er een boek ophalen dat hij kort tevoren had laten liggen. Daar was een voor hem onbekende man.
Bintje Baukes, weduwe van wijlen Jan Jans, wonend aan de Lageweg te Bergum, in haar 63ste levensjaar, verklaarde na afzonderlijke beëdiging en ondervraging dat op woensdag de tweede van deze maand omstreeks twee uur een haar bekende koopman bij haar thuis was gekomen: Isbrand Sipkes van der Werf uit Leeuwarden. Hij zei een boek te komen halen dat hij bij haar had vergeten. Isbrand ontmoette bij haar thuis Pytter Jacobs uit Surhuisterveen.
Bergum 1806 - Isbrand van der Werf wordt mishandeld bij het ophalen van een boek
Paulus Marius Beuckens Braunius, secretaris en boelontvanger van Tietjerksteradeel, wonend te Bergum, in zijn 48ste levensjaar, verklaarde onder ede het volgende. Op woensdag de tweede van deze maand ging hij van het rechthuis, waar hij, naar Bergumerdam met drost en gerecht van het vijfde district. Hij liep enigszins terzijde en zag drost en gerecht met een koopman, Isbrand van der Werf genoemd, het huis ingaan van Bintje Baukes, weduwe van Jan Jans, aan de Lageweg te Bergum.
Bergum 1806 - Aardappelen gestolen uit de kuil van Isbrand van Dijk
Isbrand van Dijk - verklaring
Isbrand van Dijk (in modern Nederlands)
Isbrand van Dijk, huistimmerman bij de Somerdijk onder Bergum, in zijn 32ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij op de vijftiende omstreeks vier uur 's morgens uit bed kwam. Buiten ontdekte hij dat in de nacht van de veertiende op de vijftiende een gat was gemaakt in zijn aardappelkuil. Die lag op de hoek van de mesthoop achter zijn huis.
Wessel Hendriks de Jong vertrok op 23 april 1805 om half vier in de ochtend naar zijn werk in het veen. Bij thuiskomst stonden zijn schoenen nog onder de kist, maar de zilveren gespen waren verdwenen. Zijn moeder Itje Wessels had de gespen rond het middaguur nog gezien.
Hij had dat jasje naderhand zelf vermaakt en droeg het aan. Hij noemt vervolgens een linnen buis van een Tjebbe die bij Durk Jeens woont, en een linnen broek. Hij noemt verder een donkergroen broekje van Iuen Lippes, een rode halsdoek van Roel Durks en een blauwbonte zakdoek waarvan hij niet zeker kan zeggen of die van Roel of Iuen Lippes is.
J
Jacob Aarnts — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Jacob Aarnts woonde in Hardegarijp en was in zijn 30ste levensjaar. Hij woonde alleen in de westelijke kamer van een huis. In de oostelijke kamer woonden Wobbe Reiners en zijn vrouw.
Jacob Aarnts
Jacob Aarnts, wonend in Hardegarijp en in zijn dertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigt dat op de 16e van deze maand in de kamer waarin hij alleen woont zijn eiken kist stond. Hij had die op zondagavond afgesloten. Op de daaropvolgende maandag ontdekte hij dat de sleutel van die kist ontbrak. Na lang zoeken kon hij de sleutel nergens terugvinden. Op donderdag vroeg hij de heer Boelens of deze zijn kist kon openen. Boelens kwam daarvoor ook op zaterdag bij hem thuis, maar kon de kist evenmin openen. Op de volgende zondag liet Jacob de smid Schelte Jans proberen de kist open te breken. Omdat de smid het slot niet kon openen, heeft hij op verzoek van Jacob de kist toen opengebroken. Jacob ontdekte dat uit de kist een klein bont doosje van dun hout ontbrak, met vijf halve gouden rijders en twee gouden Engelse guinees die daarin waren. Verder ontbrak een bont gestreepte buidel met drie zilveren dukaten , twee Engelse dubbele gortguldens en drie gerande carolusguldens uit 1764. Bovendien waren dertig ronde zilveren knopen van zijn damasten handrok, die eveneens in de kist lag.
Petrus Jelkes, boer in Suameer en in zijn 42e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op 30 augustus jongstleden uit zijn hooilanden aan de zuidkant van de Marsloot ongeveer elf voeren hooi had samengebracht, in een hoop op de wal. Hij wilde het met het schip naar huis halen zodra de boekweit geoogst was. Gisteren reisde hij met het schip naar het genoemde hooi, samen met zijn knecht Hendrik Everts en buurman Jacob Aarnts. Toen zij erbij kwamen, zagen zij dat een groot gedeelte verdwenen was. Er waren slechts twee voeren over. Petrus gaf aan dat de hoop hooi op de middag van de 27e van deze maand nog geheel aanwezig was en dat op de 28e een groot gedeelte verdwenen was. Hij wist niet wie hem het genoemde hooi had ontvreemd. Meer wist hij er niet van. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende.
Jacob Aarnts
Jacob Aarnts, boer in Suameer en in zijn 27e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij gisterenmorgen met Petrus Jelkes en diens knecht met een schip naar de Marsloot was gevaren, om daar het hooi op te halen dat Petrus er in een hoop had samengebracht. Toen zij erbij kwamen, troffen zij twee voeren aan. Petrus zei dat er ruim tien voeren geweest waren. Ook Jacob had daar het hooi in een hoop bijeengebracht. Hij kon daarom wel zien dat er een aanzienlijke hoeveelheid was. Hij wist echter niet wie het hooi van Petrus had gestolen. Meer wist hij er niet van. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende.
Oostermeer 1806 - Het schaap van Jacob Andries ligt dood naast het erf
Op 19 maart 1806 stond het kleine bijgebouw naast de schuur van Jacob Andries open. Een van de drie schapen ontbrak. De arbeider, de eigenaar en diens zoon verklaarden afzonderlijk over de opengebroken deur en het dode schaap.
Jan Sjoerds, arbeider in Oostermeer, in zijn vierentwintigste levensjaar, verklaarde na oproeping, beëdiging en ondervraging dat hij op de 19 e van deze maand omstreeks vijf uur 's morgens bij Jacob Andries kwam. Jacob was huisman onder Oostermeer en de getuige werkte bij hem als arbeider. Hij zag dat het kleine bijgebouw naast de schuur openstond.
Hij ging meteen naar het achterhuis en zei tegen Andries Jacobs, de zoon van Jacob Andries die daar was, dat de deur van het bijgebouw openstond. Andries ging er meteen heen en ontdekte dat een wit schaap ontbrak. Er hadden de vorige avond drie schapen in gestaan.
Intussen ging de getuige naar het vermiste schaap zoeken. Hij vond het op de weg naast het erf van Jacob Andries. De hals was doorgesneden.
Jacob Andries - verklaring
Jacob Andries (in modern Nederlands)
Jacob Andries, huisman wonend onder Oostermeer, in zijn vijfenzestigste levensjaar, verklaarde na oproeping, beëdiging en ondervraging dat zijn zoon Andries Jacobs op de 19 e van deze maand tussen vijf en zes uur 's morgens bij hem kwam toen hij nog in bed lag. Zijn zoon zei dat er een schaap uit het kleine bijgebouw naast de schuur ontbrak en dat het gebouwtje was opengebroken. De getuige stond op en trof dat zelf ook zo aan.
Andries Jacobs, zoon van Jacob Andries, huisman onder Oostermeer, woonde bij zijn vader. Hij was in zijn negenendertigste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en ondervraging verklaarde hij dat op de 19 e van deze maand tussen vijf en zes uur 's morgens Jan Sjoerds, arbeider bij zijn vader, bij hem binnenkwam.
Nadat hij een boodschap had gedaan, zag hij de twee weer en ging hij stilletjes in de steeg van kuiper Jan Torkes. Toen en ook daarna verborg hij zich in de steeg van Jacob Binderts. De twee gingen verschillende malen naar het huis van Elte pijtters en keerden telkens terug in de steeg van Jacob Binderts. Nadat dit minstens vijfmaal gebeurd was, kwamen zij uiteindelijk weer terug en namen zij flink de terugweg door die steeg, zoals tevoren. Het leek Hendrik dat één een hoeveelheid goederen onder zijn rokje droeg, waarvan iets wits blonk. Door de duisternis kon hij dit niet volledig bekijken of de personen herkennen. Eén leek groter dan de andere.
Jacob Binnerts — 10 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Hij zegt ook niet te weten wie de woninginbraak en diefstal op de 16de en 17de van diezelfde maand bij Wytse Foekes heeft gepleegd. Hij zegt daaraan geen aandeel te hebben gehad. Ook van de woninginbraak en diefstal bij Jacob Binnerts in Oostermeer weet hij niets, die onlangs heeft plaatsgevonden.
Hij zegt ook niet te weten wie de woninginbraak en diefstal op de 16de en 17de van diezelfde maand bij Wytse Foekes heeft gepleegd. Hij zegt daaraan geen aandeel te hebben gehad. Ook van de woninginbraak en diefstal bij Jacob Binnerts in Oostermeer weet hij niets, die onlangs heeft plaatsgevonden.
Oostermeer 1737: geld uit de broek van Jacob Binnerts
Jacob Binnerts
Afzonderlijke verklaring van Jacob Binnerts, meester-schoenmaker in Oostermeer , 31 jaar oud.
Jacob Binnerts (in modern Nederlands):
Na voorlezing sluit ik mijn verklaring af en onderteken haar. Oostermeer, 19 december 1737. Jacob Binnerts.
Hij zegt ook niet te weten wie de woninginbraak en diefstal op de 16de en 17de van diezelfde maand bij Wytse Foekes heeft gepleegd. Hij zegt daaraan geen aandeel te hebben gehad. Ook van de woninginbraak en diefstal bij Jacob Binnerts in Oostermeer weet hij niets, die onlangs heeft plaatsgevonden.
Hij zegt ook niet te weten wie de woninginbraak en diefstal op de 16de en 17de van diezelfde maand bij Wytse Foekes heeft gepleegd. Hij zegt daaraan geen aandeel te hebben gehad. Ook van de woninginbraak en diefstal bij Jacob Binnerts in Oostermeer weet hij niets, die onlangs heeft plaatsgevonden.
Hij zegt ook niet te weten wie de woninginbraak en diefstal op de 16de en 17de van diezelfde maand bij Wytse Foekes heeft gepleegd. Hij zegt daaraan geen aandeel te hebben gehad. Ook van de woninginbraak en diefstal bij Jacob Binnerts in Oostermeer weet hij niets, die onlangs heeft plaatsgevonden.
Hij zegt ook niet te weten wie de woninginbraak en diefstal op de 16de en 17de van diezelfde maand bij Wytse Foekes heeft gepleegd. Hij zegt daaraan geen aandeel te hebben gehad. Ook van de woninginbraak en diefstal bij Jacob Binnerts in Oostermeer weet hij niets, die onlangs heeft plaatsgevonden.
Jacob Binnerts, wonend in Oostermeer, naar zijn beste weten in zijn 42ste levensjaar, begint zijn eigen verklaring. Gerben Ybes, meesterbakker, heeft al een jaar of langer met veel razen en schelden tegen iedereen het dorp in alarm gebracht en daardoor iets met betrekking tot het samenleven verstoord. Jacob begint vervolgens te vertellen wat hij op zaterdag heeft gezien.
Wijtske Jans, wonend te Oostermeer, naar haar beste weten in haar 22ste levensjaar en nu gedetineerd, werd geconfronteerd met de verklaringen die op 1 februari 1760 tegen haar waren opgenomen en ondervraagd. Zij verklaarde dat Jeltie, de weduwe van Luitjen, en haar zoon Johannes Luitjens, wonend te Oostermeer, op 25 januari 1760 's avonds bij haar waren gekomen. Zij hadden gezegd dat zij wat zoden zouden gaan halen. Wijtske verbleef ondertussen even op het land achter Jacob Binnerts. Jeltie kwam weer bij haar en gaf haar een klein koperen voorwerp.
Jacob Binnerts, een koopman uit Oostermeer in zijn negenenzestigste levensjaar, ontdekte in januari 1772 dat aan de zijkant van zijn huis stenen uit de muur waren gebroken, bij het kozijn van de bedstede . Het gat was groot genoeg om een mannenhand doorheen te steken.
Op de eerste van deze maand werden achter, in de 'haringe' van de weduwe van Jacob Binnerts in Oostermeer de duigen, de bodem en het deksel van een vierendeel gevonden. Daardoor ontdekte men dat een vierendeel boter van Sijbren Nients ontbrak, dat vrijdag op het schip had gestaan. Volgens Andries was dat naar alle waarschijnlijkheid vrijdagavond van het schip gestolen. Hij wist dat er die avond veertien vierendelen boter op het schip hadden gestaan; daarvan waren nu slechts dertien behouden. Maar hij had geen enkele kennis van wie dat vierendeel boter had gestolen. Meer wist hij niet. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende die eigenhandig te Bergum op 3 november 1785, als 'Andrijs Sjoerds'.
Toen brachten ze de boter van het schip naar het voorhuis van medeschipper Andries Sjoerds, zonder erop te letten hoeveel vierendelen er waren. Op de eerste van deze maand werden achter, in de 'haringe' van de weduwe van Jacob Binnerts in Oostermeer de duigen, bodem en het deksel van een vierendeel gevonden. Toen ontdekten ze dat er van de veertien vierendelen boter één ontbrak. Dat was eigendom van Sijbren Nients in Oostermeer.
Jacob Binnerts Mr: Schoenmaker te oostermeer, out 31 Jaar, alvorens geciteert gedigt en geexamineert, getuige de waarheit te zijn, dat nogt ongeveer drie a vier weken, hem mij bij nagt uit mijn Broek is ontstolen, om- geveer vier car: glds, zijnde de Dieff door 't venster welke niet toegespijkelt was, in huis gekomen sonder dat daaromtrent eenig rumoer aan mijn huis heb vernomen, nog kan zeggen wie hier aff de Dader is, maar Wort in ’t gemeen eenen Gerrijt Martinus met de bijnaam van Soldaat genoemt beschuldigt, zig met dieverij op te- houden sonder dat kennisse drage dat iemand hem op der Daad heeft betrapt
Tantje Franses, vrouw van landbouwer Jacob Claas in Bergum , is in haar 71ste of 75ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op twee tijdstippen, in september en november, werd geld van haar weggenomen. In september ging het om 23 gulden, 2 stuivers en geen penningen .
Jacob Claas
Jacob Claas, landbouwer in Bergum, is in zijn 70ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Volgens zijn vrouw Tantje Franses verdween in september en november geld. Voor de eerste som staat 23 gulden, 2 stuivers en geen penningen. Het lag in een zak in een eiken kast waarin 95 gulden had gezeten.
Trijntje Durks, vroeger dienstmeid bij Jacob Claas en zijn vrouw in Bergum, is naar beste weten in haar 23ste of 22ste levensjaar. Zij verklaart dat haar werkgevers haar tweemaal zeiden dat zij telkens enige twintig gulden kwijt waren en vroegen of zij het geld had.
Jacob Clases — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Onderweg kwam hij een vrouw tegen die hem vertelde dat op het land van Jacob Clases, achter diens huis aan de Nieuwestad, een bijenkorf stond. Rein werd nieuwsgierig en ging kijken. Daar vond hij een korf die aan de voorkant blauw was geschilderd en aan de achterkant wit.
Gele Rinderts woonde in Bergum en was schipper op de route naar Leeuwarden. Hij was in zijn 57ste levensjaar. Zijn neef Rein, zoon van zijn zwager Volkert Reins, kwam op 14 december in de middag bij hem thuis. Rein vertelde dat in de nacht van 13 op 14 december een van Geles bijenkorven was gestolen en dat hij die achter het huis van Jacob Clases had teruggevonden.
Jacob Clases woonde onder Suameer en werkte als schuitschipper. Hij was in zijn 36ste levensjaar. Omstreeks negen uur in de avond ging hij vanuit zijn huis naar zijn schuit, die tegenover de woning in de vaart bij de eekmolen lag. De schuit was niet goed dicht. Jacob wilde nagaan of er water binnenkwam.
Jan Jacobs Jager en Jacob Cornelis uit Hoogkerk achtervolgden twee opvarenden nadat kalkoenen, ganzen en hennen waren verdwenen. Bij Schuilenburg vonden zij het schip. Het gerecht van Tietjerksteradeel legde de verklaringen en de volledige inventaris van de praam vast.
Afgelopen vrijdag waren twee personen bij zijn huis geweest, van wie nu wordt gezegd dat zij in Kollumerzwaag wonen. Zij hadden melk bij hem gehaald en waren daarmee naar een schip gegaan dat niet ver van zijn huis in de trekvaart lag. Toen hij gisteren hoorde dat ook bij Jacob Cornelis ganzen en hoenders waren gestolen, achtervolgde hij de genoemde personen samen met Jacob. Uiteindelijk troffen zij hen met het schip bij Schuilenburg. Hij ging daarop naar de dorprechter van 'Vstrum'. Toen die met hen bij Schuilenburg kwam, waren de twee personen van het schip gevlucht. Bij onderzoek van het schip, in aanwezigheid van de dorprechter, vonden zij de vijf kalkoenen die van de getuige waren gestolen. Verder weet hij niets over de zaak. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring af en ondertekent hij eigenhandig. Bergum , 19 december 1762. Ondertekening: Jan Jacobs Jager.
Bij Jan Jacobs Jager en Jacob Cornelis, beiden uit Hoogkerk in Groningerland, zijn kalkoenen, ganzen en hennen gestolen. Zij achtervolgden op verdenking twee personen die met een schip in de trekvaart niet ver van hun woningen hadden gelegen. Uiteindelijk troffen zij hen bij Schuilenburg. Terwijl de dorprechter hulp ging halen, vluchtten de twee personen van het schip. Toen de dorprechter het schip onderzocht, vond hij er tussen andere goederen het gestolene, behoudens één gans....
Jacob Cornelis
Jacob Cornelis, boer wonende bij de Pannekoek onder Hoogkerk in Groningerland, in zijn 56ste levensjaar, is opgeroepen en ondervraagd. Hij getuigt dat hij gisterochtend ontdekte dat uit zijn achterhuis waren gestolen: een witte en een blauwbont gekleurde vette gans, vier zwartbonte hennen, waarvan drie met een kuif, en nog twee 'meeuwen' of aldus gekleurde witte hennen. Verderop noemt de verklaring een totaal van vier ganzen. De dader leek de achterdeur iets te hebben opgelicht en zo in huis te zijn gekomen.
Jacob Daniels Bruinsma, wonend in Leeuwarden, dient als timmermansknecht bij Jan Noteboom, stadstimmerman in Leeuwarden. Hij is in zijn 27e levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij deze ochtend vanuit Leeuwarden door Rijperkerk reisde om voor zijn meester in de Kuikhorne te werken aan het huis van de heer oud-rentmeester Haarsma. Toen Jacob bij Hardegarijp kwam, ruim tien uur, op enige afstand van het huis van Sjoerd Jelles, ontmoette hij in de bocht van de weg een vreemdeling. Deze was redelijk gezet maar niet heel groot, naar schatting tussen dertig en veertig jaar oud. Hij wordt beschreven met 'Swart Gesprin', grove 'Leede' kousen, een blauwe dikke duffelse jas, een roodbonte halsdoek, een zwartachtig kort buis en een kleine hoed op het hoofd.
Freije Ainkes, boer te Giekerk ,39 jaar oud, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat hij op 15 juni jongstleden met zijn broer Cornelis Ainkes in een chais naar de Oostermeerder markt reed. Onderweg ontmoetten zij Freerk Sijbes, boer te Rijperkerk , en Jacob Dirks van Houten, schoolmeester te Suawoude , die in een chais voor hen uitreden. Cornelis vroeg Jacob Dirks van Houten hoe dominee Cramer hem in zijn eerste preek had voldaan. Hij antwoordde:
Cornelis Ainkes, ongehuwd te Giekerk , in zijn 28 e levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat hij op maandag 15 juni 1795 met zijn broer Freije in een chais naar de Oostermeerder markt reed. Onderweg troffen zij Freerk Sijbes, boer te Rijperkerk , en Jacob Dirks van Houten, schoolmeester te Suawoude , die in een chais voor hen uitreden. Jacob vroeg hem en zijn broer hoe dominee Cramer hun gisteren in zijn eerste preek had voldaan. De getuige antwoordde:
Maar na even na te denken zei Jacob Dirks van Houten dat de pastor de waarheid uit de Bijbel niet had verkondigd, maar alleen het tijdelijke en niet de Bijbel. Volgens de getuige waren hierover geen verdere woorden tussen hen gewisseld.
Na een nachtelijk gezelschap in Suameer volgde een gevecht bij de Garijper molen. Op 25 april legden Louwe Johannis, Jacob Engberts en Wijger Egberts ieder een verklaring af. Ook Bauk Willems, haar moeder Trijn Albarts en Johannes Hendrik werden afzonderlijk gehoord. Die laatste drie zaten in bewaring.
Jacob Engberts
Jacob Engberts woonde in Garijp en was in zijn negenendertigste levensjaar. Hij verklaarde onder ede:
Jacob Engberts (in modern Nederlands):
Jacob Fookes — 2 verhaalpagina’s · beoordeeld verband
Mogelijk dezelfde persoon: Jacob Fookes in Bergum. In 1757 is Jacob scheepstimmermansknecht in Bergum en in zijn 38ste levensjaar. In 1766 woont een Jacob Fookes aan de Lageweg en is hij in zijn 45ste levensjaar. Naam en plaats passen, maar de leeftijd loopt niet precies gelijk op en de tweede verklaring noemt geen beroep. Daarom blijft dit een mogelijke koppeling.
De schuit van Jan Jarigs lag aan de ketting bij de Dam in Bergum . Klaas Hanses en Jacob Fookes hoorden hem zeggen dat hij de zeilen wilde wegnemen. Later ontdekten zij dat de touwen en zeilen ontbraken.
Klaas Hanses, scheepstimmermansknecht in Bergum , in zijn 38ste levensjaar, vertelt dat Jan Jarigs uit Kootstertille in maart 1757 op een middag bij hem en Jacob Fookes kwam, op de helling van Abe Nauta in Bergum. De precieze dag weet hij niet. Jans schuit lag aan de ketting bij de Dam in Bergum; de zeilen waren opgeslagen in Abe Nauta's schuitenhuis. Jan zei van plan te zijn de zeilen weg te nemen. Klaas antwoordde hij antwoordde Jan Jarigs dat hij de zeilen beter niet kon wegnemen als hij niet naar het Blokhuis wilde, de gevangenis. De volgende ochtend zag Klaas dat de touwen van het schip ontbraken. Enkele dagen later merkte hij dat de zeilen uit het schuitenhuis weg waren. Hij weet niet waar touwen en zeilen zijn gebleven. Na voorlezing sluit en ondertekent hij in Bergum op 5 juli 1757.
Jacob Fookes
Jacob Fookes, scheepstimmermansknecht in Bergum , naar zijn beste weten in zijn 38ste levensjaar, vertelt dat Jan Jarigs uit Kootstertille in maart 1757 op een middag bij hem en Klaas Hanses kwam, op de helling van Abe Nauta. Hij weet de dag niet meer. Jans schuit lag bij de Dam aan de ketting; de zeilen lagen in Abe Nauta's schuitenhuis. Jan zei dat hij de zeilen wilde wegnemen. Jacob raadde hem dat af en zei dat hij dan naar het Blokhuis moest.
Jorrit Jacobs miste zijn slijpsteen en bijl. Jacob Fookes miste ijzer van zijn pomp. Handelaren en Gerrijt Sijmens, in zijn twaalfde levensjaar, werden ondervraagd. In zijn tweede verhoor vertelde Gerrijt een ander verhaal dan in zijn eerste.
Later kwam Jorrit Jacobs bij hem thuis. Deze zei dat de ijzeren kruk en de bijl van hem waren. Jacob Fookes herkende ook het ijzeren boutje als zijn eigendom en eiste het terug. Het genoemde ijzer is door...
Gerrijt Sijmens, wonend bij zijn vader Sijmen Gerrijts aan de Lageweg in Bergum en in zijn twaalfde levensjaar, is gedetineerd. Hij wordt geconfronteerd met de ingewonnen verklaringen en ondervraagd. Hij zegt dat hij in de afgelopen week, zonder de dag precies te weten, op een ochtend water ging halen uit de dobbe op de Lage Venne. In de wal van de Lage Venne vond hij een ijzeren kruk van een slijpsteen en een bijl zonder steel. Diezelfde ochtend vond hij in de steeg van Jacob Fookes een ijzeren boutje van een pomp. Dat ijzerwerk heeft hij, samen met een hamer zonder steel en drie ijzeren vensterbanden, op twee afzonderlijke tijdstippen aan potschipper Pitter Jans in Bergum verkocht, voor in totaal vijf stuivers. Volgens hem behoorden de laatste vier voorwerpen aan zijn vader toe en lagen zij op diens zolder. Hij gaf het geld aan zijn stiefmoeder. Hij zegt dat hij zo aan het ijzerwerk gekomen is en dat hij het dus niet gestolen heeft. Hij kan verder niets zeggen, sluit zijn verklaring na voorlezing en blijft erbij. Bergum, 27 januari 1766.
Vervolgens wordt dezelfde Gerrijt Sijmens opnieuw geconfronteerd met de ingewonnen verklaringen en nader ondervraagd. Nu verklaart hij dat hij uit de hof van Jorrit Jacobs de slijpsteen heeft gestolen, met de ijzeren kruk die daarin zat. Hij en zijn zus Gerrijtje Sijmens hebben, komend van..., de bijl uit het kleine huisje van Jorrit Jacobs genomen. Daarin zat een steel van een glas Cook. Zijn genoemde zus nam het ijzeren boutje uit de pomp van Jacob Fookes. Volgens Gerrijt moesten hij en zijn zus dit alles doen op sterk aandringen van hun stiefmoeder Hiske IJmes, die dreigde hen anders dood te slaan. Diezelfde stiefmoeder sloeg met een hamer de steel uit de bijl en werkte ook de kruk uit de slijpsteen. Daarna werd de slijpsteen in de sloot aan de Lage Venne geworpen. Gerrijt weet niet waar het andere ijzerwerk is gebleven.
Jacob Fookes
Jacob Fookes, wonend aan de Lageweg in Bergum en in zijn vijfenveertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Tijdens de afgelopen week ontdekte hij op een ochtend dat een ijzeren boutje uit zijn pomp ontbrak. Later merkte hij ook dat een groot stuk ijzer uit zijn schuur was verdwenen. Afgelopen vrijdag ging hij naar Pijtter Jans, potschipper en handelaar in oud ijzer in Bergum. Daar vond hij het ijzeren boutje van de pomp. Pijtter zei dat hij het gekocht had van een zoon van Sijmen Gerrijts in Bergum.
Durk was thuis. Hij ontkende eerst de verkoop aan Rinse, maar gaf uiteindelijk toe dat hij de drie hennen voor vierentwintig stuivers had verkocht. Hij zei dat hij ze zelf voor achttien stuivers samen had gekocht van Jacob Jelmers, bijgenaamd Jacob Garijper, eveneens uit die heide. Durk beloofde de vierentwintig stuivers aan Rinse terug te betalen. Louw en Dirk kregen de drie hennen terug en gingen ermee naar huis. Van de haan vonden zij geen spoor.
Dirk en Louw kwamen eerst bij Jan Johannes in de heide bijeen met Rinse. Daarna gingen zij met de drie hennen in een zak naar Durk Pytters. Die was thuis. Op hun vraag of hij de drie hennen aan Rinse had verkocht, ontkende Durk eerst. Uiteindelijk gaf hij de verkoop toe. Hij zei de dieren voor achttien stuivers te hebben gekocht van Jacob Jelmers, ook Jacob Garijper genoemd, uit dezelfde heide. Hij nam op zich de vierentwintig stuivers die Rinse had betaald terug te geven.
Rinse ging met Dirk en Louw naar Durk Pytters en trof hem thuis. Durk ontkende aanvankelijk de verkoop, maar bekende die uiteindelijk en beloofde de vierentwintig stuivers aan Rinse terug te geven. Ook werd Jacob Garijper uit de heide genoemd als degene van wie Durk de hennen had gekocht. De drie hennen kwamen weer bij Dirk en Louw. Over de haan kon Rinse niets te weten komen.
Op een boerderij in Oudkerk ontdekte dienstmeid Antje Jans op de ochtend van zaterdag 6 juli 1799 dat de kist van boerenknecht Jacob Gerbens was verdwenen. De boer Bauke Johannes vond de kist in het dorschhuis . Drie bewoners van de boerderij vertelden op 8 juli afzonderlijk wat zij opmerkten en wat er was weggenomen.
Antje Jans was 28 jaar oud en dienstmeid van Bauke Johannes. Zij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd . Ze verklaarde dat ze op de ochtend na de nacht van 5 op 6 juli bij het opstaan zag dat de kist van de knecht Jacob Gerbens niet meer op haar plaats stond.
Jacob Gerbens was boerenknecht bij Bauke Johannes en 47 jaar oud. Hij verklaarde dat hij in de nacht van 5 op 6 juli op het land was om te maaien. De volgende ochtend kwam zijn boer op het veld om hem te vertellen dat er die nacht thuis iets was gebeurd.
Na voorlezing ondertekende hij op 8 juli te Bergum als "Jacob Gerbens". Het gezamenlijke protocol noemt raadslid Klaas Titterdijk en een secretaris.
Zijn vader heette Jacob Hans. Verder wist hij niets. Na duidelijke voorlezing ondertekende hij te Bergum op 26 juni 1806.
Jacob Harmens — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Rinse vertelde dat hij enige tijd eerder bij Jacob Harmens op Kollumerzwaag was geweest. Hij bleef daar tot de volgende avond. Hij had er op verzoek van de huisgenoten tijd met hen doorgebracht en was volgens zijn eigen verklaring vertrokken zonder iets mee te nemen.
De volgende dag was Rinse omstreeks twaalf uur in het huis van Lieuwe Pelles aan het Westeinde van Kollumerzwaag. Daar kwam Grietske Arkes, de vrouw van Jacob Harmens, bij hem. Zij beschuldigde hem ervan een zilveren oorijzer bij haar uit huis te hebben gestolen.
Daarop gingen Rinse, Grietske en Lieuwe Pelles naar het huis van Jacob Harmens. Rinse trok vervolgens op aandringen van Lieuwe en Jacob met de twee mannen verder naar Augustinusga. Zij wilden naar een man die Jan heette. De mannen vermoedden dat Jan het oorijzer misschien van Rinse had aangenomen, omdat Rinse vaker oud ijzer met hem verhandelde.
Een dag of twee voor het verhoor was Jacob Harmens naar Rinse en zijn broer gekomen. De broers waren bezig zoden van de Kootsterheide te halen. Jacob vertelde hun dat hij het zilveren oorijzer had teruggevonden.
Afzonderlijke aangiften van Jacob Harmens uit Garijp, Wytse Sjoerds uit Hardegarijp en Jacob Sijtses uit Eestrum, oktober-december 1781.
In het najaar van 1781 kwamen bij het gerecht van Tietjerksteradeel drie afzonderlijke aangiften binnen over verdwenen bijenkorven. Jacob Harmens woonde in Garijp , Wytse Sjoerds in Hardegarijp en Jacob Sijtses in Eestrum .
Garijp: Jacob Harmens mist eerst een ongeverfde korf
Jacob Harmens was ongehuwd, woonde in Garijp en was in zijn 28ste levensjaar. Op de ochtend van 30 september 1781 ontdekte hij dat uit de bijenstal bij zijn huis een ongeverfde korf met bijen was verdwenen.
Zij sleepten Gerrijt naar huis en lieten de chirurgijn komen. Het schot zat in het weke deel van zijn lichaam en zijn ingewanden hingen naar buiten. Binnen een half uur na thuiskomst was hij overleden. Meint gelooft dat Gerrijt zichzelf bij ongeluk heeft geschoten, maar was geen ooggetuige van het schot. Hij weet verder niets. Na voorlezing ondertekent hij in Bergum op 7 december 1756. Hij staat buiten familieverband met Jacob Harmens, maar is een volle neef van Gerrijt Jans.
Gerrijt Jans en Jacob Harmens uit Oudkerk waren afgelopen zondagmiddag in een praampje weggevaren om wilsters en reesjitten te schieten. Gerrijts geweer ging vanzelf af toen hij het in het praampje wilde neerzetten. Het schot trof hem zodanig dat hij daarna overleed. Omdat wij niet zelf over deze zaak konden beslissen, hebben wij Jacobus voorlopig in bewaring genomen en verklaringen over het voorval en een verhoor van hem afgenomen. Die sturen wij u hierbij. Ondertussen houden wij hem ter beschikking van het Hof in bewaring. Wij blijven met respect uw gehoorzame dienaren. H. W. van Altena en T. Ypeij.
Verder zegt hij dat hij de zilveren knopen die hij op de laatstgehouden Drachtster markt in zijn hemd droeg, diezelfde dag had gekocht van de zilversmid genaamd 'der Leij' in Drachten . Hij zegt ook dat het afgelopen voorjaar was voorgevallen dat hij een bijenkorf nam van van de bijenstal van Jacob Hemrica, schooldienaar in Garijp, en eenzelfde korf van de bijenstal van Sipke Hendriks, boer aldaar. De eerste had hij voor een rijksdaalder verkocht aan de zoon van Harmen Geitsens in Oudega . De laatste had hij op het erf van Evert Gerrijts in Nijega gebracht. In diens huis had hij daarvoor achttien stuivers ontvangen. Meer wist hij er niet van. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing.
Jacob Hemrica
Jacob Hemrica, schoolmeester in Garijp, in zijn 74ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigt dat hij op 3 april van dit jaar ontdekte dat uit zijn bijenstal bij zijn huis een korf met bijen ontbrak. Enige tijd later hoorde hij dat Cornelis Sjoerds die korf aan Harmen Goitsens, boer in Oudega, zou hebben verkocht. Hij ging naar Harmen. Deze zei dat zijn zoon een bijenkorf voor een rijksdaalder had gekocht, zonder te zeggen van wie. Bij de bijen van Harmen Goitsens herkende de getuige zijn korf onmiddellijk. Hij betaalde Harmen daarvoor één carolusgulden en vijf stuivers. Goitsens liet hem de bijenkorf vervolgens weer meenemen. Er gaat het gerucht dat Cornelis Sjoerds de korf van hem had gestolen en aan Harmen Goitsens of diens zoon verkocht. Verder weet hij niets over de zaak. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring af, verklaart geen bijzondere band met de partijen te hebben en ondertekent hij eigenhandig. Bergum, 2 november 1762. Ondertekening: J. Hemrica.
Jacob Hemsing, predikant te Oostermeer , in zijn achtendertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen dinsdagmorgen, nadat hij uit bed was opgestaan, kwam zijn dienstmeid in de kamer zeggen dat er 's nachts dieven waren geweest.
Verder stelde hij vast dat een koperen visketel en een koperen pannetje ontbraken. Hij weet niet wie zich aan deze daad schuldig heeft gemaakt en weet verder niets van het voorval. Na voorlezing sluit en ondertekent hij zijn verklaring. Bergum , 23 januari 1794. Handtekening: Jacob Hemsing, predikant van Oostermeer.
Baaltje Tjeerds, dienstmeid bij ds. Jacob Hemsing, predikant te Oostermeer, in haar twintigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen dinsdagmorgen zag zij bij het opstaan dat het glasvenster in de kleine keuken openstond en dat daar een ruit uit ontbrak. Het houten slagvenster zat los maar stond toegeschoven. Het houten venster en het glasraam waren de vorige avond goed gesloten geweest.
Jacob Hijlkes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Meint Jans (V75, vervolg). De gedetineerde ging dwars over de landerijen bij hem vandaan. Kort daarna hoorde Meint jammerlijk geschreeuw en gekerm. Hij gelooft dat dit bij de woningen van Jacob Hijlkes of Jan Melles was. Hij kan verder niets zeggen, sluit zijn verklaring na voorlezing en ondertekent die. Bergum, 21 januari 1785. Ondertekening: Meint Jans. Het geschreeuw heeft hij gehoord; de precieze plaats noemt hij als zijn veronderstelling.
Antje Erijts (V76). Antje Erijts is de vrouw van Jacob Hijlkes. Zij woont aan de laan in Bergum, dicht bij Jan Melles, en is 52 jaar oud. Zij wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaart dat zij gisterenmiddag om ongeveer twee uur buiten stond. Zij zag de man die hier nu in hechtenis zit en zich Roel Wouters noemt, schuitvoerder uit Noorderdragten, op het land van de beëdigde klerk Wilhelmij. Zij zag hem een kool van het land pakken en erin bijten. Hij had een grote, zware stok in handen.
Jacob Hijlkes was arbeider onder Bergum en in zijn 65ste levensjaar. Op zaterdag 20 juli 1805 kwam hij tussen acht en negen uur in de avond thuis van de Bergumerheide. Hij zag dat uit een venster in de voorgevel vier ruiten met de houten raamroeden waren geslagen. Buiten lagen glasscherven en stukken hout op de grond.
Jacob Jacobs — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Pieter Melles was arbeider te Garijp en in zijn 32ste levensjaar. Hij verklaarde, na oproeping, verhoor en beëdiging, dat Jan Wessels hem in aanwezigheid van Jacob Jacobs, boerenknecht te Garijp, had verteld hoe hij op 19 augustus een zwarte, driejarige merrie uit het gemeenschaar had gestolen. De merrie was van Andries Melles.
Jacob Jacobs was boerenknecht te Garijp en 25 jaar oud. Hij verklaarde dat Jan Wessels in aanwezigheid van Pieter Melles en Andries Melles tegen hem had gezegd dat hij op zondagavond 19 augustus de zwarte merrie uit het gemeenschaar had gestolen. Het dier was drie jaar oud en behoorde aan Andries Melles.
De verklaring werd voorgelezen en Jacob ondertekende met "Jacob Jacobs".
Buurman Lammert Hendriks, een meesterkuiper in zijn vierenzestigste levensjaar, werd wakker van het lawaai. Zijn voordeur werd van buiten dichtgehouden. Hij opende het houten venster van zijn werkplaats. Daar zag hij Ate Dirks en Jacob Jacobs met wateremmers bij het huis van Eppinga.
De volgende avond, na het werk met de cichorei die ochtend, ging hij met Jacob Jans, die de cichorei bij zijn schip had gebracht, en Jacob Nink, koopman te Bergum en eigenaar van de cichorei, in Garijp jenever drinken. Jacob Jans werkte bij Nink. Zijn vertrouwen in Jans was beperkt.
Daarna ging hij naar het huis van Jacob Jans op de Heidstreek onder Bergum. Hij vroeg of Jacob Jans het geld had meegenomen en deed hem een aanbod als hij het terug zou geven. Jacob Jans weigerde en zei niets van het geld te weten. Hij sloot zijn verklaring na duidelijke voorlezing en plaatste zijn handmerk te Bergum op 29 november 1807.
Sytze Jacobs, naar zijn beste weten in zijn 42 ste levensjaar, zoon van de weduwe van Jacob Jelles, huurvrouw onder Tietjerk, en daar wonend, verklaarde onder ede dat op vrijdagavond 8 augustus tussen acht en negen uur een koperen emmer en een tinnen boterklip waren gestolen. De emmer stond die avond om acht uur nog buiten de deur onder de goot. De boterklip lag aan één kant van het huis op de grond.
Jacob Jelmers — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Durk was thuis. Hij ontkende eerst de verkoop aan Rinse, maar gaf uiteindelijk toe dat hij de drie hennen voor vierentwintig stuivers had verkocht. Hij zei dat hij ze zelf voor achttien stuivers samen had gekocht van Jacob Jelmers, bijgenaamd Jacob Garijper, eveneens uit die heide. Durk beloofde de vierentwintig stuivers aan Rinse terug te betalen. Louw en Dirk kregen de drie hennen terug en gingen ermee naar huis. Van de haan vonden zij geen spoor.
Dirk en Louw kwamen eerst bij Jan Johannes in de heide bijeen met Rinse. Daarna gingen zij met de drie hennen in een zak naar Durk Pytters. Die was thuis. Op hun vraag of hij de drie hennen aan Rinse had verkocht, ontkende Durk eerst. Uiteindelijk gaf hij de verkoop toe. Hij zei de dieren voor achttien stuivers te hebben gekocht van Jacob Jelmers, ook Jacob Garijper genoemd, uit dezelfde heide. Hij nam op zich de vierentwintig stuivers die Rinse had betaald terug te geven.
Jelmer Harmens, eveneens arbeider in Suameer en in zijn 57ste levensjaar, vertelde waar hij de haan en de hen vandaan had. Ongeveer vijf weken eerder was hij bij zijn zoon Jacob Jelmers geweest. Jacob woonde op de heide. Bij Jacobs huis zag Jelmer een roodbonte jonge haan met witte oorlellen en een hennetje met rode tekening lopen.
Jacob Klases woont in Noordermeer te Bergum en is in zijn 42ste levensjaar. Hij verklaart dat hij en zijn zuster Sibbeltje Klases gisteren beiden buitenshuis werkten. Bij hun vertrek hadden zij de deuren goed gesloten. Toen zij gisteravond omstreeks zes uur, vrijwel tegelijk, thuiskwamen, ontdekten zij dat de zilveren gespen van Jacobs schoenen waren gestolen. Ook Sibbeltjes schoenen met zilveren gespen, gemerkt S K, werden vermist. De schoenen en gespen hadden in de kamer voor de bedsteden gestaan.
Sibbeltje Klases woont bij haar broer Jacob Klases in Noordermeer te Bergum en is in haar 20ste levensjaar. Zij is verschenen en ondervraagd. Zij verklaart dat zij en haar broer gistermorgen, toen zij buitenshuis gingen werken, hun schoenen met zilveren gespen in de kamer voor een "Dorpbedsteed" hadden laten staan. Haar eigen gespen waren gemerkt S K, die van haar broer hadden geen letters. Zij hadden de deuren goed gesloten.
Jan Olpherts joeg Jacob Krul uit zijn huis. Albert ging vervolgens naar het huis van Jan de Mol, eveneens in Bergum, om een kopje koffie te drinken.
Jacob Krul kwam ook daar.
Jan de Mol nam een stok en joeg Jacob Krul de deur uit. Albert ging daarna achter de anderen aan. In deze fase van de gebeurtenissen kreeg Albert onverwacht een snee aan de linkerkant van zijn gezicht.
Hij geloofde vast dat Jacob Krul hem de snee had toegebracht. Hij had echter door de duisternis niet gezien wie hem had verwond.
Afgelopen dinsdag berichtte Tijs Cornelis aan Auke Alles dat alle aal uit hun kaar verdwenen was. Vervolgens werd Jacob Lammerts bij Auke Alles ontboden. Hem werd gevraagd of hij wist waar de aal was gebleven. Hij zei niets daarvan te weten.
Gistermorgen liet Auke Alles de dorprechter aan Jacob Lammerts vragen of hij toestemming wilde geven om zijn aalkaar te onderzoeken. De dorprechter trof Jacob bij bakker Hendrik Dorines te Hardegarijp, waar hij in de baktrog brood aan het trappen was. Volgens het rapport stond Jacob de inspectie toe nadat hij het brood had afgetrapt.
In de vroege ochtend ontboden zij Jacob Lammerts, die ook in de buurt woonde en op wie zij een kwaad vermoeden hadden. Zij vertelden dat alle aal uit hun kaar verdwenen was en vroegen of hij die had. Zij zeiden hem rechtstreeks dat zij vrij zeker meenden te weten dat Jacob de aal had. Hij ontkende dit met kracht.
Tijs klopte dorprechter Dirk Pieters uit bed en vroeg hem bij hen, in het huis van Auke Alles, te komen. Dirk kwam kort daarop. Zij vertelden wat er gebeurd was en vroegen of zij samen Jacobs kaar konden en mochten onderzoeken. De dorprechter vond dit niet raadzaam. Hij achtte het het veiligst eerst bijzitter Reitsma te raadplegen. Auke ging bij de bijzitter over de zaak advies vragen. Deze antwoordde dat zij het konden doen als Jacob Lammerts er vrijwillig mee instemde.
Afgelopen dinsdagavond kwam Tijs opnieuw bij Auke, met de boodschap dat alle aal uit de kaar verdwenen was. Auke en Tijs hadden beiden geen goed oog op Jacob Lammerts, inwoner van Hardegarijp. Gistermorgen ging Auke naar Jacob, die toen bij bakker Hendrik Dorines in dienst was. Hij vroeg Jacob met hem naar zijn huis te gaan. Daarna sprak Auke met Jacob over het verdwijnen van de aal. Jacob ontkende alles.
Jacob Ninck — 1 verhaalpagina · beoordeeld verband
Waarschijnlijk dezelfde koopman: Jacob Nink, koopman in Bergum, 1809–1810. De verklaring van Klaaske Jacobs Nink uit april 1809 noemt haar vader Jacob Nink als koopman en winkelier in Bergum. De aangifte uit april 1810 is van Jacob Nink/Ninck, koopman in dezelfde plaats, naar beste weten tegen de vijftig jaar. Naam, beroep en plaats ondersteunen de koppeling; een leeftijdsvergelijking met 1809 ontbreekt.
Later diezelfde avond haalde hij het uit de tobbe en hing het over een leuning achter het huis. Daar liet hij het hangen. Toen hij vandaag opstond, merkte hij dat het laken weg was. Hij weet niet wie de diefstal pleegde. Hij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 25 april 1810: Jacob Ninck.
Jacob Nink — 4 verhaalpagina’s · beoordeeld verband
Waarschijnlijk dezelfde koopman: Jacob Nink, koopman in Bergum, 1809–1810. De verklaring van Klaaske Jacobs Nink uit april 1809 noemt haar vader Jacob Nink als koopman en winkelier in Bergum. De aangifte uit april 1810 is van Jacob Nink/Ninck, koopman in dezelfde plaats, naar beste weten tegen de vijftig jaar. Naam, beroep en plaats ondersteunen de koppeling; een leeftijdsvergelijking met 1809 ontbreekt.
Jacob Nink was kleermaker in Bergum en 39 jaar oud. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd . Volgens zijn verklaring was begin februari 1800 uit zijn achterhuis een koperen theeketel weggenomen. De ketel was niet van hem, maar van Albert Hedsers, die eveneens in Bergum woonde.
Jacob wist niet wie de ketel had weggenomen. Na duidelijke voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende die te Bergum op 13 februari 1800 met zijn naam, Jacob Nink.
Eind januari had zij zelf een koperen theeketel naar het huis van Jacob Nink gebracht, met de bedoeling deze tegen een andere ketel te ruilen. Op 2 februari kwam zij opnieuw bij Jacob. Jacob vertelde haar toen dat de ketel uit zijn huis was gestolen.
De volgende avond, na het werk met de cichorei die ochtend, ging hij met Jacob Jans, die de cichorei bij zijn schip had gebracht, en Jacob Nink, koopman te Bergum en eigenaar van de cichorei, in Garijp jenever drinken. Jacob Jans werkte bij Nink. Zijn vertrouwen in Jans was beperkt.
Klaaske Jacobs Nink woont bij haar vader Jacob Nink, koopman en winkelier in Bergum, en is in haar 19de levensjaar. Zij werd opgeroepen en ondervraagd. In de week van Pasen ontving zij in de winkel van Oebele Binnes, vroeger kleine knecht bij Durk Jeens, een tweeguldenstuk. Zij herkent het als het stuk dat baljuw Van Sminia haar deze avond toont.
Roel Durks, knecht bij landbouwer Durk Jeens in Bergum, is in zijn 51ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Er was geld vermist toen Oebele kleine knecht bij Durk Jeens was. Roel vertelde het voorval aan baljuw Van Sminia. Die vorderde het betreffende tweeguldenstuk bij Jacob Nink op en toonde het hem deze avond.
Jacob Nink, koopman in Bergum, 1809–1810
De verklaring van Klaaske Jacobs Nink uit april 1809 noemt haar vader Jacob Nink als koopman en winkelier in Bergum. De aangifte uit april 1810 is van Jacob Nink/Ninck, koopman in dezelfde plaats, naar beste weten tegen de vijftig jaar. Naam, beroep en plaats ondersteunen de koppeling; een leeftijdsvergelijking met 1809 ontbreekt.
Jacob Nink vertelt hoe hij zijn laken in een tobbe legde en later over een leuning hing.
Jacob Nink
Jacob Nink, koopman in Bergum , is naar beste weten tegen de 50 jaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Gisterenavond, 24 april, legde hij een stuk linnen laken van vijf en een halve el in het water in een tobbe achter zijn huis, om af te spoelen.
Jacob Nink, koopman in Bergum, 1809–1810
De verklaring van Klaaske Jacobs Nink uit april 1809 noemt haar vader Jacob Nink als koopman en winkelier in Bergum. De aangifte uit april 1810 is van Jacob Nink/Ninck, koopman in dezelfde plaats, naar beste weten tegen de vijftig jaar. Naam, beroep en plaats ondersteunen de koppeling; een leeftijdsvergelijking met 1809 ontbreekt.
Jan Sijmens Pel, distillateur in Suameer , in zijn 42ste levensjaar, verklaart dat hij op 20 oktober laatstleden, tussen vijf en zes uur 's avonds, met Auke Oedses uit Suameer bij Jan Kinderman op Altenburg onder Tietjerk kwam. Daar waren ook kapitein Goens, Jacob Pijtters en Hylke Martens, alle drie uit Bergum . Jan en het gezelschap brachten daar de gehele nacht door met het drinken van sterke drank en zingen.
Auke Oedses, wonend in Suameer, naar zijn beste weten in zijn 28ste levensjaar, legt een afzonderlijke verklaring af. Op de avond van 20 oktober kwam hij met Jan Sijmens Pel bij Jan Kinderman op Altenburg onder Tietjerk . Daar waren kapitein Goens, Jacob Pijtters en Hylke Martens. Auke en het verdere gezelschap brachten de gehele nacht door met zingen en sterke drank drinken.
Jan Kinderman, wonend op Altenburg onder Tietjerk, naar zijn beste weten in zijn 25ste levensjaar, legt een eigen verklaring af. Op de avond van 20 oktober kwamen kapitein Goens, Jacob Pijtters en Hylke Martens uit Bergum , en Jan Sijmens Pel en Auke Oedses uit Suameer, bij hem thuis. De vier laatstgenoemden brachten de gehele nacht bij hem door met zingen en zuipen. Goens ging ongeveer om elf uur naar bed. Naar Jans herinnering sprong hij omstreeks twee uur 's nachts uit bed en riep tegen Jan, die lag te slapen: "Jan, help mij; zij hebben mij een touw om mijn geslachtsdeel gebonden."
Jacob Pijtters
Jacob Pijtters, wonend in Bergum , in zijn 34ste levensjaar, legt een eigen verklaring af. Hij kwam op 20 oktober met kapitein Goens en Hylke Martens uit Bergum bij Jan Kinderman op Altenburg onder Tietjerk. Jan Sijmens Pel en Auke Oedses uit Suameer kwamen daar 's avonds ook. Zij bleven de gehele nacht en vermaakten zich met zingen en zuipen. Toen Goens naar bed ging, raakte Jacob op een stoel eveneens in slaap.
Kapitein Petrus van Goens, wonend in Bergum in zijn 54ste levensjaar, legt vervolgens zijn eigen verklaring af. Op de middag van 20 oktober 1759 kwam hij met Jacob Pijtters en Hylke Martens bij Jan Kinderman op Altenburg onder Tietjerk. Jan Sijmens Pel en Auke Oedses uit Suameer kwamen daar ook. Het gezelschap hield zich bezig met het drinken van sterke drank. Goens ging uiteindelijk naar bed.
Hijlke Martens, wonend te Bergum en naar zijn beste weten in zijn 36ste levensjaar, was gedetineerd en werd ondervraagd en geconfronteerd met de verklaringen die op 19 november 1759 en 8 januari 1760 tegen hem waren opgenomen. Hij verklaarde dat hij op 20 oktober 1759 met zijn schip uit Leeuwarden voer en kapitein Geens en de appointeerde Jacob Pijtters meenam. Op verzoek van de kapitein en Jan Kinderman legde hij aan bij het huis van Jan Kinderman op Altenburg. Daar dronken zij thee en een 'zotje', een borrel. Ook Jan Sijmens Pel en Auke Oedes, beiden uit Suameer, kwamen erbij. Zij besloten daar te blijven totdat de maan opkwam.
Hijlke had niet gezien wie van Jan Sijmens Pel en Auke Oedes het garen opnieuw had vastgebonden. Hij wist wel dat na het vastbinden eerst Jacob Pijtters aan het garen had getrokken en daarna Jan Kinderman. Dit ging door totdat kapitein Geens boos wakker werd. Zij wilden toen dat de meid van Jan Kinderman de draad van het geslachtsdeel van de kapitein afsneed. Zij weigerde. Uiteindelijk sneed Jan Kinderman de draad door.
Jacob Sijbes, wonend in Rijperkerk, in zijn 39ste levensjaar, vertelt dat hij de zogenoemde fundering van de nieuwe toren in Rijperkerk heeft uitgegraven. Aan de oostkant van de fundering van de oude toren, binnen de kerk, naar schatting twee stenen onder de grond, vond hij in de aarde enige vodden. Die leken een stukje van een rok te zijn, volgens zijn beste beoordeling van groen of blauw laken. Toen hij de vodden optilde, kwamen ook twee kleine beentjes en een stukje been mee.
Hendrik Wijtzes, ongehuwde man in Suameer , in zijn 25ste levensjaar, vertelt dat hij naar zijn beste herinnering in juni 1756 met Jacob Sijbes en anderen had gegraven.
hij groef bij de fundering van de nieuwe toren van Rijperkerk. Aan de oostkant van de fundering van de oude toren, binnen de kerk, ongeveer twee stenen onder de grond en in elk geval niet dieper, nam Jacob Sijbes, die naast hem stond, enkele vrij kleine vodden op. Die leken groen of blauw laken te zijn. Bij het optillen nam Jacob ook twee of drie kleine beentjes mee. Daarna groef Hendrik verder en vond hij een beentje dat hem een kaak van een hoofd leek. Hij kan dat niet met zekerheid zeggen: hij had het toen niet als iets belangrijks beschouwd. Hij meent dat de begraving langer geleden was dan de leeftijd van een nu oud geworden mens, omdat alles vrijwel vergaan was. Hij weet verder niets. Na voorlezing ondertekent hij in Rijperkerk op 18 november 1756.
Op zondag 5 december 1756 gingen Gerrijt Jans en de jonge Jacobus Harmens vanuit Oudkerk in een klein vaartuig het water op om vogels te schieten. Twee dagen later werden verschillende inwoners gehoord. Zij vertelden niet allemaal hetzelfde deel van het voorval: Jacobus was erbij toen het geweer afging; Goffe Aukes, Meint Hendriks en Jacob Sijes kwamen pas daarna.
Goffe, Meint Hendriks en Jacob Sijes gingen op weg. Zij vonden Gerrijt Jans liggend op de hoek van Eijsenga State Vinne. Een stukje bij hem vandaan lagen twee snaphanen, geweren. Gerrijt zei tegen hen:
Meint en Goffe gingen naar buiten en vroegen Jacobus waar Gerrijt was. Jacobus was volgens Meint zo geschrokken en ontzet dat hij het nauwelijks kon aanduiden. Uiteindelijk lukte dat. Meint, Goffe en Jacob Sijes vonden Gerrijt op de hoek van Eijsenga State Vinne, met twee geweren een stukje bij hem vandaan. Zij vroegen hoe dit had kunnen gebeuren. Gerrijt antwoordde:
Jacob Sijes
Jacob Sijes woonde in Oudkerk en was naar zijn beste weten in zijn 35ste levensjaar.
Na onderzoek van uw brief en de verklaringen over Gerrijt Jans’ overlijden door een ongeluk hebben wij het volgende besloten. De overledene heeft bij zijn leven tegenover Goffe Aukes, Meint Hendriks en Jacob Sijes verklaard dat de gedetineerde volledig onschuldig was aan het ongeluk. Wij verzoeken en bevelen u uitdrukkelijk Jacobus Harmens uit zijn gevangenschap te ontslaan. Namens de raadsheren van het Hof van Friesland: B. Boscha, Leeuwarden , december 1756.
Jacob Sijtes, een landbouwer in Eestrum in zijn tweeënveertigste levensjaar, zette op de avond van de 16e drie witte schapen in een hok buiten zijn huis. Het hok was niet op slot. De volgende ochtend ontbrak een van de dieren.
Jacob Sijtses — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Boer Jacob Sijtses en zijn vrouw Doedtje Sijtses woonden in Eestrum . Op 10 november 1768 werden zij in Bergum afzonderlijk onder ede gehoord over de nacht van 7 op 8 november.
Jacob Sijtses
Daarom verdacht Jacob de knecht ervan dat hij hem iets had willen ontstelen. Als het iemand anders was geweest, had die volgens hem niet zo stil naar achteren kunnen gaan: dan had hij de deur moeten horen. Verder wist hij niets. Na voorlezing ondertekende hij zijn verklaring eigenhandig: Jacob Sijtses, Bergum , 10 november 1768.
Afzonderlijke aangiften van Jacob Harmens uit Garijp, Wytse Sjoerds uit Hardegarijp en Jacob Sijtses uit Eestrum, oktober-december 1781.
In het najaar van 1781 kwamen bij het gerecht van Tietjerksteradeel drie afzonderlijke aangiften binnen over verdwenen bijenkorven. Jacob Harmens woonde in Garijp , Wytse Sjoerds in Hardegarijp en Jacob Sijtses in Eestrum .
Eestrum: Jacob Sijtses mist twee blauw geverfde korven
Jacob Sijtses was huisman in Eestrum en in zijn 53ste levensjaar. Hij verklaarde op 4 december 1781 dat hij de zaterdag daarvoor had ontdekt dat uit de bijenstal bij zijn huis twee van zijn beste bijenkorven verdwenen waren.
Bergum 1793: Inbraak bij Jacob Sijttes en zijn vrouw
Deze pagina bevat de beschikbare verklaringen en stukken over inbraak bij Jacob Sijttes en zijn vrouw.
Verklaringen en stukken: 1793: Inbraak bij Jacob Sijttes en zijn vrouw
Jacob Sijttes, landbouwer te Bergum , in zijn zesenzestigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Toen hij gistermorgen om ongeveer vijf uur uit bed kwam, ontdekte hij dat bij zijn 'Stael'. een blauwe sargien ' Sundrok ' met een overslag ontbrak. Daaraan zaten platte zilveren knopen, gemerkt met een ploeg. Van de kamerdeur ontbrak ook een zwarte sargien rokjas. Van de kelder ontbrak een nieuwe groene damasten hemdrok met een overslag en nieuwe platte zilveren knopen, gemerkt met een paard, van zijn zoon Hendrik.
Verder zegt Jacob Sijttes dat hij geheel niet weet wie deze daad heeft gepleegd. Meer weet hij niet. Na voorlezing sluit en ondertekent hij de verklaring. Bergum, 18 juni 1793. Jacob Sijttes.
Doettie Sijttes, echtgenote van Jacob Sijttes, landbouwer te Bergum, in haar '50ste' levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Gistermorgen om ongeveer vijf uur kwam zij uit bed. Bij haar bed, aangeduid als 'Stael', ontbrak een blauwe sargien hemdrok met overslag en platte zilveren knopen, gemerkt met een ploeg. Een zwarte sargien rokjas ontbrak van de kamerdeur. Van de kelderdeur ontbrak een nieuwe groene damasten hemdrok met overslag en nieuwe platte zilveren knopen met een paard, van haar zoon Hendrik.
Diezelfde dag kreeg Tjitske het trommeltje terug van Tjeerd Pytters. Hij was vijftien jaar en de zoon van de overleden Pytter Tjeerds. Tjeerd woonde bij zijn grootvader Jacob Sytzes, eveneens in Eestrum.
Jacob Uilkes — 2 verhaalpagina’s · beoordeeld verband
Waarschijnlijk dezelfde persoon; beroep verschilt: Jacob Uilkes in Rijperkerk, 1808–1809. In april 1808 noemt Jacob Uilkes zich schuitschipper in Rijperkerk, naar zijn beste weten 44 jaar. In augustus 1809 is Jacob Uilkes veenbaas in Rijperkerk en in zijn 46ste levensjaar. Naam, woonplaats en leeftijdsverloop ondersteunen de koppeling; het verschil in beroepsaanduiding blijft vermeld. De echtgenote wordt alleen in de zaak uit 1809 genoemd.
Jacob Uilkes beschrijft wat uit zijn opengebroken vooronder is verdwenen.
Jacob Uilkes
Jacob Uilkes, schuitschipper, naar zijn beste weten 44 jaar oud en wonend te Rijperkerk, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij afgelopen zaterdagavond, de 2de, met zijn schip te Rijperkerk op het Nieuwland was aangekomen. Hij liet het schip daar liggen en ging weg.
Alle goederen lagen in het vooronder. Het slot waarmee dat was afgesloten, was afgebroken. Hij kon nog niet zeggen wie de braak en diefstal had gepleegd. Hij sloot zijn verklaring na duidelijke voorlezing en ondertekende te Bergum op 5 april 1808. Jacob Uilkes.
Jacob Uilkes in Rijperkerk, 1808–1809
In april 1808 noemt Jacob Uilkes zich schuitschipper in Rijperkerk, naar zijn beste weten 44 jaar. In augustus 1809 is Jacob Uilkes veenbaas in Rijperkerk en in zijn 46ste levensjaar. Naam, woonplaats en leeftijdsverloop ondersteunen de koppeling; het verschil in beroepsaanduiding blijft vermeld. De echtgenote wordt alleen in de zaak uit 1809 genoemd.
Rijperkerk 1809 - De kast van Jacob Uilkes en Ynske Jans
Jacob Uilkes
Jacob Uilkes, veenbaas in Rijperkerk, is in zijn 46ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op 4 augustus om zes uur 's avonds kwam hij uit Leeuwarden thuis. Een ruit was uit het raam bij de voordeur genomen. Waarschijnlijk was daardoor het slot van de gesloten deur losgemaakt en de deur geopend.
De armmoffen met knopen vond hij vandaag rond tien uur terug in een bos onder Rijperkerk van Douwe Willems. Ook was enig zilvergeld verdwenen, waarvan hij het bedrag niet wist. Hij kan met geen enkele zekerheid zeggen wie inbrak en stal. Hij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 5 augustus 1809: Jacob Uilkes.
Ynske Jans, vrouw van veenbaas Jacob Uilkes in Rijperkerk, is in haar 36ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op 4 augustus kwam zij om halfzeven 's avonds van het turven thuis. Bij de voordeur zag zij dat een ruit uit het raam naast de deur was genomen.
Jacob Uilkes in Rijperkerk, 1808–1809
In april 1808 noemt Jacob Uilkes zich schuitschipper in Rijperkerk, naar zijn beste weten 44 jaar. In augustus 1809 is Jacob Uilkes veenbaas in Rijperkerk en in zijn 46ste levensjaar. Naam, woonplaats en leeftijdsverloop ondersteunen de koppeling; het verschil in beroepsaanduiding blijft vermeld. De echtgenote wordt alleen in de zaak uit 1809 genoemd.
Toen het begon te schemeren, ging hij even naar het huis van schoolmeester Jacob van Houten, waar hij ook nog iets te doen had. Terwijl hij daar zat, hoorde hij tweemaal schieten. Omdat de schoolmeester niet thuis was, ging hij direct terug naar het huis van Jurgen Andries. Terwijl hij zijn gereedschap, dat nog buiten lag, opborg, hoorde hij weer tweemaal schieten, dichtbij dat huis. Uit nieuwsgierigheid liep hij om het huis heen om te zien wat er gebeurde. Hij zag niemand, maar wel dat de vrijheidsmuts bij de boom op de grond lag. Overdag, toen hij op het huis van Jurgen het dak aan het dekken was, had de muts nog op de boom gezeten.
Jacob Willems, inwonend bij zijn vader Willem Dirks, meester-schoenmaker te Oostermeer, in zijn 28ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, getuigde dat hij gisterenmorgen had ontdekt dat waren gestolen: een hemd van hemzelf, één van zijn vader en één van zijn vrouw; een witgestreepte borstrok; een grauwe boezelaar of schortdoek; zes roodbonte en één blauwbonte doek; en twee bonte slopen. Hij en zijn vrouw hadden deze de avond ervoor van het bleekveld gehaald, in een tob op de koestal gezet en de achterdeur goed dichtgedaan. Uit de schoenmakerswerkplaats waren bovendien drie paar nieuwe mannenschoenen gestolen, waaronder één paar met de leesten; een paar nieuwe vrouwenmuilen; een paar vrouwenschoenen met ronde zilveren gespen, eigendom van de weduwe van Gerben Jans te Oostermeer, die deze ter reparatie had gebracht; een paar nieuwe kinderschoenen die hersteld moesten worden; een paar messing gespen van oude mannenschoenen; en een bonte buidel. De getuige verklaart dat zij de achterdeur 's morgens hadden gevonden met de klink of grendel los, maar nergens sporen van braak ontdekten. Hij heeft ook geen vermoeden wie de diefstal heeft gepleegd. Omdat hij verder niets wist, beëindigde hij zijn verklaring na voorlezing en ondertekende die te Bergum op 3 december 1767: Jacob Willems.
Wemeltie Pijters, echtgenote van Jacob Willems en samen met hem inwonend bij diens vader, meester-schoenmaker Willem Dirks te Oostermeer, in haar 27ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, getuigde dat zij gisterenmorgen had ontdekt dat uit een tob in het achterhuis bij de koestal waren ontvreemd: een hemd van haarzelf, één van de vader van haar man, een witgestreepte borstrok, zes roodbonte en één blauwbonte doek, een grauwe boezelaar of schortdoekje en twee bonte slopen. Zij had deze de avond ervoor van het bleekveld gehaald en de achterdeur goed gesloten. Verder waren volgens haar man en diens vader ook enkele paren schoenen en muilen uit de schoenmakerswerkplaats verdwenen. Het precieze aantal kon zij niet vaststellen. Zij zei verder dat de achterdeur gisterenmorgen aanstond, zonder op de klink of grendel te zijn. Zij had nergens sporen van braak ontdekt en weet in het geheel niet wie de diefstal heeft gepleegd. Omdat zij verder niets wist, beëindigde zij haar verklaring na voorlezing en ondertekende die te Bergum op 3 december 1767: wemeltie pijters.
Jacob Worp Peijma, huisman te Ternaard , ongeveer 36 jaar oud, verschijnt vrijwillig als getuige en wordt ondervraagd. Hij verklaart dat hij hier in het rechthuis zijn roodschimmelruin met een bles, heeft aangetroffen. Gisteren had hij het paard vermist uit het land bij de bleek aan de Vrouwepoort te Leeuwarden . Hij weet niet wie het paard heeft meegenomen en weet verder niets over deze zaak. Na voorlezing ondertekent hij zijn verklaring te Bergum op 16 juni 1782. In de handtekening staat de naam als "Jakob Worp Peima".
Antje Jochums, de vrouw van Jacob Wouters, wonend aan het overzet te Suawoude, naar haar beste weten in haar 67e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat afgelopen woensdag overdag drie jonge mannen bij haar huis kwamen. Een had zijn haar gebonden; de andere twee waren, voor zover zij zich herinnerde, als boeren gekleed. Zij hadden naar haar herinnering twee geweren en een pols of stok bij zich.
Jacobus Daniels Bruinsma was 27 jaar en werkte in Leeuwarden als timmermansknecht bij stadstimmerman Jan Noteboom. Op 16 mei 1763 ging hij via Rijperkerk naar Kuikhorne om aan een huis te werken. Bij Hardegarijp ontmoette hij een onbekende man.
Bergum , 16 mei 1763. Handtekening: Jacobus Daniels Bruinsma.
Jacobus Daniels Bruinsma
Jacobus Daniels Bruinsma, wonend in Leeuwarden, dient als knecht bij stadstimmerbaas Jan Noteboom. Hij is in zijn 27e levensjaar en opnieuw opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat de sneden die de vreemdeling hem op de 16e van deze maand in zijn doek en de mouw van zijn kamizool had toegebracht, ongeveer één duim lang waren. De sneden in het kamizool waren door de buitenste laag gegaan, maar niet door de voering. Hij had het kamizool en de doek heden meegebracht en aan het gerecht getoond. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende.
Bergum , 18 mei 1763. Handtekening: Jacobus Daniels Bruinsma.
Jacobus Engelsma Mebius — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Dominee Jacobus Engelsma Mebius, predikant in de gemeente Rijperkerk en Tietjerkerrijp, wonend te Rijperkerk, in zijn vijfenveertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zaterdagmorgen 9 februari 1793, even na vier uur, werd hij gewekt door een wolnaaister die die nacht in zijn huis bij de meid sliep. Zij zei dat er aan of bij het huis werd gebroken en dat zij dat al verscheidene keren had gehoord.
Jacobus Engelsma Mebius was predikant van de gereformeerde gemeente van Rijperkerk en Hardegarijp. Hij woonde in de pastorie in Rijperkerk en was in zijn achtenvijftigste levensjaar.
Op zondag 5 december 1756 gingen Gerrijt Jans en de jonge Jacobus Harmens vanuit Oudkerk in een klein vaartuig het water op om vogels te schieten. Twee dagen later werden verschillende inwoners gehoord. Zij vertelden niet allemaal hetzelfde deel van het voorval: Jacobus was erbij toen het geweer afging; Goffe Aukes, Meint Hendriks en Jacob Sijes kwamen pas daarna.
Goffe Aukes in Oudkerk , naar zijn beste weten in zijn 49ste levensjaar, vertelt dat hij afgelopen zondag, kort na twee uur, thuis zat. Hij hoorde Jacobus Harmens voor de deur van Sybe Sijtes roepen dat Gerrijt Jans zichzelf had geschoten en dat zij snel moesten komen helpen.
Meint Hendriks in Oudkerk, naar zijn beste weten in zijn 34ste levensjaar, vertelt dat hij afgelopen zondagmiddag kort na twee uur bij Goffe Aukes zat. Hij hoorde Jacobus Harmens bij Sybe Sijtes aan de deur roepen dat Gerrijt Jans zichzelf had geschoten en dat zij snel moesten komen helpen.
Jacobus Harmens
Verhoor van de gedetineerde Jacobus Harmens. Hij woont in Oudkerk; de leeftijdsformule luidt
Na onderzoek van uw brief en de verklaringen over Gerrijt Jans’ overlijden door een ongeluk hebben wij het volgende besloten. De overledene heeft bij zijn leven tegenover Goffe Aukes, Meint Hendriks en Jacob Sijes verklaard dat de gedetineerde volledig onschuldig was aan het ongeluk. Wij verzoeken en bevelen u uitdrukkelijk Jacobus Harmens uit zijn gevangenschap te ontslaan. Namens de raadsheren van het Hof van Friesland: B. Boscha, Leeuwarden , december 1756.
Douwe Wadman, huisman te Bergum, ongeveer 50 jaar oud, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zaterdag de 25ste was hij 's middags in het Nieuwblaauwhuis, in het huis van Jacobus van Lingen, onder de rechtsmacht van de stad Leeuwarden . Gerben Sikkes kwam daar ook binnen. Er waren meer mensen en er werd gesproken over het feit dat Gerben de dinsdag tevoren bij het boelgoed van Bauwe Tennis te veel had gezegd.
Fokke Gaikema, dorprechter te Bergum, ongeveer 35 jaar oud, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen zaterdag, de 25ste, was hij in het Nieuwblaauwhuis, bij kastelein Jacobus van Lingen onder Leeuwarden. Hij ontmoette daar onder anderen Gerben Sikkes.
Hiltje Willems, vrouw van Jacobus Wiemers, schippersknecht in Ureterp, is in haar 23ste levensjaar. Zij verscheen vrijwillig, werd beëdigd en ondervraagd. Op 29 april kwam zij bij Geert Feijes in Kuikhorne onder Bergum . Zijn vrouw Aaltje Abrahams is haar nicht; Hiltje bleef er slapen.
Jan Tekes woonde bij zijn vader Jake Jabes, boer in Garijp, en was in zijn 35e levensjaar. Na oproeping, beëdiging en ondervraging verklaarde hij het volgende. Hij kende Ruurd Douwes uit Garijp. Volgens Jan was Ruurd al lang niet goed bij zijn verstand en stond hij zo vrijwel algemeen bekend. Al meer dan een jaar had Ruurd zich dikwijls tegenover hem 'uitzinnig' getoond, zowel met buitensporige uitspraken als op andere manieren.
Op de vloer lagen zwavelprikken die eerder op de vensterbank lagen. Het klinkje van het glasraam was verbogen en scheen van buitenaf te zijn opgetild. Jacob leidt daaruit af dat de dief het glasvenster had geopend, daardoor was binnengekomen en weer was vertrokken. Hij heeft dat binnengaan of vertrek niet zelf gezien. Hij weet niet wie deze daad heeft gepleegd en weet verder niets. Na voorlezing ondertekent hij te Bergum op 12 juli 1782. Zijn handtekening luidt "Jakob Klaaes".
Jacob Worp Peijma, huisman te Ternaard , ongeveer 36 jaar oud, verschijnt vrijwillig als getuige en wordt ondervraagd. Hij verklaart dat hij hier in het rechthuis zijn roodschimmelruin met een bles, heeft aangetroffen. Gisteren had hij het paard vermist uit het land bij de bleek aan de Vrouwepoort te Leeuwarden . Hij weet niet wie het paard heeft meegenomen en weet verder niets over deze zaak. Na voorlezing ondertekent hij zijn verklaring te Bergum op 16 juni 1782. In de handtekening staat de naam als "Jakob Worp Peima".
Gerrit Johannes, ongehuwd, momenteel wonend in Buitenpost bij Oeble Beernts,25 jaar oud, verschenen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat hij op de 7 e van deze maand met Oeble Beernts in een chais naar Bergum reed. In het huis van notaris G:Wilhelmij ontving hij van Jalte Oebles, boer te Garijp ,250 caroligulden wegens de verkoop van vierde halvemad hooiland onder Oostermeer . Het geld bestond uit 210. guldenstukken; de rest uit drieguldenstukken en 'Veertien de halven'. Hij stopte 'dertien de halven'. in zijn zak en de rest van het geld in een aparte buidel . Daarna reed hij met Oeble weer weg, nadat zij in het huis van Johs Lodema wat hadden gegeten en gedronken. De getuige had zijn geld toen in de kist van de chais gedaan. Zij kwamen vervolgens bij het Zwartkruis, in het huis van Aldert Pieters, waar zij een borrel dronken. Hij haalde zijn geld tijdelijk uit de chais en gaf het aan de vrouw des huizes in bewaring. Toen zij wilden vertrekken gaf zij hem het geld persoonlijk terug. Hij nam acht gulden uit de buidel en legde de rest weer in de kist van de chais.
Jan Albert..., kastelein te Oenkerk , in zijn 43ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Maandagochtend de 15de klopte iemand hem uit bed; degene die klopte, zei dat er twee blauwblessige paarden op de weg rondliepen. Eén had achter in het rechterbeen een gat dat sterk bloedde. Jan werd gevraagd te komen en het dier onder te brengen, omdat men vreesde dat het zonder snelle hulp zou doodbloeden. Hij stond meteen op en ging erheen. Andries Rinses was daar al bij de paarden. Jan vond de toestand van het gewonde paard zoals hem was verteld.
Jan Alberts — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Fedde Jans vindt een klein kind in het water; zijn vader Jan Alberts waarschuwt de politie.
Jan Alberts
Jan Alberts, schuitmaker bij de Dam in Bergum , is in zijn 61ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij dat zijn zoon Fedde Jans gisteren, 6 mei, omstreeks twaalf uur een praam wilde halen uit de Bergumer schipsloot die langs de tuin loopt.
Zijn zoon ontdekte een klein kind dat in de vaart dreef en legde het op de wal. Jan ging erbij kijken en gaf onmiddellijk kennis aan de politie. Op aanwijzing van de politie werd het kind geborgen. Hij weet verder niets. Na voorlezing ondertekent hij op 7 mei 1808 in Bergum: Jan Alberts.
Fedde Jans, zoon van schuitmaker Jan Alberts bij de Dam in Bergum, woont bij zijn vader en is in zijn 17de levensjaar. Na oproeping en verhoor verklaart Fedde Jans dat hij gisteren, 6 mei, omstreeks twaalf uur 's middags een praam wilde halen uit de Bergumer schipsloot die langs de scheepshelling en tuin van zijn vader loopt.
Verder wist Jan niets van de hele zaak. Hij sloot en ondertekende zijn verklaring na voorlezing. Bergum , 22 juni 1795. Jan Alberts.
Terwijl hij bij het paard stond, kwam Jan Alberts kort daarna bij hem. Samen brachten zij de paarden naar Jans stal en stuurden iemand om smid Sijtze Harmens uit Oudkerk te halen. Intussen onderzochten zij of ze iets konden vinden waaraan het dier zich kon hebben verwond, maar zij ontdekten niets.
Jan Alles woont op Kollumerzwaag Westeinde en is in zijn 25e levensjaar. Hij wordt vastgehouden. Zijn verklaring wordt opgenomen. Deze ochtend was hij met Folkert Wybes, Willem Jans en Tjipke Jans op pad gegaan om waterwilg te zoeken. Zij wilden die gebruiken voor het binden van 'Sand Schrobbers'.
Folkert Wybes woont onder Kollumerzwaag Westeinde en is naar zijn beste weten 31 a 32 jaar oud. Hij wordt vastgehouden, ondervraagd en geconfronteerd met de afgelegde verklaringen. Deze ochtend was hij met Jan Alles, Willem Jans en Tjipke Jans op pad gegaan om waterwilgen af te snijden.
Na onderzoek van uw brief en de meegestuurde verklaringen en bekentenissen, afgenomen ten bezware van Jan Alles, Folkert Wybes, Willem Jans en Tjipke Jans, die nu allen bij u worden vastgehouden wegens de gepleegde diefstal, hebben wij besloten u te verzoeken en ambtshalve te bevelen de vier genoemde vastgehouden personen door de dienaren van uw gerecht naar het gedemolieerde Blokhuis te laten overbrengen.
Antje Jans, jonge dochter in haar 16de levensjaar, woont bij haar moeder Dieuwke Harkes, weduwe van Jan Andrijs en inmiddels hertrouwd met Douwe Willems, huislieden in Rijperkerk. Zij werd opgeroepen en ondervraagd. Op de morgen van 16 april stond zij iets vóór zes uur op. Toen zij het buitenvenster van de kamer opende, merkte zij dat aan een hoek van de keuken een loden pijp met opvangbak was weggenomen.
Hij reisde met Jan Arjens meteen naar Bergum . Daar vonden zij het paard op de markt. Volgens wat werd gezegd had Anne Sipkes van Oudehoof het voor achtentwintig carolusguldens aan koopman Gerrijt Klaases te Stapert verkocht. Kornelis wist zeer goed dat de ruin aan zijn werkgeefster toebehoorde en eiste het daarom terug. Anne Sipkes bracht het paard op bevel van het gerecht naar het gerechtshuis .
Jan Arjens
Jan Arjens, ongehuwd en woonachtig onder Oudehoof in Groningen, was in zijn zesendertigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij die ochtend met Cornelis Engberts, knecht bij Beerentje Rickers, weduwe van Pijtter Cornelis op de Ham onder Aduwart, naar Bergum was gereden om de zesjarige ruin te zoeken die die ochtend uit het land van de weduwe vermist bleek.
Jan Arjens was enigszins verwant aan de weduwe van Pijtter Cornelis. Zijn verklaring werd te Bergum op 17 september 1764 gesloten en ondertekend.
Jan Atses woonde als ongehuwde zoon bij zijn vader Atse Oebles, boer in Garijp. Hij was naar zijn beste weten in zijn 36ste levensjaar. Op vrijdagochtend 15 februari ging hij samen met de knecht Sypke Pijtters naar het lytshuis , een bijgebouw dat iets ten zuiden van hun gewone woonhuis stond.
Jan Beens, knecht bij Sijtze Wijtzes, landbouwer te Hardegarijp, in zijn vijfentwintigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. In de nacht van zaterdag 26 op zondag 27 januari 1793, omstreeks één uur, kwam hij uit de buurt van Hardegarijp. Voor zich zag hij een grote, vrij zware man lopen. Diens zachte tred en gebrekkige kleding wekten kwade achterdocht bij hem. Hij nam zijn gespen van zijn schoenen en haalde de man in naast het huis van de weduwe van wagenmaker Sijtze, van wie het patroniem niet is ingevuld.
Verder weet hij niets. Hij sluit zijn verklaring na voorlezing en ondertekent die. Bergum, 4 februari 1793. Jan Beens.
Jan Beernt Hugink, inwonend als knecht bij Geert Jans, meester linnenwever te Garijp, ongeveer achttien jaar, werd opgeroepen en ondervraagd. Hij werd wegens zijn minderjarigheid niet beëdigd. Hij verklaarde dat hij op de vijftiende van deze maand tussen zes en zeven uur 's avonds met Geert Jans, diens vrouw en de andere knecht in de kamer zat. De vrouw van Geert Jans hoorde gestommel in de winkel. Ongeveer een halfuur later ging zij daarheen en riep dat het houten venster openstond. Jan had dat die middag op de haak gedaan. Toen ontdekten zij dat een stuk doek van ongeveer 34 à 35 ellen van het weefgetouw was afgesneden en gestolen. Jan wist niet wie de diefstal had gepleegd.
Jan Beernt Hugink sloot zijn verklaring na voorlezing en zette zijn eigen merk, Bergum, 18 januari 1760. De grietman als commissaris en de beëdigde klerk bevestigden de opname.
Jan Bergsma, schoolmeester in Veenwouden, in zijn 28ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigt dat hij gisteravond van de Bergumer markt naar het Huis ter Heide liep. Omstreeks negen uur stond hij bij 'de Sluisje' voor de herberg bij het Huis ter Heide. Doede Egberts, schipper uit Veenwouden, kwam uit de herberg en liep naar een kraam. De getuige ging, hem dadelijk volgend, naar dezelfde kraam. Hij zag Johannes Pijtters, die nu gevangen zit, onmiddellijk ook naar de kraam gaan. Meteen daarop hoorde hij Doede Egberts roepen:
Jan Bouwes, arbeider in Bergum en ongeveer dertig jaar oud, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat hij gisteren na de middag met de twee knechten van Sybren Douma op diens land onder Gaastmaburen gras stond te maaien. Zij roken opnieuw de stank die zij ook de dag ervoor hadden geroken en besloten verder te onderzoeken wat daarvan de oorzaak kon zijn. Zij vonden een plek met neergetrapt gras en stukken van een sterke zeisensteel. Niet ver daarvandaan lag een kromgebogen of kromgeslagen zeis met haar eraan dat menselijk haar leek te zijn. Iets verderop in de sloot vonden zij eerst een hoed en daarna een dood lichaam, gekleed als een man. Naar zijn kleding leek het om een vreemdeling of een hannekemaaier te gaan. Het lichaam was bij de hals geheel vergaan. De kleur van de kleding was vrijwel niet meer te herkennen. De afgrijselijke stank schrikte Jan en zijn makkers af om alles nauwkeurig te onderzoeken. Wel zagen zij bij de dode een draagzak, een tondeldoos en de strijkstok van de zeis liggen. Volgens zijn beste schatting lag het lichaam ongeveer vijfentwintig passen ten zuiden van de Zomerweg in de sloot. Zij hebben Sybren Douma onmiddellijk van de vondst op de hoogte gesteld. Jan weet verder niets hierover, besluit na voorlezing en ondertekent eigenhandig. Opgemaakt in Bergum , 7 augustus 1783. Jan Bouwes.
Elke Melles, knecht bij Sybren Douma, huisman op Gaastmaburen, is in zijn tweeëntwintigste levensjaar. Hij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat hij gisteren met de andere knecht van Sybren Douma en de arbeider Jan Bouwes gras maaide op Douma's perceel onder Gaastmaburen. Zij roken opnieuw de sterke stank die zij de dag ervoor ook hadden geroken en onderzochten vervolgens wat het kon zijn. Zij vonden een plek met neergetrapt gras. Daarin lagen verschillende stukken van een sterke zeisensteel. Niet ver daarvandaan lag een kromgebogen zeis waaraan haar zat dat menselijk haar leek. Vervolgens zagen zij in de sloot een hoed en een dood lichaam dat als een man gekleed was. Naar hun gedachte was het een vreemdeling of hannekemaaier. De kleding leek blauw te zijn geweest en was vrijwel niet meer te herkennen. Elke meende dat er aan de voeten witgrijze kousen zaten. Bij het lichaam lagen een draagzak, een strijkstok van een zeis en een tondeldoosje . Verder zei hij dat zij het genoemde lichaam in de sloot ongeveer, of ruim, vijfentwintig passen ten zuiden van de Zomerweg hadden gevonden. Vanwege de verschrikkelijke stank bij de dode hadden zij het lichaam niet onderzocht. Zij hadden hun broodheer van de gebeurtenis op de hoogte gesteld. Elke weet verder niets, besluit zijn verklaring na voorlezing en ondertekent eigenhandig. Opgemaakt in Bergum, 7 augustus 1783. Elke Melles.
Andries Feddriks, knecht bij Sybren Douma, huisman op Gaastmaburen, is in zijn twintigste levensjaar. Hij is opgeroepen en ondervraagd. Hij verklaart dat hij gisteren tegen de avond met de andere knecht van Sybren Douma en de arbeider Jan Bouwes op Douma's land onder Gaastmaburen gras maaide. Zij roken opnieuw de sterke stank die zij de dag ervoor ook hadden geroken en besloten de oorzaak te onderzoeken. Zij vonden een hele plek met neergetrapt gras. Daar lag een sterke zeisensteel, in kleine stukjes gebroken. Aan de slootkant vonden zij een kromgebogen zeis met haar eraan dat menselijk haar leek. Verder vonden zij in de sloot een hoed en een dood lichaam dat als een man gekleed was en dat naar zijn kleding een vreemdeling of een hannekemaaier leek te zijn. De kleding, die blauw leek, was helemaal versleten. De dode droeg witgrijze kousen aan de voeten. Bij hem lagen een draagzak, een strijkstok en een tondeldoosje. Andries zegt verder dat zij het lichaam in de sloot ongeveer, of ruim, vijfentwintig passen ten zuiden van de Zomerweg hadden gevonden. Door de verschrikkelijke stank hadden zij niets aan het lichaam of van zijn bezittingen onderzocht. Zij hadden hun broodheer over het voorval ingelicht. Verder weet hij niets. Hij besluit zijn verklaring na voorlezing en tekent met zijn handmerk . Opgemaakt in Bergum, 7 augustus 1783. Bij het kruis staat dat het Andries Feddriks' eigenhandig geplaatste merk is.
Jan Claas — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Jeltie Klaases, vrouw van de Bergumer boer Jan Claas, in haar veertigste levensjaar, verklaart na beëdiging: Op de dertiende misten wij onze bruine blesmerrie uit de Bergumer Meentskaar. Wij zochten daar en vervolgens... maar konden haar nergens vinden. Er werd ons verteld dat ons paard dood lag op de Tioegen of vooraan in het meer. Gistermorgen hoorde ik van Claas Claases' vrouw dat Trijntje Cornelis, vrouw van Egbert Eelses, op de dertiende een paardenhuid bij Jelle Feijes uit Eestrum had verkocht of beleend. Ik reisde gisteren daarheen. Jelle vertelde dat hij op 13 juni van Trijntje een paardenhuid voor acht stuivers had gekregen. Toen hij mij die toonde, zag ik aan... dat dit de huid van ons vermiste paard was.
Hendrikje Dirks, dochter van arbeider Dirk Botes op het Hooghiem onder Hardegarijp, woont bij hem en is in haar twintigste levensjaar. Zij werd opgeroepen en ondervraagd. Op 13 januari 's avonds waren bij haar en haar vader onder anderen Antje Lieuwes, Jan Claas en Anke Ytzes, allen uit Veenwouden.
Jan Claases en zijn vrouw Jeltie herkenden een paardenhuid als die van hun vermiste merrie. Benne Claases, Egber Eelses en Trijntje Cornelis vertelden ieder hoe zij bij het villen en verkopen van een dood paard betrokken waren.
Jan Claases
Jan Claases (in modern Nederlands):
Jan Claases, boer in Bergum , ongeveer drie en vijftig jaar, verklaart na beëdiging: Op de tiende van deze maand, kort na zes uur in de avond, dreef mijn zoon mijn bruine blesmerrie naar de Bergumer Meentskaar om daar te grazen. Op de dertiende wilde ik het paard naar huis halen. Ik ging naar de Meentskaar en andere plaatsen, maar kon niet te weten komen waar het gebleven was.... Op de veertiende, in de avond, werd mij verteld dat mijn paard dood lag op de Tioegen of even in het meer.
Verder is op 12 april van dit jaar mijn varken gestorven. Ik noch mijn huisgenoten had het dier bonen gegeven. Verder kan ik niets zeggen. Ik bekrachtig mijn voorgelezen verklaring. Bergum , 16 juni 1740, Jan Claases.
Wanneer ik iets hoor over een ander paard en het gebruiken daarvan, denk ik aan het paard van Jan Claases in plaats van dat van Binne Claases. Het paard ligt nog in Eestrum. Verder kan ik niets zeggen. Ik bekrachtig mijn voorgelezen verklaring met mijn handmerk . Bergum , 17 juni 1740, Trijntje Cornelis.
Jan Claasje wordt genoemd.... De daders worden hier als onbekend aangeduid.
Jan Clases — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Jan Hendriks, 33 jaar oud, verklaarde dat hij op de terugweg van Suameer iets voor zeven uur bij Jan Clases in de buurt van Garijp was gestopt om een boodschap te doen. Tjitske liep door naar huis. Jan kwam ongeveer een halfuur na haar binnen. Zij vertelde hem wat ze had gevonden. Zelf zag hij daarna eveneens de drie ontbrekende kelderroeden, de opengebroken deur en de geforceerde sloten.
Na lezing van uw brief en de bijgevoegde verklaring van de opgesloten Jan Clases hebben wij die niet voldoende bevonden om hem te laten overbrengen. Daarom verzoeken wij u en bevelen wij u ambtshalve de genoemde Jan Clases uit zijn opsluiting te ontslaan.
Jan Cornelis — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Sije Durks, in zijn 23ste levensjaar, boerenknecht bij de weduwe van Jan Cornelis aan de Zomerweg onder Bergum, verklaarde onder ede dat hij op de twaalfde omstreeks twaalf uur 's middags in hun land achter het huis kwam. Er ontbrak een zwart schaap. Het was van hem en had daar met nog vijf van hun schapen gelopen.
Philip Pytters, in zijn 22ste levensjaar, boerenknecht bij Douwe Rinses aan de Zomerweg onder Hardegarijp, naast de weduwe van Jan Cornelis, verklaarde onder ede dat op maandag de twaalfde omstreeks twaalf uur Sije Durks bij hem thuis kwam. Die was boerenknecht bij de weduwe van Jan Cornelis en vertelde dat hij een zwart schaap miste. Dat liep op het land waar Douwe Rinses ook zijn schapen had.
Die ging ook om voor de resten te zorgen. De getuige had hun genoemde restanten bij de weduwe van Jan Cornelis. Verder wist hij van het gebeurde.
Douwe Rinses, in zijn 66ste levensjaar, wonend aan de Zomerweg onder Hardegarijp, verklaarde onder ede dat op de twaalfde omstreeks twaalf uur Sije Durks bij hem thuis kwam. Die was boerenknecht bij de weduwe van Jan Cornelis aan de Zomerweg onder Bergum. Hij zei dat hij een zwart schaap miste uit het land waarin ook de schapen van de getuige liepen.
De getuige stuurde zijn knecht meteen met de knecht van de weduwe van Jan Cornelis naar dat land. Zij ontdekten dat twee van zijn schapen ontbraken. nadat hij van het voorval had gehoord zelf daarheen ging.
Hardegarijp 1811 - Jan Cornelis en Marten Dirks over de mesverwonding
Jan Cornelis
Jan Cornelis is boerenknecht bij landbouwer Gerrijt Mients onder Dantumadeel, bij het klooster van Veenwouden . Hij is een jongeling in zijn zeventiende levensjaar. Hij verscheen en werd ondervraagd. Op 13 januari rond acht uur 's avonds kwam hij met Pytter Lieuwes, eveneens ongehuwd en wonend in Veenwouden, bij arbeider Dirk Botes op het Hooghiem onder Hardegarijp .
Daarna kwamen Pytter Lieuwes en Jan Cornelis bij hen binnen. Volgens Hendrikje zei Jan dat hij gesneden of gestoken was, maar niet wist te zeggen wie dat had gedaan. Jan en Pytter vertrokken meteen weer met de genoemde personen. Zij weet niet waarheen.
Marten Dirks, zoon van arbeider Dirk Botes op het Hooghiem onder Hardegarijp, woont bij zijn vader en is in zijn zestiende levensjaar. Hij verklaarde dat Jan Cornelis en Pytter Lieuwes op 13 januari rond acht uur 's avonds bij hem thuis kwamen. Hij wilde hen niet binnen hebben.
Aatje Dirks, echtgenote van Hendrik Douwes, wonend te Oenkerk, vierenvijftig jaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandagmorgen kwam haar dochter Grietje Hendriks terug uit Giekerk . Zij vertelde dat zij bij Eeltje Gosses' huis de onderdeur open had gezien. Op de heenweg had ze dat al gezien; op de terugweg was ze even naar binnen gegaan en had ze gezien dat het kabinet openstond. Daarvan was zij zeer ontsteld en meteen teruggelopen. Op dat bericht ging Aatje direct naar haar buurvrouw Trijntje Jens en vertelde het haar. Trijntje ging met haar naar Jan Jens Croese's huis. Daar troffen zij diens vrouw Goutske Hinnes en Rinske Hinnes, vrouw van Alle Jijgens. Met hun vieren gingen zij naar Eeltje Gosses' huis. De onderdeur stond open. Zij gingen even binnen en zagen dat alles in wanorde was. Daarna keerden zij terug en stuurden Grietje om dorprechter Lauerman te halen terwijl zij samen teruggingen naar Jan Croese's huis om op hem te wachten. Daarna gingen allen met de dorprechter opnieuw naar Eeltje Gosses' huis. De scharnierbanden van de onderdeur waren los, een kabinetdeur stond binnen op de grond, de kroon van het kabinet lag op de vloer en enkele stenen koppen stonden op de grond. Zij gaven de goederen uit het kabinet, die ondersteboven lagen, op aan de dorprechter; hij schreef ze op. Er was ook een damasten hemdrok bij waarvan de knopen afgesneden waren. Daarna gingen zij weg en deed de dorprechter de deur zo goed mogelijk dicht. Meer weet zij niet van de zaak. Na voorlezing sloot zij haar verklaring af en plaatste haar merk. Bergum, 8 december 1794. Eigen merk van Aatje Dirks.
Trijntje Jens, echtgenote van Willem Pieters, in haar 55ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandag, de eerste van deze maand, kwam Aatje Dirks, vrouw van Hendrik Douwes, bij haar. Aatje vertelde dat haar dochter Grietje haar had gezegd dat zij de onderdeur van Eeltje Gosses' huis open had gevonden en ook even naar binnen was geweest en had gezien dat de zaken daar niet in orde waren. Trijntje ging daarna met Aatje naar Jan Croese's huis. Daar vonden zij Goutske en Rinske Hinnes, echtgenotes van Jan Croese en Alle Jijgens. Allen gingen gezamenlijk naar Eeltje Gosses' huis. Zij vonden de onderdeur open, gingen vluchtig binnen en zagen dat de zaken niet in orde waren. Ze keerden terug en stuurden Hendrik Douwes' dochter om de dorprechter te halen. Zelf gingen zij naar Jan Croese's huis om op hem te wachten. Toen hij kwam, gingen zij samen terug naar Eeltje Gosses' huis. Ze zagen dat de scharnierbanden van de onderdeur los waren, dat een kabinetdeur eraf was en op de grond stond, dat de kroon op de vloer lag en dat enkele stenen koppen op de grond stonden. In het kabinet lag alles ondersteboven. Zij gaven de goederen op aan de dorprechter en hij tekende ze op. Daarna gingen ze samen weg en maakte de dorprechter de deur weer enigszins dicht. Meer wist zij er niet van; zij sloot daarmee haar verklaring na voorlezing en ondertekende die. Bergum, 8 december 1794. Handtekening: tryntye yans. Aldus verklaard voor de commissaris en secretaris te Bergum op 8 december 1794. Twee handtekeningen H. B. Sminia. In de marge: geen beschikking ontvangen.
Toen de weduwe hem de speld aanreikte, zag de getuige dat Sijbren een mes in de ene hand had. Hij schoot onmiddellijk op haar af, greep haar bij het hoofd en stak geweldig naar haar, zonder een lichaamsdeel te ontzien. Zij weerde dat telkens met haar handen af. De getuige en de twee andere getuigen vluchtten eerst voor Sijbrens woede. De getuige keerde terug en pakte de hartvanger van assistent Jan Daniels uit Rinsumageest , die op tafel lag. Om zijn werkgeefster te ontzetten sloeg hij daarmee op Sijbren, waar hij hem maar raken kon. De hartvanger zat toen nog in de schede. Door het slaan raakte hij uiteindelijk uit de schede. De getuige bracht Sijbren een wond aan zijn arm, een kneuzing aan zijn hoofd en een sneetje aan zijn hand toe. Sijbren zei toen: "Nu is het goed," en vluchtte.
Ook buren en dorpsgenoten kochten veel kleine posten. Namen als Folkert Fennema, Sake Antonides, Age Fokkema, Jan de Jager, Pals Kingma, Djoerd Douma, Sijtse Kloosterman, Pieter van Manen, Jan Pompstra en anderen keren telkens terug. Zij kochten soms kleine huisraad, soms gereedschap, soms vee of grotere posten.
Jan Olpherts joeg Jacob Krul uit zijn huis. Albert ging vervolgens naar het huis van Jan de Mol, eveneens in Bergum, om een kopje koffie te drinken.
Jan de Mol pakt een stok
Jan de Mol nam een stok en joeg Jacob Krul de deur uit. Albert ging daarna achter de anderen aan. In deze fase van de gebeurtenissen kreeg Albert onverwacht een snee aan de linkerkant van zijn gezicht.
Jan Dirks — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Sybren Rommerts was boer op de Heidstreek onder Bergum en in zijn 59ste levensjaar. Zijn vrouw Tyttje Jans was ongeveer 55 jaar. Op zaterdag 3 december 1803, omstreeks acht uur in de avond, kwam een vrouw aan hun deur. Zij noemde zich Aaltie Jans, zei uit Leeuwarden te komen en vertelde dat zij ongeveer acht dagen eerder uit die stad was vertrokken. Zij noemde zich een dochter van Jan Dirks, een sjouwer in Leeuwarden, en wilde naar Groningerland reizen. Sybren vertelde dat zij Cornelis Jans en diens vrouw in Groningen noemde. Waar zij daar woonden, wist hij niet.
Tyttje Jans was de vrouw van Sybren Rommerts, woonde op de Heidstreek en was ongeveer 55 jaar. Zij verklaarde dat Aaltie Jans op zaterdagavond 3 december omstreeks acht uur bij hen kwam. De vrouw noemde zich een dochter van de Leeuwarder sjouwer Jan Dirks. Zij zei ongeveer acht dagen eerder uit Leeuwarden te zijn vertrokken en naar Groningerland te reizen.
Jan Dirks, boer te Suawoude, in zijn 57e of 58e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij afgelopen woensdag drie personen in het veld had gezien. Omdat hij minstens ongeveer driehonderd passen van hen af was, kon hij hen niet onderscheiden. Hij vermoedde wel dat het jagers waren, maar door de grote afstand kon hij zelfs niet zien of zij geweren of ander gereedschap bij zich hadden. Hij had hen daarna niet meer gezien.
's Avonds tegen de schemering stond hij bij de toonbank in het huis van Jurgen Andries om goederen te kopen. Hij hoorde tweemaal schieten, waarop snel nog twee schoten volgden. Het schieten was dichtbij, maar hij was daardoor niet onmiddellijk naar buiten gegaan. Nadat hij de gekochte goederen had ontvangen, ging hij ermee naar huis. Toen zag hij dat de muts van de vrijheidsboom bij de boom op de grond lag. Hij had de muts niet in handen gehad en wist niet hoe zij van de boom was geraakt. Hij wist verder niets. Na voorlezing beëindigde en ondertekende hij zijn verklaring te Bergum op 23 oktober 1795. Handtekening: Jan Dirks.
Engbert noemde als andere werkplekken Lutjegast, het huis van een oudere weduwe, die in de verklaring mogelijk Nettmeel heet, Jan Ebbels in Opende en het bedrijf van Rener Sytses, boer onder Bergum. Hij zei dat hij tussentijds niet van zijn werk was weggebleven.
Van Hattum, Gerrit en Harm Geerts is de vlucht nog verder te volgen. Zij pikten in het riviertje de Potmarge eerst een praam . Daarna stapten zij aan boord van het vrachtschip van Gauke Bijls, een 17-jarige jongen uit Dronrijp . Ook de 44-jarige knecht Jan Edses was aan boord.
Samen met Sjoerd Wijttes, Jan Eijters en Eijtter Arkes was hij eigenaar van een kooi onder Rijperkerk , met de bomen en beplanting daarop. Van tijd tot tijd hadden zij vastgesteld dat buiten hun weten de beplanting in en om de kooi aanzienlijk werd vernield, afgehakt en afgesneden. Sijmen wist niet wie dat deed.
Jan Eijters waarschuwt de dorpsrechter
Jan Eijters is veenbaas te Oenkerk en ongeveer negenendertig jaar oud. Hij wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Met Sijmen Popkes, Eijtter Arkes en Sjoerd Wijttes was hij eigenaar van de kooi met bomen en beplanting onder Rijperkerk.
Bergum 1792: Jan Feijes over een avond in de Nieuwstad
Verklaringen en stukken: 1792: Jan Feijes over een avond in de Nieuwstad
Jan Feijes, turfschipper uit Berlikum , lag nu met zijn schip ingevroren bij Bergumerdam. Naar zijn beste weten was hij 56 à 57 jaar oud. Hij was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd.
Geeske woonde op de Nieuwstad in Bergum. Zij verklaarde naar aanleiding van de verklaring van Jan Feijes het volgende.
Volgens Geeske zei Jan Feijes dat hij die weduwe als zijn wettige vrouw, 'in eigendom', wilde hebben, wat het ook mocht kosten. Hij zei dit met tranen in zijn ogen. Hij voegde eraan toe dat dit 'uit zijn boodschap' was; de strekking van die woorden is niet zeker. Kort daarna ging hij weg met de aardappelen onder zijn arm met de mededeling dat hij nog koffiebonen ging halen en daarna aan boord zou gaan. Hij kwam echter snel met de weduwe terug. Toen liet hij weer jenever, koffie en koek halen om haar nog eens te trakteren. Zij gebruikten dit samen. Het gezelschap bleef tot in de avond bijeen. Geeske kon niet precies zeggen tot hoe laat. Zij wist wel zeker dat Jan eerst wegging en dat de weduwe toen nog bij haar in huis bleef.
Naar aanleiding van Jan Feijes' verklaring vertelde Eijse dat hij op 31 december 1791 vóór de middag, omstreeks half twaalf, thuiskwam met Hen drik Sijbes, gewoonlijk Storm genoemd. Daar trof hij Jan Feijes aan en de weduwe die schuin tegenover het huis woonde. Zij zaten met Geeske Pieters bij een zoopje jenever. Eijse en Hendrik Sijbes dronken mee.
Intussen gingen de anderen een bijl, een tang en een 'leppe' uit het klooster halen. Leppe is hier de bronterm voor een stuk gereedschap en is niet nader geduid. Jan had dat gereedschap daar voor houtkappen gebruikt. Toen zij bij Geeske terugkwamen, verbaasden zij zich zeer dat zij Jan Feijes en de weduwe daar weer aantroffen. Zij hadden gedacht dat Jan allang aan boord was.
De bron schrijft hier van boord; het advies om naar boord te gaan wordt niet stilzwijgend in dit citaat gezet. Jan antwoordde dat hij zin had in de weduwe en haar wilde hebben. Eijse raadde hem aan zich daar weer van te onthouden; het betreffende werkwoord in de bron is moeilijk te duiden. Jan wilde eerst nog koffie en een zoopje. In de tekst staat daarna dat hij vertrok. Uiteindelijk hadden Eijse, Jan en Hendrik hem een eind op weg gebracht. Omdat zij zagen dat Jan Feijes wat dronken was, nam Jan Snaar het op zich hem aan boord te brengen.
Daarna begint de verklaring van Jan Harmens, arbeider op de Nieuwstad in Bergum, in zijn 44ste levensjaar. Naar aanleiding van de verklaring van Jan Feijes zei hij dat hij zaterdag 31 december 1791 omstreeks twaalf uur 's middags bij Geeske Pieters was binnengeroepen.
Binnen vond hij Eijse Hogeveen, Hendrik Sijbes en de genoemde schipper Jan Feijes, die hij niet kende. Zij zaten samen jenever te drinken. Jan Harmens nam daaraan deel totdat het eten klaar was. Daarna gingen Eijse, Hendrik, Jan Feijes en Geeske Jans aan tafel zitten. Die laatste naamvorm staat zo in deze passage. Jan Harmens bleef intussen in de hoek bij het vuur zitten. Na het eten werd er weer jenever gekocht. Ook Jan Harmens betaalde zijn aandeel. Terwijl dit gebeurde, kwam de weduwe van Banke Rijkles binnen. Zij ging bij Jan Feijes zitten. Hij zei dat hij met haar wilde trouwen en probeerde haar met tranen in zijn ogen over te halen.
Omstreeks vijf uur gingen Jan Harmens, Eijse, Hendrik en Jan Feijes weg. De weduwe was kort tevoren al vertrokken. Jan Feijes beloofde de anderen dat hij meteen naar zijn schip zou gaan zodra hij koffiebonen had gekocht. In die veronderstelling gingen de andere drie naar het klooster om het gereedschap te halen dat Jan Harmens voor houtkappen had gebruikt.
Toen Jan Harmens en Eijse thuiskwamen, keken zij vreemd op: Jan Feijes en de weduwe zaten weer bij Geeske Pieters. Hendrik was naar zijn eigen huis gegaan. Er werd opnieuw jenever gekocht. Het samenzijn duurde tot omstreeks tien uur.
Toen Jan Feijes vertrok, zagen zij dat hij wat dronken was. Zij liepen op enige afstand achter hem aan om te zorgen dat hij onderweg geen ongeluk zou krijgen. Jan viel. Jan Harmens en Eijse hielpen hem overeind en ondersteunden hem. Jan Harmens bracht hem vervolgens alleen aan boord en droeg hem aan zijn dochtertje over. Daarna ging hij weer weg. Hij wist niet dat Jan Feijes enig ongeval of ongemak was overkomen, en ook niet waar diens geld was gebleven. Verder wist hij niets van het hele voorval. Na voorlezing beëindigde hij zijn verklaring en ondertekende die. Bergum, 9 januari 1792.
Daarna begint de verklaring van Hendrik Sijbes, arbeider, wonend in de Buren in Bergum. Naar zijn beste weten was hij in zijn 33ste levensjaar. Naar aanleiding van Jan Feijes' verklaring zei hij dat hij op 31 december 1791 omstreeks tien uur 's morgens met Eijse bij Geeske Pieters was binnengekomen.
Daar trof hij Jan Feijes aan, die hij niet kende, en de weduwe van Banke Rijkles. Terwijl hij en Eijse bij die weduwe hadden gezeten om vlierhout te kopen, was zij door een meisje van Geeske voor koffie uitgenodigd. Deze mensen zouden samen koffie drinken. Hendrik en Eijse dronken mee.
Na de koffie gaf Jan Feijes jenever. De anderen deden dat ook op hun beurt. Hendrik wilde naar huis om te eten, maar op aandringen dat hij mocht mee-eten, bleef hij zitten totdat het eten gereed was. Hendrik ging toen aan tafel met Jan Feijes, Eijse Hogeveen, Geeske Pieters en haar kinderen en at mee. De weduwe was toen al weg. Jan Harmens bleef in de hoek bij het vuur zitten.
Na het eten werd weer jenever gedronken. Dit duurde tot omstreeks vijf uur. Toen gingen Hendrik, Eijse, Jan Harmens en Jan Feijes samen naar buiten. Jan Feijes liep van hen weg om koffiebonen te kopen, die hij mee naar zijn schip wilde nemen. Hendrik liep met Eijse en Jan Harmens verder tot aan de Lijkweg; zij zouden gereedschap halen. Daarna had Hendrik hen niet meer gehoord of gezien. Hij kon dus niets zeggen over wat nadien was gebeurd.
Trijntjes vader Jan Feitses vertelde dat zij op 2 november bij hem kwam en om onderdak vroeg omdat zij bij haar man niet veilig was. Hij kende de moeilijkheden in het huwelijk en wilde haar helpen. Eppinga's dochter bracht later medicijnen en een briefje naar zijn huis. Ook hij gaf het briefje aan het gerecht. Het kreeg het merk B.
Folke Jans, ongehuwd, woont in Oostermeer op het Witveen in het huis dat Jorike Deddes toebehoort. Hij is in zijn tweeëndertigste levensjaar. Hij was opgeroepen, ondervraagd en beëdigd volgens het formulier van de mennonieten . Hij verklaarde dat hij op de vijftiende van deze maand omstreeks zes uur 's morgens zijn huis verliet om haver voor zijn vader Jan Folkes te snijden of maaien ('Sigten'). Hij had de vensters, zowel houten luiken als glazen vensters, van binnen allemaal goed gesloten, alsmede de deuren van binnen op de grendel gezet. De deur waardoor hij gewoonlijk naar buiten ging, had hij op slot gedaan. Toen hij diezelfde ochtend omstreeks tien uur thuiskwam, zag hij dat er een stuk uit het buitenste houten venster was gebroken en dat vier ruiten van het glazen venster waren stukgeslagen.
Hendrik Jans, inwonend bij zijn vader Jan Folkes in Oostermeer op het Witveen, ruim veertien jaar oud, was opgeroepen en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij op de vijftiende van deze maand met zijn broer Folke Jans haver op het land van hun vader had gesneden of gemaaid. Daarna ging hij met Folke naar diens gehuurde huis, omstreeks tien uur 's morgens.
Op 23 december 1792 was er in de herberg van Auke Alles te Hardegarijp een loterij van bollen, weggen, koek en andere etenswaren. Daarbij waren onder anderen Geert Alberts, Hattum Alberts, Jan Fransen, Hendrik Clazes, Minne Franses, Albert Melles, Tijs Cornelis, Vroukje Jelles en Pieter Beens aanwezig.
Op 16 december 1767 kwam tegen vijf uur 's avonds een reiziger bij boer Hedser Douma op Gaastmaburen onder Hardegarijp . Hij droeg een bundel handschrobbers bij zich, zei Jan Fransens te heten en vroeg of hij er de nacht mocht doorbrengen.
Fooke Hendriks, knecht bij boer Hedser Douma op Gaastmaburen onder Hardegarijp, in zijn 27ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat gisterenavond omstreeks vijf uur een persoon met handschrobbers bij het huis van zijn boer kwam en vroeg daar de nacht te mogen doorbrengen. Zijn boer stond dat toe en nam hem in huis. Die persoon werd in het achterhuis toegelaten. Volgens eigen zeggen heette hij Jan Fransens en woonde hij in Kollumerzwaag . Nadat hij daar enige tijd was geweest, kreeg hij van de boer te eten. Omstreeks negen uur ontdekte de getuige dat zijn schoenen met zilveren gespen, die in het achterhuis hadden gestaan, verdwenen waren. Toen de persoon daarop werd aangesproken, ontkende hij het volledig. De getuige hield de afgelopen nacht voortdurend de wacht zodat die persoon niet vertrok. Deze morgen meldde hij het gebeurde aan het gerecht. Toen de persoon opnieuw werd aangesproken, bekende hij tegenover de boer dat hij de schoenen met zilveren gespen had genomen en achter een hoop zakken in de sloot had verborgen. Hij haalde ze zelf uit de sloot en toonde ze aan de getuige, die de schoenen en gespen als de zijne herkende. De getuige wist verder niets, sloot zijn verklaring na voorlezing en zette zijn merk. Bergum , 17 december 1767. Fooke Hendriks; eigenhandig gezet merk.
Hedser Douma, boer op Gaastmaburen onder Hardegarijp , in zijn 36ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat gisterenavond omstreeks vijf uur iemand met een bundel handschrobbers bij zijn huis kwam. Hij zei Jan Fransens te heten en in Kollumerzwaag thuis te horen. Hij vroeg bij de getuige te mogen overnachten. De getuige stond dat toe, liet hem in het achterhuis en gaf hem te eten. Zijn knecht Fooke Hendriks ontdekte dat zijn schoenen met zilveren gespen uit het achterhuis verdwenen waren. Die persoon werd daar nadrukkelijk over aangesproken, maar hield vol niets te weten. De getuige liet de deuren goed sluiten en liet hem bewaken zodat hij niet kon wegkomen. 's Morgens gaf knecht Fooke Hendriks het gerecht kennis van het gebeurde. De genoemde persoon werd opnieuw aangesproken en bekende toen dat hij de schoenen had genomen. Hij ging naar de sloot achter het huis, achter een hoop zakken, en haalde de schoenen met zilveren gespen uit de sloot. De getuige kon verder niets zeggen, sloot zijn verklaring na voorlezing en tekende eigenhandig. Bergum, 17 december 1767. Hedser Douma.
Rinse Eebes, wonend bij boer Hedser Douma op Gaastmaburen onder Hardegarijp, in zijn 59ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat gisterenavond omstreeks vijf uur iemand met een bundel handschrobbers bij het huis van zijn werkgever kwam en vroeg daar de nacht te mogen doorbrengen. Dat werd toegestaan. Hij werd in het achterhuis toegelaten en kreeg te eten. Daarna, omstreeks negen uur, ontdekte knecht Fooke Hendriks dat zijn schoenen met zilveren gespen uit het achterhuis verdwenen waren. De genoemde persoon werd daar nadrukkelijk over aangesproken, maar hield vol er niets van te weten. Daarna werden de deuren goed gesloten en Fooke Hendriks waakte de hele nacht, zodat die persoon niet kon vertrekken. Deze morgen meldde Fooke Hendriks dit aan het gerecht. Toen de persoon opnieuw werd aangesproken, zei hij de schoenen met zilveren gespen te zullen zoeken. Hij ging achter het huis, achter een hoop zakken, sprong in de sloot en haalde de schoenen met zilveren gespen weer uit het water, waar ze vrij diep lagen. De schoenen werden teruggegeven aan de eerdere eigenaar. De persoon zei Jan Fransens te heten en in Kollumerzwaag thuis te horen. Verder wist Rinse Eebes niets. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en tekende eigenhandig. Bergum , 17 december 1767. Rinse Eebes.
Bauke Gerrijts, arbeider, wonend te Bergum , naar zijn beste weten in het 33ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij gisteren bij het huis van Hedser Douma was. Omstreeks vijf uur 's avonds kwam daar iemand met een bundel handschrobbers. Hij zei Jan Fransens te heten en in Kollumerzwaag thuis te horen. Hij vroeg er te mogen overnachten, wat hem werd toegestaan. Deze morgen kwam de getuige opnieuw bij Hedser Douma. Daar werd hem verteld dat de schoenen en zilveren gespen van knecht Fooke Hendriks gestolen waren. Jan Fransens werd daarop aangesproken. Eerst hield hij zich volledig onwetend. Terwijl Fooke Hendriks het gerecht hiervan kennis gaf, begon de genoemde persoon de schoenen en gespen te zoeken. Hij ging rechtstreeks achter een hoop zakken, sprong in de sloot en haalde de schoenen met zilveren gespen.
Jan Fransens, gedetineerde
Verklaring van de gedetineerde Jan Fransens.
Jan Fransens, thuis in het Westeinde van Kollumerzwaag, naar zijn beste weten 22, 23, 24 of 25 jaar oud, werd als gedetineerde ondervraagd en geconfronteerd met de afgenomen verklaringen. Hij verklaarde dat hij gisteren in de schemeravond naar het huis was gekomen van, volgens zeggen Hedser Douma. Hij vroeg daar te mogen overnachten. Dat werd toegestaan en hij werd in het achterhuis toegelaten. Men bracht hem daar wat eten. Toen hij zag dat daar een paar schoenen met zilveren gespen stonden, had hij zich zozeer vergeten dat hij de schoenen met zilveren gespen daar wegnam en in de sloot achter een hoop zakken bracht. Knecht Fooke Hendriks ontdekte na het eten dat zijn schoenen verdwenen waren. Hij werd erop aangesproken dat hij dit gedaan had. Eerst ontkende hij dat volledig. Later bekende hij dat hij ze had genomen en in de sloot had gebracht. In aanwezigheid van Hedser Douma, diens knecht en een arbeider sprong hij in de sloot en haalde de schoenen met zilveren gespen eruit. Het gerecht toonde hem vandaag die schoenen en gespen. Hij erkende dat dit de schoenen en gespen waren die hij had genomen, in de sloot had gebracht en er weer uit had gehaald. Hij wist verder niets, sloot zijn verklaring na voorlezing en zette zijn merk. Bergum, 17 december 1767. Jan Fransens; eigenhandig gezet merk. Aldus verklaard voor grietman en beëdigd klerk te Bergum, 17 december 1767. H.W. van Altena; G. Wilhelmi.
Jan Franses — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Garijp 1804 - De witte fok , kloet en het ijzeren spit van schipper Jan Franses
Aangifte van schipper Jan Franses, 30 november 1804.
Jan Franses laat zijn schip achter bij Garijp
Jan Franses was schipper, woonde in Veenwouden en was in zijn 28ste levensjaar. Eind november 1804 lag hij met zijn schip bij de fabriek in Garijp . Op donderdag 22 november verliet hij het schip en ging naar Veenwouden.
Op 30 november 1804 legde hij in Bergum zijn verklaring af. Na het voorlezen zette hij zijn handmerk : een kruis, bij zijn naam Jan Franses.
Op aanraden van de vrouw van de herbergier ging zij omstreeks negen uur weg. Meteen volgden haar: Geert Alberts, Hattum Alberts, Hendrik Claes, Minne Franses en Jan Franses. Wroukje probeerde deze jongens te ontlopen door te rennen.
Deze mannen waren Geert en Hattum Alberts, Minne en Jan Franses en Hendrik Claes. Hij zag wel dat zij daar met elkaar wat stoeiden, maar wist niet dat zij de meid hadden mishandeld.
Aaltje Harmens, weduwe van Ruurd Douwes, wonend in Garijp en in haar 38e of 39e levensjaar, verklaarde na oproeping, beëdiging en ondervraging het volgende. Haar man ging de afgelopen maandag om ongeveer negen uur 's morgens van huis. Zij meende dat hij naar Jan Fredes ging. Daarna ging zij zelf van huis om boekweit te dorsen bij haar vader Harmen Jacobs, boer in Garijp.
Jan Gerbens — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Heine Eijlarts woont in Bergum , maar houdt zich sinds afgelopen zaterdag op bij Ytje Folkerts, weduwe van Jan Gerbens, in Suameer bij de oude dam. Hij is in zijn 62ste levensjaar (ongeveer 61). Zijn tweede vrouw Gertie Jans is ruim een halfjaar geleden overleden. Ongeveer zes weken geleden verloofde hij zich met Antje Geerts, dochter van Geeske Jans, een volle zus van zijn overleden vrouw Gertie Jans.
Antje Geerts woonde tot mei 1740 bij Oege Douwes in Tietjerk en verblijft nu bij Ytje Folkerts, weduwe van Jan Gerbens, in Suameer bij de oude dam. Zij is in haar 32ste levensjaar (ongeveer 31). Haar overleden moeder Geeske Jans was een volle zus van haar overleden tante Gertie Jans, vrouw van Heine Eijlarts in Bergum . Haar tante stierf ongeveer driekwart jaar geleden. Antje zegt dat zij afgelopen zaterdag acht weken met Heine verloofd was; Heine noemt ongeveer zes weken.
Allert Gerbens, wonend in Wierum, in zijn 22ste levensjaar, verschijnt vrijwillig en wordt beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat zijn vader Gerben Ales en zijn broer Jan Gerbens op 23 april jongstleden enige korven of. schelvis hebben gebracht naar Fooke Jans in Oostermeer .
Jan Gerbens
Jan Gerbens, wonend in Wierum, in zijn 19de levensjaar, verschijnt vrijwillig en wordt ondervraagd. Wegens zijn minderjarigheid wordt hij niet beëdigd. Hij verklaart dat hij en zijn vader Gerben Ales op 13 april jongstleden een last schelvis naar Fooke Jans in Oostermeer brachten. Zij lieten daar 26 bennen , of korven, achter. Toen hij en zijn broer Allert die vandaag wilden afhalen, vertelde Fooke dat hij de korven afgelopen zaterdag door de schippers van Oostermeer naar Leeuwarden had gestuurd en daar voor één stuiver per stuk had laten verkopen. Hij weigerde hun de opbrengst te betalen en zei.
Melle Walters, huisman in Suameer , in zijn tweeënveertigste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij de afgelopen zondagavond zijn knecht Jan Gerbens drie paarden naar het land had laten brengen dat hij gebruikte ten noorden van de bebouwing van Suameer. Toen had hij bij geen van de paarden enig letsel gezien.
Jan Gerbens, knecht bij Melle Walters, huisman in Suameer, in zijn achtentwintigste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij de afgelopen zondagavond op opdracht van zijn boer drie paarden naar diens land ten noorden van de bebouwing van Suameer had gebracht. Maandagochtend ging hij met een kopje haver weer naar dat land om de paarden thuis te halen.
Zodra hij thuiskwam vertelde hij het aan Melle Walters, die de wond meteen onderzocht. Jan wist niet wie dit had gedaan. Verder wist hij niets. Na voorlezing sloot hij af en zette een merk te Bergum op 10 november 1785. Bij het kruis staat dat het Jan Gerbens' eigenhandig gezette merk is, met C. Wilhelmij als getuige.
Jan Gerrijt — 6 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Hij zegt dat hij die dag buiten de deur had geluisterd naar het rumoer dat Jan Gerrijt, smid in Oostermeer, in zijn eigen stoep maakte.
Jan Gerrijts — 6 verhaalpagina’s · beoordeeld verband
Deels hetzelfde onderzoek; persoonskoppeling over de jaren onzeker: Jan Gerrijts in Suameer: gelijke naam, botsende leeftijden. In 1768 en 1769 wordt Jan uitdrukkelijk zoon van wever Gerrijt Jans in Suameer genoemd; deze passages horen bij samenhangende onderzoeken. De man uit 1768 schat zich echter op 23 tot 26 jaar. De Jan Gerrijts, bijgenaamd de Koekeman, uit de praamzaak van 1778 is ongeveer 25. Dat leeftijdsverschil past niet bij tien verstreken jaren. De verklaring over het gebroken slot uit 1771 geeft hier geen vader, partner of leeftijd om de aansluiting te bewijzen. De verhalen worden als vergelijkingsmateriaal verbonden; de drie tijdstippen vormen geen bewezen persoonsdossier. Ook de Jan bij Het Zwartkruis in 1795 en de naamgenoot onder Harkema Opeinde worden niet samengevoegd.
Hij miste een koperen tabaksdoos die hij van Jan Gerrijts, wonend onder Harkema Opeinde, had gekregen om te repareren. Rabbert noemde geen andere vermiste goederen.
Romke Rienks, wonend te Suameer, in zijn 51ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op de avond van de 5de van deze maand ontdekte dat waren gestolen: een paar laarzen, een paar zwarte korte moffen , drie hoefijzers, drie schaatsen, een bruin baaien lap, wit langet , met de maat "een engen agtste" el , een rood Soord-doekje, een bruin retijnen lap, een stuk van een grove gele kaas en een stuk roggebrood. Naar zijn vermoeden raakte hij de goederen op de 5de bij daglicht kwijt. Hij en zijn vrouw waren beiden weg. Ze hadden de achterdeur dichtgedaan en de middendeur op de klink gezet, maar vergeten die te grendelen. Vandaag hoorde hij dat Jan Gerrijts, zoon van Gerrit Jans, wever te Suameer, het stuk kaas had gebracht bij Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers daar. Bij nader onderzoek bekende Jan Gerrijts ook dat hij dat stuk kaas daar had gebracht. Gisterenavond ging de getuige naar het huis van Gerrijt Jans, bij wie diens zoon Jan Gerrijts woont, en sprak Gerrijt Jans erop aan. Deze zei van niets te weten. Vervolgens gingen zij naar achteren. Hij en Gerrijt Jans vonden op de zolder de laarzen, het paar zwarte korte moffen en één hoefijzer. De getuige herkende ze als zijn eigendom en nam ze weer mee naar huis. De overige goederen vond hij niet terug. Volgens vader Gerrijt Jans was Jan Gerrijts al vertrokken en was hij vandaag nog niet verschenen. Verder wist de getuige niets, sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende; zijn naam en eigenhandig gezet merk staan onderaan. Bergum , 22 december 1768. Romke Rienks.
Yttje Johannes, echtgenote van Romke Rienks te Suameer , in haar 45ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat zij op de avond van de 5de ontdekte dat waren weggenomen: een paar laarzen, een paar zwarte korte moffen, drie hoefijzers, drie schaatsen, een bruin baaien lap en wit langet, met de maat "een en agtste" el, een rood Soord-doekje, een bruin retijnen lap, een stuk grove gele kaas van naar haar schatting anderhalf pond en een stuk roggebrood. Naar haar vermoeden was de dief via de achterdeur en middendeur binnengekomen; die waren niet gegrendeld. Daarna hoorde zij dat het stuk kaas bij Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers te Suameer, was. Om daar meer van te weten, vroeg zij Martjen Brugts hoe zij aan het stuk kaas was gekomen. Die antwoordde dat Jan Gerrijts, zoon van wever Gerrijt Jans daar, het haar had gebracht. Gisteren was de getuige aanwezig in het huis van Martjen Oebles. Jan Gerrijts werd daar ondervraagd en bekende dat hij het stuk kaas aan Martjen Oebles had gebracht, maar zei dat hij het van Ludser Sjoerds te Suameer had gekocht. Daarna ging de man van de getuige 's avonds naar het huis van de genoemde Gerrijt en vroeg hem naar de weggenomen goederen. Deze zei dat hij daar niets van wist. Maar toen zij gingen zoeken, vonden zij op de zolder van Gerrijt Jans de laarzen, de moffen en één hoefijzer. Haar man bracht deze goederen terug naar huis. Volgens Gerrijt Jans was zijn zoon Jan Gerrijts al vertrokken, zonder dat men wist waar hij verbleef. Zij kon verder niets zeggen, sloot haar verklaring na voorlezing en tekende eigenhandig. Bergum, 22 december 1768. yttje johannes.
Jan Sijmens Pel, distillateur te Suameer, in zijn 51ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij gisterenavond in het huis van Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers te Suameer, was. Daar waren ook Yttje Johannes, echtgenote van Romke Rienks, opzichter Ysse Rinkes en Jan Gerrijts, zoon van wever Gerrijt Jans. In hun aanwezigheid vroeg Martjen Brugts aan Jan Gerrijts of hij haar de kaas had gebracht. Jan Gerrijts antwoordde bevestigend. Hij zei dat hij die kaas van Ludser Sjoerds had gekocht en er een stuk van had afgesneden. Martjen Oebles zei toen.
Jan Gerrijts stond op en ging weg. Hij zei:
Ysse Rinkes, opzichter bij de molen te Suameer, in zijn 37ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij gisterenavond naar het huis van Martjen Oebles, weduwe van Harmen Rutgers te Suameer, was gekomen. Daar waren ook Jan Sijmens Pel, Yttje Johannes, echtgenote van Romke Rienks, en Jan Gerrijts, zoon van wever Gerrijt Jans. Martjen Brugts vroeg Jan Gerrijts of hij haar niet een stuk kaas had gebracht. Hij antwoordde ja en zei dat hij een van Ludser Sjoerds had gekocht en dat stuk ervan had afgesneden. Martjen Brugts zei daarop:
Jan Gerrijts, gedetineerde
Verklaring van de gedetineerde Jan Gerrijts.
Jan Gerrijts, vrijgezel te Suameer, wonend bij zijn vader Gerrijt Jans, wever te Suameer, ongeveer 23, 24, 25 of 26 jaar oud, zonder dit precies te kunnen bepalen, werd als gedetineerde ondervraagd en geconfronteerd met de afgenomen verklaringen. Hij verklaarde dat hij ongeveer drie weken geleden op het land van Wialte Melles, dicht bij het huis van Romke Rienks te Suameer, was geweest. Daar was die middag omstreeks drie uur achter Romke Rienks' huis Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers, eveneens uit Suameer. Zij riep hem bij zich. Toen hij bij haar kwam, zei Martjen Brugts tegen hem:
Jan Gerrijts
Martjen, weduwe van Harmen Rutgers in Suameer en in haar 45ste levensjaar, was als gedetineerde ondervraagd en geconfronteerd met de verklaringen van 22 en 28 december 1768 en 5 januari 1769. Zij verklaarde dat op de avond van 5 december Jan Gerrijts, zoon van wever Gerrijt Jans in Suameer, bij haar thuis was geweest terwijl zij afwezig was. Hij had er een stuk heel grove kaas gebracht, zoals zij het thuis toonde. Haar dochter Tjetske Harmens had haar dat verteld. Zij ontkent dat zij Jan die avond heeft gesproken.
Martjen, weduwe van Harmen Rutgers in Suameer en in haar 45ste levensjaar, was als gedetineerde ondervraagd en geconfronteerd met de verklaringen van 22 en 28 december 1768 en 5 januari 1769. Zij verklaarde dat op de avond van 5 december Jan Gerrijts, zoon van wever Gerrijt Jans in Suameer, bij haar thuis was geweest terwijl zij afwezig was. Hij had er een stuk heel grove kaas gebracht, zoals zij het thuis toonde. Haar dochter Tjetske Harmens had haar dat verteld. Zij ontkent dat zij Jan die avond heeft gesproken.
Aangifte van Lykele Jelkes en het verhoor van Jan Gerrijts, opgenomen bij het gerecht van Tietjerksteradeel in 1778.
Lykele verklaarde dat hij tijdens de zoektocht zeer verward was geweest. Hij vertelde ook dat hij een "quaade Vermoden" had tegen Jan Gerrijts uit Suameer, bijgenaamd de Koekeman. Onderweg bij Ritsumazijl en het Kalkwerk hadden onbekende mensen hem verteld dat deze man daar met het praampje en de vuiken was geweest. Lykele had dat zelf niet gezien.
Jan Gerrijts wordt verhoord
Op 23 november 1778 werd Jan Gerrijts verhoord. Hij was ongeveer 25 jaar oud en zat gevangen. Hij werd geconfronteerd met de eerdere verklaring van Lykele Jelkes. Jan erkende dat hij het praampje had genomen toen het bij de Eekmolen aan de Bergumer Vaart met een touw vastlag. Hij had de spullen aan boord meegenomen en was ermee naar Leeuwarden gevaren.
Jan Gerrits — 7 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Jan Gerrits, ongehuwd en koopman te Bergum, in zijn 26 e levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat hij afgelopen maandagavond,7 van deze maand, omstreeks acht uur bij Aldert Pieters kwam, kastelein in het Zwartkruis onder Bergum. Onderweg hoorde hij al behoorlijk veel rumoer en getier bij het huis. Nieuwsgierig naar wat daar gebeurde ging hij in de stoep - het portaal - van het huis zitten en kocht een roemer jenever. Johannes Tjibbes, die naast Aldert woonde, zat er ook. De getuige vroeg hem wat er aan de hand was. Hij kreeg als antwoord dat Johannes, nadat hij had gezien dat de vrouw van Aldert en Gerrit Johannes een geschil
Daar waren Oeble Beernts en Gerrit Jakobs... Hun sjees en paard stonden voor de deur. Johannes ging in de stoep zitten. Oeble en Gerrit waren allebei dronken, vooral de laatste. Zij maakten nogal wat drukte, voornamelijk doordat Gerrit Johannes zijn vertering niet wilde betalen. Jan Gerrits kwam ook bij Johannes in de stoep. Hij had het lawaai eveneens van een afstand gehoord.
Toen Jan Gerrits en Johannes vervolgens naar huis wilden, hoorden zij buiten een rijtuig naderen. Zij wachtten om te zien wie het was. Het bleken Jan Tennus en zijn vrouw te zijn, die met een wagen met stro uit Collumerland kwamen... Johannes en Jan Gerrits liepen vervolgens met Jan Tennus naast de wagen naar huis. Onderweg vertelden zij hem wat er was gebeurd. Van Jan en zijn vrouw hoorden zij dat die Oeble Beernts met de sjees juist aan de andere kant van de Zwarte Tille waren tegengekomen, en dat hij hun met enkele Franse vloeken had gezegd dat hij de zweep had verloren. Het was toen wel anderhalf uur geleden dat Oeble bij Aldert was vertrokken.
Aldert Pieters is kastelein in het Zwart Kruis aan de Zomerweg in Bergum, in zijn vierenvijftigste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en ondervraging verklaarde hij het volgende. Toen hij afgelopen maandagavond thuiskwam, zaten Johannes Tjibbes en Jan Gerrits in zijn stoep. Voor de deur stonden een paard en een sjees waarmee Oeble Beernts en Gerrit Johannes waren gekomen. Die stonden erbij.
Johannes Tjibbes en Jan Gerrits kwamen ook en gingen in de stoep zitten. Antje stond bij de deur. Oeble en Gerrit bleven nog lang talmen. Uiteindelijk ging Gerrit op de sjees en nam enig geld uit een geldbuidel die in de kist lag, om de vertering te betalen. De rest legde hij er weer in. Terwijl Gerrit binnen was, ging Oeble op de sjees en nam het geld eruit. Antje hoorde toen duidelijk geld rinkelen. Voor zover zij kon horen, had hij het geld in zijn linker jaszak. Toen hij van de sjees kwam, eiste hij meteen een emmer om het paard te laten drinken. Haar vader wilde water halen, maar Oeble nam hem de emmer af. Hij ging zelf naar de dobbe om water en was daar veel langer mee bezig dan nodig was.
Jan Gerrits en Johannes Tjibbes probeerden Oeble met bedreigingen en uiteindelijk ook door hem krachtiger aan te pakken tot een bekentenis te brengen. Ondanks dit alles bleef Oeble ontkennen en heel bedaard. Hij ging zelfs op de grond liggen en liet zich gewillig helemaal fouilleren.
Jan zei tegen zijn vrouw dat hij dacht dat het Oeble Beernts was, ook wel Oeble Brommergent genoemd, voor zover hij dat aan de stem kon horen. Vervolgens ontmoetten zij op de weg tussen Alderts huis en Jans eigen huis Jan Gerrits en Johannes Tjibbes. Die vroegen hun of zij Oeble waren tegengekomen. Jan en zijn vrouw antwoordden dat zij dat wel geloofden, althans voor zover zij dat aan zijn stem konden horen. Hij had hun op zijn gebruikelijke manier, met enkele Franse vloekwoorden, verteld dat hij zijn zweep had verloren. Johannes en Jan Gerrits vertelden hun wat er bij Aldert thuis was gebeurd. Daardoor raakten Jan Tennus en zijn vrouw nog sterker overtuigd dat zij Oeble waren tegengekomen. Hoewel zij door de duisternis niet duidelijk konden zien wie het was, twijfelden zij er toch niet aan dat het Oeble was geweest.
Gerrit sprak mij vrij veel aan. Daarna kwamen Johannes Gibbes en Jan Gerrits ook bij ons. Zij gingen in de stoep zitten. Ik stond bij de deur. Oeble en Gerrit bleven nog vrij lang zitten.
Jan Gerrits en Johannes Gibbes bedreigden Oeble daarna. Uiteindelijk pakten zij hem ook met enig geweld aan, om hem ertoe te brengen het geld terug te geven.
De diefstal in de herberg: de verklaring van getuige Jan Gerrits (Bergum 1795)
Jan Gerrits (in modern Nederlands):
Ik ben Jan Gerrits, vrijgezel en koopman te Bergum. Ik ben 20 jaar oud. Ik ben als getuige opgeroepen en gevraagd naar wat er is gebeurd.
Jan Gerrits
In de oude tekst wordt Jan Gerrits “ deponent ” genoemd. Daarmee wordt de persoon bedoeld die de verklaring aflegt. In deze moderne versie is dat vervangen door “ik”, zodat de tekst als getuigenverklaring blijft lezen.
Ik hoorde dat Gerrit Johannes de rekening niet wilde betalen. Ook kwam Jan Gerrits bij ons in de stoep.
Jan Gerrits had het lawaai blijkbaar van een afstand gehoord. Hij drong er uiteindelijk bij Gerrit Johannes op aan dat hij de rekening zou betalen.
Ik, Jan Gerrits en Gerrit doorzochten toen de kist en de sjees om te kijken of het geld er misschien nog was. Wij vonden geen geld.
Daarna wilden Jan Gerrits en ik naar huis gaan. Maar buiten hoorden wij iemand naderen. Wij bleven toen staan om af te wachten wie dat was.
Jan Gerrits en ik gingen daarna met Jan Teunis en de wagen mee naar huis. Onderweg vertelde Jan Teunis ons dat zij Oeble Beernts zojuist aan de andere kant van de Zwarte Tille met de sjees waren tegengekomen.
Afgelopen maandagavond kwam ik thuis. Bij mijn stoep zaten Johannes Tjibles en Jan Gerrits. Voor de deur stond een paard met een sjees . Met die sjees waren Oeble Beernts en Gerrit Johannes gekomen.
Jan Gerrits, een ongehuwde koopman uit Bergum, legde ook een verklaring af. Hij verklaarde dat Johannes Tjibles naast Aldert Pieters woonde. Hij had gezien dat Oeble Beernts met de kist bezig was terwijl Gerrit Johannes binnen was. Ook had hij gehoord dat Oeble geld in zijn zak had.
Jan Gerrits verklaarde dat hij samen met Johannes Tjibles in de dobbe had gezocht. Door de duisternis konden zij echter niets vinden. Later bleek dat Oeble opvallend lang onderweg was geweest en pas laat bij de Zwarte Tille was aangekomen.
Drie afzonderlijke aangiften van Jan Hanses, Rabbert Jans en Tjebbe Haijes, in mei en juni 1778 opgenomen bij het gerecht van Tietjerksteradeel.
Rottevalle: Jan Hanses mist een jaaroud lam
Jan Hanses, wonend op het Cattegat onder Oostermeer, in zijn drieënveertigste levensjaar, verklaarde dat hij op de ochtend van 26 april 1778 een vaal schaap miste: een Fries lam van een jaar oud. Het had in een Luttikhuis bij het achterhuis gestaan. Dat was niet op slot. Jan wist niet wie het schaap had weggenomen. Op 1 mei 1778 sloot hij na voorlezing in Bergum zijn verklaring af en tekende als Jan Hanses.
Jan Harmens — 5 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Jan Harmens, boer onder Schilwolde in Groningerland en naar schatting in zijn 39ste levensjaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat tussen 28 en 29 september 1769 een zwarte merrie uit het land van Jochum Hendriks, eveneens boer daar, was gestolen. Het paard was drie jaar oud en "Eenharig". Hij kende het paard heel goed, vanaf het veulen. Vandaag bekeek hij op Jochums verzoek een paard dat Sible Brandert, kastelein bij Bergumerdam, van Jan Trijlak had gekocht. Jan had geen vaste woonplaats en verbleef hier en daar.
De getuige zei dat het hetzelfde paard was dat Jochum toen had verloren. Het had een lange staart en manen gehad, die nu afgeknipt waren; onder de keel was het geschoren. Hij had Jan Trijlak op 28 september 1769 bij zijn huis gezien. Deze was vroeger in Zuidbroek gegeseld en gebrandmerkt. Verder kon hij niets zeggen. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing. Bergum, 19 oktober 1769; Jan Harmens.
Daarna begint de verklaring van Jan Harmens, arbeider op de Nieuwstad in Bergum, in zijn 44ste levensjaar. Naar aanleiding van de verklaring van Jan Feijes zei hij dat hij zaterdag 31 december 1791 omstreeks twaalf uur 's middags bij Geeske Pieters was binnengeroepen.
Binnen vond hij Eijse Hogeveen, Hendrik Sijbes en de genoemde schipper Jan Feijes, die hij niet kende. Zij zaten samen jenever te drinken. Jan Harmens nam daaraan deel totdat het eten klaar was. Daarna gingen Eijse, Hendrik, Jan Feijes en Geeske Jans aan tafel zitten. Die laatste naamvorm staat zo in deze passage. Jan Harmens bleef intussen in de hoek bij het vuur zitten. Na het eten werd er weer jenever gekocht. Ook Jan Harmens betaalde zijn aandeel. Terwijl dit gebeurde, kwam de weduwe van Banke Rijkles binnen. Zij ging bij Jan Feijes zitten. Hij zei dat hij met haar wilde trouwen en probeerde haar met tranen in zijn ogen over te halen.
Omstreeks vijf uur gingen Jan Harmens, Eijse, Hendrik en Jan Feijes weg. De weduwe was kort tevoren al vertrokken. Jan Feijes beloofde de anderen dat hij meteen naar zijn schip zou gaan zodra hij koffiebonen had gekocht. In die veronderstelling gingen de andere drie naar het klooster om het gereedschap te halen dat Jan Harmens voor houtkappen had gebruikt.
Toen Jan Feijes vertrok, zagen zij dat hij wat dronken was. Zij liepen op enige afstand achter hem aan om te zorgen dat hij onderweg geen ongeluk zou krijgen. Jan viel. Jan Harmens en Eijse hielpen hem overeind en ondersteunden hem. Jan Harmens bracht hem vervolgens alleen aan boord en droeg hem aan zijn dochtertje over. Daarna ging hij weer weg. Hij wist niet dat Jan Feijes enig ongeval of ongemak was overkomen, en ook niet waar diens geld was gebleven. Verder wist hij niets van het hele voorval. Na voorlezing beëindigde hij zijn verklaring en ondertekende die. Bergum, 9 januari 1792.
Na de koffie gaf Jan Feijes jenever. De anderen deden dat ook op hun beurt. Hendrik wilde naar huis om te eten, maar op aandringen dat hij mocht mee-eten, bleef hij zitten totdat het eten gereed was. Hendrik ging toen aan tafel met Jan Feijes, Eijse Hogeveen, Geeske Pieters en haar kinderen en at mee. De weduwe was toen al weg. Jan Harmens bleef in de hoek bij het vuur zitten.
Na het eten werd weer jenever gedronken. Dit duurde tot omstreeks vijf uur. Toen gingen Hendrik, Eijse, Jan Harmens en Jan Feijes samen naar buiten. Jan Feijes liep van hen weg om koffiebonen te kopen, die hij mee naar zijn schip wilde nemen. Hendrik liep met Eijse en Jan Harmens verder tot aan de Lijkweg; zij zouden gereedschap halen. Daarna had Hendrik hen niet meer gehoord of gezien. Hij kon dus niets zeggen over wat nadien was gebeurd.
Jan Harmens, arbeider in Kuikhorne onder Bergum, in zijn 67ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij gisteren, de 13de, omstreeks één uur 's middags bij het huis van Geert Feyes en diens vrouw in Kuikhorne kwam. Hij ging naar binnen en trof er een onbekende vrouw aan, die zich Rinske noemde.
Rinske herkende ze als de goederen die in het huis van Geert Feyes en zijn vrouw van haar waren gestolen. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende te Bergum op 14 oktober 1807. Jan Harmens.
Hij ging naar binnen en zag er een onbekende vrouw. Zij vertelde dat in dit huis goederen van haar waren gestolen. Jan Harmens zocht in dat huis en vond op de grond, onder het bedstro, goederen: een doek met een rood ruitpatroon, een bruin kindermutsje, een wit kinderhemdje en een blauw geruit kinderschortje.
Jan Harmens nam de goederen mee. Omdat de getuige verder niets wist, sloot hij zijn verklaring na voorlezing en bevestigde die met zijn handmerk te Bergum op 14 oktober 1807. Pytter Johannes; G.G. Reitsma.
Klaas Jarigs, schoenmaker in Kuikhorne onder Kooten, in zijn 54ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij op de 13de van deze maand in Kuikhorne was. Hij hoorde daar van Jan Harmens dat goederen waren gevonden bij Geert Feyes en diens vrouw, die eveneens in Kuikhorne woonden.
Daarop gingen Jan Harmens en de getuige naar het huis van Geert Feyes en zijn vrouw. Zoals Jan hem had verteld, was er een onbekende vrouw. Zij noemde zich Rinske en zei dat daar een rood geruite doek met een scheur in één hoek, een bruin bont kindermutsje, een wit kinderhemdje en een blauw geruit kinderschortje van haar waren genomen.
Jan Harmens nam de goederen mee om ze aan drost Sminia te tonen. De getuige sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende te Bergum op 14 oktober 1807. Klaas Jarigs.
Wichman Oenes, ongehuwde man in Kuikhorne onder Bergum, 23 jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat Jan Harmens op de 13de om één uur 's middags bij hem kwam. Jan vertelde dat bij Geert Feyes en zijn vrouw een onbekende vrouw was, die had gezegd dat er goederen van haar waren verdwenen.
Jan vroeg hem mee te gaan. Hij ging direct mee en trof de onbekende vrouw aan. Het ging om een rood geruite doek met een scheur in één hoek, een bruin bont kindermutsje, een wit kinderhemdje en een blauw geruit kinderschortje. De getuige, Jan Harmens en Klaas Jarigs doorzochten het huis.
Frietjen Cornelis, vrouw van Jan Harmens in Kuikhorne onder Bergum , is 64 jaar. Na verschijning, beëdiging en verhoor verklaart zij dat zij op zaterdag 11 februari tussen drie en vier uur werd geroepen naar het huis van Bauke Timmerman, die sinds enkele weken in Kuikhorne woont en uit Dokkum kwam.
Jan Harmens (V62). Jan Harmens, huisman op Littje Geest onder Tietjerk, ongeveer 35 jaar oud, verschijnt, wordt beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat hij en zijn vrouw gisterenmorgen tijdens het koffiedrinken ontdekten dat de volgende zaken ontbraken: een zilveren lepel met een gedraaide steel waarop verschillende letters stonden, waarvan hij niet weet welke; zijn schoenen met platte, ronde zilveren gespen en beugels, met op de gespen de letters J. H:, ter waarde van ongeveer twintig gulden; zijn blauwe damasten hemdrok met ronde zilveren knopen, waarvan hij het aantal niet weet; zijn zwarte lakense rokje en een bijna nieuwe grijze voorlakense broek. Ook ontbraken het 'goulend' voorlakense schort van zijn vrouw en het zilveren oorijzer van zijn dochtertje, met de letters B: T.
Hij weet verder niets, sluit zijn verklaring na voorlezing en zet zijn gebruikelijke merk. Bergum , 7 augustus 1784. Het kruismerk is aangeduid als door Jan Harmens zelf gezet.
Grietje Boukes (V63). Grietje Boukes is de vrouw van Jan Harmens, huisman op Littje Geest onder Tietjerk. Naar haar beste weten is zij 44 jaar oud. Zij verschijnt, wordt beëdigd en ondervraagd. Zij verklaart dat zij gisterenmorgen tijdens het koffiedrinken ontdekten dat een zilveren lepel met gedraaide steel ontbrak. Daarop stonden de letters W: D: en nog andere letters die zij niet kent. Ook ontbraken de schoenen van haar man met platte, ronde zilveren gespen en beugels; zijn blauwe damasten hemdrok met de eraan zittende ronde zilveren knopen, waarvan zij het aantal niet weet; zijn zwarte lakense rokje; zijn bijna nieuwe grijze voorlakense broek; haar eigen 'goulend' voorlakense schort; en het zilveren oorijzer van haar dochtertje, met de letters B: T.
Jelke Jans (V64). Jelke Jans werkt sinds ongeveer zes weken bij Jan Harmens, huisman op Littje Geest onder Tietjerk. Naar zijn beste weten is hij 24 jaar oud. Hij verschijnt, wordt beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat hij gisterenmorgen iets vóór drie uur door de deur van Jan Harmens naar buiten ging om te maaien. Hij vond die deur gesloten. Terwijl hij maaide, zag hij bij het huis het gebruikelijke teken om koffie te komen drinken. Daarop liep hij naar huis. Grietje Boukes, die bij het hek op het erf stond, ging naar binnen en hij volgde haar.
Jelke weet niet welke goederen aan Jan Harmens en diens vrouw ontstolen zijn. Wel weet hij zeker dat zijn genoemde zilveren schoengespen met zilveren beugels ontbreken. Daarop staan de volledige woorden 'Jelke Jans'. Ze wegen ongeveer negentien lood . Ook zijn oude viool en een nieuwe bonte onderbroek ontbreken. 's Nachts heeft hij niets van betekenis uit het genoemde huis opgemerkt. Hij weet niet wie of welke persoon van deze diefstal beschuldigd kan worden. Hij weet verder niets over het een of ander, sluit zijn verklaring na voorlezing en ondertekent die. Bergum, 7 augustus 1784. Ondertekening: Jelke jans.
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Ook Marten Hattums Kuipers, arbeider te Bergum, en Jan Hattums Kuipers, zonder bepaald beroep en eveneens wonende te Bergum, waren betrokken.
Jan Hattums Kuipers trad bovendien op als voogd. Sake Roels Zijlstra trad op als toeziend voogd van Jouke Sapes Admiraal.
Froukje, Janke, Marten en Jan Hattums Kuipers, en de minderjarige Jouke Sapes Admiraal namens zijn moeder Joukje Hattums Kuipers, hadden ieder recht op een vijfde deel van het wettelijk beschermde deel van de nalatenschap van hun moeder en grootmoeder Antje Alderts.
En van genoemde Jan Hattums Kuipers, in hoedanigheid als voogd, en van Sake Roels Zijlstra bovengenoemd, als toeziende voogd van Jouke Sapes Admiraal, zonder beroep, verblijf houdende te Bergum, minderjarige zoon van wijlen Sape Jochems Admiraal en Joukje Hattums Kuipers, indertijd echtelieden aldaar.
Froukje, Janke, Marten en Jan Hattums Kuipers, en de minderjarige Jouke Sapes Admiraal, als vertegenwoordigende zijn moeder Joukje Hattums Kuipers, zijn gerechtigd om zich te gedragen als erfgenamen, ieder voor een vijfde gedeelte van het onbeschikbare gedeelte van de nalatenschap van hun moeder en grootmoeder Antje Alderts bovengenoemd.
Opvallend is dat meerdere kinderen of verwanten van Hattum goederen kochten. Jan Hattums Kuipers komt vaak voor. Hij kocht onder meer huisraad, melkemmers, een klok, een bed met peul en ook een koe. Marten Kuipers kocht eveneens veel: gereedschap, huisraad, schilderijen, dekens, kussens en een bed met peul. Sjoukje Kuipers kocht onder meer borden, gordijnen en een turfvat. Atze Kuipers kocht kleinere huisraadposten zoals kantjes en een mandje. Hattum Kuipers wordt ook genoemd als koper van onder meer een geldrier en hooi.
Sjoerd ging naar zijn buurvrouw, de weduwe van Jan Heerkes. Hij sprak er ook over stambonen en grote bonen die opgehaald konden worden; hij noemde die bonen niet als gestolen. Bij de weduwe woonde haar zoon Sytse Jans. Ook Taapke Tjeerds en haar dochter Sjoukjen woonden in hetzelfde huis.
Sytse Jans, de zoon die bij zijn moeder de weduwe van Jan Heerkes woonde, had ook aan Neeltie verteld dat Sjoukjen vrijdagmiddag alleen in haar moeders huis boekweitgort met stroop en water had gegeten. Sjoukjen had hem gevraagd mee te eten. Hij had nee gezegd en eraan toegevoegd dat zij dat ook wel had kunnen laten.
Jan Heins, grasmaaier, woont bij Vesak aan Bloemendaal en werkte onlangs bij Hinne Claes, veenbaas in Hardegarijp. Hij schat zijn leeftijd op 44 of 45 jaar. Hij verklaart als gedetineerde dat hij met zijn landgenoten Herman Osendorp en Coert Boerveint in de nacht van dinsdag op woensdag, 10 op 11 mei, in een veenhut aan de Zomerweg in Hardegarijp sliep.
Herman Osendorp, uit Vegesack bij Aumond, werkte onlangs bij Hinne Claes in Hardegarijp en is 25 jaar. Hij verklaart als gedetineerde dat hij met zijn landgenoten Jan Heins en Coert Boerveint in de nacht van 10 op 11 mei in een veenhut aan de Zomerweg in Hardegarijp sliepen.
Coert Boerveint, uit Aumond bij Bloemendaal, werkte onlangs bij Hinne Claes in Hardegarijp en is 30 jaar. Hij verklaart als gedetineerde dat hij met Jan Heins en Herman Osendorp in de nacht van 10 op 11 mei in een veenhut aan de Zomerweg in Hardegarijp sliep.
Zijn ongehuwde zoon Jan Hindriks, naar zijn beste weten in zijn eenendertigste levensjaar, woonde bij hem. Jan verklaarde afzonderlijk dat hij die zaterdagmorgen twee nieuwe korven met bijen uit zijn vaders bijenstal in de tuin miste. De ene was groen geverfd en de andere ongeverfd. De vorige avond stonden ze nog op de stal. Hij wist niet waar zij waren gebleven of wie ze had gestolen. Op 1 november 1780 tekende hij na voorlezing in Bergum als Jan Henders.
Jan Hendriks — 8 verhaalpagina’s · beoordeeld verband
Zeer waarschijnlijk dezelfde persoon in deze drie zaken: Jan Hendriks, later dorprechter in Garijp. De vrijgezel in Garijp is in 1798 in zijn 26ste levensjaar. De dorprechter van Garijp is in 1804 in zijn 32ste en in 1805 ongeveer 33. Leeftijd en dorp sluiten aan; in 1805 wordt Tjitske Douwes als zijn vrouw genoemd. De oudere Jan Hendriks uit Hardegarijp (31ste jaar in 1781, 50ste in 1796) en de 45-jarige huisman uit Ustrum in 1778 passen hier niet bij.
Later hoorde zij via een gerucht dat Albert Tietes een blauwe halsdoek had verkocht aan Jan Krop, knecht bij bakker Jan Hendriks in Bergum. Op de avond van de 10e van deze maand ging zij daarom naar het huis van die bakker. De bakkersvrouw liet haar een halve blauwe halsdoek zien. Jeltje herkende die als haar eigen doek en kreeg hem van de bakkersvrouw terug.
Jan Krop woonde als bakkersknecht bij Jan Hendriks, meesterbakker in Bergum, en was ruim zestien jaar oud. Hij verscheen en werd ondervraagd. Een beëdiging wordt in deze aanhef niet genoemd. Hij verklaarde dat hij op 16 mei laatstleden iets na vijf uur 's avonds enkele bollen naar het huis van Meert Jous wilde brengen. In de buurt stond Albert Tietes, een zoon van Tiete Jans uit Bergum. Albert ging met hem mee naar Meert Jous.
Aarn vertelde hem dat hij de vorige avond op de Kerkelaan Johannes Eelkes, Jan Hendriks en Oege Jans had ontmoet. Die hadden bij Jan een les in de rekenkunst gehaald. Johannes had Aarn gevraagd wat hij daar deed en of hij een bode zou "bekleden"... Aarn had geantwoord:
Jan Hendriks was vrijgezel te Garijp, in zijn 26ste levensjaar. Hij verklaarde dat Jan Wessels hem in aanwezigheid van Andries Melles had verteld over de diefstal van diens driejarige zwarte merrie op zondagavond 19 augustus.
Jan Wessels vertelde hem ook dat hij het dier op de markt van Steenwijk tegen een bruine ruin had geruild. In deze verklaring noemt Jan Hendriks geen geldbedrag.
Jan Hendriks ondertekende te Bergum op 24 augustus. De verklaringen zijn afgenomen voor raadslid J. Lodema, in aanwezigheid van een secretaris.
Toen zij de voordeur had geopend, ontdekte zij dat er 's nachts dieven waren geweest. De achterdeur stond open, hoewel zij die 's avonds goed had gesloten. In de kamer zag zij dat het kleine geldkastje was opengebroken. Van de kommen die daarop stonden, lagen er twee op de rand en één in stukken op de grond. Ook de kast in de kamer stond open, maar die was niet op slot geweest. Geschrokken ging zij meteen naar haar man. Zij gingen samen direct naar dorprechter Jan Hendriks.
Jiltje Tjibbes, arbeider te Garijp, was naar eigen zeggen vijftig jaar. Op 16 december, tussen acht en negen uur 's morgens, was zijn vrouw Jitske Oeges naar het huis van de schoolmeester gegaan om het open te maken. De schoolmeester en zijn vrouw waren voor de nacht naar Beetsterzwaag, en zij had de sleutel. Zij trof alles overhoop aan en kwam meteen naar hem toe. Zij zei: 'De meester heeft dieven gehad. Je moet meteen met hem meegaan.' Zij gingen samen naar dorprechter Jan Hendriks. Hij ging meteen met hen naar het huis.
Jan Hendriks, dorprechter te Garijp, was in zijn 32ste levensjaar. Op 16 december, tussen acht en negen uur 's morgens, kwamen Jiltje Tjibbes en zijn vrouw Jitske Oeges bij hem thuis. Zij zeiden dat hij mee moest naar het huis van de schoolmeester van hun dorp, omdat daar 's nachts was ingebroken. Hij ging meteen mee. In de kamer zag hij dat het geldspintje was opengebroken. Bij onderzoek vond hij daarin vierentwintig gulden en acht stuivers en bij de achterdeur nog een dubbeltje.
Op 29 december 1805 gingen Tjitske Douwes, veertig jaar oud, en haar man Jan Hendriks, koopman en dorprechter van Garijp , naar de kerk in Suameer . Tjitske verklaarde dat zij om zeven uur thuiskwam. Zij deed de voordeur van het slot. Binnen trof zij de gangdeur open aan, hoewel die afgesloten was geweest.
Jan Hendriks, 33 jaar oud, verklaarde dat hij op de terugweg van Suameer iets voor zeven uur bij Jan Clases in de buurt van Garijp was gestopt om een boodschap te doen. Tjitske liep door naar huis. Jan kwam ongeveer een halfuur na haar binnen. Zij vertelde hem wat ze had gevonden. Zelf zag hij daarna eveneens de drie ontbrekende kelderroeden, de opengebroken deur en de geforceerde sloten.
Linnenwever Hendrik Geerts uit Hardegarijp en zijn zoon Jan Hendriks ontdekten in maart 1781 dat twee bijenkorven bij hun huis verdwenen waren. Beide mannen legden op 17 maart in Bergum afzonderlijk een verklaring af.
Jan Hendriks was ongehuwd en woonde bij zijn vader Hendrik Geerts. Hij was in zijn 31ste levensjaar. Hij verklaarde dat de twee korven de avond vóór de ontdekking nog in de bijenstal bij het huis hadden gestaan.
Jan Hendriks uit Hardegarijp werd in Bergum ondervraagd over vier korven met bijen die hij in zijn bijenstal miste. Zijn verklaring werd op 13 december 1796 opgeschreven.
Jan Hendriks
Jan Hendriks woonde te Hardegarijp en was in zijn vijftigste levensjaar. Hij was opgeroepen, ondervraagd en beëdigd .
Twee afzonderlijke aangiften van Jan Hendriks en Christiaan, op 13 februari 1778 bij het gerecht opgenomen.
Op 13 februari 1778 legden twee inwoners van de omgeving van Oostermeer afzonderlijk een verklaring af in Bergum . Jan Hendriks woonde in Ustrum en Christiaan op Schuilenburg. Beiden hadden een opengebroken houten schuurvenster gevonden.
Jan Hendriks vond schade aan twee huizen
Jan Hendriks was huisman in Ustrum en in zijn 45ste levensjaar. De ochtend vóór zijn verhoor ontdekte hij dat uit het venster van zijn dorshuis twee ruiten waren gebroken. Het lood rondom het glas was omgebogen. Het houten venster stond open, terwijl het de vorige avond goed gesloten was geweest.
Na voorlezing werden de verklaringen van Jan Hendriks en Christiaan op 13 februari 1778 in Bergum afgesloten en ondertekend.
Naast het huis van Jan Hendriks de Lange, aan het westeinde van de buurt te Hardegarijp, haalden zij haar in. Zij gooiden haar daar tegen de grond en scheurden haar bovenrok stuk. Wroukje begon zo hard mogelijk te schreeuwen, waarna zij haar weer lieten opstaan.
Jan Hendriks Pijk, koopman te Bergum , naar beste weten ongeveer achtendertig jaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen dinsdagmorgen tussen zes en zeven uur wilde hij zijn kippen voeren. Die zaten in een hok naast zijn huis. Hij keek naar zijn bijenstal achter het huis van Liebet Hedzers en zag dat een van de beste korven met bijen ontbrak. Die woog zesendertig pond toen hij op de bijenstal werd gezet. Meteen na deze ontdekking liep hij naar Maarten Sjoerds bij Bergumerdam. Die had voor de helft deel in de bijenhouderij. Hij vroeg hem of hij de korf had weggenomen, omdat hijzelf de vorige dag niet thuis was geweest. Maarten antwoordde nee. Daarop nam hij aan dat de korf gestolen was. Hij weet nog steeds niet waar die gebleven is. Hij kan niet precies opgeven welke letters op de korf staan omdat hun korven met verschillende letters zijn gemerkt. Hij zegt dat hij de korf wel heel goed zou herkennen als hij die terugzag. Verder weet hij niets van de zaak. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende die. Bergum, 7 november 1794. Handtekening: jan hendriks pijk.
Op zondagochtend 18 juli 1802 zagen Antje Jans en Jan Hendriks Wadman dat in een zomerhuis te Tietjerk vier ruiten waren vernield en een deur met geweld was opengebroken. Antje was de vrouw van kastelein Hendrik Wadman; Jan Hendriks Wadman was collecteur . Beiden legden op dezelfde dag hun eigen verklaring af.
Jan Hendriks Wadman - 18 juli 1802
Jan Hendriks Wadman, collecteur te Tietjerk, 25 jaar oud, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat hij op zondag 18 juli 1802 's morgens ontdekte dat vier ruiten met de houten roeden uit een schuifraam van het zomerhuis waren gebroken en dat een deur aan de bovenkant met geweld uit de hengsels was gebroken. Verder waren uit het zomerhuis gestolen: een groot met witte franje, twee gekleurde exemplaren met zulke franje, nog twee geheel blauwe exemplaren, twee schorten, een rood bont en een wit, en vier roemers. Hij kan niet verklaren wie de dader of daders zijn.
Op de afgelopen vrijdag, de 13de van deze maand, ging ik om zes uur 's morgens mijn huis uit om te gaan werken bij Rinse Sijtses, herbergier hier. Toen ik vóór de deur van Jan Hendrix kwam, zag ik Gerrijt Martinus, gewoonlijk Soldaat genoemd, zeer snel weglopen uit de steeg tussen het huis van Jan Hendrix en dat van Ybe Gerbens. Hij stak onmiddellijk schuin de straat. Hij liep die straat verder af. Ik weet niet waar hij daarna is gebleven. Meer weet ik niet. Na voorlezing sluit ik mijn verklaring af met mijn gebruikelijke merkteken. Oostermeer, 19 december 1737. Ytie Gaeles, eigenhandig merk.
Zijn ongehuwde zoon Jan Hindriks, naar zijn beste weten in zijn eenendertigste levensjaar, woonde bij hem. Jan verklaarde afzonderlijk dat hij die zaterdagmorgen twee nieuwe korven met bijen uit zijn vaders bijenstal in de tuin miste. De ene was groen geverfd en de andere ongeverfd. De vorige avond stonden ze nog op de stal. Hij wist niet waar zij waren gebleven of wie ze had gestolen. Op 1 november 1780 tekende hij na voorlezing in Bergum als Jan Henders.
Hij wist niet wie het had gedaan. Toch had hij een "Quaade Suspitie" - een kwade verdenking - tegen de kinderen van Jan Hinnes en Grytje Wessels. Hij ging naar hun huis en vroeg de ouders ernaar.
Op 27 juli werd Antje Jans, dochter van Jan Hinnes en Grytje Wessels, afzonderlijk gehoord. Zij gaf haar eigen leeftijd op als haar dertiende levensjaar.
Toen een andere dochter later naar Bergum ging, bleek het schort niet te zijn aangekomen. Willemkie vroeg ernaar bij de vrouw van Hans Hedmans in Oostermeer . Daar hoorde zij dat Jan Hoijtes, een timmerman uit Bergum, het schort had aangeboden. Jelt Jans had het meegenomen naar koopman Sybrand Sybrands en er een daalder op geleend.
Op haar sterke aandringen leende Sybrand haar de daalder. Binnen een week vroeg Jan Hoijtes het schort mee te krijgen, maar Sybrand weigerde. De dag vóór het verhoor kwam de vrouw van Sipke Lieuwes om het schort terug te vragen. Sybrand was toen niet thuis. Zijn vrouw gaf haar te kennen dat zij eerst de geleende daalder moest terugbetalen. Omdat zij dat niet wilde, bleef het schort daar. Op 21 augustus 1771 gaf Sybrand het schort aan het gerecht.
De vrouw van Hans Hedmans vertelde dat zij de bezoeker eerst niet kende en later hoorde dat hij Jan Hoijtes heette. Hij had een pak onder zijn arm. Toen zij vroeg wat erin zat, antwoordde hij dat het een schort was. Zij wilde het niet kopen. Jan vroeg of hij koffie met haar mocht drinken, omdat hij Oostermeer niet kende.
Jan Hoijtes erkent dat hij het schort verpandde
Jan Hoijtes, een timmermansgezel in Bergum in zijn twintigste levensjaar, vertelde tijdens zijn verhoor dat de vrouw van Sipke Lieuwes hem had gevraagd een schort naar haar dochter te brengen. Hij had het meegenomen.
De weduwe van Enge Jans, in haar drieëndertigste levensjaar, vertelde dat zij samen naar Jan Hoijtes' huis waren gegaan. Zijn vrouw Aafke Ebes was er niet. Haar schoonmoeder lag in bed en zei dat Aafke al enige tijd weg was.
Aafke Ebes, de vrouw van Jan Hoijtes, was in haar twintigste levensjaar. In gevangenschap verklaarde zij geheel onschuldig te zijn aan het stelen van de hemden waarvan de vrouw van Albart Kinderman haar beschuldigde. Zij ontkende ook dat zij die maandag bij Trijntje Jokes thuis was geweest. Nog minder had zij daar een hemd te koop aangeboden. Op 25 augustus 1771 zette zij in Bergum haar merk onder haar verklaring.
Begin oktober 1768 werden in Hardegarijp twee afzonderlijke vermissingen vastgelegd. De ene speelde in de timmerwerkplaats van Willem Tjallings en Geeske Douwes. De andere ging over de blauwe jas van dorpsrechter Jan Jacobs.
Jan Jacobs
Jan Jacobs, dorpsrechter en ontvanger te Hardegarijp , in zijn 67ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat zijn blauwe reis- of sluitjas op 29 september 1768 aan het werk van het raam in de voormuur van zijn huis had gehangen. Toen hij afgelopen zaterdag, 1 oktober, de jas wilde aantrekken, vond hij hem niet meer. Niemand van zijn huisgenoten wist dat de jas was weggehaald. Hij kon niet anders denken dan dat hij zelf de jas buitenshuis vergeten had en dat die vandaar gestolen was. Hij wist niet wie dit had gedaan. Verder wist hij niets, sloot zijn verklaring na voorlezing en tekende eigenhandig. Bergum, 3 oktober 1768. J Jacobs.
Jan Jacobs Jager en Jacob Cornelis uit Hoogkerk achtervolgden twee opvarenden nadat kalkoenen, ganzen en hennen waren verdwenen. Bij Schuilenburg vonden zij het schip. Het gerecht van Tietjerksteradeel legde de verklaringen en de volledige inventaris van de praam vast.
Jan Jacobs Jager
Jan Jacobs Jager, boer onder Hoogkerk in Groningerland, in zijn 62ste levensjaar, is..., beëdigd en ondervraagd. Hij getuigt dat hij gisterochtend ontdekte dat uit zijn achterhuis vijf kalkoenen waren gestolen, namelijk twee zwarte hanen en drie zwarte hennen. Hij zag dat bij de achterdeur een dakpan was opgelicht. De dief leek daardoor zijn hand te hebben gestoken, de wervel van de deur te hebben verschoven en zo in huis te zijn gekomen.
Afgelopen vrijdag waren twee personen bij zijn huis geweest, van wie nu wordt gezegd dat zij in Kollumerzwaag wonen. Zij hadden melk bij hem gehaald en waren daarmee naar een schip gegaan dat niet ver van zijn huis in de trekvaart lag. Toen hij gisteren hoorde dat ook bij Jacob Cornelis ganzen en hoenders waren gestolen, achtervolgde hij de genoemde personen samen met Jacob. Uiteindelijk troffen zij hen met het schip bij Schuilenburg. Hij ging daarop naar de dorprechter van 'Vstrum'. Toen die met hen bij Schuilenburg kwam, waren de twee personen van het schip gevlucht. Bij onderzoek van het schip, in aanwezigheid van de dorprechter, vonden zij de vijf kalkoenen die van de getuige waren gestolen. Verder weet hij niets over de zaak. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring af en ondertekent hij eigenhandig. Bergum , 19 december 1762. Ondertekening: Jan Jacobs Jager.
Samen met Jan Jacobs Jager, die kalkoenen kwijt was, achtervolgde hij gisteren twee personen van wie wordt gezegd dat zij in Kollumerzwaag thuishoren. Zij troffen hen met het schip bij Schuilenburg. Terwijl zij de dorprechter van 'Vstrum' gingen halen, verlieten de twee personen het schip. Toen de dorprechter het onderzocht, werden daarin de genoemde zes hennen en vier ganzen van de getuige aangetroffen. Verder kan hij niets over de zaak vertellen. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring af en ondertekent hij eigenhandig. Bergum , 19 december 1762. Ondertekening: Jacob cornelis.
Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje, wonend op de Nieuwe Stad te Bergum, verklaarde dat op zondagavond de 26e van deze maand enkele mensen bij haar thuis waren om koffie te drinken: Liebbe Geerts, boerenknecht bij Antje Jochums in Garijp; Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Roels in Garijp; en Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Jennes te Bergum. Verder waren Eelkje Sakes, dochter van Sake Rienks, timmerman te Bergum, en Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, aanwezig.
Jan Jans — 9 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Bintje Boukes, weduwe van Jan Jans, was in haar 61ste levensjaar. Op zaterdagmiddag kwam een vrouw aan haar deur die zei Rinske te heten. Zij vroeg om een slaapplaats. Bintje weigerde aanvankelijk, maar stemde na herhaald aandringen toe. Rinske bleef tot de ochtend van 4 oktober. Bintje had haar volgens haar verklaring verschillende keren gevraagd te vertrekken.
Bintje Baukes, weduwe van Jan Jans, wonend aan de Lageweg te Bergum, in haar 63ste levensjaar, verklaarde na oproeping, beëdiging en ondervraging het volgende dat zij een bijbel miste, bekleed met zwart segrijnleer, met nieuwe psalmen, langs de kanten beslagen met bewerkt zilver en voorzien van twee bewerkte zilveren haken. Op één daarvan was de naam "Bontje Lieuwes/Sieuwes" gegraveerd. Zij ontdekte de vermissing op zaterdag de twaalfde omstreeks één uur 's middags.
Janke Jans, dochter van Bintje Baukes, weduwe van Jan Jans, bij haar moeder in huis wonend te Bergum, verklaarde onder ede dat zij op zaterdag de twaalfde omstreeks één uur 's middags thuiskwam van de elders, waar zij enige dagen was geweest. Zij wilde haar donkerblauwe schortdoek uit de handtafel in de kamer halen. Haar moeder had die schortdoek al genoemd.
Bintje Baukes is in beide zaken weduwe van Jan Jans en woont aan de Lageweg/Leegweg te Bergum. Haar 63ste levensjaar in april 1806 past bij 65 jaar in april 1808. Haar dochter Janke Jans is in beide zaken aanwezig.
Isbrand Sipkes van der Werf, koopman in Leeuwarden, op dit moment te Bergum, in zijn achtendertigste levensjaar, verklaarde na oproeping, beëdiging en ondervraging dat hij op woensdag de 2 e van deze maand omstreeks twee uur 's middags naar het huis van de Bintje, weduwe van Jan Jans aan de Lageweg in Bergum ging. Hij wilde er een boek ophalen dat hij kort tevoren had laten liggen. Daar was een voor hem onbekende man.
Bintje Baukes, weduwe van wijlen Jan Jans, wonend aan de Lageweg te Bergum, in haar 63ste levensjaar, verklaarde na afzonderlijke beëdiging en ondervraging dat op woensdag de tweede van deze maand omstreeks twee uur een haar bekende koopman bij haar thuis was gekomen: Isbrand Sipkes van der Werf uit Leeuwarden. Hij zei een boek te komen halen dat hij bij haar had vergeten. Isbrand ontmoette bij haar thuis Pytter Jacobs uit Surhuisterveen.
Paulus Marius Beuckens Braunius, secretaris en boelontvanger van Tietjerksteradeel, wonend te Bergum, in zijn 48ste levensjaar, verklaarde onder ede het volgende. Op woensdag de tweede van deze maand ging hij van het rechthuis, waar hij, naar Bergumerdam met drost en gerecht van het vijfde district. Hij liep enigszins terzijde en zag drost en gerecht met een koopman, Isbrand van der Werf genoemd, het huis ingaan van Bintje Baukes, weduwe van Jan Jans, aan de Lageweg te Bergum.
Gerrijt Sjoerds, zoon van Sjoerd Pytterrs, woont bij zijn vader in Bergum en is in zijn 28ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij het volgende. Op zondagavond 24 april ging hij tussen zeven en acht uur naar het huis van Bintje Baukes, weduwe van Jan Jans, tapster, in Bergum.
Bauke Scheffer, schippersknecht, woont in Bergum en is in zijn 24ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij dat hij op zondagavond 24 april in het huis van Bintje Baukes, weduwe van Jan Jans, tapster, in Bergum was. Tussen zes en zeven uur kwamen daar Roel Aukes, Brant Sjoerds en Gjolt Douwes, alle drie schippersknechten. De drie mannen vroegen jenever en daarna nog meer.
Roel Aukes, schippersknecht, woont bij zijn vader op het schip dat bij Bergum lag en is in zijn 22ste levensjaar. Hij verklaart dat hij op zondag 24 april tussen zes en zeven uur 's avonds met Brant Sjoerds en Gjolt Douwes naar het huis van Bintje Baukes, weduwe van Jan Jans, ging.
Bintje Baukes is in beide zaken weduwe van Jan Jans en woont aan de Lageweg/Leegweg te Bergum. Haar 63ste levensjaar in april 1806 past bij 65 jaar in april 1808. Haar dochter Janke Jans is in beide zaken aanwezig.
Jan Jans, in zijn vierendertigste levensjaar, was die avond eveneens bij Gerrijt Rintjes. Hij zag dat Hendrik Wadman Johannes zonder reden aangreep en hem tweemaal op de grond wierp. Daarna sloeg Hendrik hem. Volgens Jan verweerde Johannes zich helemaal niet.
Omstreeks Allerheiligen 1790, zonder de exacte dag te weten, was zij op verzoek naar Bintje Baukes gegaan, vrouw van Jan Jans, die toen in de Stokerije in Bergum aan de Legeweg (Lageweg) woonde. Daar trof zij een zekere Petrus aan. Hij diende toen als knecht bij molenaar Cornelis Hendriks in Bergum .
Noordermeer 1806 - De witte bijenkorf van Jan Jans verdwijnt
Jan Jans verklaart op 3 juli 1806 over een vermiste bijenkorf bij de woning van Folke Reins in Noordermeer onder Bergum.
Jan Jans - verklaring
Jan Jans (in modern Nederlands)
Jan Jans, tiggelsmidsknecht te Bergum, in zijn 21 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij afgelopen dinsdagavond bij zijn bijen kwam. Die stonden bij het huis van Folke Reins, arbeider te Noordermeer onder Bergum. Hij ontdekte dat een korf met bijen ontbrak.
Na voorlezing ondertekende hij te Bergum op 3 juli 1806. Jan Jans.
Tjeerd Jans, een knecht in zijn vijfentwintigste levensjaar, werkte bij de weduwe van wagenmaker Jan Jans in Oostermeer. Toen hij op zaterdagavond om elf uur thuiskwam, zag hij achter het huis een man bij de bijenstal van Pytter Jans.
Jan Jans, meestertimmerman in Suameer , in zijn drieëndertigste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij en zijn vrouw Trijtsen Dorima op de ochtend van de 11de van deze maand merkten dat de schoenen van zijn vrouw ontbraken, met zilveren gespen met stalen beugels, gemerkt met de letters T. D. D.
Trijtsen Douwes Dorima, vrouw van Jan Jans, meestertimmerman in Suameer, in haar achtentwintigste levensjaar, was eveneens opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij met haar man op de avond van de 7de van deze maand thuiskwam en haar schoenen uittrok. Daarop zaten zilveren gespen met stalen beugels, gemerkt met T. D. D.
Jan kon niet zeggen of de koe door de verwondingen was gestorven. Hij kon evenmin verklaren wie de beschadiging had veroorzaakt. Hij ondertekende zijn verklaring op 23 juni 1778 in Eestrum als Jan Jans Koning.
Op de ochtend vóór zijn verhoor zag Foecke de beide netten om ongeveer vijf uur nog hangen. Wel viel hem op dat een viskaar , een bak om gevangen vis in te bewaren, niet meer stond op de wal bij de tuin van smid Jan Jans Posthuma, ten oosten van zijn huis. Hij dacht dat buurman Johannes Meinderts de viskaar veilig had opgeborgen. Hij beschuldigde de buurman niet van diefstal.
Jan Jans Postma - een gesprek in de schoenmakerswinkel
Jan Jans Postma was een 48-jarige meester-schoenmaker . Hij woonde aan de Dam bij Bergum. Eetse kwam volgens Jan op vrijdag 8 augustus in zijn winkel spreken. Jan noemde een getal dat Teunes niet had genoemd.
Alle Sakes was 37 jaar en werkte als schoenmakersknecht bij Jan Jans Postma op de Bergumerdam. Hij vertelde afzonderlijk wat hij Eetse in de winkel van zijn meester had horen zeggen. In zijn weergave werd een ander bedrag genoemd.
De precieze schoenmakerswinkel van Jan Jans Postma en de plaats van het gesprek zijn niet met de verklaringen alleen aan te wijzen.
Teunes sprak van enige miljoenen guldens en veel oorlogsschepen. Jan Jans Postma noemde enige miljoenen en ongeveer vijfhonderd schepen. Alleen Alle Sakes noemde twintig miljoen en vijfhonderd schepen. Teunes tekende zijn verklaring op 11 augustus; Jan en Alle op 9 augustus. Hun uiteenlopende woorden blijven naast elkaar staan.
Bintje Baukes, weduwe van Jan Jans Sapperstia, wonend aan het einde van de Leegweg te Bergum en 65 jaar oud, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat gisteren, de 24ste, om ongeveer zes uur 's avonds drie mannen bij haar kwamen: Roel Aukes, zoon van Auke Roelofs zandpranger , wonend in een schip; Brant Sjoerds, zoon van Sjoerd Mijnheer, wonend in de Rottevalle; en schippersknecht Gjolt Douwes, die met zijn werkgever en schip aan Bergumerdam lag om te laden Zij eisten jenever.
Jan Jansen — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Jan wist niet wie de schapen had weggenomen. In het bos van de weduwe van Jan Jansen, wagenmaker , hadden zij vellen van de dieren teruggevonden. Hij ondertekende zijn verklaring op 10 september 1771 in Bergum.
Jan Jansen Koning — 2 verhaalpagina’s · beoordeeld verband
Zeer waarschijnlijk dezelfde veehouder: Jan Jansen Koning in Eestrum. Dezelfde volledige naam en hetzelfde dorp komen in 1776 en 1778 terug. Eerst gaat het om de kist van zijn knecht, later om een dood gevonden koe. Hetzelfde boerenhuishouden is aannemelijk; er is geen aanwijzing dat beide gebeurtenissen dezelfde dader hadden.
Jan Jansen Koning neemt een onbekende werker in huis
Jan Jansen Koning is boer te Eestrum en ongeveer veertig jaar oud. Hij wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op 11 december 1776 kwam hij thuis en trof hij bij zijn huis een onbekende man aan.
Verklaringen van veehouder Jan Jansen Koning en zijn knecht Wijtte Tjerks, opgenomen op 23 juni 1778 bij het gerecht van Tietjerksteradeel.
Op een zondagmorgen in juni 1778 ging Wijtte Tjerks naar het land van Jan Jansen Koning in Eestrum om te melken. Hij vond daar een blauwbonte koe van zijn baas dood liggen.
Wijtte werkte als voorknecht bij Jan Jansen Koning. In zijn verklaring staat dat hij in zijn negentiende levensjaar was. Hij beschreef de koe als blauw bont.
Jan Jansen Koning gaat zelf naar het land
Jan Jansen Koning was huisman en in zijn tweeënveertigste levensjaar. Hij vertelde dat zijn knecht op zondagmorgen van het melken was teruggekeerd met het bericht dat een van de koeien dood op het land lag.
Rinse Feijkes was visser in Eernewoude en in zijn 67ste levensjaar. Samen met Jan Jansens bezat hij een viskorf in het water net buiten het dorp, bij de Laansloot.
Rinse Feijkes, visser, wonend in Eernewoude en in zijn 67e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op de 3e had bemerkt dat uit een viskorf ongeveer honderdvijftig pond baars ontbrak. De korf lag in het water net buiten Eernewoude, bij de Laansloot, en behoorde aan hem en Jan Jansens uit Eernewoude samen toe. De korf waarin de baars had gezeten, lag ondersteboven. Het deksel van de korf was net onder het ijs opgelicht. De dag tevoren had Rinse de korf rechtop en naar behoren in het water aangetroffen. Hij wist niet wie de genoemde diefstal had gepleegd. Meer wist hij er niet van. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en tekende met een merk.
Jan Jansens
Jan Jansens, wonend in Eernewoude en in zijn 57e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op de 3e van deze maand uit een viskorf die in het water net buiten Eernewoude lag, ongeveer honderdvijftig pond baars had vermist. De korf behoorde aan hem en Rinse Feijkes toe. Hij had de korf ondersteboven gevonden, met het deksel net onder het ijs geschoven. De avond tevoren had die korf nog goed en naar behoren in het water gelegen. Hij wist niet wie hun de genoemde baars had ontvreemd.
Onder de accolade met ‘Anne Parochie’: Houte Leidel; Klaas Jans, kapitein; Jan Janssen, aangeduid als ‘Zijnde een Zoon Van Jan Jansen’; Harmen Liers; Eijtter Reinders.
Jan Jarigs — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
De schuit van Jan Jarigs lag aan de ketting bij de Dam in Bergum . Klaas Hanses en Jacob Fookes hoorden hem zeggen dat hij de zeilen wilde wegnemen. Later ontdekten zij dat de touwen en zeilen ontbraken.
Klaas Hanses, scheepstimmermansknecht in Bergum , in zijn 38ste levensjaar, vertelt dat Jan Jarigs uit Kootstertille in maart 1757 op een middag bij hem en Jacob Fookes kwam, op de helling van Abe Nauta in Bergum. De precieze dag weet hij niet. Jans schuit lag aan de ketting bij de Dam in Bergum; de zeilen waren opgeslagen in Abe Nauta's schuitenhuis. Jan zei van plan te zijn de zeilen weg te nemen. Klaas antwoordde hij antwoordde Jan Jarigs dat hij de zeilen beter niet kon wegnemen als hij niet naar het Blokhuis wilde, de gevangenis. De volgende ochtend zag Klaas dat de touwen van het schip ontbraken. Enkele dagen later merkte hij dat de zeilen uit het schuitenhuis weg waren. Hij weet niet waar touwen en zeilen zijn gebleven. Na voorlezing sluit en ondertekent hij in Bergum op 5 juli 1757.
Jacob Fookes, scheepstimmermansknecht in Bergum , naar zijn beste weten in zijn 38ste levensjaar, vertelt dat Jan Jarigs uit Kootstertille in maart 1757 op een middag bij hem en Klaas Hanses kwam, op de helling van Abe Nauta. Hij weet de dag niet meer. Jans schuit lag bij de Dam aan de ketting; de zeilen lagen in Abe Nauta's schuitenhuis. Jan zei dat hij de zeilen wilde wegnemen. Jacob raadde hem dat af en zei dat hij dan naar het Blokhuis moest.
Wij voegen hierbij de verklaringen over de paardenmest en het vuil van Rinse Douwes, en de mest van Folkert Douwes Wadman, die van de wal bij de Voetlingen onder Gaastmaburen zijn gestolen. Er bestaat een sterk vermoeden tegen Jan Jarigs, schuitvoerder in Kootstertille. Ook lijkt het mogelijk dat hij de touwen van zijn in beslag genomen schuit en de zeilen die in Abe Nauta's schuitenhuis lagen, heeft weggenomen. Wij blijven met respect uw gehoorzame dienaren. Ondertekend door H. W. van Altena en T. Ypeij namens het gerecht van Tietjerksteradeel.
Hedser Binnerts Douma, ongehuwd en wonend in Gaastmaburen onder Hardegarijp, naar zijn beste weten 23 jaar oud, vertelt dat hij op 24 juni 1757 met Pytter Sjoerds, Gerrijt Jans en Liebbe Uwes vertrok om te maaien. Zij voeren in een praampje door de Voetlingssloot. Daar zagen zij een lege oude praam met een man erop. Er werd gezegd dat hij Jan Jarigs heette en in Kootstertille woonde; Hedser geeft dus een door anderen genoemde naam.
Pytter Sjoerds woont in Gaastmaburen onder Hardegarijp . Hij geeft zijn leeftijd naar beste weten als 44 à 45 jaar. Hij vertelt dat hij op 24 juni 1757 met Hedser Binnerts Douma, Gerrijt Jans en Liebbe Uwes door de Voetlingssloot voer om te gaan maaien. Zij zagen daar een lege oude praam met een man van wie gezegd werd dat hij Jan Jarigs uit Kootstertille was.
Sipke Pijtters, schuitvoerder onder Kooten, naar zijn beste weten 45 à 46 jaar oud, vertelt dat hij op 24 juni 1757 tegen de schemeravond uit Leeuwarden voer. In de Voetlingssloot zag hij een leeg vaartuig. Het leek hem dat Jan Jarigs uit Kootstertille het voer. De volgende ochtend, tussen twee en drie uur, kwam Jan bij hem bij de Bergumerdam met een vaartuig. Sipke vroeg wat erin zat. Jan antwoordde: 'Mest.' Sipke zei:
Wij voegen hierbij de verklaringen over de paardenmest en het vuil van Rinse Douwes, en de mest van Folkert Douwes Wadman, die van de wal bij de Voetlingen onder Gaastmaburen zijn gestolen. Er bestaat een sterk vermoeden tegen Jan Jarigs, schuitvoerder in Kootstertille. Ook lijkt het mogelijk dat hij de touwen van zijn in beslag genomen schuit en de zeilen die in Abe Nauta’s schuitenhuis lagen, heeft weggenomen. Wij blijven met respect uw gehoorzame dienaren. H. W. van Altena en T. Ypeij namens het gerecht van Tietjerksteradeel, Bergum, 5 juli 1757.
Jelke Jans woonde als ongehuwde zoon bij zijn vader Jan Jelkes in Suameer . In de nacht van 14 oktober 1781 kwam hij vóór twaalf uur thuis. Hij sloot de deuren zoals hij gewend was en zette zijn schoenen, met zilveren gespen eraan, naast zijn bed.
Jan Jelkes ziet de achterdeuren openstaan
Jan Jelkes was boer, in zijn 73ste levensjaar. Jan vertelde dat hij op 15 oktober juist uit bed was gekomen. Toen hij naar achteren ging, zag hij de achterdeuren openstaan. Hij miste de schoenen en zilveren gespen van zijn zoon, en de twee bijbels met zilveren en koperen haken. Ook Jan noemde bij beide boeken de oude psalmen.
Op 10 december werd Engbert Hendriks, in zijn eenenveertigste of tweeënveertigste levensjaar, als gedetineerde ondervraagd. Hij zei dat hij geruime tijd had gewerkt bij boer Uitse Melles in Suameer. Volgens hem was hij op de avond van de vermissing helemaal niet bij het huis van Jelke of Jan Jelkes geweest, maar had hij de hele nacht thuis doorgebracht. Hij verklaarde ook dat de voordeur niet goed gesloten was. Meestal ging hij tussen zeven en acht uur 's avonds naar zijn eigen huis en kwam hij de volgende ochtend om vijf of zes uur weer op het werk.
Goutske Hinnes, echtgenote van Jan Jens Croese, veenbaas te Oenkerk, in haar 42ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandag, midden overdag, kwamen twee buurvrouwen bij haar thuis, Trijntje Jens, echtgenote van Willem Pieters, en Aatje Dirks, echtgenote van Hendrik Douwes. Haar zuster Rinske Hinnes, echtgenote van Alle Jijgens, was toevallig ook bij haar. De twee vrouwen vertelden hun dat Grietje Hendriks, dochter van Hendrik Douwes, 's morgens, toen zij het huis van Eeltje Gosses passeerde, had gezien dat de onderdeur openstond. Grietje wist dat Eeltje en zijn vrouw niet thuis waren en begreep niet waarom de deur open was. Zij was naar binnen gegaan om dit te onderzoeken en had gezien dat een kabinetdeur eraf was en op de grond stond. Daarvan had zij onmiddellijk haar moeder Aatje Dirks bericht. Aatje en Trijntje kwamen vervolgens bij Goutske. Daarna gingen zij gezamenlijk daarheen en constateerden dat de onderdeur openstond en dat de bovendeur op slot was. Binnen zagen zij dat een deur van het kabinet eraf was en op de grond stond. De goederen in het kabinet waren ondersteboven gehaald. Zij zagen een damasten hemdrok waarvan de knopen afgesneden leken. Daarna gingen zij terug naar haar huis en stuurden Grietje Hendriks om dorprechter L. G. Lauerman te halen. Hij kwam snel met Grietje terug. Allen gingen daarna met hem naar het huis. In hun aanwezigheid maakte de dorprechter een inventaris van wat zij in het kabinet vonden. Daarna gingen zij weer weg.
Louis Gerbens Lauerman, dorprechter en schoolmeester te Oenkerk, in zijn 48ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandag, de eerste van deze maand, kwam rond het middaguur Grietje Hendriks, dochter van Hendrik Douwes, bij hem in de school. Ze was zeer ontsteld en zei dat hij onmiddellijk naar het huis van Eeltje Gosses moest komen. Op zijn vraag wat daar aan de hand was, antwoordde zij dat er gestolen was. Hij ging direct met haar naar het huis van Jan Jens Croese, het naastgelegen huis bij dat van Eeltje Gosses. Daar trof hij Goutske Hinnes, Rinske Hinnes, Trijntje Jens en Aatje Dirks, echtgenotes van respectievelijk Jan Jens Croese, Alle Jijgens, Willem Pieters en Hendrik Douwes. Vervolgens ging hij met al deze vrouwen naar Eeltje Gosses' huis. De onderdeur stond open, de bovendeur was gesloten en de spijkers van de scharnierbanden van de onderdeur waren los. Binnen stond een kabinetdeur op de grond. De kroon van het kabinet lag in stukken op de vloer. Enkele stenen koppen, die naar zijn oordeel op het kabinet hadden gestaan, stonden ook op de grond. In het kabinet lag alles overhoop. Er was onder andere een blauwe damasten hemdrok waarvan de knopen afgesneden waren. Verder was alles in het huis in goede orde.
Hij tekende de gevonden goederen op: een zwarte broek, een gekleurd sargies rokje, een damasten hemdrok zonder knopen, een meine hoed, twee vrouwenrokken, een zwart schort, een boezelen schortdoek , een bont jak en een zwart jak, een rood ruft, een rode doek, twee mutsen, twee lakens, twee slopen en enkele andere, niet nader genoemde kleinigheden. Daarna ging hij met de vrouwen weg en deed de deur zo goed mogelijk dicht. Hij informeerde het gerecht en vroeg vervolgens Pieter Gosses om zijn broer Eeltje Gosses op te zoeken en hem over de zaak te berichten. De volgende dag 's avonds ging hij opnieuw naar Eeltje Gosses' huis, haalde de geïnventariseerde goederen daar weg en bracht ze bij Jan Jens Croese in bewaring. Verder weet hij niets van het geval. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende die. Bergum, 8 december 1794. Handtekening: L. G. Lauerman.
Kort daarop zag Grietje haar moeder, Trijntje Jens, Rinske Hinnes en Goutske Hinnes uit Eeltje Gosses' huis komen. De vier vrouwen droegen haar op de dorprechter te halen. Dat deed zij meteen. Toen zij met hem terugkwam, trof zij de vier vrouwen in Jan Jens Croese's huis. Allen gingen naar Eeltje Gosses' huis en onderzochten de goederen in het kabinet. Terwijl zij daarmee bezig waren, ging Grietje weg. Zij had wel gezien dat de kroon van het kabinet op de grond lag, dat een deur eraf was en dat de scharnierbanden van de onderdeur los waren.
Aatje Dirks, echtgenote van Hendrik Douwes, wonend te Oenkerk, vierenvijftig jaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandagmorgen kwam haar dochter Grietje Hendriks terug uit Giekerk . Zij vertelde dat zij bij Eeltje Gosses' huis de onderdeur open had gezien. Op de heenweg had ze dat al gezien; op de terugweg was ze even naar binnen gegaan en had ze gezien dat het kabinet openstond. Daarvan was zij zeer ontsteld en meteen teruggelopen. Op dat bericht ging Aatje direct naar haar buurvrouw Trijntje Jens en vertelde het haar. Trijntje ging met haar naar Jan Jens Croese's huis. Daar troffen zij diens vrouw Goutske Hinnes en Rinske Hinnes, vrouw van Alle Jijgens. Met hun vieren gingen zij naar Eeltje Gosses' huis. De onderdeur stond open. Zij gingen even binnen en zagen dat alles in wanorde was. Daarna keerden zij terug en stuurden Grietje om dorprechter Lauerman te halen terwijl zij samen teruggingen naar Jan Croese's huis om op hem te wachten. Daarna gingen allen met de dorprechter opnieuw naar Eeltje Gosses' huis. De scharnierbanden van de onderdeur waren los, een kabinetdeur stond binnen op de grond, de kroon van het kabinet lag op de vloer en enkele stenen koppen stonden op de grond. Zij gaven de goederen uit het kabinet, die ondersteboven lagen, op aan de dorprechter; hij schreef ze op. Er was ook een damasten hemdrok bij waarvan de knopen afgesneden waren. Daarna gingen zij weg en deed de dorprechter de deur zo goed mogelijk dicht. Meer weet zij niet van de zaak. Na voorlezing sloot zij haar verklaring af en plaatste haar merk. Bergum, 8 december 1794. Eigen merk van Aatje Dirks.
Jan Jilkes - zeventien stuivers voor de kapotte ketel
Jan Jilkes was 28 jaar en potschipper . Hij lag op dat moment met zijn schip in Bergum. Ook hij werd opgeroepen, onderzocht en beëdigd.
Na voorlezing zette Jan Jilkes op 13 februari in Bergum geen geschreven handtekening, maar zijn eigen kruismerk .
Jan Johannes — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Lammert Tomas, arbeider te Bergum aan de Legeweg, in zijn vierenveertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. In de nacht van afgelopen maandag op dinsdag, tussen twaalf en één uur, kwam hij te voet uit de Lemmer . Hij zag Jan Johannes, doorgaans Jan Smid genoemd en woonachtig te Oostermeer , door het hekje van het erf van Lammert Rinzes aan de Oude Dam komen, tegenover de eekmolen te Bergum. Jan Johannes had een zak met wat goederen op zijn rug. Toen de getuige hem van achteren inhaalde, vroeg Jan Johannes wanneer het Bergumer schip vertrok. De getuige antwoordde: om drie uur. Jan Johannes zei dat hij dan te voet naar Leeuwarden ging, omdat hij dan zo snel in de stad kon komen als wanneer het schip vertrok. Na dit gesprek zag de getuige Jan Johannes niet meer: hij haastte zich naar huis en Jan Johannes bleef achter.
Jan Johannes: Jan Johannes, huisman te Oostermeer , in zijn 72ste levensjaar, wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op 28 mei jongstleden ontdekte hij dat zijn drie jonge zwarte merries waren beroofd van het haar van hun staarten. Hij had ze de avond tevoren onbeschadigd in een weide niet ver van Schuilenburg gebracht. Hij weet verder niets, sluit na voorlezing en ondertekent te Bergum op 5 juni 1782.
Volgens de afspraak die Dirk met Rinse maakte, ging Louw de volgende ochtend met Dirk naar het huis van Jan Johannes in de Surhuisterveenster heide. Zij wachtten daar enige tijd op Rinse, die de drie hennen in een zak zou meenemen. Daarna gingen zij met zijn drieën en met de hennen naar het huis van Durk Pytters in dezelfde heide.
Dirk en Louw kwamen eerst bij Jan Johannes in de heide bijeen met Rinse. Daarna gingen zij met de drie hennen in een zak naar Durk Pytters. Die was thuis. Op hun vraag of hij de drie hennen aan Rinse had verkocht, ontkende Durk eerst. Uiteindelijk gaf hij de verkoop toe. Hij zei de dieren voor achttien stuivers te hebben gekocht van Jacob Jelmers, ook Jacob Garijper genoemd, uit dezelfde heide. Hij nam op zich de vierentwintig stuivers die Rinse had betaald terug te geven.
Rinse liet Dirk en Louw direct weten dat hij drie hennen met de opgegeven kenmerken had en dacht dat het hun dieren waren. Dirk kwam nog diezelfde avond en herkende de hennen als die van zijn schoonvader. Rinse en Dirk spraken af de volgende dag naar Durks huis te gaan. Eerst zouden zij bij Jan Johannes in de heide bijeenkomen. Rinse zou de drie hennen meenemen.
De genoemde heide bij Surhuisterveen is als streeknaam herkenbaar; de huizen van Rinse, Durk en Jan Johannes zijn hiermee niet precies gelokaliseerd.
Aangifte en getuigenverklaringen van Jan Karels en Tjitske Pijters, afgelegd op 1 mei 1780 bij het gerecht van Tietjerksteradeel.
Op zondagavond 23 april 1780 vertrokken Jan Karels en zijn vrouw Tjitske Pijters vanuit Garijp om ergens anders te werken. Jan ging naar Gerben Boeles in Harkema Opende. Tjitske reisde naar het huis van bijzitter Reitsma in Hardegarijp .
Jan Karels ontdekt wat is verdwenen
Jan Karels was volgens zijn verklaring in zijn 27ste levensjaar. Hij vertelde dat hij samen met zijn vrouw van huis was gegaan om elders te werken en dat zij pas op 29 april terug waren gekomen.
Na een avond drinken en zingen bij Jan Kinderman op Altenburg werd kapitein Petrus van Goens met pijn wakker. Hij ontdekte een touw om zijn geslachtsdeel. Vijf aanwezigen en later Hijlke Martens legden ieder een verklaring af.
Jan Sijmens Pel, distillateur in Suameer , in zijn 42ste levensjaar, verklaart dat hij op 20 oktober laatstleden, tussen vijf en zes uur 's avonds, met Auke Oedses uit Suameer bij Jan Kinderman op Altenburg onder Tietjerk kwam. Daar waren ook kapitein Goens, Jacob Pijtters en Hylke Martens, alle drie uit Bergum . Jan en het gezelschap brachten daar de gehele nacht door met het drinken van sterke drank en zingen.
Kapitein Goens had enige tijd in bed gelegen en sprong vervolgens uit bed. Hij zei tegen Jan Kinderman: "Help mij." Zij ontdekten dat er een touwtje van anderhalve vadem lang om zijn geslachtsdeel was gebonden; het leek bindgaren te zijn. Jan Kinderman knipte het met een schaar in stukken, terwijl Jan Sijmens Pel hem met een kaars bijlichtte. Goens was uiterst ontsteld over het gebeurde en vroeg wie het had gedaan. Hylke Martens antwoordde dat hij het had gedaan en bleef dat zeggen.
Auke Oedses, wonend in Suameer, naar zijn beste weten in zijn 28ste levensjaar, legt een afzonderlijke verklaring af. Op de avond van 20 oktober kwam hij met Jan Sijmens Pel bij Jan Kinderman op Altenburg onder Tietjerk . Daar waren kapitein Goens, Jacob Pijtters en Hylke Martens. Auke en het verdere gezelschap brachten de gehele nacht door met zingen en sterke drank drinken.
Goens was naar bed gegaan, maar Auke weet niet wanneer. Later sprong hij uit bed en riep tegen Jan Kinderman: "Help mij; zij hebben mij een touw om mijn geslachtsdeel gebonden." Het touw was door Jan Kinderman in stukken geknipt en Jan Pel had hem met een kaars bijgelicht. Auke zegt dat hij dit zelf niet heeft gezien....
Jan Kinderman / Jan Alberts Kinderman
Jan Kinderman, wonend op Altenburg onder Tietjerk, naar zijn beste weten in zijn 25ste levensjaar, legt een eigen verklaring af. Op de avond van 20 oktober kwamen kapitein Goens, Jacob Pijtters en Hylke Martens uit Bergum , en Jan Sijmens Pel en Auke Oedses uit Suameer, bij hem thuis. De vier laatstgenoemden brachten de gehele nacht bij hem door met zingen en zuipen. Goens ging ongeveer om elf uur naar bed. Naar Jans herinnering sprong hij omstreeks twee uur 's nachts uit bed en riep tegen Jan, die lag te slapen: "Jan, help mij; zij hebben mij een touw om mijn geslachtsdeel gebonden."
Jacob Pijtters, wonend in Bergum , in zijn 34ste levensjaar, legt een eigen verklaring af. Hij kwam op 20 oktober met kapitein Goens en Hylke Martens uit Bergum bij Jan Kinderman op Altenburg onder Tietjerk. Jan Sijmens Pel en Auke Oedses uit Suameer kwamen daar 's avonds ook. Zij bleven de gehele nacht en vermaakten zich met zingen en zuipen. Toen Goens naar bed ging, raakte Jacob op een stoel eveneens in slaap.
Daarna sprong Goens ontzet uit bed en riep tegen Jan Kinderman: "Help mij; zij hebben mij een touw om mijn geslachtsdeel gebonden." Jacob werd daardoor wakker en vroeg wie het had gedaan. Hylke Martens antwoordde dat hij het had gedaan en bleef dat voortdurend zeggen.
Hylke hield dit staande totdat zij de volgende ochtend thuiskwamen. Er werd gezegd dat Jan Kinderman het touw in stukken had geknipt, maar Jacob had dat zelf niet gezien. Hij weet verder niets. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring en tekent met zijn eigen kruismerk , in Bergum op 19 november 1759. W. van Altena en G. Wilhelmij.
Kapitein Petrus van Goens, wonend in Bergum in zijn 54ste levensjaar, legt vervolgens zijn eigen verklaring af. Op de middag van 20 oktober 1759 kwam hij met Jacob Pijtters en Hylke Martens bij Jan Kinderman op Altenburg onder Tietjerk. Jan Sijmens Pel en Auke Oedses uit Suameer kwamen daar ook. Het gezelschap hield zich bezig met het drinken van sterke drank. Goens ging uiteindelijk naar bed.
Na enige tijd werd hij met pijn wakker. Hij merkte dat er een touwtje om zijn geslachtsdeel was gebonden, dat daardoor opzwol. Hij sprong uiterst ontsteld uit bed en vroeg wie hem dit had aangedaan. Hij kreeg daarover geen antwoord. Jan Kinderman knipte het touwtje met een klein snoeischaartje van zijn geslachtsdeel. Daarna bleef Goens in zijn bed liggen. Hij wist niet door wie dit was uitgevoerd. Hij kon verder niets zeggen. Na voorlezing sloot en ondertekende hij zijn verklaring in Bergum op 8 januari 1760, als P. van Goens. Onder het ambtelijke slot staan W. van Altena en G. Wilhelmij.
Hijlke Martens, wonend te Bergum en naar zijn beste weten in zijn 36ste levensjaar, was gedetineerd en werd ondervraagd en geconfronteerd met de verklaringen die op 19 november 1759 en 8 januari 1760 tegen hem waren opgenomen. Hij verklaarde dat hij op 20 oktober 1759 met zijn schip uit Leeuwarden voer en kapitein Geens en de appointeerde Jacob Pijtters meenam. Op verzoek van de kapitein en Jan Kinderman legde hij aan bij het huis van Jan Kinderman op Altenburg. Daar dronken zij thee en een 'zotje', een borrel. Ook Jan Sijmens Pel en Auke Oedes, beiden uit Suameer, kwamen erbij. Zij besloten daar te blijven totdat de maan opkwam.
Terwijl het gezelschap zich met zuipen en zingen vrolijk maakte, ging kapitein Geens naar bed. Daarna stelden Jan Sijmens Pel en Auke Oedes voor hem een 'klont', een streek, te leveren. Jan Kinderman moedigde dit eveneens sterk aan. Jan Kinderman nam een dikke draad en hield de kaars in zijn hand. Auke Oedes lichtte de deken op en Jan Sijmens Pel hield het 'instrument' van kapitein Geens, diens geslachtsdeel, vast. Hijlke bond toen het garen daaromheen. Omdat het niet bleef zitten, werd het opnieuw vastgebonden, volgens hem door een van de anderen. Hij kon niet zeggen of Jan Sijmens Pel of Auke Oedes dat had gedaan....
Hijlke had niet gezien wie van Jan Sijmens Pel en Auke Oedes het garen opnieuw had vastgebonden. Hij wist wel dat na het vastbinden eerst Jacob Pijtters aan het garen had getrokken en daarna Jan Kinderman. Dit ging door totdat kapitein Geens boos wakker werd. Zij wilden toen dat de meid van Jan Kinderman de draad van het geslachtsdeel van de kapitein afsneed. Zij weigerde. Uiteindelijk sneed Jan Kinderman de draad door.
Jan Klases — 4 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
In de nacht van 8 op 9 mei 1803 werd bij weduwe Sibble Bander op de Bergumerdam ingebroken. Knecht Johannes Riemers hoorde de hond blaffen; dienstmeid Wytske Hendriks zag de open deur. Op dezelfde ochtend ontdekte boer Jan Klases in de Buuren van Bergum dat zijn achterdeuren openstonden.
Jan Klases
Jan Klases, 53 jaar, was boer in de Buuren te Bergum. Op de ochtend van 9 mei 1803 ontdekte hij bij het opstaan dat zijn beide achterdeuren openstonden. De deuren waren de avond tevoren met een grendel gesloten.
Toen Foecke die avond uit Veenwouden thuiskwam, ontdekte hij dat meer visgerei ontbrak. Hij miste de viskaar en zijn beide schakels. Ook was een zeeg of zeine, een ander visnet, verdwenen. Dat net was eigendom van een ander, die in de verklaring met een naam wordt aangeduid. Foecke had het zaterdagavond bij de boer Jan Klases in Bergum aan de bomen gehangen om te drogen.
Het geld werd op zaterdagmorgen weer bij het kamervenster gevonden. Beiden vertelden over hun verdenking tegen Jan Klases; zij legden op 15 en 16 april afzonderlijk een verklaring af. Jan Klases ontkende later de diefstal. Het Hof beval op 11 oktober 1777 hem vrij te laten.
Hij had enige verdenking tegen Jan Klases. Op vrijdagavond, om ongeveer of ruim acht uur, sprak hij Jan over het voorval aan in het huis van Johannes Wijbes, waar Jan logeerde. Jan leek verlegen en sprak bijna geen woord.
Op zaterdagmorgen vond Sjoerd hetzelfde geld in dezelfde muntsoorten voor het venster van de kamer. Er zat een gebroken ruit in dat venster. Zij hadden gehoord dat Jan Klases meteen daarna uit Oenkerk was vertrokken. Zij wisten niet waar hij nu verbleef.
Zij hadden enige grond om Jan Klases te verdenken. Hij was niet thuis toen zij bij Johannes Wijbes aankwamen. Hij bleef nog geruime tijd weg. Intussen hoorde zij de vrouw van Johannes Wijbes zeggen:
Op zaterdagmorgen hadden zij hetzelfde geld gevonden voor het venster van de kamer met de gebroken ruit. Sjeuwtje had gehoord dat Jan Klases uit Oenkerk was vertrokken. Zij wist niet waar hij was.
Jan Klases ontkent de diefstal
Op 11 oktober 1777 werd Jan Klases in Bergum verhoord. Hij was geboren te Oenkerk en naar zijn beste weten ongeveer twintig jaar oud. Hij was nu in dienst bij Andrijs te Rijperkerk . Hij zat opgesloten wegens inbraken waarvan de verhooraanhef 11 en 16 april 1776 noemt.
Jan Kornelis: Jan Kornelis, huisman aan de Zomerweg onder Bergum, 48 jaar oud, wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij had zijn zwarte merrie de afgelopen maandagavond op zijn land gebracht om te weiden. De vorige ochtend vond hij haar beroofd van haar manen. Hij weet niet wie dit heeft gedaan, weet verder niets, sluit na voorlezing en ondertekent te Bergum op 5 juni 1782 als Jan Kornelis.
Later hoorde zij via een gerucht dat Albert Tietes een blauwe halsdoek had verkocht aan Jan Krop, knecht bij bakker Jan Hendriks in Bergum. Op de avond van de 10e van deze maand ging zij daarom naar het huis van die bakker. De bakkersvrouw liet haar een halve blauwe halsdoek zien. Jeltje herkende die als haar eigen doek en kreeg hem van de bakkersvrouw terug.
Jan Krop werd erbij geroepen. Hij verklaarde dat hij de doek op 16 mei laatstleden rond vijf uur 's middags op straat voor twee stuivers van Albert Tietes had gekocht. Albert had hem toen ook een nieuwe paarsbonte geruite doek getoond, waarvoor Jan Krop hem twaalf stuivers had geboden. Albert zei dat hij de doek voor dat bedrag niet wilde verkopen, maar hem naar zijn moeder zou brengen om te laten zomen. Dit vertelt Jeltje als hetgeen Jan Krop haar had meegedeeld.
Gistermorgen om negen uur had Jeltje Albert Tietes bij zich geroepen en gezegd dat hij de vermiste doeken moest teruggeven. Jan Krop en de vrouw van Klaas Wijkes de Jonge waren op dat moment bij haar thuis. Albert zei dat hij van de paarsbonte doek niets wist. De blauwe doek had hij tussen dijken gevonden en voor twee stuivers aan Jan Krop verkocht. Jan antwoordde dat Albert hem ook de paarsbonte geruite doek had laten zien en daarom daarover loog. Albert zei verder niets, bleef ontkennen en vertrok.
Jan Krop woonde als bakkersknecht bij Jan Hendriks, meesterbakker in Bergum, en was ruim zestien jaar oud. Hij verscheen en werd ondervraagd. Een beëdiging wordt in deze aanhef niet genoemd. Hij verklaarde dat hij op 16 mei laatstleden iets na vijf uur 's avonds enkele bollen naar het huis van Meert Jous wilde brengen. In de buurt stond Albert Tietes, een zoon van Tiete Jans uit Bergum. Albert ging met hem mee naar Meert Jous.
Jan Krop wist verder niets van het een of ander. Hij beëindigde zijn verklaring na voorlezing en ondertekende die eigenhandig. Bergum, 12 juni 1789. De handtekening luidt Jan Roelfs Krop.
Sijtske Sjoords, de vrouw van Klaas Klaus Wijkes te Bergum, was in haar vierenveertigste levensjaar. Zij verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij gisteren, vóór de middag rond negen uur, bij het huis van Jelle Staphorstius te Bergum was. Jelles vrouw riep Albert Tietes, zoon van Tiete Jans te Bergum, binnen toen hij voorbijliep. Jan Krop was daar ook.
Jeltje Gerrits, Jelles vrouw, liet Albert een halve blauwe halsdoek zien en vroeg hoe hij daaraan was gekomen. Hij antwoordde dat hij die op 16 mei jongstleden tussen de dijken had gevonden en aan Jan Krop had verkocht voor twee stuivers. Jeltje vroeg vervolgens naar de paarsbonte geruite doek. Albert ontkende die te hebben gehad.
Jan Krop zei daarop dat Albert erom loog: op 16 mei, toen zij van Meirt Jous naar huis gingen, had Albert hem die doek laten zien. Albert bleef ontkennen en vertrok. Dezelfde morgen rond tien uur kwam hij terug bij Jelle Staphorstius. Na aandringen van Sijtske verklaarde hij niet erom te willen liegen: hij had beide doeken gekocht van Jelles zoontje Allert, de blauwe voor zes en de paarsbonte voor twaalf stuivers. Hij zei bovendien dat hij de geruite doek voor twaalf stuivers aan een kramer op de markt van Bergum had verkocht. Hij bleef erbij dat hij de blauwe voor twee stuivers aan Jan Krop had overgedragen.
Op de avond van 31 december 1780 gingen de Bergumer huisman Meint Jans en zijn vrouw Lijsbert naar Jantje Feddes. Hun zoon Jan Meints en de knecht Rinse Gaatses bleven thuis. De volgende ochtend misten de bewoners geld, een zilveren vingerhoed en twee paar zilveren schoengespen.
Jan Meints had zijn schoenen bij het bed gelegd
Jan Meints was ongehuwd en woonde bij zijn ouders. Hij vertelde dat hij op oudejaarsavond om half tien naar bed was gegaan. De deuren waren toen gesloten en de andere huisgenoten lagen al te slapen. Zijn ouders waren nog op bezoek.
Jan Melles (V73, begin). Jan Melles is voerman aan het einde van de eerste laan in Bergum , ruim 53 jaar oud. Hij wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat hij gisterenmiddag gebrom hoorde en naar buiten ging. Hij zag toen de man die hier nu in hechtenis zit. Volgens zeggen noemt die zich Roel Wouters, schuitvoerder uit Noorderdragten. Jan zag hem een vreemdeling met een zware stok zeer hard in de zij slaan. Jan zei daarop:
Antje Gosles (V74, begin). Antje Gosles, laatst weduwe van Willem Jans, woont bij Jan Melles aan de eerste laan, ten noorden van de dorpsbuurt van Bergum. Naar haar beste weten is zij 53 jaar oud. Zij wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaart dat zij gisterenmiddag om ongeveer twee uur bij haar woning veel gebrom en gejammer hoorde. Zij ging naar buiten.
Zij zag toen de man die hier nu in hechtenis zit en die volgens zeggen Roel Wouters heet, schuitvoerder uit Noorderdragten. Bij de omheining van Jan Melles' huis gaf hij een vreemdeling met een zware stok een buitengewoon harde slag. Daardoor begonnen de benen van de vreemdeling sterk te trillen. Antje dacht dat hij stierf. De slag stuitte grotendeels af op de omheining; daardoor brak de stok in twee stukken. Zij durfde niet goed verder te kijken, omdat de vreemdeling verschrikkelijk bloedde. Daarna pakte de gedetineerde de vreemdeling bij de hand en ging met hem de laan langs naar de dorpsbuurt. Antje en Jan Melles durfden uit vrees voor de woede van de gedetineerde niet te proberen de vreemdeling uit zijn handen te redden. Zij weet verder niets, sluit haar verklaring na voorlezing en zet haar gebruikelijke merk. Bergum, 21 januari 1785. Het kruismerk is aangeduid als door Antje Gosles zelf gezet.
Meint Jans (V75, vervolg). De gedetineerde ging dwars over de landerijen bij hem vandaan. Kort daarna hoorde Meint jammerlijk geschreeuw en gekerm. Hij gelooft dat dit bij de woningen van Jacob Hijlkes of Jan Melles was. Hij kan verder niets zeggen, sluit zijn verklaring na voorlezing en ondertekent die. Bergum, 21 januari 1785. Ondertekening: Meint Jans. Het geschreeuw heeft hij gehoord; de precieze plaats noemt hij als zijn veronderstelling.
Antje Erijts (V76). Antje Erijts is de vrouw van Jacob Hijlkes. Zij woont aan de laan in Bergum, dicht bij Jan Melles, en is 52 jaar oud. Zij wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaart dat zij gisterenmiddag om ongeveer twee uur buiten stond. Zij zag de man die hier nu in hechtenis zit en zich Roel Wouters noemt, schuitvoerder uit Noorderdragten, op het land van de beëdigde klerk Wilhelmij. Zij zag hem een kool van het land pakken en erin bijten. Hij had een grote, zware stok in handen.
Marten Eltes, meester-bakker in Oostermeer, verklaarde dat zijn dienstmeid Trijntje Sikkes Aylva op de afgelopen zondagavond, de 23e van deze maand, met zijn toestemming om ongeveer acht uur koffie ging drinken bij herbergier Jan Michels, eveneens in Oostermeer. Zij kwam die nacht rond half twee thuis. Nadat zij had aangeklopt, liet hij haar binnen. Zodra hij de deur had gesloten, hoorde hij iemand haastig uit de steeg weglopen.
Trijntje Sikkes Aylva, dienstmeid bij meester-bakker Marten Eltes in Oostermeer, in haar negentiende levensjaar, verklaarde dat zij zondagavond de 23e met toestemming van haar baas tussen zeven en acht uur koffie ging drinken bij herbergier Jan Michels in Oostermeer. Daar kwamen rond middernacht Hans Jitses en Sijt Johannes bij haar. Hans was smidsknecht bij meester-grofsmid Pytter Johannes op de Snakkarbuuren; Sijte was knecht bij meester-wagenmaker Marten Alles in Oostermeer.
Zij bleven enige tijd bij de getuige en de kleindochter van Jan Michels, die Etje Everts heette. Tussen één en twee uur bracht Hans Jitses haar tot aan de deur van haar baas. Zij klopte aan en haar baas deed open. Toen zag zij Hans Jitses haastig de steeg ingaan. Zij ging direct naar binnen, naar de kamer waarin haar baas en zijn vrouw sliepen en waar zij zelf ook haar
Zij achtte het wel hoogstwaarschijnlijk, omdat zij niemand anders op straat had gezien of gehoord. Zij dacht dat des te meer omdat Hans in de tijd tussen hun afscheid en het inslaan van de ruiten nauwelijks verder heen en terug had kunnen lopen dan tot de wagenmaker Marten Alles. Zij wist ook heel goed dat Hans haar baas bedreigingen had gedaan. Verder wist zij alleen nog dat wagenmakersknecht Sijt Johannes bij Jan Michels was blijven zitten toen zij met Hans vertrok.
Sijt Johannes, knecht bij meester-wagenmaker Marten Alles in Oostermeer, ongeveer dertig jaar oud, verklaarde het volgende. Op zondag de 23e, laat op de avond, trof hij Hans Jitses aan het oosteind van de buurt in Oostermeer. Hans was smidsknecht bij meester-grofsmid Pytter Johannes op de Snakkarbuuren. Met Hans ging hij, zonder van de eerdere voorvallen te weten, naar herbergier Jan Michels.
Zij verbleven daar enige tijd bij Etje Everts, een kleinkind van Jan Michels, en Trijntje Sikkes Aylva, de dienstmeid van meester-bakker Marten Eltes. Hans en Trijntje gingen die nacht samen weg; de getuige wist het precieze tijdstip niet. Hij bleef naar schatting nog een kwartier bij Jan Michels en ging toen ook naar huis. Op straat hoorde of merkte hij niets. Kort nadat hij in bed lag, hoorde hij enig geklop, maar hij kon niet zeggen wat het was of waar het vandaan kwam. Meer wist hij hierover niet.
Willem Hendriks, stokersknecht bij Gabe Jans in Oostermeer, in zijn zevenentwintigste levensjaar, verklaarde dat Hans Jitses, smidsknecht bij meester-grofsmid Pytter Johannes op de Snakkarbuuren, op de tussen tien en elf uur 's morgens op straat bij herbergier Jan Michels met een Douwe uit Surhuisterveen had gevochten. Daarbij zei Hans dat hij wilde dat hij Marten Eltes, ‘die duivel’, daar ook eens had. Meer wist de getuige hierover niet.
Lieuwe Jans, arbeider onder Oostermeer, in zijn veertigste levensjaar, verklaarde dat hij op de tussen tien en elf uur 's morgens op straat bij herbergier Jan Michels had gezien hoe smidsknecht Hans Jitses vocht met iemand die naar algemeen zeggen uit Surhuisterveen kwam. Hans woonde bij meester-grofsmid Pytter Johannes op de Snakkarbuuren. Bij die gelegenheid zei Hans dat hij wilde dat hij Marten Eltes, ‘die duivel’, ook eens daar had; dan zou hij hem ook geven.
Hans Jitses, smidsknecht bij meester-grofsmid Pytter Johannes op de Snakkerbuuren in Oostermeer, in zijn negentiende levensjaar, kreeg de verklaring van bakker Marten Eltes van 26 juni 1805 voorgelezen. Hij verklaarde dat hij in de nacht van de 23e op de 24e met Sijt Johannes, wagenmakersknecht bij Marten Eltes, bij herbergier Jan Michels was geweest. Daar troffen zij de meid van bakker Marten Eltes en de kleindochter van Jan Michels. Na enig verblijf bracht Hans de meid naar huis. Zij klopte aan.
Toen Marten Eltes de deur kwam openen, liep Hans met snelle passen weg, tot aan de deur van Jan Michels. Terwijl de wagenmaker Marten Alles voorbijging, ging Hans naar het achtereind van de buurt. Daar ontmoette hij koopman Okker Klazes, die naast meester-grofsmid Pytter Johannes op de Snakkerbuuren woonde. Met hem liep hij
voorbij het huis van Marten Eltes. Hij merkte daar niets en ging vervolgens met Okker Klazes naar huis. Op straat hoorde of zag hij niemand. Hij hoorde geen glas kraken en zag ook niet dat bij Marten Eltes toen al ruiten waren ingeslagen. Verder verklaarde hij dat hij op de omstreeks tien uur 's morgens op straat voor de deur van Jan Michels had gevochten met een Douwe uit Surhuisterveen. Hij had gezegd: ‘Baas, die duivel Marten Eltes uit dominie van mij’.
Hij zei dat hij dronken was geweest en daarom niet wist wat hij verder had gezegd. Over de verklaring van Trijntje Sikkes Aylva zei hij dat het klopte dat hij met Sijt Johannes bij Jan Michels was gekomen, de meid van Marten Eltes had thuisgebracht en daarna was weggegaan. Voor het overige verwees hij naar zijn antwoord op de verklaring van Marten Eltes. Over de verklaring van wagenmakersknecht Sijt Johannes zei Hans dat hij het daarmee eens was, behalve
dat hij niet kon verklaren wanneer Sijt Johannes bij Jan Michels was vertrokken en of Sijte, toen hij in bed lag, geklop had gehoord zonder te weten wat het was of waar het vandaan kwam. Over de verklaring van wagenmaker Marten Alles zei Hans niets te kunnen zeggen. Hij had het bij de bakker gevonden stuk hout, dat van de wagenmaker zou zijn, nooit in handen gehad. Hij kon evenmin zeggen of zo'n stuk hout voor de deur van bakker Marten Eltes lag.
Over de verklaring van stokersknecht Willem Hendriks zei hij dat hij inderdaad op straat bij Jan Michels met Douwe uit Surhuisterveen had gevochten. Daarbij had hij gezegd: ‘Baas, die duivel Marten Eltes uit dominie van mij hier eens’. Daarmee had hij volgens zijn eigen uitleg alleen bedoeld dat hij hem wel eens wilde spreken. Over de verklaring van arbeider Lieuwe Jans zei Hans het daarmee eens te zijn, behalve dat hij niet gezegd had: ‘Ik wilde wel dat ik Marten Eltes, die duivel, ook eens had, dat hij die ook
Jan Michiels, herbergier te Garijp , in zijn 56ste levensjaar, is als getuige opgeroepen en ondervraagd. Hij verklaart dat gisteravond een man naar zijn huis kwam. De beschrijving van diens leeftijd en voorkomen is gedeeltelijk onzeker: "Na een bejaarden in Ouderdom", "Zijn. Rond". Hij droeg een pruik. Jan had onvoldoende op zijn kleding gelet om die goed te kunnen beschrijven. De man had een groen gestreepte buidel met goederen erin.
Nadat de eerste man Jans huis had verlaten, heeft Jan hem niet meer gezien. Hij weet verder niets over het een en ander te zeggen. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring af en ondertekent die te Bergum op 16 juni 1782. De dag is overschreven en blijft daarom onzeker. Handtekening: Jan Michiels.
Het genoemde was hem gisteren ontstolen uit de stalling van de bleek buiten de Vrouwenpoort te Leeuwarden. Nadat hij informatie had gekregen, had hij de zaken bij Jan Michiels, herbergier te Garijp, gevonden. Daar had hij ze door de dorpsfunctionaris - diens titel is niet betrouwbaar leesbaar - in bewaring laten nemen. In de marge is "gisteren avond" toegevoegd.
Gerben Ybes, meesterbakker in Oostermeer , naar zijn beste weten ongeveer 45 jaar oud, legt de eed af volgens het formulier van de doopsgezinden. Hij vertelt dat hij, naar zijn beste herinnering op 17 maart laatstleden, bij Jan Migchels, distillateur in Oostermeer, was geweest. Ook Jeip Annes en Fooke Jans waren daar gekomen. Fooke vertrok volgens hem het eerst. Kort daarna, ongeveer om acht of negen uur, vertrokken Gerben en Jeip tegelijk.
Jan Migchels
Jan Migchels, distillateur in Oostermeer, ongeveer 33 jaar oud, vertelt dat op de avond van naar zijn beste herinnering 17 maart Gerben Ybes en Halbe Gerbens bij hem waren. Daarna kwamen Jeip Annes en Fooke Jans. Halbe en Fooke vertrokken het eerst. Gerben en Jeip bleven nog een poos zitten en gingen daarna weg. Later gebeurde iets op straat, maar Jan weet daar niets van. Na voorlezing sluit en ondertekent hij in Bergum op 7 mei 1759. Hij is geen verwant van de partijen.
Jeip Annes in Oostermeer, in zijn 33ste levensjaar, vertelt dat hij naar zijn beste herinnering op 17 maart bij Jan Migchels, distillateur in Oostermeer, kwam. Hij trof daar Halbe Gerbens en Gerben Ybes. Fooke Jans kwam er ook. Nadat Fooke en Halbe vertrokken waren, ging Jeip naar het huis van Hijle Posthumus. Kort daarna hoorde hij rumoer. Hij ging bij Hijle op de stoep staan en hoorde Gerben Ybes roepen dat Fooke Jans hem had geslagen. Dit wijkt in het vertrekverloop af van Gerbens opgave dat zij tegelijk weggingen; beide opgaven blijven behouden.
Jan Minzes — 1 verhaalpagina · beoordeeld verband
Zeer waarschijnlijk dezelfde schipper en zoons: Minze Durks, Minze Polle, en zijn twee zoons in 1809. De fuikzaak noemt Minze Durks, bijgenaamd Minze Polle, schipper uit Rottevalle, die met zijn twee zoons voer. Het verhoor van maart noemt dezelfde naam, bijnaam en woonplaats, met zoons Durk en Jan. De scheepseigenaar uit de fuikzaak heet Wybe Sijgers, bijgenaamd Wybe Pot; deze wordt niet gelijkgesteld aan de Syger Pot uit het eerdere verhoor. Een vermelding bij het meer bewijst geen daderschap van de fuikdiefstal.
Jan Minzes, schippersknecht bij zijn vader Minze Durks in Rottevalle onder Noorder-Drachten, schat zijn leeftijd tussen vijftien en twintig jaar. Hij zit vast. Hij verklaart dat hij met zijn vader in een schuitje bij de dam te Bergum ligt en daar samen met hem is aangehouden. Het schip is beladen met heide en bossen bezemrijs.
Jacobus Daniels Bruinsma was 27 jaar en werkte in Leeuwarden als timmermansknecht bij stadstimmerman Jan Noteboom. Op 16 mei 1763 ging hij via Rijperkerk naar Kuikhorne om aan een huis te werken. Bij Hardegarijp ontmoette hij een onbekende man.
Jacob Daniels Bruinsma, wonend in Leeuwarden, dient als timmermansknecht bij Jan Noteboom, stadstimmerman in Leeuwarden. Hij is in zijn 27e levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij deze ochtend vanuit Leeuwarden door Rijperkerk reisde om voor zijn meester in de Kuikhorne te werken aan het huis van de heer oud-rentmeester Haarsma. Toen Jacob bij Hardegarijp kwam, ruim tien uur, op enige afstand van het huis van Sjoerd Jelles, ontmoette hij in de bocht van de weg een vreemdeling. Deze was redelijk gezet maar niet heel groot, naar schatting tussen dertig en veertig jaar oud. Hij wordt beschreven met 'Swart Gesprin', grove 'Leede' kousen, een blauwe dikke duffelse jas, een roodbonte halsdoek, een zwartachtig kort buis en een kleine hoed op het hoofd.
Jacobus Daniels Bruinsma, wonend in Leeuwarden, dient als knecht bij stadstimmerbaas Jan Noteboom. Hij is in zijn 27e levensjaar en opnieuw opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat de sneden die de vreemdeling hem op de 16e van deze maand in zijn doek en de mouw van zijn kamizool had toegebracht, ongeveer één duim lang waren. De sneden in het kamizool waren door de buitenste laag gegaan, maar niet door de voering. Hij had het kamizool en de doek heden meegebracht en aan het gerecht getoond. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende.
Jan Oebles — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Ybeltje Sijtters, vrouw van Jan Oebles in Eernewoude , in haar zesenveertigste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij al enige tijd op de goederen van Douwe Sijtes in Eernewoude lette en zijn huis kende. Douwe verblijft veel in Leeuwarden en is gisteren opnieuw daarheen gegaan.
Als Douwe wegging, zette hij doorgaans het oostelijke houten luik van zijn huis van buiten op de wervel. Roelof wist dat er een ruit ontbrak uit het glazen raam bij dat luik. Daarvoor zetten zij gewoonlijk een plankje met een steen ertegen. Naar zijn beste herinnering riep Ybeltje Sijtters, de vrouw van Jan Oebles, hem op de 9de of 10de van deze maand. Zij lette op Douwe Sijtes en kende zijn huis.
Naar Jitses beste herinnering stond Ybeltje Sijtters, vrouw van Jan Oebles, op de 9de of 10de van deze maand voor Douwes huis. Zij lette op Douwe en kende zijn huis. Jitse was daar toevallig ook. Ybeltje wees hem erop dat het plankje bij het raam buiten de deur lag en spoorde hem aan te proberen in het huis te komen. Jitse wees dat af en riep meteen dorprechter Roelof Sijtters.
Toen kwam ook Jan Oebles binnen, een ongehuwde man uit Oostermeer . Johannes Jeens richtte zijn woorden vervolgens tot hem en zei in het Fries:
Toen kwam Jan Oebles, die ook in Oostermeer woonde, binnen. Johannes Jeens zei meteen tegen hem in het Fries: 'Jullie met jullie patroontassen moeten naar Nijmegen. Daar is Willem, want het land is "ouer". moeten jullie en de vertegenwoordigers naar de duivel.'
Rienk Cornelis is huisman , een landbouwer, en woont in Oostermeer. Naar zijn beste weten is hij 39 jaar oud. Na oproeping, beëdiging en ondervraging verklaarde hij dat hij op zondagavond 30 augustus 1795 omstreeks zeven uur bij Jan Sijtes thuis was. Nadat hij daar even had gezeten, kwam ook Johannes Jeens, die in Oostermeer woonde. Die was behoorlijk dronken. Kort daarna kwam Jan Oebles binnen, eveneens uit Oostermeer.
Johannes Jeens zei meteen tegen Jan Oebles of hij maandag nu wel durfde te blijven staan, omdat de prins op weg was om op te komen. Met hun nieuwe patroontassen waren zij toch niets en konden zij ook niets uitrichten. Verder zei hij dat, als Jan Oebles hem niet veranderde dat hij dan naar de duivel ging.
Jan Oebles is ongehuwd en woont bij zijn stiefvader Rienk Cornelis in Oostermeer, in zijn negentiende levensjaar. Na oproeping, beëdiging en ondervraging verklaarde hij dat hij op zondag 30 augustus 1795 omstreeks zeven uur bij molenaar Wobbe Jans thuis was geweest om brood te halen. Van daar ging hij even naar arbeider Jan Sijtes. Daar zat ook Johannes Jeens, die eveneens in Oostermeer woonde.
Johannes zei meteen tegen Jan dat Willem in Nijmegen was en dat zij daar met de patroontassen heen moesten. Ook zei hij dat het land 'ouer' was... en dat Jan en de vertegenwoordigers dan naar de duivel waren. Jan verklaarde dat Johannes Jeens ook behoorlijk dronken was. Hij had niets meer van diens woorden onthouden. Na voorlezing beëindigde hij deze verklaring en ondertekende haar eigenhandig. Bergum, 14 september 1795. Handtekening: Jan Oebles.
Jan Oeges, arbeider in Garijp , in zijn 39e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat afgelopen woensdagavond tussen vijf en zes uur Aarn Harmens, meester-schoenmaker in Garijp, bij hem thuis kwam. Jan vroeg hem te gaan zitten. Aarn weigerde en vroeg Jan eens mee te gaan naar het huis van Gepke en Lolkje Jans. Jan had daar geen zin in en vroeg wat dat moest betekenen. Aarn wilde dat niet zeggen, maar bleef erop aandringen dat hij meeging. Uiteindelijk ging Jan mee. Bij de vrouwen trof hij Meine Christiaans aan, de knecht van Aarn Harmens.
Gepke Jeens, ongehuwde jonge vrouw in Garijp, in haar 20e levensjaar, werd opgeroepen en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij afgelopen woensdagavond tussen vijf en zes uur thuiskwam bij haar zuster Lolkje Jans, met wie ze in hetzelfde huis woont. Ze trof Jan Oeges, Aarn Harmens en zijn knecht Meine Christiaans aan. Ze dronken daar een borrel. Aarn Harmens en Meine Christiaans zeiden toen tegen elkaar.
Aaltje Pieters, vrouw van Jan Oeges, arbeider in Garijp, in haar 46e of 47e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Ze verklaarde dat afgelopen woensdagavond, toen het licht al brandde, Aarn Harmens, schoenmaker in Garijp en zwager van haar man, bij haar thuis kwam. Hij vroeg Jan eens mee te gaan naar het huis van Gepke en Lolkje Jans. Jan had daar geen zin in en wees het voorstel af. Na sterk aandringen van Aarn liet hij zich uiteindelijk overhalen en ging mee.
Lolkje Jans, ongehuwde jonge vrouw in Garijp, in haar 27e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat afgelopen woensdagavond de zesde van deze maand Jan Oeges, Aarn Harmens en Meine Christiaans bij haar thuis waren geweest en gezamenlijk een borrel hadden gedronken. Jan Oeges en Aarn Harmens kwamen tegelijk binnen met haar zuster Gepke, die melk had gehaald. Meine Christiaans zat er toen al. Haar zuster.
Gepke zette de melkpot in de provisiekamer en ging meteen weer naar buiten. Kort daarna kwam Aaltje Pieters, vrouw van Jan Oeges, binnen om haar man thuis te halen omdat ze zouden eten. Jan ging meteen met zijn vrouw weg; ook Aarn Harmens vertrok. Meine Christiaans bleef alleen zitten. Hij was nog bij Lolkje in huis toen Gepke weer binnenkwam, maar bleef daarna niet lang meer.
Toen deze personen vertrokken, kwam Oege Jans nog even binnen. Hij vroeg of zijn vader Jan Oeges daar was. Toen hij hem niet aantrof, vertrok hij meteen weer.
Maaike Johannes, in haar zestigste levensjaar, woonde met haar man Jan Olgerts onder Bergum. Op 23 september 1805 ging zij in de middag thee drinken bij hun buurman Hendrik Mients. Omdat ze alleen naar het huis naast haar eigen woning ging, deed ze haar deur niet op slot. Ze trok die alleen op de klink .
Haar man Jan Olgerts was meester-timmerman en in zijn vijfenzestigste levensjaar. Op 23 september kwam hij kort voor vier uur terug van werk in Kuikhorne. Hij wilde diezelfde middag nog naar Veenwouden gaan en vroeg Maaike met hem mee te reizen.
Albert Hiedses woonde in Suameer en was ongeveer dertig jaar oud. Op 5 september 1779 kwam hij naar het huis van Jan Olpherts aan de Lage Weg in Bergum . Hij noemde als tijd ongeveer vijf tot zes uur in de avond.
Jan Olpherts joeg Jacob Krul uit zijn huis. Albert ging vervolgens naar het huis van Jan de Mol, eveneens in Bergum, om een kopje koffie te drinken.
Jan Pel — 1 verhaalpagina · beoordeeld verband
Zeer waarschijnlijk dezelfde persoon: Jan Sijmens Pel, distillateur in Suameer. In de zaak van 1759-1760 is Jan distillateur in Suameer, in zijn 42ste levensjaar. In december 1768 is hij daar distillateur in zijn 51ste levensjaar. De negen jaar sluiten aan. Hij is later aanwezig bij het gesprek over de kaas; de verwijzing in Martjens verhoor betreft diezelfde bijeenkomst, geen nieuwe diefstal door Jan.
Goens was naar bed gegaan, maar Auke weet niet wanneer. Later sprong hij uit bed en riep tegen Jan Kinderman: "Help mij; zij hebben mij een touw om mijn geslachtsdeel gebonden." Het touw was door Jan Kinderman in stukken geknipt en Jan Pel had hem met een kaars bijgelicht. Auke zegt dat hij dit zelf niet heeft gezien....
Jan knipte het touw met een schaar in stukken, terwijl Jan Pel hem met de kaars bijlichtte. Het was bindgaren en ongeveer één vadem lang kapitein Goens vroeg: "Wie duivel heeft dat gedaan?" Hylke Martens antwoordde dat hij het had gedaan en bleef dit zeggen zolang hij bij Jan thuis was. Jan weet verder niets. Na voorlezing sluit en ondertekent hij zijn verklaring in Bergum op 19 november 1759.
Jan Petrus — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Jan Petrus woonde bij zijn vader Petrus Jelkes, huisman te Garijp. Naar zijn beste weten was hij in zijn eenendertigste levensjaar. Hij verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat begin juni jongstleden een Jood bij zijn vader en broer op het land kwam. De man vroeg of er een oude man met de naam Petrus Jelkes bij was. Hij had een boodschap van groot belang en voegde eraan toe dat 'mijnheer de collecteur ' thuis was.
Omdat hij verder niets van het gebeurde wist, beëindigde hij zijn verklaring na voorlezing en ondertekende die eigenhandig. Bergum , 31 augustus 1789. Handtekening: Jan Petrus.
Ze zeiden dat ze wel wilden dat die "Gelderse poep" snel thuiskwam. Daarmee bedoelden ze Jan Petrus, die als ongehuwde man bij Gepke en haar zuster Lolkje inwoonde. Dan zouden ze hem weldra "koudmaken". Meine Christiaans was volgens Gepke ook gewapend met een houwer. Dat bleek toen hij vertrok: haar zuster, aan wie hij het wapen in bewaring had gegeven, gaf hem toen die sabel terug.
Kort daarna vertrok hij. Jan Petrus, die ze zochten, was niet thuisgekomen.
Op 5 juli 1804, omstreeks vier uur in de middag, was Uilkjen Idses bij het huis van Jan Petrus, dorprechter te Suawoude. Zij woonde daar als dienstmeid en schatte haar leeftijd op 34 of 35 jaar. Er zat water in een van haar schoenen. Zij hing die schoen, met de zilveren gesp eraan, over de onderdeur in huis. Buiten stond een houten klomp. Die trok zij aan voordat zij naar het land dicht bij het huis ging om te melken.
Het precieze huis van Jan Petrus en de plaats waar de schoen aan de deur hing zijn niet vastgesteld.
Albert Melles woonde bij zijn moeder Baukjen Alberts, vrouw van Jan Pieters, in Hardegarijp. Hij was opgeroepen en beëdigd en was ongeveer achttien jaar oud.
Jan Pijters Ketelaar woont in Oostermeer en is in zijn 73ste levensjaar. Hij is verschenen, beëdigd en verhoord en verklaart naar waarheid:
Wijtske Fredes woont ongehuwd bij Jan Pijters Ketelaar in Oostermeer en is in haar 33ste of 34ste levensjaar. Zij is verschenen, beëdigd en verhoord en verklaart naar waarheid:
Jan Pijtters — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Marten Martens, meester-kleermaker in Bergum en in zijn 33ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij afgelopen zaterdagavond gemaakte kleren bij meester-bakker Jan Pijtters op de Nieuwe Stad in Bergum had thuisgebracht. Na een kort verblijf kwam Frouwkjen Oebles binnen. Zij was dienstmeid bij boer Cornelis Sijdes in Noordermeer onder Bergum. Zij dronken daar samen een borrel. Daarna ging hij met Frouwkjen en Wijbe Pijtters, die bij zijn broer Jan Pijtters woonde, naar huis. Het was ongeveer elf uur.
Zij verklaarde dat zij afgelopen zaterdagavond bij meester-bakker Jan Pijtters op de Nieuwe Stad in Bergum kwam in verband met het versturen van een brief van haar broer. Daar trof zij meester-kleermaker Marten Martens en Haje Tjallings, wonend bij Kootstertille . De brief was nog niet ontvangen. Zij dronken samen een borrel jenever.
Maaijke Jacobs, de weduwe van Jan Pijtters, was boerin in Garijp en ongeveer 65 jaar oud. Op zondag 5 augustus 1804 ging zij tussen twaalf en één uur van huis om de kerkdienst bij te wonen. Voordat zij vertrok had ze haar woning goed afgesloten. Zodra de preek afgelopen was, liep ze weer naar huis.
In de nacht van 26 op 27 januari 1763 zaten de herbergier , zijn huisgenoten en verschillende oppassers bij het vuur in de herberg van Pijtter Douwes in Tietjerk . Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen onder Hardegarijp en Jan Pijtters uit Bergum kwamen na twee uur 's nachts bij hen aan de haard.
Jan Pijtters
Jan Pijtters, vrijgezel, wonend in Bergum en in zijn 27e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op de 26e van deze maand, bij gelegenheid dat in Tietjerk om een zweep gereden werd, daar in gezelschap van Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen was geweest. Na middernacht gingen zij vanuit het Zomerhuis naar de gewone kamer van herbergier Pijtter Douwes. Daar was verder geen buitenstaander aanwezig, alleen herbergier Pijtter Douwes, zijn vrouw en zijn meid en drie knechten. Hedzer Binnerts vroeg een mengel bruin bier. Toen hij ervan dronk, zei hij dat het wit bier was. Jouke Fockes, die die nacht als oppasser bij Pijtter Douwes in dienst was en het voor hem had getapt, verzekerde echter dat het bruin bier was. Daarover werd gesproken.
Anne Noordenbos, meester-chirurgijn in Oudkerk en in zijn 31e à 32e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op 27 januari jongstleden in de vroege ochtend werd gehaald naar het huis van herbergier Pijtter Douwes in Tietjerk. Toen hij de herberg binnen zou gaan, zag hij twee mensen slapen die hij niet kende. Volgens de informatie die hij kreeg, zouden dit Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen en Jan Pijtters uit Bergum zijn geweest. In de herberg onderzocht en verbond hij Jouke Fockes. Deze had op de linkerwang, langs het kaakbeen tot over de kin, een zware, diepe snijwond van ongeveer twee vingers lang, aangebracht met een scherp instrument. De patiënt zei dat Hedzer Binnerts hem die snijwond zonder de geringste ruzie had toegebracht. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende.
Jouke Fockes, wonend in Bergum en in zijn 27e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op de dinsdag na Kerstmis 1762 in dienst was gekomen van herbergier Pijtter Douwes in Tietjerk. Sinds die tijd is hij onafgebroken in dat huis gebleven. In de nacht van 26 op 27 januari 1763, om twee uur na middernacht, zat hij in de gewone kamer van Pijtter Douwes, samen met Pijtter, diens vrouw, medeoppasser Klaas Beernts en de meid. Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen en Jan Pijtters uit Bergum kwamen daar bij hen. Hedzer vroeg eerst een mengel wit bier, dat hem niet smaakte. Daarna vroeg hij een mengel bruin bier. Medeoppasser Klaas Beernts tapte het en gaf het aan hem. Toen Hedzer ervan proefde, zei hij dat het opnieuw wit bier was. Jan Pijtters en de andere aanwezigen hielden het voor bruin bier. Hedzer bleef het tegendeel volhouden en zei dat zij logen dat het bruin bier was. Hij wilde wel om een fles wijn wedden dat het wit bier was. Jouke antwoordde:
Daarover vielen geen verdere woorden. Hedzer Binnerts en Jan Pijtters deden hun schaatsen af, die zij enige tijd aan hun voeten hadden gehad. Even later stonden Hedzer Binnerts en Jan Pijtters op alsof zij wilden vertrekken, zonder dat er de geringste ruzie of onenigheid was. De vrouw van Pijtter Douwes zei toen tegen Jouke:
Pijtter Douwes, herbergier in Tietjerk en in zijn 35e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op 20 december 1762 Jouke Fockes uit Bergum in dienst nam en hem nog steeds in huis in dienst heeft. Op 26 januari jongstleden liet hij om een zweep rijden en was er veel volk bij zijn huis geweest. Laat in de nacht zat hij in zijn gewone kamer bij het vuur, samen met zijn vrouw, de oppassers Jouke Fockes en Klaas Beernts en de meid. Na twee uur 's nachts kwamen Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen en Jan Pijtters uit Bergum bij hen aan de haard. Terwijl die twee bier dronken, viel Pijtter op zijn stoel in slaap.
Lutsje Dirks Donja, vrouw van herbergier Pijtter Douwes in Tietjerk en in haar 38e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat op 12 december jongstleden Jouke Fockes uit Bergum bij haar en haar man in dienst was gekomen en daar nog steeds in dienst was. Op 26 januari 1763 had haar man bij gelegenheid een zweep laten verrijden. Er was zeer veel volk bij hun huis geweest. Laat in de nacht hadden zij in haar gewone kamer bij het vuur gezeten: zijzelf, haar man, de meid en de twee oppassers Jouke Fockes en Klaas Beernts, en later ook medeoppasser Minne Overneij. Diezelfde nacht, na twee uur, kwamen Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen en Jan Pijtters uit Bergum vanuit het Zomerhuis bij hen aan de haard. Het door Hedzer gevraagde witbier smaakte hem niet. Hij vroeg een mengel bruin bier, dat Klaas Beernts hem eveneens gaf.
Toen Hedzer ervan proefde, zei hij dat het opnieuw witbier was. Men verzekerde hem dat het bruin bier was. Iedereen, ook Lutsje, beoordeelde het als zodanig. Toch hield Hedzer vol dat het geen bruin maar wit bier was. Hij zei dat zij logen en wilde om een fles wijn wedden dat het witbier was. Oppasser Jouke Fockes antwoordde dat hij die weddenschap om een fles wijn aanging. Hedzer bleef ertegenin gaan, totdat Jouke ten slotte zei dat het de moeite niet waard was hierover onenigheid te hebben en dat hij geen aanspraak maakte op de fles wijn. Daarna deden Hedzer Binnerts en Jan Pijtters de schaatsen af die zij aan hun voeten hadden gehad. Toen zij beiden opstonden, zag Lutsje dat Hedzer boos werd. Zij riep Jouke toe de voordeur te openen. Toen Jouke haar in de kamer voorbijging, zag zij dat Hedzer hem daar met zijn linkerhand bij de borst greep. Zij hoorde Hedzer ondertussen zeggen:
Klaas Beernts, wonend in Veenwouden en naar zijn beste weten in zijn 30e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat herbergier Pijtter Douwes uit Tietjerk hem op 26 januari 1763 vroeg die dag te helpen. Na middernacht zat Klaas met Pijtter Douwes, diens vrouw, medeoppasser Jouke Fockes en de meid in de gewone kamer van de herbergier bij het vuur. Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen en Jan Pijtters uit Bergum kwamen bij hen aan de haard. Zij vroegen een mengel bier en Klaas gaf hun een mengel wit bier. Zij proefden het, maar het smaakte Hedzer niet. Hedzer vroeg een mengel bruin bier. Klaas tapte dat en gaf het hem. Toen Hedzer het proefde, zei hij dat het opnieuw wit bier was. Omdat Hedzer over het bier praatte, vroeg Jouke toen aan Klaas waar hij het bier had getapt. Jouke zei stellig:
Pijtter Douwes was ondertussen in slaap geraakt. Na het genoemde geschreeuw deden Hedzer Binnerts en Jan Pijtters de schaatsen af die zij aan hun voeten hadden gehad. Hedzer leek boos te worden en vroeg Jan Pijtters of hij
Minne Overneij, wonend in Leeuwarden en ongeveer 33 jaar oud, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij sinds enkele weken bij herbergier Pijtter Douwes in Tietjerk in dienst was geweest. In de nacht tussen 26 en 27 januari 1763, om ongeveer drie uur of daaromtrent, kwam hij vanuit het Zomerhuis in de gewone kamer van Pijtter Douwes. Daar trof hij Hedzer Binnerts en Jan Pijtters aan, naast Pijtter Douwes, diens vrouw, de meid en twee oppassers. Hedzer maakte toen ruzie over een fles wijn die, volgens Jouke Fockes, Hedzer aan hem verloren had. Minne hoorde Jouke erbij zeggen dat hij er geen aanspraak op maakte als Hedzer die niet wilde betalen. Pijtter Douwes zat ondertussen te slapen.
Nadat daarover veel was gesproken, trokken Hedzer Binnerts en Jan Pijtters de schaatsen van hun voeten. De twee mannen kwamen over de vloer. Hedzer leek boos te zijn. De vrouw van Pijtter Douwes had geroepen dat de voordeur geopend moest worden. Jouke ging daarvoor bij de deur in de kamer Hedzer voorbij. Direct daarna kwam hij weer binnen, afgrijselijk bloedend, met een grote snijwond in zijn gezicht. Hij zei:
Aaltie Fockes, inwonende meid bij herbergier Pijtter Douwes in Tietjerk en in haar 20e levensjaar, is opgeroepen en ondervraagd. Zij getuigde dat in de nacht tussen 26 en 27 januari jongstleden, lang na middernacht, zijzelf, Pijtter Douwes, diens vrouw, haar broer Jouke Fockes en oppasser Klaas Beernts in de gewone kamer van Pijtter Douwes zaten. Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen en Jan Pijtters uit Bergum kwamen bij hen. Zij hadden een mengel wit bier gedronken. Dat smaakte Hedzer niet, en hij vroeg een mengel bruin bier. Het werd hun gegeven. Toen hij het proefde, zei hij dat het opnieuw wit bier was. Hoewel iedereen het voor bruin bier hield, bleef Hedzer volhouden dat het wit bier was. Hij zei:
Aaltie kon zich niet meer precies alle praatjes herinneren die waren uitgewisseld. Zij wist echter heel goed dat niemand Hedzer de geringste reden tot ongenoegen had gegeven. Haar werkgeefster had zitten slapen. Hedzer Binnerts en Jan Pijtters trokken van hun voeten hun schaatsen, die zij aan hun voeten hadden gehad. Zij kwamen beiden over de vloer. Hedzer werd boos en Aalties werkgeefster had geroepen dat de voordeur geopend moest worden. Haar broer Jouke ging daarvoor naar buiten. Hedzer kwam daar ook. Aaltie ging hen achterna en zag dat Hedzer buiten langs de palen vóór de stoep Jouke achtervolgde. Toen Jouke naar binnen kwam, bloedde hij afgrijselijk. Hij had een grote snijwond in zijn gezicht tot over de kin en zei:
Ook buren en dorpsgenoten kochten veel kleine posten. Namen als Folkert Fennema, Sake Antonides, Age Fokkema, Jan de Jager, Pals Kingma, Djoerd Douma, Sijtse Kloosterman, Pieter van Manen, Jan Pompstra en anderen keren telkens terug. Zij kochten soms kleine huisraad, soms gereedschap, soms vee of grotere posten.
Klaas Tjerks, arbeider te Leeuwarden, die al geruime tijd verbleef in het veen van Jan Pykstra onder de Zomerweg onder Hardegarijp, in zijn 67 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij op 27 oktober van Veenwouden naar dat veen was gegaan. Daar stond een tent waarin hij overdag verbleef wanneer hij in het veen werkte. Zaterdag de vijfentwintigste was hij omstreeks één uur vertrokken.
Jan Pytters — 2 verhaalpagina’s · beoordeeld verband
Zeer waarschijnlijk hetzelfde huishouden: Maaike Johannes en Jan Pytters aan de Zomerweg. Beide verklaringen uit 1772 noemen Maaike als vrouw van Jan Pytters aan de Zomerweg onder Bergum. In september mist zij goederen uit het achterhuis; in oktober gaat het om een overnachtende vreemdeling en zilveren gespen. Dit is geen koppeling met de andere Maaike Johannes die in 1805 als vrouw van Jan Olgerts wordt genoemd.
Maaike Johannes, de vrouw van Jan Pytters aan de Zomerweg onder Bergum , was in haar veertigste levensjaar. Op de ochtend van 26 september 1772 ontdekte zij dat goederen uit haar achterhuis ontbraken. De achterdeuren stonden open en de ijzeren banden van de schuurdeuren waren afgebroken.
Maaike Johannes aan de Zomerweg onder Bergum was thuis terwijl haar man Jan Pytters naar Groningerland reisde. Op zaterdag kwam een onbekende man bij haar. Hij bleef de hele dag. Zij kende zijn naam en woonplaats niet.
Wijbe Bijtters, een vrijgezel uit Bergum in zijn zesentwintigste levensjaar, zag die zaterdag rond de middag de man bij Jan Pytters thuis. De bezoeker dronk een borrel en droeg een blauwe broek en schiere kousen. Wijbe kende zijn naam en woonplaats niet. Maaike en Wijbe verklaarden hierover op 26 oktober 1772 in Bergum.
Jan Reempes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Tijdens hetzelfde verhoor werd Sybren ook bevraagd over een houten nap die Tjitske Keimpes miste. Hij ontkende iets van de verdwenen nap te weten. Volgens hem had Trijntje Idserts hem de vorige avond na het melken rijst gegeven die voor een kalf bestemd was. Hij had die rijst uit een stenen kop gegeten, niet uit een houten nap. Hij ontkende dat hij haar een houten schotel voor haar moeder te koop had aangeboden. Volgens hem had Trijntje juist gevraagd of hij een schotel voor haar moeder, de vrouw van Auke Jitses, te koop had. Zij wilde vijf stuivers betalen. Sybren zei dat hij geen schotel wist en er ook nu niets van wist. Daarnaast werd hem gevraagd of hij wist dat er die nacht vaartuigen in Eernewoude vol water waren geraakt en hoe dat was gebeurd. Sybren zei dat hij wist dat er die ochtend drie jachten vol water waren. Hij had Jan Reempes geholpen een vaartuig leeg te scheppen en in de achterste bodem een rond gat gezien. Hij wist niet hoe het gat was ontstaan of wie het had gemaakt. Van de andere jachten wist hij niets en hij had er ook niets over horen zeggen. De verklaringen over de houten nap staan bij elkaar op een afzonderlijke pagina.
Bij hetzelfde verhoor werd Sybren gevraagd of hij wist dat er die nacht jachten in Eernewoude vol water waren geraakt en hoe dat was gebeurd. Hij wist dat er die ochtend drie jachten vol water waren. Hij had zelf Jan Reempes geholpen een jacht leeg te scheppen. Achter in de bodem had hij een rond gat gezien. Hij wist niet hoe dat gat was ontstaan of wie het had gemaakt. Van de andere jachten wist hij niets en hij had er ook niets over horen zeggen.
Jan Reints, ongehuwd en inwonend bij zijn vader Reints Jans, huisman in Bergum, in zijn achtentwintigste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij, zijn vader en zijn moeder die ochtend meteen toen hij vroeg uit bed kwam zagen dat de buitendeur van de noordelijkste mieding niet op de grendel zat en openstond. De avond tevoren had die wel op de grendel gezeten.
Jan wist verder niets. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende eigenhandig te Bergum op 8 mei 1785. Ondertekening: Jan Reints. Het gezamenlijke slot vermeldt mederechter en beëdigd klerk en is gedateerd 8 mei 1785, met ondertekeningen F. Ypeij en C. Wilhelmij. In de marge staat: beschikking zoals de vorige. De inhoud van die eerdere beschikking wordt hier niet opnieuw uitgeschreven.
Rienk Warners, een landbouwer op het Witveen onder Oostermeer , was in zijn tweeënzestigste levensjaar. Op een nacht in januari 1772 ging zijn zoon Jan Rienks omstreeks twee à drie uur uit bed. De achterdeuren stonden open. Uit het voorhuis ontbraken Jans kist en het kistje van de meid. Achter het huis werden beide kisten teruggevonden: open en leeg.
Jan Rienks beschrijft de inbraak en de achtervolging
Jan Rienks, in zijn tweeëndertigste levensjaar, ontdekte de open achterdeuren en sloeg alarm. Hij zag dat een raamkozijn uit de schuurmuur was gebroken en dacht dat de dieven daar binnengekomen waren.
Klaas Hendriks, een boer van ongeveer 31 of 32 jaar, kwam op 14 januari omstreeks drie uur met zijn knecht Jan Riens - bij Sjoerd Ages om een koe te kopen. Klaas vertelde wat hij daar zelf meemaakte.
Jan Rients, in zijn tweeëntwintigste levensjaar, woonde bij zijn vader Rients Waerners, huisman op het Witveen onder Oostermeer. Zijn vader had op 26 juli 1771 ontdekt dat drie schapen verdwenen waren uit zijn land aan de Lange Wijk onder Harkema Opeinde. Op de vierentwintigste waren ze daar nog in de weide geweest.
Jan Rypkes, boer te Suawoude, naar beste weten in zijn 39ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, getuigde dat de afgelopen nacht, terwijl de mensen sliepen, tweeëndertig bossen ongehekeld vlas waren ontvreemd. Uit de niet afgesloten kist van zijn meid in het voorhuis waren bovendien enkele kledingstukken verdwenen. Hij wist niet precies welke; ook was van de knecht een kleine hoed gestolen. Hij weet niet wie de goederen heeft gestolen. De dief lijkt via het venster van het dorshuis te zijn binnengekomen, omdat uit het glasvenster een ruit ontbrak. Daardoor kon een hand worden gestoken om de haak van het houten venster op te lichten en het venster te openen. Omdat hij verder niets wist, beëindigde hij zijn verklaring na voorlezing en ondertekende die te Suawoude op 1 oktober 1767: Jan Rijpkes.
Jan Krop wist verder niets van het een of ander. Hij beëindigde zijn verklaring na voorlezing en ondertekende die eigenhandig. Bergum, 12 juni 1789. De handtekening luidt Jan Roelfs Krop.
In dezelfde nacht als de zaak bij Hendrik Alles verdwenen ook goederen bij boer Jan Rypkes in Suawoude . Jan en zijn 19-jarige dienstmeid Aat Ludsers vertelden ieder wat zij misten.
Jan Rypkes
Jan Rypkes, boer te Suawoude, naar beste weten in zijn 39ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, getuigde dat de afgelopen nacht, terwijl de mensen sliepen, tweeëndertig bossen ongehekeld vlas waren ontvreemd. Uit de niet afgesloten kist van zijn meid in het voorhuis waren bovendien enkele kledingstukken verdwenen. Hij wist niet precies welke; ook was van de knecht een kleine hoed gestolen. Hij weet niet wie de goederen heeft gestolen. De dief lijkt via het venster van het dorshuis te zijn binnengekomen, omdat uit het glasvenster een ruit ontbrak. Daardoor kon een hand worden gestoken om de haak van het houten venster op te lichten en het venster te openen. Omdat hij verder niets wist, beëindigde hij zijn verklaring na voorlezing en ondertekende die te Suawoude op 1 oktober 1767: Jan Rijpkes.
Johannes ging westwaarts. Doede hield zijn hand tegen zijn wang en ging de herberg in, hevig bloedend. Volgens deze getuige was er binnen geen woordenwisseling tussen hen geweest, maar de gevangene had in de herberg Doede Egberts ervan beschuldigd dat deze het mes uit zijn 'Rijtuig' had genomen. Doede ontkende dat. Na het feit vond de getuige samen met enige andere personen de gevangene in een sloot achter Jan Sijmens huis. Daar leek hij zich te willen verbergen. De getuige weet verder niets over de zaak. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring af, verklaart geen bijzondere band met de partijen te hebben en tekent met zijn eigen merkteken. Bergum , 21 september 1762.
Sije Harmens, wonende onder Veenwouden, in zijn 22ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigt dat hij gisteravond met meerdere personen in de herberg bij het Huis ter Heide was. Toen hij buiten de deur was gekomen, zag hij dat Johannes Pijtters een onbedekt mes in zijn hand had. Hij wist niet wat deze ermee wilde doen. Enige tijd later verlieten Doede Egberts en zijn vrouw de herberg. Vrijwel onmiddellijk kwamen zij terug. Doede had een grote snee in zijn gezicht en zei dat de gevangene die had toegebracht. Verder zegt de getuige dat hij na dit voorval samen met anderen achter het huis van Jan Sijmens de gevangene Johannes Pijtters in de sloot hadden gevonden, waar hij zich schuilhield. Zij pakten hem bij de armen en brachten hem de herberg in. De getuige kan verder niets over de zaak vertellen. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring af, verklaart geen bijzondere band met de partijen te hebben en ondertekent hij eigenhandig. Bergum, 21 september 1762. Ondertekening: sije harmens.
Gertje Yssches, echtgenote van Jan Sijmens, wonende bij het Huis ter Heide onder Bergum, naar haar beste weten in haar 31ste of 32ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigt dat gisteravond omstreeks tien uur, toen haar man in bed lag en zij nog op was, iemand aan haar huis kwam en riep dat de deur geopend moest worden. Zij weigerde dat. Nadat de persoon eerst bij de voordeur was geweest, kwam hij bij de achterdeur en wilde die open hebben. Zij hield de deur dicht om dat te verhinderen. Hij stootte de achterdeur echter met geweld open. De ‘neus’ sprong daarbij uit het kozijn en één kant van de onderste deur brak stuk. Zij riep haar man om hulp, opende de voordeur en riep ook daar om hulp. Vervolgens zag zij de nu gevangene Johannes Pijtters voor de deur. Zij greep hem bij zijn rok en schoof hem terug uit het voorhuis. Gosse Douwes, die te hulp kwam, nam hem bij de arm en kreeg hem met goede woorden weg. Na dit gebeurde was de getuige zeer aangedaan. Met haar kind op de arm ging zij bij de kraam voor de herberg van het Huis ter Heide staan. Terwijl zij daar stond, kwamen Doede Egberts, zijn vrouw en een jongeling uit de herberg naar de kraam. Doede zei:
Jan Sijmens
Jan Sijmens, wonende bij het Huis ter Heide onder Bergum, naar zijn beste weten 52 à 53 jaar oud, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigt dat hij gisteravond in bed lag. Zijn vrouw, gertje yssches, riep hem om hulp. Zij zei dat Johannes Pijtters zijn deuren met geweld had opengebroken. Hij kwam daarop uit bed en zag Johannes niet meer. Wel merkte hij dat de ‘neus’ van de achterdeur met geweld uit het kozijn was gebroken. Ook de band van de onderste deur was stukgebroken. Verder zei de getuige dat hij Johannes Pijtters direct na het toebrengen van de snee aan Doede Egberts naar het privaat van Douwe Lautenback zag lopen. Johannes kwam onmiddellijk terug en liep naar de sloot achter het huis van de getuige, waar hij zich leek te willen verbergen. De getuige haalde hem daar samen met andere personen vandaan en bracht hem de herberg in. Hij kan verder niets over de zaak vertellen. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring af, verklaart geen bijzondere band met de partijen te hebben en tekent met zijn eigen merkteken. Bergum, 21 september 1762. Naam bij het merkteken: Jan Sijmens. Bevestigd door de commissaris en beëdigde klerk op 21 september 1762. Ondertekeningen: B. Douma en G. Wilhelmi.
Jan Sijmens Pel — 3 verhaalpagina’s · beoordeeld verband
Zeer waarschijnlijk dezelfde persoon: Jan Sijmens Pel, distillateur in Suameer. In de zaak van 1759-1760 is Jan distillateur in Suameer, in zijn 42ste levensjaar. In december 1768 is hij daar distillateur in zijn 51ste levensjaar. De negen jaar sluiten aan. Hij is later aanwezig bij het gesprek over de kaas; de verwijzing in Martjens verhoor betreft diezelfde bijeenkomst, geen nieuwe diefstal door Jan.
Jan Sijmens Pel, distillateur te Suameer, in zijn 51ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij gisterenavond in het huis van Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers te Suameer, was. Daar waren ook Yttje Johannes, echtgenote van Romke Rienks, opzichter Ysse Rinkes en Jan Gerrijts, zoon van wever Gerrijt Jans. In hun aanwezigheid vroeg Martjen Brugts aan Jan Gerrijts of hij haar de kaas had gebracht. Jan Gerrijts antwoordde bevestigend. Hij zei dat hij die kaas van Ludser Sjoerds had gekocht en er een stuk van had afgesneden. Martjen Oebles zei toen.
Ysse Rinkes, opzichter bij de molen te Suameer, in zijn 37ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij gisterenavond naar het huis van Martjen Oebles, weduwe van Harmen Rutgers te Suameer, was gekomen. Daar waren ook Jan Sijmens Pel, Yttje Johannes, echtgenote van Romke Rienks, en Jan Gerrijts, zoon van wever Gerrijt Jans. Martjen Brugts vroeg Jan Gerrijts of hij haar niet een stuk kaas had gebracht. Hij antwoordde ja en zei dat hij een van Ludser Sjoerds had gekocht en dat stuk ervan had afgesneden. Martjen Brugts zei daarop:
Zij was op die datum wel te weten gekomen dat bij Romke een groot stuk kaas weg was. Zij had Jan op 6 december bij haar thuis ontboden om hem in aanwezigheid van Rinkes en Jan Sijmens Pel te vragen De vraag was of Jan op de dag vóór Sint-Nicolaas 1768 geen stuk kaas bij haar had gebracht. Hij antwoordde ja en zei het van Ludser Sjoerds te hebben gekocht, zoals hij eerder tegen haar dochter had gezegd.
Zij was op die datum wel te weten gekomen dat bij Romke een groot stuk kaas weg was. Zij had Jan op 6 december bij haar thuis ontboden om hem in aanwezigheid van Rinkes en Jan Sijmens Pel te vragen De vraag was of Jan op de dag vóór Sint-Nicolaas 1768 geen stuk kaas bij haar had gebracht. Hij antwoordde ja en zei het van Ludser Sjoerds te hebben gekocht, zoals hij eerder tegen haar dochter had gezegd.
Jan Sijmens Pel, distillateur in Suameer , in zijn 42ste levensjaar, verklaart dat hij op 20 oktober laatstleden, tussen vijf en zes uur 's avonds, met Auke Oedses uit Suameer bij Jan Kinderman op Altenburg onder Tietjerk kwam. Daar waren ook kapitein Goens, Jacob Pijtters en Hylke Martens, alle drie uit Bergum . Jan en het gezelschap brachten daar de gehele nacht door met het drinken van sterke drank en zingen.
Kapitein Goens had enige tijd in bed gelegen en sprong vervolgens uit bed. Hij zei tegen Jan Kinderman: "Help mij." Zij ontdekten dat er een touwtje van anderhalve vadem lang om zijn geslachtsdeel was gebonden; het leek bindgaren te zijn. Jan Kinderman knipte het met een schaar in stukken, terwijl Jan Sijmens Pel hem met een kaars bijlichtte. Goens was uiterst ontsteld over het gebeurde en vroeg wie het had gedaan. Hylke Martens antwoordde dat hij het had gedaan en bleef dat zeggen.
Auke Oedses, wonend in Suameer, naar zijn beste weten in zijn 28ste levensjaar, legt een afzonderlijke verklaring af. Op de avond van 20 oktober kwam hij met Jan Sijmens Pel bij Jan Kinderman op Altenburg onder Tietjerk . Daar waren kapitein Goens, Jacob Pijtters en Hylke Martens. Auke en het verdere gezelschap brachten de gehele nacht door met zingen en sterke drank drinken.
Jan Kinderman, wonend op Altenburg onder Tietjerk, naar zijn beste weten in zijn 25ste levensjaar, legt een eigen verklaring af. Op de avond van 20 oktober kwamen kapitein Goens, Jacob Pijtters en Hylke Martens uit Bergum , en Jan Sijmens Pel en Auke Oedses uit Suameer, bij hem thuis. De vier laatstgenoemden brachten de gehele nacht bij hem door met zingen en zuipen. Goens ging ongeveer om elf uur naar bed. Naar Jans herinnering sprong hij omstreeks twee uur 's nachts uit bed en riep tegen Jan, die lag te slapen: "Jan, help mij; zij hebben mij een touw om mijn geslachtsdeel gebonden."
Jacob Pijtters, wonend in Bergum , in zijn 34ste levensjaar, legt een eigen verklaring af. Hij kwam op 20 oktober met kapitein Goens en Hylke Martens uit Bergum bij Jan Kinderman op Altenburg onder Tietjerk. Jan Sijmens Pel en Auke Oedses uit Suameer kwamen daar 's avonds ook. Zij bleven de gehele nacht en vermaakten zich met zingen en zuipen. Toen Goens naar bed ging, raakte Jacob op een stoel eveneens in slaap.
Kapitein Petrus van Goens, wonend in Bergum in zijn 54ste levensjaar, legt vervolgens zijn eigen verklaring af. Op de middag van 20 oktober 1759 kwam hij met Jacob Pijtters en Hylke Martens bij Jan Kinderman op Altenburg onder Tietjerk. Jan Sijmens Pel en Auke Oedses uit Suameer kwamen daar ook. Het gezelschap hield zich bezig met het drinken van sterke drank. Goens ging uiteindelijk naar bed.
Terwijl het gezelschap zich met zuipen en zingen vrolijk maakte, ging kapitein Geens naar bed. Daarna stelden Jan Sijmens Pel en Auke Oedes voor hem een 'klont', een streek, te leveren. Jan Kinderman moedigde dit eveneens sterk aan. Jan Kinderman nam een dikke draad en hield de kaars in zijn hand. Auke Oedes lichtte de deken op en Jan Sijmens Pel hield het 'instrument' van kapitein Geens, diens geslachtsdeel, vast. Hijlke bond toen het garen daaromheen. Omdat het niet bleef zitten, werd het opnieuw vastgebonden, volgens hem door een van de anderen. Hij kon niet zeggen of Jan Sijmens Pel of Auke Oedes dat had gedaan....
Hijlke had niet gezien wie van Jan Sijmens Pel en Auke Oedes het garen opnieuw had vastgebonden. Hij wist wel dat na het vastbinden eerst Jacob Pijtters aan het garen had getrokken en daarna Jan Kinderman. Dit ging door totdat kapitein Geens boos wakker werd. Zij wilden toen dat de meid van Jan Kinderman de draad van het geslachtsdeel van de kapitein afsneed. Zij weigerde. Uiteindelijk sneed Jan Kinderman de draad door.
Jan Sijtes is arbeider en woont in Oostermeer , 42 jaar oud. Na oproeping, beëdiging en ondervraging verklaarde hij dat op zondagavond 30 augustus 1795 omstreeks zeven uur Johannes Jeens, arbeider te Oostermeer , bij hem thuis kwam. Johannes was zeer dronken. Nauwelijks binnen zei hij tegen Jans vrouw:
Jan Sijtes verklaarde dat hierin alles stond wat hij van de uitspraken die Johannes Jeens die avond bij hem thuis had gedaan, had onthouden. Omdat hij verder niets van de zaak wist, beëindigde Jan Sijtes na voorlezing zijn verklaring en ondertekende hij haar eigenhandig. Bergum , 14 september 1795.
Jan Sijtes.
Fettje Fokkes is de vrouw van Jan Sijtes en woont in Oostermeer , in haar negenendertigste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en ondervraging verklaarde zij dat op zondagavond 30 augustus 1795 tussen zes en zeven uur Johannes Jeens bij haar thuis kwam. Hij was arbeider en woonde in Oostermeer . Hij was zeer dronken. Nauwelijks gezeten vroeg hij of hij wel bij haar thuis mocht komen. Fettje antwoordde:
Rienk Cornelis is huisman , een landbouwer, en woont in Oostermeer. Naar zijn beste weten is hij 39 jaar oud. Na oproeping, beëdiging en ondervraging verklaarde hij dat hij op zondagavond 30 augustus 1795 omstreeks zeven uur bij Jan Sijtes thuis was. Nadat hij daar even had gezeten, kwam ook Johannes Jeens, die in Oostermeer woonde. Die was behoorlijk dronken. Kort daarna kwam Jan Oebles binnen, eveneens uit Oostermeer.
Jan Oebles is ongehuwd en woont bij zijn stiefvader Rienk Cornelis in Oostermeer, in zijn negentiende levensjaar. Na oproeping, beëdiging en ondervraging verklaarde hij dat hij op zondag 30 augustus 1795 omstreeks zeven uur bij molenaar Wobbe Jans thuis was geweest om brood te halen. Van daar ging hij even naar arbeider Jan Sijtes. Daar zat ook Johannes Jeens, die eveneens in Oostermeer woonde.
Jan Sijtes Hennica, koopman in Garijp, 36 jaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat afgelopen vrijdagmorgen Aarn Harmens, meester-schoenmaker in Garijp, bij hem thuis kwam. Jan had wel gehoord dat er de woensdag daarvoor iets was gebeurd, maar wist niet wat. Hij vroeg Aarn wat er was voorgevallen.
Hij beëindigde na voorlezing zijn verklaring en ondertekende eigenhandig. Bergum , 11 januari 1796. Handtekening: Jan Sijtes Hennica.
Op de zesde van deze maand, omstreeks zeven uur, kwam hij met twee anderen van het huis van zijn zwager Jan Sijtes Hennica. Ze hadden daar een les in de rekenkunst gehad. Bij de kerk op de weg ontmoetten ze Aarn Harmens en nog anderen. Johannes vroeg hun of ze "enige bekleed" hadden. Aarn antwoordde:
Ijtje Eelkes, vrouw van Jan Sijtes Hennica, koopman in Garijp, in haar 25e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat.
Veenbaas Tomas Jans uit Tietjerk had een fok aan zijn broer geleend. In de zomer van 1799 zag hij volgens zijn verklaring dat deze fok was vermaakt tot een kleiner zeiltje. Jan Sikkes, eveneens woonachtig te Tietjerk, gebruikte het. Twee getuigen legden over de herkomst van het doek een verklaring af.
In de week voor zijn verhoor ontdekte Tomas dat de fok inmiddels was vermaakt tot een zeiltje. Het werd gebruikt door Jan Sikkes, die net als Tomas in Tietjerk woonde.
Tomas sprak Jan Sikkes daarover aan. Jan antwoordde dat hij het zeiltje ongeveer veertien dagen vóór mei had gekocht van Hendrik Aarts in Leeuwarden. Volgens het onderzoek dat Tomas in zijn verklaring noemde, had Jan bij die Hendrik Aarts echter geen zeildoek gekocht.
Verklaring van Gosse Sierks - met Jan Sikkes naar de Grachtswal
Gosse Sierks was 25 jaar en woonde in Tietjerk. Tomas Jans vroeg hem in Leeuwarden na te gaan of Jan Sikkes in het voorjaar zeildoek had gekocht van Hendrik Aarts. Jan ging met Gosse mee.
Na beide ontkenningen hield Jan Sikkes opnieuw vol dat hij het zeildoek van Hendrik Aarts had gekocht.
Jan Siverens hoort bij thuiskomst dat zijn hemd weg is
Jan Siverens woont onder Smallinger Opeinde en is in zijn 16e levensjaar. Hij wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen maandag was hij naar het land gegaan om te werken.
Jan Sjoerds — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Jan Sjoerds, arbeider in Oostermeer, in zijn vierentwintigste levensjaar, verklaarde na oproeping, beëdiging en ondervraging dat hij op de 19 e van deze maand omstreeks vijf uur 's morgens bij Jacob Andries kwam. Jacob was huisman onder Oostermeer en de getuige werkte bij hem als arbeider. Hij zag dat het kleine bijgebouw naast de schuur openstond.
Andries Jacobs, zoon van Jacob Andries, huisman onder Oostermeer, woonde bij zijn vader. Hij was in zijn negenendertigste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en ondervraging verklaarde hij dat op de 19 e van deze maand tussen vijf en zes uur 's morgens Jan Sjoerds, arbeider bij zijn vader, bij hem binnenkwam.
Tjettje Liuwes, dienstmeid bij Jan Pytters Crol te Hardegarijp, had haar verteld dat twee vrouwen in oostelijke richting waren voorbijgegaan. Eén droeg een zonnehoed met zwartbont aan de voorkant en was de vrouw van de man die Jan Sjonger werd genoemd. Haar dochter was bij haar.
Tjettje Liuwes, dienstmaagd bij Jan Pytters Crol te Hardegarijp, in haar 26 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat gisteren ongeveer een uur vóór één twee vrouwen langs het huis van haar baas waren gegaan. Eén heette Antje en was de vrouw van de man die gewoonlijk Jan Sjonger werd genoemd. Haar dochter was bij haar.
Lammert Tomas, arbeider te Bergum aan de Legeweg, in zijn vierenveertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. In de nacht van afgelopen maandag op dinsdag, tussen twaalf en één uur, kwam hij te voet uit de Lemmer . Hij zag Jan Johannes, doorgaans Jan Smid genoemd en woonachtig te Oostermeer , door het hekje van het erf van Lammert Rinzes aan de Oude Dam komen, tegenover de eekmolen te Bergum. Jan Johannes had een zak met wat goederen op zijn rug. Toen de getuige hem van achteren inhaalde, vroeg Jan Johannes wanneer het Bergumer schip vertrok. De getuige antwoordde: om drie uur. Jan Johannes zei dat hij dan te voet naar Leeuwarden ging, omdat hij dan zo snel in de stad kon komen als wanneer het schip vertrok. Na dit gesprek zag de getuige Jan Johannes niet meer: hij haastte zich naar huis en Jan Johannes bleef achter.
Na het eten had Jan nog een zoopje gegeven. Eijse raadde hem toen aan zo snel mogelijk naar zijn schip te gaan. Eijse, Hendrik en Jan Snaar, die intussen was binnengeroepen en daar eveneens had verbleven, gingen met hem naar buiten. Maar in plaats van naar zijn schip te gaan, liep Jan van hen weg met de mededeling dat hij nog koffiebonen moest kopen.
De bron schrijft hier van boord; het advies om naar boord te gaan wordt niet stilzwijgend in dit citaat gezet. Jan antwoordde dat hij zin had in de weduwe en haar wilde hebben. Eijse raadde hem aan zich daar weer van te onthouden; het betreffende werkwoord in de bron is moeilijk te duiden. Jan wilde eerst nog koffie en een zoopje. In de tekst staat daarna dat hij vertrok. Uiteindelijk hadden Eijse, Jan en Hendrik hem een eind op weg gebracht. Omdat zij zagen dat Jan Feijes wat dronken was, nam Jan Snaar het op zich hem aan boord te brengen.
Bij kastelein Jan Staanis, in herberg De Drie Romers, ook aangeduid als het eerste hofhuis aan de Zomerweg, hoorde Bintje dat een vrouw hem die nacht uit bed had geklopt. De vrouw had een half vaandeltje jenever gekocht, de drank in haar eigen flesje meegenomen en een dubbeltje betaald. Daarna was zij met het borreltje op de stoep gaan zitten. De kastelein was weer naar bed gegaan en had de deur gesloten.
Oene schrok en ging meteen naar de naaste buurman, Klaas Andrys. Samen bekeken zij de man. Zijn broek was aan de achterkant afgesneden. Oene wist niet hoe hij daar terechtgekomen was. Later kwam Jan Sytes erbij. De dorpsrechter kreeg bericht.
Hardegarijp 1790: De schoenen en gespen van Jan Sytzes
Deze pagina bevat de beschikbare verklaringen en stukken over de schoenen en gespen van Jan Sytzes.
Verklaringen en stukken: 1790: De schoenen en gespen van Jan Sytzes
Jan Sytzes woonde bij Oeds Ames, huisman te Hardegarijp , en was in zijn achtentwintigste levensjaar. Hij was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij op de zesde van deze maand rond tien uur 's morgens zijn schoenen met zilveren gespen nog voor het bed in het buithuis had zien staan. Daar had hij ze de vorige avond neergezet.
Omdat hij verder niets wist, beëindigde hij zijn verklaring en ondertekende die na voorlezing eigenhandig. Bergum , 10 maart 1790. Handtekening: Jan Sytzes. In de marge staat ' rescriptie als boven'. De attestatie noemt commissaris en secretaris, dezelfde plaats en datum; een handtekening bevat Ditsma, de andere H. B. van Sminia.
Jan Tekes woonde bij zijn vader Jake Jabes, boer in Garijp, en was in zijn 35e levensjaar. Na oproeping, beëdiging en ondervraging verklaarde hij het volgende. Hij kende Ruurd Douwes uit Garijp. Volgens Jan was Ruurd al lang niet goed bij zijn verstand en stond hij zo vrijwel algemeen bekend. Al meer dan een jaar had Ruurd zich dikwijls tegenover hem 'uitzinnig' getoond, zowel met buitensporige uitspraken als op andere manieren.
Toen Johannes en Jan daarna vertrokken, hoorden zij een rijtuig aankomen. Omdat zij dachten dat Oeble misschien terugkwam, bleven zij staan om dat af te wachten. Het waren echter Jan Tennus en zijn vrouw, die met een wagen met stro naar huis reden en uit Collumerland kwamen. Jan en Johannes vroegen hun of zij iemand met een sjees waren tegengekomen. Zij antwoordden: 'Ja, Oeble, vlak aan de andere...'.
Toen Jan Gerrits en Johannes vervolgens naar huis wilden, hoorden zij buiten een rijtuig naderen. Zij wachtten om te zien wie het was. Het bleken Jan Tennus en zijn vrouw te zijn, die met een wagen met stro uit Collumerland kwamen... Johannes en Jan Gerrits liepen vervolgens met Jan Tennus naast de wagen naar huis. Onderweg vertelden zij hem wat er was gebeurd. Van Jan en zijn vrouw hoorden zij dat die Oeble Beernts met de sjees juist aan de andere kant van de Zwarte Tille waren tegengekomen, en dat hij hun met enkele Franse vloeken had gezegd dat hij de zweep had verloren. Het was toen wel anderhalf uur geleden dat Oeble bij Aldert was vertrokken.
Jan Tennus is kastelein in de Drie Romers aan de Zomerweg onder Bergum . Naar zijn beste weten is hij 38 of 39 jaar oud. Na oproeping, beëdiging en ondervraging verklaarde hij het volgende. Afgelopen maandagavond, omstreeks tien uur, was hij net aan de andere kant van de Zwarte Tille. Hij kwam met zijn vrouw op een wagen met stro uit Collumerland... Zij ontmoetten een man met een sjees . Die zei bij het voorbijrijden:
Jan zei tegen zijn vrouw dat hij dacht dat het Oeble Beernts was, ook wel Oeble Brommergent genoemd, voor zover hij dat aan de stem kon horen. Vervolgens ontmoetten zij op de weg tussen Alderts huis en Jans eigen huis Jan Gerrits en Johannes Tjibbes. Die vroegen hun of zij Oeble waren tegengekomen. Jan en zijn vrouw antwoordden dat zij dat wel geloofden, althans voor zover zij dat aan zijn stem konden horen. Hij had hun op zijn gebruikelijke manier, met enkele Franse vloekwoorden, verteld dat hij zijn zweep had verloren. Johannes en Jan Gerrits vertelden hun wat er bij Aldert thuis was gebeurd. Daardoor raakten Jan Tennus en zijn vrouw nog sterker overtuigd dat zij Oeble waren tegengekomen. Hoewel zij door de duisternis niet duidelijk konden zien wie het was, twijfelden zij er toch niet aan dat het Oeble was geweest.
Jan Teunis — 4 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Het bleken Jan Teunis en zijn vrouw te zijn. Zij kwamen met een wagen met stro van Kollumerzwaag .
Jan Gerrits en ik gingen daarna met Jan Teunis en de wagen mee naar huis. Onderweg vertelde Jan Teunis ons dat zij Oeble Beernts zojuist aan de andere kant van de Zwarte Tille met de sjees waren tegengekomen.
De diefstal in de herberg: de verklaring van getuige Jan Teunis (Bergum 1795)
Jan Teunis (in modern Nederlands):
Ik ben Jan Teunis, kastelein in de Drie Romers aan de Zomerweg onder Bergum. Ik ben naar beste weten 38 of 39 jaar oud. Ik ben als getuige opgeroepen, beëdigd en gevraagd naar wat er is gebeurd.
Jan Teunis
De Drie Romers was de herberg waar Jan Teunis kastelein was.
In de oude tekst wordt Jan Teunis “ deponent ” genoemd. Daarmee wordt de persoon bedoeld die de verklaring aflegt. In deze moderne versie is dat vervangen door “ik”, zodat de tekst als getuigenverklaring blijft lezen.
Jan Teunis verklaarde dat hij op maandagavond rond tien uur bij de Zwarte Tille een sjees was tegengekomen. Volgens hem was dat waarschijnlijk Oeble Beernts, die in de wandeling ook Oeble Breunus werd genoemd. Jan Teunis herkende hem vooral aan zijn stem. De man zei in het voorbijgaan: “Sacré nom de Dieu, ik heb mijn zweep verloren.”
Baukjen Sjoerds, weduwe van Jan Tjallings, wonend te Oostermeer en in haar 60ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij op de 4de bij Antje Harms op het Witveen was. Er kwam een man die nu gedetineerd was. Hij bood een theeketel aan.
Tjipke Jans woont bij zijn vader Jan Tjipkes op Kollumerzwaag Westeinde en is in zijn 17e levensjaar. Hij wordt ondervraagd en geconfronteerd met de verklaringen. Deze ochtend was hij met de andere vastgehouden personen op pad gegaan om waterwilgen te zoeken voor het binden van 'Sand Schrobbers'.
- Geert Alberts uit Veenwouden; - Hattum Alberts uit Veenwoudsterwal onder Bergum ; - Jan Tommes uit Veenwoudsterwal onder Veenwouden; - Hendrik Claes, eveneens uit Veenwoudsterwal, onder Hardegarijp; - Minne Franses, knecht bij Sijke Wytzes te Hardegarijp; - Albert Melles en Tijs Cornelis, ongehuwde mannen te Hardegarijp; - Wroukje Jelles en Pieter Beens, de meid en knecht van Jan Wijbrens, boer te Hardegarijp; - nog anderen van wie Auke niet alle namen kon opnoemen.
Nadat hij een boodschap had gedaan, zag hij de twee weer en ging hij stilletjes in de steeg van kuiper Jan Torkes. Toen en ook daarna verborg hij zich in de steeg van Jacob Binderts. De twee gingen verschillende malen naar het huis van Elte pijtters en keerden telkens terug in de steeg van Jacob Binderts. Nadat dit minstens vijfmaal gebeurd was, kwamen zij uiteindelijk weer terug en namen zij flink de terugweg door die steeg, zoals tevoren. Het leek Hendrik dat één een hoeveelheid goederen onder zijn rokje droeg, waarvan iets wits blonk. Door de duisternis kon hij dit niet volledig bekijken of de personen herkennen. Eén leek groter dan de andere.
Jochum Hendriks, wonend onder Schilwolde in Groningerland en naar beste weten in zijn 33ste levensjaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op de morgen van 29 september 1769 had gemerkt dat een zwarte merrie uit zijn land verdwenen was. Het paard was drie jaar oud. Het paard was "Eenharig". Het paard had een lange staart en manen en was ongeschoren. Later hoorde hij dat het in Bergum verkocht was. Hij reisde daarheen en kwam daar op de 17de van deze maand te weten dat Jan Trijlak het voor 56 carolusguldens aan Sible Brandere, kastelein bij Bergumerdam, had verkocht. Jan had geen vaste woonplaats en zwierf hier en daar.
Jochum herkende het paard als het zijne, ook vandaag, hoewel de staart en manen waren geknipt en het onder de keel was geschoren. Verder zei hij dat Jan Trijlak enige jaren geleden in Zuidbroek was gegeseld en gebrandmerkt.
Hij wist niet waar Jan Trijlak zich nu ophield en verder niets. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en zette letters als merk. Bergum , 18 oktober 1769; Jochum Hendriks, eigen gezette letters.
Luitjen Edes, boer onder Schilwolde en in zijn 52ste levensjaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat Jochum Hendriks, die daar ook woonde, een zwarte merrie uit zijn land was kwijtgeraakt. Het paard was drie jaar oud en "Eenharig". Hij kende dat paard al goed, vanaf het veulen. Op verzoek van Jochum bekeek hij vandaag in Bergum een paard dat Sible Bandert, kastelein bij Bergumerdam, volgens zeggen van Jan Trijlak had gekocht. Jan had geen vaste woning en verbleef afwisselend hier en daar.
Jan Harmens, boer onder Schilwolde in Groningerland en naar schatting in zijn 39ste levensjaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat tussen 28 en 29 september 1769 een zwarte merrie uit het land van Jochum Hendriks, eveneens boer daar, was gestolen. Het paard was drie jaar oud en "Eenharig". Hij kende het paard heel goed, vanaf het veulen. Vandaag bekeek hij op Jochums verzoek een paard dat Sible Brandert, kastelein bij Bergumerdam, van Jan Trijlak had gekocht. Jan had geen vaste woonplaats en verbleef hier en daar.
De getuige zei dat het hetzelfde paard was dat Jochum toen had verloren. Het had een lange staart en manen gehad, die nu afgeknipt waren; onder de keel was het geschoren. Hij had Jan Trijlak op 28 september 1769 bij zijn huis gezien. Deze was vroeger in Zuidbroek gegeseld en gebrandmerkt. Verder kon hij niets zeggen. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing. Bergum, 19 oktober 1769; Jan Harmens.
Vandaag bekeek hij op Jochums verzoek een zwarte merrie die Sible Bandere, kastelein bij Bergumerdam, van Jan Trijlak had gekocht. Jan had geen vaste woonplaats en verbleef hier en daar. Naar beste weten was dit hetzelfde paard dat Jochum op het genoemde tijdstip ontstolen was. Het had vroeger een lange staart en manen gehad, die inmiddels geknipt waren, en was nu onder de keel geschoren. Verder wist hij niets. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing. Bergum, 19 oktober 1769; de handtekening schrijft Andrias Jans.
Op zondagavond 19 augustus 1798 verdween uit het gemeenschaar bij Garijp een zwarte merrie van drie jaar. De eigenaar Andries Melles en drie andere mannen verklaarden vijf dagen later wat Jan Wessels hun over het paard had verteld. Ze spraken over een ruil op de paardenmarkt van Steenwijk.
Jan Wessels, een boerenknecht die bij Ype Kees onder Warga woonde, had tegen Andries gezegd dat hij degene was geweest die het paard had meegenomen. Jan vertelde dat hij het paard had geruild tegen een bruin paard en daarbij nog elf carolusgulden en tien stuivers had ontvangen.
Jan Wessels gaf het bruine paard aan Andries terug, maar behield de elf carolusgulden en tien stuivers.
Pieter Melles was arbeider te Garijp en in zijn 32ste levensjaar. Hij verklaarde, na oproeping, verhoor en beëdiging, dat Jan Wessels hem in aanwezigheid van Jacob Jacobs, boerenknecht te Garijp, had verteld hoe hij op 19 augustus een zwarte, driejarige merrie uit het gemeenschaar had gestolen. De merrie was van Andries Melles.
Volgens wat Jan Wessels vertelde, had hij het dier te Steenwijk geruild tegen een bruine ruin en elf carolusgulden en tien stuivers toe gekregen. Hij gaf de ruin aan Andries, maar hield het geld zelf.
Jacob Jacobs was boerenknecht te Garijp en 25 jaar oud. Hij verklaarde dat Jan Wessels in aanwezigheid van Pieter Melles en Andries Melles tegen hem had gezegd dat hij op zondagavond 19 augustus de zwarte merrie uit het gemeenschaar had gestolen. Het dier was drie jaar oud en behoorde aan Andries Melles.
Jan Hendriks was vrijgezel te Garijp, in zijn 26ste levensjaar. Hij verklaarde dat Jan Wessels hem in aanwezigheid van Andries Melles had verteld over de diefstal van diens driejarige zwarte merrie op zondagavond 19 augustus.
Jan Wessels vertelde hem ook dat hij het dier op de markt van Steenwijk tegen een bruine ruin had geruild. In deze verklaring noemt Jan Hendriks geen geldbedrag.
De mannen beschreven wat Jan Wessels hun had verteld; hun verklaringen zijn geen afzonderlijke ooggetuigenverslagen van de diefstal of de paardenruil. In Garijp in de 18de eeuw staan andere verhalen uit deze plaats. Een andere aangifte uit 1798 gaat over geld en knopen bij Binne Roels .
Ongeveer vijf weken vóór 12 mei 1769 reisde zij naar Ferwerd, naar Jan Wetterhuis, om daar voor een jaar te dienen. In die tijd kwam zij in Leeuwarden in het huis van Geske bij de Sacksterpoort. Daar was ook een Hendrik. Hij zei in Holwerd te wonen en naar Straat Davis te zullen gaan. Zij kende hem niet. Zij dronken samen een borrel en bleven zo lang dat het schip naar Ballum vertrokken was. Hij zei dat dat haar niet hoefde te hinderen en dat hij haar wel zou brengen. Zij voelde zich daar wat bezwaard over, maar zij gingen samen op reis.
Daarna was zij bij Jan Wetterhuis in Ferwerd gebleven. Vijf weken geleden vertrok zij daar. Afgelopen donderdag, de 4de van deze maand, beviel zij opnieuw van een dochter. Zij zei zo op deze ongelukkige manier tot dit "misval" te zijn gekomen, en met niemand anders omgang te hebben gehad.
Jan Wijbens (V60). Jan Wijbens woont bij zijn vader Wijbe Jurjens, huisman in Hardegarijp. Hij is in zijn drieënveertigste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en ondervraging verklaart hij dat hij op 19 april ontdekte dat uit de bijenstal achter zijn vaders huis twee van de beste korven met bijen ontbraken. Beide waren aan de voorkant blauw geverfd; op één stonden de letters W.J. De vorige dag hadden ze er nog gestaan. Hij weet niet wie ze gestolen heeft en weet verder niets over het voorval. Na voorlezing sluit en ondertekent hij zijn verklaring. Bergum , 22 april 1784. Ondertekening: Jan wijbens.
Jan Wijbrens — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
- Geert Alberts uit Veenwouden; - Hattum Alberts uit Veenwoudsterwal onder Bergum ; - Jan Tommes uit Veenwoudsterwal onder Veenwouden; - Hendrik Claes, eveneens uit Veenwoudsterwal, onder Hardegarijp; - Minne Franses, knecht bij Sijke Wytzes te Hardegarijp; - Albert Melles en Tijs Cornelis, ongehuwde mannen te Hardegarijp; - Wroukje Jelles en Pieter Beens, de meid en knecht van Jan Wijbrens, boer te Hardegarijp; - nog anderen van wie Auke niet alle namen kon opnoemen.
Wroukje Jelles, dienstmeid van Jan Wijbrens, boer te Hardegarijp , in haar 17de levensjaar, werd opgeroepen en beëdigd.
Zij bleven haar nog achtervolgen tot de schuurdeuren van het huis van haar werkgever Jan Wijbrens. Daar gooiden zij haar voor de derde keer omver, in de modder. Zij schreeuwde opnieuw en kwam daardoor weer op haar voeten.
Na ongeveer een uur ging de meid weg, op aanraden van de vrouw van de herbergier. Meteen gingen ook veel van de aanwezige mannen naar buiten. Tijs wist hen niet bij naam op te noemen. Zelf bleef hij een poos voor de herbergdeur staan kijken, terwijl anderen de meid achternaliepen. Vervolgens zag hij dat zij met haar gevolg aan de overzijde van de straat terugkwam. Zij gingen samen verder tot aan de schuurdeuren van Jan Wijbrens. Daarna had hij hen niet meer gezien.
Albert ging ook naar buiten, maar bleef voor de herbergdeur staan. Hij zag dat de meid naar het westen liep en dat enkele mannen, merendeels of misschien allemaal Veenwoudsters, haar volgden. Kort daarop kwam deze groep aan de overzijde van de straat terug. Zij gingen samen tot aan het huis van Jan Wijbrens.
Albert volgde hen op afstand, samen met twee anderen, tot aan de schuurdeuren van Jan Wijbrens. Toen ging de groep om het huis heen. Daarna zag of hoorde hij hen niet meer. Hij ging met zijn makkers terug naar de herberg en omstreeks twaalf uur naar huis, zonder onderweg iemand tegen te komen. Toen zaten er nog enkele Veenwoudsters in de herberg.
Hardegarijp 1806 - Jan Wijbrens herkent zijn verdwenen merrie
Jan Wijbrens verklaart op 29 september 1806 over zijn verdwenen merrie, de herkenning bij een wedman en twee onbekende voetgangers bij Stroobos.
Jan Wijbrens - verklaring
Jan Wijbrens (in modern Nederlands)
Jan Wijbrens, huisman te Hardegarijp, 66 jaar oud, verklaarde onder ede dat hij afgelopen vrijdag, de zesentwintigste, om zes uur 's morgens ontdekte dat uit zijn land een bruine merrie was verdwenen. Ze had een lange staart en twee witte achtervoetjes, waarvan het wit aan de ene wat hoger opliep dan aan de andere. Ze had een greede in de rechterbil, bijna geen manen, was in haar vierde levensjaar en in goede staat.
Mijn knecht Sjoerd Binnerts was uit bed. Uit zijn broek, die op de bedstede lag, waren twee stuivers en... verdwenen. Zelf miste ik ook... Uit de broek van mijn knecht Jan Wobbes, die bij de genoemde bedstede hing, waren een schelling , stuivers en enkele duiten weg. Van mijn meid Mayke Jans waren uit de bij haar liggende kleding een schelling, vijf stuivers en enkele duiten gestolen. Ook de broek van mijn zoon Aucke Oebeles, die op de stoel vóór mijn bedstede lag of stond, was...
In de nacht van 12 op 13 mei 1802 verdween geld uit de kast in de voorkamer van Jan Wybrens en Antje Oeges in Hardegarijp. Zij noemden beiden ongeveer honderd Carolusguldens. De twee getuigen gaven afzonderlijk op welke munten er lagen.
Jan Wybrens
Jan Wybrens, huisman te Hardegarijp, 62 jaar oud, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat in de nacht tussen de 12e en 13e van deze maand uit de kast in de voorkamer ongeveer honderd Carolusguldens aan geld zijn gestolen: twaalf stukken van drie gulden, drie daalders , een gouden gulden, een dubbeltje, twintig van een halve Carolusgulden en nog enkele stuivertjes en dubbeltjes. Hij kan niet verklaren wie de dader of daders zijn. Na duidelijke voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende haar te Bergum op 13 mei 1802.
Jan Wybrens.
Jan Wybrens was 62 jaar en sprak over stukken van drie gulden, daalders, een gouden gulden en kleinere munten.
Het woonhuis van Jan Wybrens en Antje Oeges en hun voorkamerkast zijn niet nauwkeurig te lokaliseren.
Verder miste hij een obligatie van 300 carolusgulden voor geld dat de weduwe van Jan Wytzes aan hem verschuldigd was. Een obligatie was een schriftelijk bewijs van een schuld. Jetse had nog een obligatie van eveneens 300 carolusgulden ten laste van de overleden Jan Wytzes gehad. Die had hij aan diens erfgenamen overgegeven.
Janke Alberts komt eveneens in verschillende strafzaken voor, onder meer op 4 mei 1787. In 1804 woonde zij in Grootegast. Zij trouwde met Cornelis Jans. Daarmee is zij een van de kinderen van wie bekend is dat zij later buiten Veenwouden terechtkwam.
Janke Alberts: verschillende strafzaken, waaronder een vermelding van 4 mei 1787. Zij woonde in 1804 te Grootegast en trouwde met Cornelis Jans.
Janke Andrijs, haar dochter en de inwonende schoolmeester vertellen over een logerende koopman.
Janke Andrijs
Janke Andrijs, vrouw van kastelein Abele Wijbrens Keuning te Suameer en in haar 53ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat in de nacht van de 13de op de 14de een koopman bij hen had gelogeerd. Volgens zijn eigen zeggen heette hij Jurjen Koning.
Janke Andrijs; P.W.G. Bruining.
Gerrit Wijbrens, tijdelijk schoolmeester te Suameer en nu inwonend bij kastelein Abele Wijbrens Keuning, 26 jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij op de 14de tussen acht en negen uur 's morgens bij de haard zat en een gesprek hoorde tussen de koopman die zich Jurjen Koning noemde en Janke Andrijs, de vrouw van de kastelein, bij wie de koopman die nacht had gelogeerd.
Janke Ankes, inwonende dienstmeid bij veenbaas Abbe Sipkes in Hardegarijp en in haar 19e levensjaar, is opgeroepen en ondervraagd. Zij getuigde dat afgelopen maandag vóór de middag, toen zij binnen bij de zijdeur stond te wassen, een man zeer ontsteld bij haar was gekomen. Hij droeg een geelachtig serge kamizool. Hij zei dat een vreemdeling hem had aangevallen en gesneden. Vanwege de ontsteltenis vroeg hij wat te drinken. Janke gaf hem een beetje suip, oftewel karnemelk. De man vroeg hoeveel hij daarvoor moest betalen. Zij antwoordde: 'Niets.' Hij bedankte haar en ging direct weg.
Volgens Jan waren Antje Lieuwes, Sijtze Lieuwes, Janke Baars en Anke Ytzes, allen uit Veenwouden, erbij aanwezig. Ook Hendrikje Dirks, Martens zus onder Hardegarijp, was erbij. Daarna ging hij naar huis. Hij sloot na voorlezing met zijn eigen kruismerk te Bergum op 31 januari 1811, gewaarmerkt door P.W.G.
Geert had enige vermoedens tegen Janke Beerends. Zij had een tijd bij hem thuis verkeerd en woonde op het moment van de verklaring in Dronrijp bij Halbe Jurjens. Geert kon zijn vermoeden echter niet bewijzen.
Tjetze Jelmers, Janke Benjamins, Grietje Tjetses en Benjamin Michiels vertellen over een opengebroken geldkist en een avond in hun huis. Neltje Pytters geeft haar eigen lezing.
Janke Benjamins
Janke Benjamins, echtgenote van Tjetze Jelmers, koopman aan de Nieuwstad in Bergum, was in haar vierenveertigste levensjaar. Zij werd opgeroepen, legde de eed af en werd ondervraagd. Zij verklaarde dat op 26 februari jongstleden haar zoon uit een eerdere verbintenis, Benjamin Michiels, die bij haar inwoonde, haar had verteld dat hij die dag bij zijn kist was gekomen en die open had gevonden.
Ondertekend: Janke Benjamins.
Benjamin Michiels had als vrijgezel bij zijn stiefvader Tjetze Jelmers en zijn moeder Janke Benjamins aan de Nieuwstad in Bergum gewoond. Hij was in zijn vijfentwintigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, legde de eed af en werd ondervraagd.
Janke Fokkes, dienstmeid bij landbouwer Durk Jeens in Bergum, is in haar 32ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde het volgende. Op de avond van 12 april rond zes uur kwam arbeider Taeke Oedses zeer ontsteld in de keuken. Hij vertelde over een bijzondere vondst in het kledingstuk van de kleine knecht Aebele Binnes, dat achter de paarden hing: een oude witte doek in de linkerzak en een holle koperen horlogekast in de rechterzak.
Gjalt Uilkes, arbeider bij landbouwer Durk Jeens in Bergum, is in zijn 40ste of 48ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op 12 april rond zes uur 's avonds ging hij het buitenhuis binnen. Hij ontmoette meid Janke Fokkes, die zeer ontsteld was en hem vertelde dat in het kledingstuk van Aebele Binnes een holle koperen horlogekast met. meer goederen zaten.
Zij wilde de zakken laten zien. Hij onderzocht die in de keuken samen met Janke Fokkes en Taeke Oedses. Zij vonden een holle koperen horlogekast, een eindje stalen horlogeketting, een zilveren onderdeel, een met een bandje samengebonden stalen horlogeketting en een geheel gebroken zilveren zakhorloge waarvan het uurwerk eruit was geraakt.
Roel Durks, boerenknecht bij landbouwer Durk Jeens in Bergum, is in zijn 51ste of 55ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de avond van 12 april kwam hij uit Leeuwarden . Janke Fokkes en anderen vertelden hem dat zij in een kledingstuk van Aebele Binnes in het buitenhuis een holle koperen horlogekast, een zilveren onderdeel, een met een bandje samengebonden eind stalen horlogeketting en een zilveren zakhorloge hadden gevonden.
Bij de tweede brand had hij in het buitenhuis zelf geen brand geroken, hoewel meid Janke Fokkes vlak ervoor had gezegd dat het branderig rook. Daarop antwoordde hij nee. Daarna ging hij opnieuw naar boven in de schuur om hooi naar beneden te gooien. Toen hij het hooi in het buitenhuis bracht, merkte hij zelf ook de brandlucht.
Terwijl Johannes de grootste persoon achtervolgde en zij de kleinere uit de schuur zag vluchten, ging Janke Harmens huis binnen en maakte hem wakker. Bij inspectie vonden zij achter zijn schuur, buiten het huis, twee zakken die allebei gedeeltelijk gevuld waren met gedorste maar nog niet schoongemaakte rogge.
Janke Hendriks — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Zij verdachten Janke Hendriks, maar geen van de drie had de diefstal gezien. Tjetske werkte inmiddels als dienstmeid in Giekerk .
Hij had niet gezien wie ze wegnam. Uit de omstandigheden meende hij met voldoende zekerheid dat zijn voordochter Janke Hendriks dit had gedaan. Een voordochter was een dochter uit een eerdere relatie.
Maaikie had niet gezien wie de goederen stal. Zij achtte het vrijwel zeker dat de andere voordochter van haar man, Janke Hendriks, ze had genomen. Die zou eerder ook af en toe iets van haar hebben ontvreemd. Janke was sinds 16 mei weggebleven. Maaikie wist niet waar zij nu was.
Tjetske had niet gezien wie de diefstal pleegde. Zij geloofde dat haar zuster Janke Hendriks de dader was. Zij wist niet waar Janke zich nu ophield. Tjetske kon verder niets zeggen. Na voorlezing bleef zij bij haar verklaring en zette zij haar eigen kruismerk .
In de kamer naast die hut, bij Janke Hendriks Lap, vond hij twee mannenhoeden. Die waren van Jippe Dirks, boerenknecht bij Sijtse Auwerts. Ook die hoeden waren, volgens Geert, in dezelfde nacht gestolen.
Hij verklaarde dat hij op 12 januari 1797 met enige inwoners van de omgeving van Oostermeer naar Westerende en Dantumadeel was gereisd. In de hut van Janke Hendriks Lap vond hij twee hoeden die hij als de zijne herkende. Hij verklaarde dat die hem in de nacht van 23 op 24 december 1796 waren gestolen.
Janke Jans — 6 verhaalpagina’s · beoordeeld verband
Zeer waarschijnlijk dezelfde moeder en dochter: Bintje Baukes en dochter Janke Jans, Bergum 1806 en 1808. Bintje Baukes is in beide zaken weduwe van Jan Jans en woont aan de Lageweg/Leegweg te Bergum. Haar 63ste levensjaar in april 1806 past bij 65 jaar in april 1808. Haar dochter Janke Jans is in beide zaken aanwezig.
Begin oktober 1803 liet weduwe Bintje Boukes een vrouw overnachten in haar huis aan de Legeweg in Bergum. De logé noemde zich Rinske. Na haar vertrek bleken kledingstukken van Bintjes dochter Janke Jans en Bintjes zilveren schoengespen verdwenen. Bintje ging de vrouw achterna richting Dokkum.
Janke Jans komt thuis na haar naaiwerk
Dochter Janke Jans was twintig jaar en ongehuwd. Zij kwam zaterdag rond acht uur thuis van een boer bij wie zij had genaaid. Zij trof Rinske bij haar moeder aan, haalde de sleutel op en ging nog een boodschap doen. Omstreeks tien uur kwam zij terug. Nadat haar moeder en de logé naar bed waren gegaan, sloot Janke de deur en ging zelf slapen. Die nacht hoorde zij niets.
Bergum 1806 - De bijbel en blauwe schortdoek van Janke Jans verdwijnen
Bintje Baukes en haar dochter Janke Jans leggen op 15 april 1806 afzonderlijke verklaringen af over een bijbel met zilveren beslag en een blauwe schortdoek . Zij ontdekten de vermissing op 12 april.
Janke Jans - verklaring
Janke Jans (in modern Nederlands)
Janke Jans, dochter van Bintje Baukes, weduwe van Jan Jans, bij haar moeder in huis wonend te Bergum, verklaarde onder ede dat zij op zaterdag de twaalfde omstreeks één uur 's middags thuiskwam van de elders, waar zij enige dagen was geweest. Zij wilde haar donkerblauwe schortdoek uit de handtafel in de kamer halen. Haar moeder had die schortdoek al genoemd.
Janke Jans
Bintje Baukes en dochter Janke Jans, Bergum 1806 en 1808
Bintje Baukes is in beide zaken weduwe van Jan Jans en woont aan de Lageweg/Leegweg te Bergum. Haar 63ste levensjaar in april 1806 past bij 65 jaar in april 1808. Haar dochter Janke Jans is in beide zaken aanwezig.
Bergum 1808 - Jenever, een gebroken glas en de verwonding van Janke Jans
Hermanus Smit, chirurgijn in Bergum, is in zijn 30ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij dat hij op zondagavond 24 april 1808 om negen uur naar het huis van Bintje Baukes, tapster in Bergum werd geroepen. Hij trof haar dochter Janke Jans gewond aan.
Bintje Baukes en dochter Janke Jans, Bergum 1806 en 1808
Bintje Baukes is in beide zaken weduwe van Jan Jans en woont aan de Lageweg/Leegweg te Bergum. Haar 63ste levensjaar in april 1806 past bij 65 jaar in april 1808. Haar dochter Janke Jans is in beide zaken aanwezig.
Volgens Harmen waren de daders Marten Alberts en Klaas Alberts, zonen van Albert Hattums. Zij werden bij de diefstal betrapt en lieten hun zakken achter. Ook Johan Pieter Schacht, knecht bij Harmen Baukes, en buurvrouw Janke Jans legden verklaringen af. Lees de afzonderlijke verklaringen van Harmen, zijn knecht en Janke over de roggezakken .
Albart Dirks woonde bij Tjeerd Bonnes op het Witveen onder Oostermeer en was in zijn tweeëntwintigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat Hendrik en Sape Joostes uit Surhuisterveen de afgelopen zondag na tien uur 's avonds in Tjeerds huis waren gekomen, waar ook Janke Jans en anderen aanwezig waren.
Janke Jans, vrouw van Sijmen Rommerts, woont aan de kant van Veenwouden onder Bergum. Naar haar beste weten is zij in haar 20ste levensjaar. Zij is opgeroepen, beëdigd en verhoord en verklaart naar waarheid:
Janke weet verder niets te vertellen. Haar verklaring is voorgelezen en zij heeft haar met haar handmerk ondertekend. Het bijschrift noemt Janke Jans' eigen handmerk.
Janke Johannes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Klaas beschreef de gevonden stukken als gereedschap voor zijn veengraverij. Verschillende voorwerpen waren gemerkt met zijn eigen letters en, volgens Tjipke Douwes en Janke Johannes, ook met de letters van zijn vader Pieter Clases. Tjipke verklaarde over de vraag die hij zelf aan Pieter Rykeles had gesteld; Janke beschreef wat haar man had gedaan.
Janke Johannes - 25 juni 1802
Janke Johannes, huisvrouw van Tjipke Douwes, arbeider op het Molenend onder Oenkerk, 34 jaar oud, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat haar man op verzoek van Claas Pieters, veenbaas onder Bergum, aan Pieter Rykeles, arbeider op het Molenend onder Oenkerk, heeft gevraagd of hij ook iets van Claas Pieters in bewaring had. Pieter antwoordde dat hij niets van Claas Pieters in handen had. Daarop kwam Claas Pieters afgelopen maandag de 21e van deze maand naar het huis van Pieter Rykeles.
Op de zolder vond hij twee steekijzers, een leppe, een grijpe, een leyke, een paar baggelborden en een grenen plank, die volgens zijn zeggen hem toebehoorden. De gereedschappen waren ook gemerkt met de letters van Claas Pieters en zijn overleden vader Pieter Clases. Na duidelijke voorlezing sloot zij haar verklaring af en zette zij te Bergum op 25 juni 1802 eigenhandig haar kruismerk : Janke Johannes.
Jifke Jans, Janke Johannes, Trijntje Gaeles, Michiel Douwes en Douwe Douwes verklaren op 29 oktober en 1 november 1806 over opengebroken kisten en verdwenen goederen.
Vervolgens ging Janke Johannes na de kist en bevond dat het Deksel van deselve los was en het Slot aan Stukken gebroken, zonder verder in de kist gezien te hebben.
Jifke Jans is 56 jaar en woont onder Oenkerk. Ze is de weduwe van Haje Aukes. Op de ochtend van 28 oktober liep ze rond tien uur met Janke Johannes, de vrouw van Tjipke Douwes, langs het huis van Michiel Douwes en zijn vrouw. Zij zagen dat de onderdeur onder de bovendeur door naar binnen was gestoten. Ze openden de bovendeur en vonden de pin van de onderdeur in het voorhuis.
Janke Johannes
Janke Johannes is 40 jaar, getrouwd met Tjipke Douwes en woont onder Oenkerk. Op de ochtend van 28 oktober kwam ze rond tien uur met Jifke Jans, de weduwe van Haje Aukes, langs het huis van Michiel Douwes en zijn vrouw. Zij zagen dat de onderdeur onder de bovendeur door naar binnen was gestoten. Ze openden de bovendeur en vonden de pin van de onderdeur in het voorhuis.
Dit is het eigenhandig geplaatste handmerk van Janke Johannes, in tegenwoordigheid van P.M.B. Braunius.
Trijntje Gaeles, vrouw van Tjalling Lammerts, in haar 45 ste levensjaar, wonend onder Oenkerk, verklaarde onder ede dat de achtentwintigste tussen tien en elf uur 's morgens Jifke Jans, weduwe van Haje Aukes, en Janke Johannes, vrouw van Tjipke Douwes, bij haar kwamen. Zij vertelden dat was ingebroken bij Michiel Douwes en diens vrouw, de kinderen van de getuige. Van een kist in de kamer waren spullen overhoopgegooid.
Albert werd in 1737 in Garijp gedoopt als zoon van Hattum Eeuwes en Janke Joukes. Zijn oudere broer Jouke Hattums, gedoopt in 1733, gebruikte later de familienaam Kuipers. Albert zelf overleed in 1807, vóór de achternaamsaanneming van 1811, en wordt in de geraadpleegde stukken als Albert Hattums genoemd.
Oene Dirkes, voormalig schuitenvoerder te Oostermeer op de Snakkerburen , is naar zijn beste weten ongeveer 60 jaar oud. Hij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen nacht lag hij in bed en beschreef hij zichzelf als "vrij wat uit orden". Omstreeks drie uur in de ochtend werd hij gewekt door zijn broers dochter Janke Jurjens. Zij riep:
Janke Jurjens, echtgenote van Johannes Appeloms, woont bij Oene Dirkes, voormalig schipper te Oostermeer op de Snakkerburen. Zij is naar haar beste weten in haar 26ste levensjaar. Zij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen nacht werd zij omstreeks drie uur wakker en hoorde enig geschommel in huis. Haar man was niet thuis. Zij riep naar haar oom Oene Dirkes:
Janke zag dat een ruit uit het lood van het glasraam was genomen. Volgens haar gevolgtrekking was daardoor een hand gestoken, het klinkje opgetild en zo toegang tot het huis verkregen. Zij weet verder niets te zeggen. Na voorlezing ondertekent zij te Oostermeer op 10 december 1782. Handtekening: Janke Jurjens.
Janke Wouters is weduwe van Tjeerd Dallings en woont onder Oostermeer. Zij is ongeveer zestig jaar oud of iets ouder en wordt onder ede verhoord. Op donderdag de 12e kwam zij tussen ongeveer vier en vijf uur in de middag thuis. Daar trof zij de ongehuwde Ettje Lammerts aan, die bij haar in huis woonde.
Op de 12e van de maand werd zij tussen ongeveer vier en vijf uur in de middag gevraagd naar het huis van Janke Wouters, weduwe van Tjeerd Tjallings, op het Witveen te komen. Ettje Lammerts woonde daar in huis en had een kind gebaard. Het kind was dood. Het had verschillende blaren aan het lichaam. De huid liet los.
Afgelopen donderdagavond werd zij tussen ongeveer vijf en zes uur gevraagd naar het huis van de weduwe Janke Wouters te komen. Daar trof zij aan dat Ettje Lammerts een kind had gebaard. Ettje was ongetrouwd en woonde bij Janke in huis. Bij Antjes aankomst was het kind dood. Het had verschillende blaren aan het lichaam.
Waarschijnlijk hetzelfde gezin: Tjeerd Geerts en zijn gezin in Suameer, 1807. In februari 1807 verklaart Tjeerd Geerts als 65-jarige boer in Suameer over verdwenen schapen. In juni noemen Hidde Tjeerds en Janke Wytses een vader en echtgenoot met dezelfde naam, hetzelfde beroep en dezelfde woonplaats. Een leeftijd van Tjeerd ontbreekt in de juniverklaringen; daarom blijft de koppeling waarschijnlijk. Hidde heet in zijn eigen verklaring Tjeerds en in die van zijn moeder Geerts.
Hidde Tjeerds en zijn moeder Janke Wytses vertellen over een onbekende man bij hun huis.
Janke Wytses
Janke Wytses, echtgenote van Tjeerd Geerts, boer in Suameer, was naar haar beste weten in haar vijfenveertigste levensjaar. Zij werd opgeroepen, legde de eed af en werd ondervraagd.
Omdat zij verder niets wist, sloot zij haar verklaring na voorlezing en het plaatsen van haar handtekening in Bergum op 27 juni 1807. Ondertekend: Janke Wytses.
Jankie Christoffels ontdekte dat doeken en boezelaars uit haar winkel verdwenen waren. Zij beschreef de goederen, hun prijzen en de deur die bij haar thuiskomst openstond.
Jankie Christoffels, een ongehuwde vrouw te Bergum , in haar 57ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat zij op de ochtend van de 22ste merkte dat de volgende goederen uit haar winkel ontbraken: een grote, fijne roodbonte doek van drie carolusgulden
Aaltje verklaarde ook dat Jannes Sonnkes uit Suerhuisterveen op de middag van 25 september bij hen was geweest. Hij had iets gevraagd en was, nadat daaraan was voldaan, zonder betalen vertrokken. Hij zei naar Leeuwarden te willen. Aaltje zette haar eigen merk onder de verklaring.
Verder zeggen zij dat hij omgang heeft met allerlei soorten mensen of vrouwen. Zij verklaren dat zij hem die ochtend omstreeks negen uur in bed hebben aangetroffen bij een vrouw uit hun buurt, genaamd Wijtke Rinks, weduwe van Jans Fockes. Volgens de ondertekenaars heeft zij al twee kinderen buiten het huwelijk gebaard en is zij nu zwanger van een derde. Zij geven deze verklaring af om naar behoren te dienen en bieden aan dit op elk gewenst moment onder ede te bevestigen. Opgemaakt te Bergum op 23 mei 1785.
Gerk Hindriks, wonend te Garijp, in zijn 37ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij afgelopen zondag merkte dat zijn Nieuwe Testament verdwenen was van zijn kist in de kamer. Het boekje had een Franse band en twee zilveren haken. Hij verdacht Kanke of Jantie Jans, de vrouw van Marten Beernts onder Veenwouden, die de dag ervoor bij hem was geweest. Hij ging meteen naar haar toe. In aanwezigheid van enkele vrouwen, wier namen hij niet wist, bekende zij uiteindelijk dat zij het boekje de vorige dag van de kist had genomen en dezelfde dag voor twee schellingen aan Haije Folkerts te Bergum had verkocht. Gerk bracht grietman Altena daarvan meteen op de hoogte. In aanwezigheid van de fiscaal liet deze Haije Folkerts direct komen. Gerk herkende het als zijn eigendom.
Antje Klases, de vrouw van Gerk Hendriks te Garijp , in haar 24ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat afgelopen zaterdagochtend een vrouw bij haar thuis kwam, die zij meende te kennen als Kanke of Jantie Jans, de vrouw van Marten Beernts onder Veenwouden. Bij het weggaan vroeg die vrouw toestemming; Antje gaf die. De volgende dag merkte zij dat het Nieuwe Testament van haar man verdwenen was van haar kist. Het had een Franse band en zilveren haken. Toen zij bericht kreeg dat Kanke het had weggenomen, ging haar man meteen naar Kanke. Bij thuiskomst zei hij dat Kanke had bekend dat zij het boekje genomen en voor twee schellingen aan Haije Folkerts te Bergum verkocht had.
Haije Folkerts, meester timmerman te Bergum, in zijn 34ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat Kanke of Jantie Jans, de vrouw van Marten Beernts in Veenwouden, op de vijfde van deze maand in de middag bij hem thuis kwam. Het precieze uur kon hij niet bepalen. Zij bood hem het bijgevoegde Nieuwe Testament aan, met Franse band en zilveren haken. Zij zei dat zij het van haar moeder had geërfd en het voor twee schellingen wilde afstaan. Hij betaalde haar twee schellingen voor het boekje. Afgelopen zondagavond had hij het aan grietman Altena overhandigd. Gerk Hindriks uit Garijp had het als zijn eigendom herkend. Haije wist verder niets en ondertekende na voorlezing in Bergum op 8 januari 1760 met 'Haije F: Pruimboom'. De grietman als commissaris en de beëdigde klerk bevestigden de opname op diezelfde datum.
Veenwouden 1782: De opengebroken kist van Jantie Lieuwes
Deze pagina bevat de beschikbare verklaringen en stukken over de opengebroken kist van Jantie Lieuwes.
Verklaringen en stukken: 1782: De opengebroken kist van Jantie Lieuwes
Jantie Lieuwes, weduwe van Belle Jelles, woont aan de vaart van Veenwouden onder Bergum . Naar haar beste weten is zij in haar 73ste of 74ste levensjaar. Zij verschijnt vrijwillig, wordt beëdigd en ondervraagd. Zij verklaart dat zij de vorige avond haar deuren en vensters goed had gesloten en tegen acht uur naar bed was gegaan. Toen zij die ochtend wakker werd en zich begon aan te kleden, zag zij op de vloer iets wits vóór de kist liggen.
Jantie Lieuwes verklaart niet het geringste gedruis of rumoer in haar huis te hebben gehoord. Verder zegt zij vóór de kist op de vloer een vrouwenhemd te hebben gevonden; buiten bij haar huis een halve witte doek; en op het erf van haar buurman Wijger Joukes een witling.
Jantje Claes, vrouw van Sape Feijes in Kuikhorne onder Achtkarspelen, is in haar 27ste levensjaar. Na verschijning, beëdiging en verhoor verklaart zij dat de vrouw van Bauke Timmerman haar op zaterdag 11 februari tussen zeven en acht uur 's morgens liet komen voor Aafke, die bij hen woonde.
Trijntje zag Aafke, die bij Bauke in de kost was, op bed liggen met schuim op de mond en buiten bewustzijn. Jantje Claes kwam ook om haar te zien. 's Middags ging Trijntje met Antje opnieuw naar het huis. Zij vonden Aafke nog steeds ernstig verzwakt. Antje legde haar beter neer en schoof een kussen onder haar.
Op de avond van 31 december 1780 gingen de Bergumer huisman Meint Jans en zijn vrouw Lijsbert naar Jantje Feddes. Hun zoon Jan Meints en de knecht Rinse Gaatses bleven thuis. De volgende ochtend misten de bewoners geld, een zilveren vingerhoed en twee paar zilveren schoengespen.
Lijsbert vertelde eveneens over het bezoek aan Jantje Feddes en over Rinse, die na het kloppen de voordeur had opengedaan. Haar man deed de grendels er weer op. Voordat zij ging slapen, legde zij haar beugeltas met het geld op de eettafel. Zij viel in slaap en hoorde daarna niets meer.
Zaterdagavond hoorde hij het gerucht dat Kanke, ook Jantje Jans genoemd, wonend onder Veenwouden, die dag naar Leeuwarden was geweest. Jantje Jans was enkele weken eerder bij hem thuis geweest. Ook op 24 en 25 november was zij bij hem thuis gekomen.
Daarop was hij gisteren naar Leeuwarden gegaan, naar een metselaar die Harman heette en in de Amelandsstraat of Amelandssteeg woonde. Diens vrouw Sijntie vertelde hem dat Jantje Jans op zaterdagmorgen een gouden kroontje met koralen bij haar had gebracht. Sijnties dochter had het voor Jantje naar de Bank van Lening in de Heerestraat gebracht en daarvoor negen carolusgulden ontvangen.
Ebele ging vervolgens naar die bank. Daar werd hem het kroontje met de koralen getoond. Hij herkende het als het hunne. Het leek hem dat Jantje Jans, toen zij bij hem thuis was, zich telkens van de sleutel had bediend die boven op het kabinet lag. Meer wist hij er niet van. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende die: ebele wijbes. Bergum , 29 november 1763.
Verder vertelde zij dat enige tijd eerder bij haar thuis een vrouw was geweest, Lanke alias Jantje Jans genaamd. Die was ook afgelopen donderdag en vrijdag bij haar thuis gekomen. Het leek erop dat zij zich ondertussen van de sleutel had bediend die op het kabinet lag. Gertje kon niet met zekerheid zeggen wie zich aan de diefstal had schuldig gemaakt. Meer kon zij er niet over zeggen. Na voorlezing sloot zij haar verklaring af en ondertekende die: Gertje Lautenbach. Bergum, 29 november 1763.
Jantje Martens, Sjoek Tjibbles en Johannes Tjibbles vertellen over de opengebroken melkkamer en de verdwenen spullen.
Jantje Martens
Jantje Martens, dienstmeid bij Sjoek Tjibbles, huisman onder Bergum, in haar 20ste levensjaar, verklaarde onder ede dat zij op de 25ste omstreeks zes uur 's morgens in de melkkelder kwam. De melk lag daar te koelen. Zij merkte dat er iets mis was en ging meteen naar haar baas achter het huis. Zij vertelde hem wat zij in de melkkelder had gevonden, en ook aan diens broer Johannes Tjibbles, die in de schuur op de dorsvloer was.
Dit is het eigenhandig geplaatste handmerk van Jantje Martens, in tegenwoordigheid van P. M. B.
Sjoek Tjibbles, huisman onder Bergum, in zijn 57ste levensjaar, verklaarde onder ede dat zijn dienstmeid Jantje Martens op de 23ste omstreeks zes uur 's morgens achter zijn huis bij hem kwam en vertelde wat zij in de melkkamer had aangetroffen. Hij ging meteen met de meid en zijn broer naar de melkkamer. Zij zagen dat het volgende ontbrak: een zwart schort; een bont gestreepte rok; drie baadjes, een blauw langs de zij, een schaapgrauw en een bont katoenen; ongeveer zeven pond vlees; een koperen emmer; een vaatje met een half vandel meel; een pot met vet; een stuk koesmier; een pan met varkenshutspot; een pan met koud vlees; ongeveer drie pond andere etenswaren; een korte linnen broek; en een paar zwart en wit gespikkelde kousen.
Antje zag dat de vrouw het laken naar zich toe trok, eerst over haar arm hing en vervolgens onder haar rokken stopte. De vrouw liep ermee weg. Antje ging meteen naar Japske Sijtters, aan wie het laken volgens Japske toebehoorde.
Zij verklaarde dat zij de vrouw het laken zag nemen en weggaan. Daarna waarschuwde zij Japske Sijtters, de vrouw van Douwe Hendriks. Japske en de dienstmeid van Hendrik Enkes renden de onbekende achterna. Op de Lage Weg hielden zij haar tegen en kregen het laken terug.
Japske Sijtters en het kleine kind
Japske Sijtters was eveneens in haar 35ste levensjaar. Zij hoorde van Antje dat in de steeg van de weduwe Altena, achter het hekwerk van het Sanderhof, haar laken was weggenomen. Samen met een dienstmeid van Hendrik Enkes ging zij achter de vrouw aan.
Tjittje Melles was in haar twintigste levensjaar en werkte als dienstmeid bij Hendrik Enkes in Bergum. Zij vertelde dat Japske Sijtters die dag bij de weduwe Altena aan het werk was. Het precieze uur wist Tjittje niet meer.
Gerrit Doijkes, ongehuwd, werkzaam en inwonend als kleermakersknecht bij Cornelis Sijbes, meesterkleermaker te Oudkerk , in zijn 23 e levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat hij afgelopen zondagnacht de hele nacht alleen door de dorpsbuurt had gewandeld. Hij had ook wat gezongen, maar volgens hem geen verboden liedjes of liedjes waardoor iemand beledigd kon worden. Hij passeerde 's nachts twee personen: Anne Pieters, knecht bij ontvanger Jarke Gerrits, en Hendrik Sijbes, zoon van Sijbe Hendriks, die eveneens in Oudkerk woonde. De laatstgenoemde greep hem vast zonder dat hij hem iets verkeerds had gezegd. De getuige zei:
Jasper Johannes, timmerman in Giekerk, is 28 jaar. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd. In de nacht van 2 op 3 december werd hij rond drie à vier uur wakker door geruis achter zijn huis.
Uit de voetstappen meent hij dat er waarschijnlijk twee mannen waren geweest; dit blijft zijn gevolgtrekking. Na voorlezing sloot hij en tekende te Giekerk op 28 december 1801: Jasper Johannes.
Jasper Johannes vond bij zijn achterdeur een losgeraakt deuronderdeel dat later bij het huis van Aarn Gosses bleek te horen. Gaele Sijtes zag op een weg bij Oenkerk twee mannen en beschreef hun kleding. Hij verklaarde niet dat hij hen ergens had zien inbreken. De verklaringen werden op 28 december 1801 afgesloten.
‘Je Jelte, ouwe bliksem, ouwe duivel, je hebt mij onrechtvaardig behandeld. Je hebt mij behandeld als een schurk, als een schelm, bliksem, duivel’
Jeen Annes — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Op dezelfde bladzijde volgt een afzonderlijke verklaring van Jeen Annes over gestolen wortels . De twee verliezen worden niet als één diefstal behandeld en er is geen gezamenlijke dader vastgesteld.
Jeen Annes, boer in Oostermeer, in zijn 46ste of 47ste levensjaar (ongeveer 45 of 46), verklaart na beëdiging dat enige weken geleden wortels uit zijn kleine tuin waren gestolen. Hij kan het aantal niet bepalen. Zij waren 's nachts uit de grond weggenomen. Verder kan hij niets zeggen. Hij bekrachtigt zijn voorgelezen verklaring met zijn naam, Bergum, 4 november 1740, Jeen Annes.
Jeen Annes, boer in Oostermeer, was ongeveer 45 of 46 jaar oud toen hij in november 1740 werd gehoord. Enige weken eerder waren wortels uit zijn kleine tuin verdwenen. De verklaring noemt geen hoeveelheid: Jeen kon niet bepalen hoeveel er waren weggenomen.
Bergum 1810 - Loden opvangbak en pijp bij Jeen Dirks
Jeen Dirks en zijn dienstmeid Elske Jans beschrijven de verdwenen regenwaterafvoer bij hun huis op het Klooster.
Jeen Dirks
Jeen Dirks, landbouwer in 't Klooster onder Bergum , is in zijn 44ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. In de nacht van 3 op 4 maart is een loden opvangbak aan zijn huis weggenomen, met de afvoer naar de regenwaterbak. Hij ontdekte dit gisterenmorgen, 4 maart.
Hij weet niet wie de braak of diefstal pleegde. Hij sloot na duidelijke voorlezing en tekende te Bergum op 5 maart 1810: Jeen Dirks.
Elske Jans, dienstmeid bij landbouwer Jeen Dirks in 't Klooster onder Bergum, is in haar 23ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Gisterenmorgen rond zes uur kwam zij uit bed en vond de vensters van het huis van haar werkgever open.
Jeip Annes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Jan Migchels, distillateur in Oostermeer, ongeveer 33 jaar oud, vertelt dat op de avond van naar zijn beste herinnering 17 maart Gerben Ybes en Halbe Gerbens bij hem waren. Daarna kwamen Jeip Annes en Fooke Jans. Halbe en Fooke vertrokken het eerst. Gerben en Jeip bleven nog een poos zitten en gingen daarna weg. Later gebeurde iets op straat, maar Jan weet daar niets van. Na voorlezing sluit en ondertekent hij in Bergum op 7 mei 1759. Hij is geen verwant van de partijen.
Jeip Annes
Jeip Annes in Oostermeer, in zijn 33ste levensjaar, vertelt dat hij naar zijn beste herinnering op 17 maart bij Jan Migchels, distillateur in Oostermeer, kwam. Hij trof daar Halbe Gerbens en Gerben Ybes. Fooke Jans kwam er ook. Nadat Fooke en Halbe vertrokken waren, ging Jeip naar het huis van Hijle Posthumus. Kort daarna hoorde hij rumoer. Hij ging bij Hijle op de stoep staan en hoorde Gerben Ybes roepen dat Fooke Jans hem had geslagen. Dit wijkt in het vertrekverloop af van Gerbens opgave dat zij tegelijk weggingen; beide opgaven blijven behouden.
Jeip Annes, wonend in Oostermeer en naar zijn beste weten in zijn veertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen zondagmiddag, na de laatste preek, kwam Fooke Jans bij hem thuis en vroeg naar de schapenvellen. Jeip antwoordde dat het ene naar Bergum was gekomen. Hij wist niet of het zich op het schip of bij Oeble Andrijs thuis bevond. Sijtze Sapes had gezegd dat het zijn schapenvel was; deze was bij Bergumerdam van het schip gegaan.
Jeip weet verder niets. Hij sluit zijn verklaring na voorlezing en tekent zelf. Bergum, 19 augustus 1766. Jeip Annes. De ambtelijke slotformule noemt 16 en 19 augustus 1766.
Jelk Jans — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Antje Sjoerds, de vrouw van Dirk Klases te Oostermeer , in haar 69ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de zesde van deze maand was een haar onbekende vrouw aan haar deur gekomen, die zich Gertje noemde. Later had Antje gehoord dat het Jelk Jans uit Oostermeer was. De vrouw zei slaperig te zijn en vroeg die nacht bij Antje te mogen blijven, omdat Antjes man niet thuis was. Jelk ging 's avonds omstreeks tien uur met Antje naar bed. Omstreeks drie uur 's nachts stond zij op en zei buikpijn te hebben. Daarna dronken zij samen thee en bleven beiden op. Omstreeks vier uur 's morgens vertrok Jelk zonder dat Antje het wist.
De ontbrekende hoeveelheid was drie bossen ongehekeld vlas . Antje was ervan overtuigd dat Jelk Jans deze goederen toen uit de kamer had gestolen. Zij had er echter niets van gezien: haar gezicht was zo zwak dat zij 's nachts niets kon onderscheiden. Naar men meende verbleef Jelk Jans nu in Groningerland. Antje wist verder niets en zette na voorlezing haar eigen merk onder de verklaring, Bergum , 15 augustus 1760. Binnert Douma en de beëdigde klerk bevestigden de opname.
Uble Binnerts, dorprechter en boer te Oostermeer , naar zijn beste weten in zijn 61ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat Roel Folkerts, meester schoenmaker in dat dorp, die volgens hem niet helemaal goed bij zijn hoofd leek te zijn, hem onlangs had verteld dat Jelk Jans uit Oostermeer op 14 februari 1760 zijn bed had opgemaakt. Daarna miste Roel zijn hemdrok met zilveren knopen. Naar Uble's beste herinnering waren de knopen gemerkt met een schoenmakersleest en de letters R: F. Toen Roel Jelk Jans daarop aansprak, reageerde zij volgens het vertelde zeer ontevreden tegen hem.
Op 26 februari was Jouke Tobias bij Uble thuis gekomen. Jouke zei dat Jelk Jans de dag tevoren de zilveren knopen bij een zilversmid in Drachten had aangeboden. Nadat die zilversmid een beschrijving van de knopen had gekregen, hield hij ze bij zich en weigerde hij ervoor te betalen. Uble had ten slotte bericht gekregen dat Jelk Jans enkele dagen tevoren naar Groningerland was gevlucht. Hij wist verder niets en ondertekende na voorlezing in Bergum op 6 maart 1760.
Haarke Dirkis, herbergier te Oostermeer, naar zijn beste weten in zijn 41ste of 42ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat volgens het gerucht Jelk Jans uit Oostermeer op 14 februari 1760 een hemdrok met verschillende zilveren knopen van het bed van Roel Folkerts, meester schoenmaker in dat dorp, had gestolen. Roel leek niet helemaal goed bij zijn hoofd te zijn. Haarke kende de knopen goed. Naar zijn beste herinnering waren ze gemerkt met een schoenmakersleest en de letters R: F. Verder zei hij dat Jelk Jans uit Oostermeer vertrokken was, naar men zei op 29 februari, en dat zij naar Groningerland zou zijn gegaan. Hij wist verder niets en ondertekende na voorlezing te Bergum op 6 maart 1760. Binnert Douma en de beëdigde klerk bevestigden de opname.
De man zei daar dat hij Minne heette, een vrouw en twee kinderen had en aan het Wildpad woonde. Foppe had gehoord dat hij enkele dagen met vrouw en kinderen bij Jelk Jans verbleef.
Rones was naar zijn beste weten ongeveer veertig jaar. Foppe had op zijn ramen geklopt. Rones had eveneens gehoord dat de man met vrouw en kinderen enige dagen bij Jelk Jans was gebleven.
Johannes vermeldde ook de bewaring door de bijjager tot de komst van de gerechtsdienaars. Volgens hem had de man enkele dagen met zijn vrouw bij Jelk Jans verbleven en zei hij zelf aan het Wildpad te wonen. Jan vertelde afzonderlijk dat de aardappelhoop open lag en er een hoeveelheid uit leek te zijn gehaald. Ook hij noemde de bewaring door de bijjager.
Op 17 februari 1772 was hij met zijn zusterszoons en kinderen vertrokken om elders werk te zoeken. Het slechte weer maakte de reis bezwaarlijk. Daarom waren zij in Oostermeer bij Jelk Jans gebleven.
Jelke Hayes en Sybren Douma vertellen over geluiden in de nacht, overeind gezette voorwerpen en een verdwenen loden pijp.
Jelke Hayes
Jelke Hayes, boerenknecht bij Sybren Douma, huisman op Gaastmaburen onder Hardegarijp, 40 jaar, verklaarde onder ede dat hij vanochtend 24 februari 1807 tussen zes en zeven uur de achterdeur opende. Vlak ervoor zag hij buiten een sleg, het onderste gedeelte van een sleeptrog. Die had op het erf gelegen en was van zijn baas.
Jelke Hayes.
Omdat hij dacht iets te horen vallen, sprong hij uit bed en ging naar de keuken. Hij keek door het venster, maar zag of hoorde niemand. 's Morgens vertelde hij dit aan zijn dienstboden. Zijn knecht Jelke Hayes vertelde hem daarna wat hij had gezien bij de achterdeur en rond het huis, zoals in diens verklaring staat.
Jelke Hedzers, landbouwer te Suameer , in zijn 54ste levensjaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd en verklaarde: hij had zijn twee zwarte Friese schapen op zijn land bij huis laten weiden, samen met een wit schaap van hetzelfde soort van Focke Pieters. Dat witte schaap was gekoppeld aan een van zijn eigen schapen. Hij had deze drie schapen enige dagen vermist. Gisteren ontdekte hij dat ze alle waren gedood en dat hun huiden waren afgehaald. Hij vond de gevilde schapen in de dijksloot, op de tweede kamp vanaf het huis van zijn broer Jacob Hedzers te Suameer. Hij weet niet wie zich aan deze daad schuldig heeft gemaakt. Meer weet hij er niet van. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende die. Bergum , 6 maart 1794. Handtekening: Jelke Hedzers.
Focke Pieters, te Suameer wonend en daar arbeider bij landbouwer Jelke Hedzers, bijna vijftig jaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd en verklaarde dat hij een wit Fries schaap liet weiden bij het huis van zijn boer Jelke Hedzers te Suameer. Hij vermiste het enige tijd, samen met twee zwarte schapen van zijn boer. Gisteren ontdekte hij dat zijn schaap en de twee van zijn boer waren gedood en hun huiden afgehaald. Hij vond de gevilde schapen in de dijksloot op de tweede kamp vanaf het huis van Jacob Hedzers te Suameer. Hij weet niet wie dit heeft gedaan. Meer weet hij er niet van. Na voorlezing sloot hij de verklaring af en ondertekende die. Bergum , 6 maart 1794. Handtekening: Fokke Pijtters.
Jelke Jans — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Jelke Jans woonde als ongehuwde zoon bij zijn vader Jan Jelkes in Suameer . In de nacht van 14 oktober 1781 kwam hij vóór twaalf uur thuis. Hij sloot de deuren zoals hij gewend was en zette zijn schoenen, met zilveren gespen eraan, naast zijn bed.
Teije Sjoerds, huisman onder Suameer, naar zijn opgave in zijn 56ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij maandagavond 2 februari tussen elf en twaalf uur van zijn zwager Jelke Jans en diens vrouw te Nijega in Smallingerland vandaan kwam. Op de Suameerder heide zag hij iemand met een zwart schaap. Op het eerste ogenblik leek het hem alsof de persoon op handen en voeten ging.
Verder ontbrak boven van het kabinet een paar zilveren schoengespen van zijn arbeider Jelke Jans. Aan die arbeider waren ook een nieuwe bonte onderbroek en een oude viool ontstolen.
Jan verklaart dat zij de avond tevoren de voor- en achterdeur goed gesloten hadden. 's Morgens zat de voordeur nog op het slot; de achterdeur was op de klink dichtgetrokken. Daardoor was Jelke Jans 's morgens om drie uur naar buiten gegaan om te maaien. Een plank van het beschot van de schuur had losgehangen. Jan vond die gisterenmorgen op de grond. Naar ieders vermoeden was de dief daardoor naar binnen gekomen en weer weggegaan. Jan weet echter helemaal niet wie zich aan de diefstal schuldig heeft gemaakt. 's Nachts heeft hij niets gemerkt dat erop wees dat een vreemde in zijn huis was geweest.
Ten slotte waren van haar arbeider Jelke Jans zijn nieuwe bonte onderbroek, oude viool en zilveren schoengespen weggenomen. De gespen hadden in de kamer boven op het kabinet gelegen.
Jelke Jans (V64). Jelke Jans werkt sinds ongeveer zes weken bij Jan Harmens, huisman op Littje Geest onder Tietjerk. Naar zijn beste weten is hij 24 jaar oud. Hij verschijnt, wordt beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat hij gisterenmorgen iets vóór drie uur door de deur van Jan Harmens naar buiten ging om te maaien. Hij vond die deur gesloten. Terwijl hij maaide, zag hij bij het huis het gebruikelijke teken om koffie te komen drinken. Daarop liep hij naar huis. Grietje Boukes, die bij het hek op het erf stond, ging naar binnen en hij volgde haar.
Jelke weet niet welke goederen aan Jan Harmens en diens vrouw ontstolen zijn. Wel weet hij zeker dat zijn genoemde zilveren schoengespen met zilveren beugels ontbreken. Daarop staan de volledige woorden 'Jelke Jans'. Ze wegen ongeveer negentien lood . Ook zijn oude viool en een nieuwe bonte onderbroek ontbreken. 's Nachts heeft hij niets van betekenis uit het genoemde huis opgemerkt. Hij weet niet wie of welke persoon van deze diefstal beschuldigd kan worden. Hij weet verder niets over het een of ander, sluit zijn verklaring na voorlezing en ondertekent die. Bergum, 7 augustus 1784. Ondertekening: Jelke jans.
Ten slotte verklaar ik dat Attje afgelopen zomer eens tegen mij heeft gezegd dat zij dacht dat Jelle Albarts een som geld had en dat zij daar weleens achter wilde. Men zou door het venster aan de hofkant kunnen binnenkomen. Ik kan verder niets zeggen en sluit na voorlezing mijn verklaring. Ik vermeld geen verwantschap met Attie Fookes en zet mijn gewone merk. Bergum , 13 april 1756. Eigenhandig merk van Lutske Jans.
Zij zei ook niets te weten van de diefstal op 31 oktober van het afgelopen jaar bij Gosse Bruins en zijn vrouw. Die avond was zij niet de steeg bij Klaas Meinerts ingegaan en ook niet op het land van Minne Wierds geweest. Wel kon het zijn - zij wist het niet zeker - dat zij de volgende ochtend met een emmer op dat land water had gehaald. Zij wist zeker dat zij bij het terugkomen niets in haar schorteldoek had gehad. Zij ontkende dat zij op 1 november 1755 geld en goederen bij de haard had gesorteerd en zei niets te weten van zwarte kralen, een zilveren oorijzer, een telepeltie..., gouden ringen en zilveren knopen. Het kon zijn dat zij op de ochtend van 1 november 1755 bij Lutske Jans, huisvrouw van Wijger Joukes, in huis was geweest. Zij hadden daar echter geen woord gesproken over de diefstal van de voorgaande avond bij Gosse Bruins en zijn vrouw. Zij wist niets van het gesprek dat daar toen zou zijn gevoerd. Ook ontkende zij wat zij met Keij Toffeltje afgesproken zou hebben. Dat zij ooit gezegd had Jelle Albarts te willen bestelen, was volgens haar volledig verzonnen. Zij wist verder van geen van deze zaken en was volgens haarzelf in alles onschuldig. Na voorlezing sloot zij haar verklaring. Bergum, 13 april 1756.
Jelle Alderts Staphorstius, koopman in Bergum , in zijn 40e levensjaar, verscheen en verklaarde na beëdiging en ondervraging dat hij op de avond van 15 mei laatstleden thuiskwam en een paarsbonte geruite halsdoek uit zijn 'Marsch' had meegenomen. Zo'n doek verkocht hij gewoonlijk voor 28 stuivers . Hij legde hem in de 'bovenste onderlade' van het kabinet in zijn kamer. Die lade hielden zij niet op slot.
Jeltje Gerrits, vrouw van Jelle Alderts Staphorstius, koopman in Bergum, was in haar 36e levensjaar. Zij verscheen en verklaarde na beëdiging en ondervraging dat haar man op vrijdagavond 15 mei 1789 thuiskwam en in de 'bovenste onderlade' van haar kabinet een nieuwe paarsbonte geruite halsdoek had gelegd. Jeltje verkocht zo'n doek doorgaans voor achtentwintig, negenentwintig of dertig stuivers; in de bron staat verkort 'agt, negentwintig of dertig'. Zij waren niet gewoon de lade op slot te doen.
Bergum 1804 - Jelle Ates mist zeil en scheepsgerei uit zijn schuit
Jelle Ates, schuitschipper uit Bergum en in zijn 63ste levensjaar, kwam op 9 februari 1804 omstreeks elf uur in de ochtend bij zijn schuit. Die lag in de Voetlingsloot, ten westen van Bergum onder Gaastmaburen. Hij ontdekte dat verschillende onderdelen en stukken scheepsgerei verdwenen waren.
In de nacht van 22 op 23 juli 1802 was Jelle Clases met zijn schip naar Leeuwarden. Zijn vrouw Grietje Dirks verklaarde dat zij in de ochtend ontdekte dat het deurslot was opengebroken en dat kleding en zilveren voorwerpen waren verdwenen.
Het woonhuis van Grietje Dirks en Jelle Clases is uit deze verklaring niet aan te wijzen.
... Ik zag geen... en veel minder een bles .... Afgelopen maandagmorgen... Een dode... Paardenbonen... Mijn vrouw... Mijn vrouw verkocht of beleende de huid bij Jelle Feije.... Verder weet ik niets. Ik bekrachtig mijn voorgelezen verklaring. Bergum , 17 juni 1740. Egber Eelses zette zijn eigen kruismerk .
Gisteren, kort voor de middag, hoorde ik van de vrouw van Claas Claases dat Trijntje Cornelis, vrouw van Egbert Eelses in Bergum , afgelopen maandag een paardenhuid bij Jelle Feijes in Eestrum had verkocht of beleend . Mijn vrouw reisde gisteren naar Eestrum. Bij thuiskomst vertelde zij mij dat Jelle haar de huid had getoond en dat die van onze bruine blesmerrie was.
Jeltie Klaases, vrouw van de Bergumer boer Jan Claas, in haar veertigste levensjaar, verklaart na beëdiging: Op de dertiende misten wij onze bruine blesmerrie uit de Bergumer Meentskaar. Wij zochten daar en vervolgens... maar konden haar nergens vinden. Er werd ons verteld dat ons paard dood lag op de Tioegen of vooraan in het meer. Gistermorgen hoorde ik van Claas Claases' vrouw dat Trijntje Cornelis, vrouw van Egbert Eelses, op de dertiende een paardenhuid bij Jelle Feijes uit Eestrum had verkocht of beleend. Ik reisde gisteren daarheen. Jelle vertelde dat hij op 13 juni van Trijntje een paardenhuid voor acht stuivers had gekregen. Toen hij mij die toonde, zag ik aan... dat dit de huid van ons vermiste paard was.
Trijntje Cornelis, vrouw van Egber Eelses in Bergum , ongeveer dertig jaar, wordt verhoord en met de verzamelde verklaringen geconfronteerd. Zij verklaart: Afgelopen zondag kwam, op verzoek van Benne Claasje, boer hier, mijn man ertoe een dood paard te villen.... Het dier lag in het meer.... De huid van Binne Claases... Ik heb de huid afgelopen maandag bij Jelle Feijes in Eestrum voor een gulden verkocht of beleend....
scheurd. Er was nog een boom waarvan de takken waren gescheurd en afgesneden. Hij vond de uitgerukte bomen op het naastgelegen land ten zuiden, dat Jelle Gerrits in gebruik had.
Schipper Albert Jans ontdekt de vermissing. Timmerman Jelle Jans en schoolmeester Wessel Sjoerds Nieuwenhuis bekijken de pastorie ieder zelf.
Ook miste een loden overlooppijp waardoor het water bij een volle bak afliep. Hij vertelde dit aan meester-timmerman Jelle Jans in Oenkerk. Die ging met hem naar de pastorie en vond alles zoals Albert het verteld had. Albert weet niet wie de diefstal pleegde of wanneer dat was gebeurd.
Jelle Jans
Jelle Jans, meester-timmerman in Oenkerk, is in zijn 44ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Maandag 4 juni kwam Albert Jans, schipper in Oenkerk, bij hem thuis en vertelde dat de loden opvangbak en pijp bij de regenwaterbak van de pastorie ontbraken.
Hij weet niet wie de diefstal pleegde of wanneer die gebeurde. Hij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 7 juni 1810: Jelle Jans.
Wessel Sjoerds Nieuwenhuis, schoolonderwijzer in Oenkerk, is in zijn 46ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Maandag 4 juni kwam Jelle Jans, meester-timmerman in Oenkerk, bij hem thuis en vroeg of de loden opvangbak en pijp van de pastorie misschien op last van de kerkvoogden weggenomen waren.
In april 1798 werd in het huis van Getje Oenes op de Heidstreek onder Bergum een boelgoed gehouden. Daarna waren een handkorf met bollen en een stuk gerookt spek verdwenen. Haar zoon Jelle Marks legde op 14 april een verklaring af. Getje en Leonardus Spelter werden op 18 april gehoord. Hun verklaringen werden in Bergum opgenomen.
De verklaring van Jelle Marks, 14 april 1798
Jelle Marks was huisman onder Bergum en volgens de akte in zijn 39ste levensjaar. Hij was opgeroepen, ondervraagd en beëdigd .
Zij had alleen horen zeggen dat bedelaar Jelle, bijgenaamd Jelle Schooijer, uit Noorder-Drachten in de omgeving had rondgelopen toen zij van huis was. Zij kon daarover verder niets verklaren. Zij sloot na voorlezing met haar eigen kruismerk te Bergum op 13 juli 1809, gewaarmerkt door P.W.G.
Jelle Sibes, boer te Giekerk, naar beste weten in zijn 34ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, getuigde dat het waar was dat hem in de nacht van 15 op 16 van deze maand uit zijn woning was gestolen: een vlaslinnen laken, een grof laken, drie halsdoeken en een hemd van de getuige, gemerkt met de letters J. S. Uit het voorhuis waren bovendien een hemd van zijn dochtertje en een kussensloop verdwenen; uit de melkkamer ook een stuk gedroogde varkensrug. De getuige weet in het geheel niet wie hem deze goederen heeft ontvreemd. Hij zei wel dat op de 16de van deze maand een man bij hen in huis was geweest, die naar hij meende Luit Wilkens heette en in Ferwert of Hallum woonde. Deze had die dag te Oenkerk gelegen met zijn schip met wortels. De getuige had op de 17de wortels bij hem gehaald. Deze man heeft geen beste naam, maar de getuige kon hem niets met zekerheid ten laste leggen. De dief lijkt via de schuurdeur binnengekomen en vertrokken te zijn, omdat hij die deur op de 17de 's morgens open had gevonden, terwijl zij de avond ervoor goed gesloten was. Hij kon nergens vaststellen dat hout was gebroken. Vermoedelijk was de deur van buitenaf zonder braak geopend. Verder had hij gehoord dat Luit Wilkens de vorige ochtend met zijn schip uit Oenkerk was vertrokken. Hij wist niet waarheen. Omdat hij verder niets wist, beëindigde hij zijn verklaring na voorlezing en ondertekende die te Bergum op 19 februari 1767: Jelle Sijbes.
Jelle Sijbes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Jelle Sijbes en zijn vrouw Trijntje Dirks beschreven in februari 1767 dezelfde vermissing, maar noemden niet dezelfde nacht en ook niet precies dezelfde goederen. Jelle sprak over de nacht van 15 op 16 februari. Trijntje noemde de nacht van 16 op 17 februari.
Jelle Sibes, boer te Giekerk, naar beste weten in zijn 34ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, getuigde dat het waar was dat hem in de nacht van 15 op 16 van deze maand uit zijn woning was gestolen: een vlaslinnen laken, een grof laken, drie halsdoeken en een hemd van de getuige, gemerkt met de letters J. S. Uit het voorhuis waren bovendien een hemd van zijn dochtertje en een kussensloop verdwenen; uit de melkkamer ook een stuk gedroogde varkensrug. De getuige weet in het geheel niet wie hem deze goederen heeft ontvreemd. Hij zei wel dat op de 16de van deze maand een man bij hen in huis was geweest, die naar hij meende Luit Wilkens heette en in Ferwert of Hallum woonde. Deze had die dag te Oenkerk gelegen met zijn schip met wortels. De getuige had op de 17de wortels bij hem gehaald. Deze man heeft geen beste naam, maar de getuige kon hem niets met zekerheid ten laste leggen. De dief lijkt via de schuurdeur binnengekomen en vertrokken te zijn, omdat hij die deur op de 17de 's morgens open had gevonden, terwijl zij de avond ervoor goed gesloten was. Hij kon nergens vaststellen dat hout was gebroken. Vermoedelijk was de deur van buitenaf zonder braak geopend. Verder had hij gehoord dat Luit Wilkens de vorige ochtend met zijn schip uit Oenkerk was vertrokken. Hij wist niet waarheen. Omdat hij verder niets wist, beëindigde hij zijn verklaring na voorlezing en ondertekende die te Bergum op 19 februari 1767: Jelle Sijbes.
Trijntje Dirks, vrouw van Jelle Sijbes, boer te Giekerk, in haar 43ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, getuigde dat in de nacht van 16 op 17 van deze maand zeven vlaslinnen lakens uit haar melkkamer waren ontvreemd. Drie hadden kleine biezen in de naden; één had rondom een smalle kant. Twee waren gemerkt met witte 'breidgal', met de letters J. S.; een ander naar haar beste herinnering met B. S. Een laken droeg zwarte letters J. T. Een ander merkteken bevatte 1724 en een met zwarte zijde geborduurde boom tussen de letters. Een ander had J. D., in zijde geborduurd, en weer een ander J. T. in zwarte zijde. Verder waren een grof laken en zeven halsdoeken verdwenen; bij die halsdoeken worden twee merktekens F. B. met een boom ertussen in zwarte zijde genoemd en één met J. S. in zwarte zijde. Ook verdwenen een hemd van haar man, een oud linnen 'Bijst' en een stuk gedroogde varkensrug. Uit het voorhuis of de gang verdwenen een kussensloop met J. T. in zwarte zijde en een hemdje van haar zoon. Dat hing aan de 'nagLijne', die bij de buitendeur aan de balken was vastgebonden; aan die lijn had het genoemde linnengoed op de 16de te drogen gehangen. Zij weet in het geheel niet wie de goederen heeft gestolen. De dief lijkt door de zijdeur van de schuur naar binnen en naar buiten te zijn gegaan: die deur was 's morgens open gevonden, zonder dat daaraan sporen van braak waren ontdekt. Verder zei zij dat op de 16de iemand in haar buurt was geweest om wortels te verkopen, die volgens geruchten Luit Witts of Wilkens heet; hij was niet bij haar thuis geweest. Zij had wel gehoord dat deze man geen beste naam had. Haar man had op de 17de wortels bij hem in Oenkerk gehaald, waar hij toen met zijn schip lag. Naar men zei was hij daar de vorige ochtend vertrokken; zij weet niet waarheen. Omdat zij verder niets wist, beëindigde zij haar verklaring na voorlezing en ondertekende die te Bergum op 19 februari 1767: trijntje dirks.
Bote Aukes, meerderjarige ongehuwde man die bij Jelle Sijbes in Giekerk woont, is ongeveer 51 jaar. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd . Op de morgen van 3 december bleek hem dat een ruit uit het venster in het achterhuis was gebroken en het venster was geopend.
Trijntje Aukes, vrouw van Jelle Sijbes in Giekerk, is 74 jaar. Zij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd. Bij het opstaan op 3 december zag ze dat twee ingezette stalen haken van Bote Aukes' kist in de schuur waren afgenomen.
Toen hij de volgende avond uit Leeuwarden thuiskwam, vertelde zijn vrouw hem dat die doek en een halve blauwe doek van zijn dochter uit de kabinetlade verdwenen waren. Hij wist niet wie de doeken had weggenomen. Meer wist hij er niet van. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende die eigenhandig te Bergum op 12 juni 1789 als 'Jelle Staphorstius'.
Gistermorgen, iets na negen uur, was Jan bij het huis van Jelle Staphorstius en zijn vrouw. Ook de vrouw van Klaas Wijkes de Jonge was daar. Jeltje Gerrits riep Albert Tietes binnen en vroeg hem te vertellen hoe hij aan de twee doeken kwam die zij miste. Albert zei dat hij de blauwe doek tussen de dijken had gevonden en voor twee stuivers aan Jan verkocht. Van de paarsbonte geruite doek wist hij niets. Jan antwoordde dat dit niet waar was: Albert had hem die doek op 16 mei laten zien.
Jan Krop zei daarop dat Albert erom loog: op 16 mei, toen zij van Meirt Jous naar huis gingen, had Albert hem die doek laten zien. Albert bleef ontkennen en vertrok. Dezelfde morgen rond tien uur kwam hij terug bij Jelle Staphorstius. Na aandringen van Sijtske verklaarde hij niet erom te willen liegen: hij had beide doeken gekocht van Jelles zoontje Allert, de blauwe voor zes en de paarsbonte voor twaalf stuivers. Hij zei bovendien dat hij de geruite doek voor twaalf stuivers aan een kramer op de markt van Bergum had verkocht. Hij bleef erbij dat hij de blauwe voor twee stuivers aan Jan Krop had overgedragen.
Hij vertrok vervolgens. De getuige ging 's avonds om zeven uur naar haar eigen huis, zonder dat Albert Tietes bij het huis van Jelle Staphorstius was teruggekomen. Verder wist zij niets van het voorval. Na voorlezing sloot zij haar verklaring af en tekende die met haar merk te Bergum op 12 juni 1789.
Jelle Theunis — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
In de vaart bij het veen lag het schip van Jelle Theunis. Daar verbleven met diens toestemming twee arbeiders, die overdag bij hem werkten. Jelle had tegen Jouke gezegd dat de mannen Jan en Doege heetten en uit Surhuisterveen kwamen. Pier Theunis vertelde Jouke dat hij de twee op woensdagavond nog in het schip had gezien en gesproken, maar bij zijn terugkeer donderdag bij zonsopkomst niemand meer aantrof. Jouke ondertekende zijn verklaring na voorlezing op 19 juni 1803 in Bergum.
De mannen verbleven in een schip van Jelle Theunis, gelegen in de vaart naast het veen. Pier zag dat Claas Theunis hun op woensdagavond vóór zes uur het resterende loon uitbetaalde, omdat zij het werk hadden afgerond. Volgens Pier ging het om vijf gulden en veertien stuivers .
Klaas had de vermissing niet zelf ontdekt en wist niet wie de goederen had weggenomen. Hij verdacht twee arbeiders die naast hun veen dagelijks bij Jelle Theunis werkten. Zij sliepen in een schip van Jelle. Klaas wees op hen omdat zij in diezelfde nacht zonder bericht zouden zijn vertrokken en nadien niet waren gezien. Ook meldde hij dat zij op verschillende momenten goederen bij anderen hadden gehaald of gebracht zonder daarvoor te betalen. Deze mededelingen vormen geen bewijs voor de diefstal uit de molen.
Wijns 1806 - De loden regenwaterpijp van Jelle Thomas verdwijnt
Jelle Thomas, lid van het gemeentebestuur van Tietjerksteradeel en inwoner van Wijns, legt een verklaring af over een verdwenen loden pijp uit zijn hof.
Jelle Thomas - verklaring
Jelle Thomas (in modern Nederlands)
Jelle Thomas, lid van het gemeentebestuur van Tietjerksteradeel, wonend te Wijns, in zijn 56ste levensjaar, verklaarde na beëdiging en ondervraging dat hem in de nacht van de twaalfde op de dertiende uit zijn hof een loden pijp was ontstolen. Die liep van het dak naar beneden in de regenwaterbak in de hof. De pijp bestond uit twee in elkaar gestoken stukken en was samen zes of zeven voet en vier duim lang.
Jelle Thomas
Jelle Tomas — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Jelle Tomas, boer in Wijns , 38 jaar oud, verscheen en verklaarde na beëdiging en ondervraging dat hij acht Friese schapen liet grazen op zijn land ten oosten van Wijns, bij de Gilemeer. Gisteravond ontdekte hij dat één daarvan verdwenen was: een witte weer, een gecastreerde ram, met een klein uitgesneden stukje in het rechteroor. De ingewanden van dat dier lagen in de sloot.
Jelle Tomas, boer te Wijns, in zijn 45e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij afgelopen donderdag, de 15e van deze maand, om ongeveer vijf uur 's morgens ontdekte dat drie houten stangen uit het kozijn van de melkkelder waren losgebroken. Zij waren van binnen tegen dat kozijn gespijkerd geweest en stonden nu buiten het huis in de sloot. Vervolgens zag hij dat met de handen een greep boter uit een vierendeel boter was genomen. Ook ontbrak wat boter die op een pannetje had gestaan; zij vonden dat pannetje buiten de deur. Daarnaast ontbraken een stuk gerookt en gekookt vlees en een oud wit linnen hemdrok dat buiten de deur aan de haag had gehangen.
Hij verklaarde niemand te hebben gehoord of gezien. Omdat hij verder niets wist, beëindigde hij na voorlezing zijn verklaring en ondertekende haar te Bergum op 19 oktober 1795. Handtekening: Jelle Tomas.
Willemke Tjerks, de vrouw van Jelle Tomas, boer te Wijns, naar haar beste weten 42 of 43 jaar oud, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij afgelopen donderdag, de 15e van deze maand, om ongeveer vijf uur ontdekte dat drie houten stangen uit het kozijn van de melkkelder waren losgebroken. Zij hadden van binnen tegen het kozijn gespijkerd gezeten en stonden vlakbij in een sloot.
De bewoonster wordt Jellijen Jans genoemd en was ruim dertig jaar. Zij vond de gesp de volgende ochtend. Zij vermeldde bovendien dat Lijsbert een dergelijk lint uit haar zak had gehaald. Zij zette haar eigen merk onder de verklaring.
Op woensdag 30 oktober 1771 verdween bij klaarlichte dag wasgoed bij het huis van Jelmer Albarts en Nieske Douwes in Suameer. Jelmer was huisman , in zijn veertigste levensjaar. Hij had een zwart mannen- camisool aan het hek te drogen gehangen.
Jelmer Alberts — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Jelmer Alberts: Jelmer Alberts, huisman te Suameer , in zijn 59ste levensjaar, wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij had zijn twee zwarte paarden - "zwarte" is ingevoegd - eergisteravond ongeschonden op zijn heidekampen gebracht om te weiden. Het ene was een ouder paard, het andere een driejarige ruin. De vorige ochtend vond hij bij het oudere paard het haar van de staart, de manen en de maantop verdwenen.
Jelmer noemde in zijn eigen verklaring afzonderlijk de twee vrouwenhemden, het mannenhemd, de sloop, de rouwdoek en de drie mutsen die volgens zijn vrouw van de bleek waren verdwenen. Nieske verklaarde zelf over de twee grote linnen lakens en dezelfde overige was. Beiden beschreven het verdwijnen tussen drie en vier uur. Jelmer tekende als Jelmer Alberts en Nieske als Nijske Douwes.
Waarschijnlijk dezelfde personen: Harmen Jelmers en vader Jelmer Harmens. De verklaringen uit Suameer noemen Harmen Jelmers, in 1804 arbeider in zijn 33ste levensjaar, en zijn vader Jelmer Harmens. Harmen verschijnt ook bij de verdwenen voorschorten en bij het vinden van geslachte schapen. De vader-zoonrelatie in de hoenderzaak ondersteunt het verband; de rollen en gebeurtenissen blijven afzonderlijk. In 1806 is Harmen arbeider bij Melle Walters te Suameer, in zijn 35ste levensjaar. Plaats, werkgever, beroep en leeftijd sluiten aan bij de eerdere verklaringen.
Ze had horen zeggen dat Pieter Jans uit Bergum de twee voorschorten bij de vrouw van Jelmer Harmens in Suameer te koop had aangeboden. Daarom ging ze zelf naar Jelmers huis en vroeg na wat er gebeurd was. Volgens haar bleek het aanbod inderdaad te zijn gedaan.
Minke vertelde wat zij zelf terugvond na navraag bij de familie van Jelmer Harmens. De aankoop van één voorschort voor 5½ stuiver door Jelmers dochter is een afzonderlijke vermelding; Harmen Jelmers verklaarde daarnaast dat hij beide voorschorten samen kocht voor negentien stuiver.
Rindert vernam dat Pieter Jans uit Bergum een haarspit met hamer te koop had aangeboden. Volgens zijn onderzoek had Pieter die verkocht aan Jelmer Harmens in Suameer of aan diens zoon. Rindert wist niet aan welke van beiden. Jelmer of zijn zoon had de gereedschappen vervolgens aan de knecht van Sijtze Diemers, landbouwer te Suameer, verkocht voor 28 stuiver.
Jelmer Harmens
Jelmer Harmens was 52 jaar, arbeider en woonde in Suameer. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd.
Jelmer wist verder niets en zette op 2 juli 1801 na voorlezing in Bergum zijn handtekening: Jelmer Harmens.
Enige tijd eerder had Jelmer Harmens hem gevraagd of hij geld wilde lenen. Jelmer kwam daarbij met een haarspit en hamer. Jelmer bood de gereedschappen te koop aan en Pieter kocht ze uiteindelijk voor één gulden en acht stuiver.
De verklaringen van Minke Minnes en Rindert Sipkes Algra dateren van 1 juli 1801. Jelmer Harmens, Pieter Wijbrens en Harmen Jelmers verklaarden op 2 juli. Johannes Lodema trad op als commissaris ; Hi. P. Rienhuis ondertekende de gezamenlijke afsluiting als beëdigd klerk . De verklaringen laten de vragen over eigendom en daderschap open.
Harmen Jelmers was arbeider in Suameer en in zijn 33ste levensjaar. Hij verklaarde dat hij de twee dieren ongeveer drie weken eerder van zijn vader Jelmer Harmens had gekregen. Hij ruilde met zijn vader een roodbonte haan met witte oorlellen en een hennetje met een rode tekening achter op de veren. Daarvoor gaf hij een halfversleten witte linnen onderbroek.
Jelmer Harmens, eveneens arbeider in Suameer en in zijn 57ste levensjaar, vertelde waar hij de haan en de hen vandaan had. Ongeveer vijf weken eerder was hij bij zijn zoon Jacob Jelmers geweest. Jacob woonde op de heide. Bij Jacobs huis zag Jelmer een roodbonte jonge haan met witte oorlellen en een hennetje met rode tekening lopen.
Toen een andere dochter later naar Bergum ging, bleek het schort niet te zijn aangekomen. Willemkie vroeg ernaar bij de vrouw van Hans Hedmans in Oostermeer . Daar hoorde zij dat Jan Hoijtes, een timmerman uit Bergum, het schort had aangeboden. Jelt Jans had het meegenomen naar koopman Sybrand Sybrands en er een daalder op geleend.
De vrouw van Hans Hedmans had het aangeboden schort geweigerd. Jan had haar tussen Oostermeer en het Witveen aangesproken en gevraagd of zij een koper wist. Bij haar thuis kwam Jelt Jans erbij. Volgens wat Willemkie hoorde, zei Jan dat hij het schort voor drie carolusguldens en een niet duidelijk leesbaar aantal stuivers had gekocht.
Sybrand Sybrands, een koopman in Oostermeer in zijn eenenveertigste levensjaar, vertelde dat Jelt Jans met een nieuw schort bij hem was gekomen. Zij vroeg een daalder te lenen en het schort als onderpand te bewaren. Zij beloofde het geld de volgende dinsdag terug te geven en het schort weer op te halen.
Daarna vroeg hij haar hulp om geld op het schort te lenen. Zij weigerde, maar noemde Jelt Jans. Jelt werd erbij gehaald en ging met het schort naar Sybrand Sybrands.
In Oostermeer dronk hij koffie bij een oude vrouw. Hij vroeg of hij een daalder op het schort kon lenen. Zij weigerde, maar liet Jelt Jans roepen. Jelt verpandde het schort en gaf hem de daalder.
Vijf dagen later, op 9 december 1799, werd Abraham in Bergum opgeroepen, ondervraagd en beëdigd . Jelte Beuma, lid van de raad van de gemeente Tietjerksteradeel, nam de verklaring op als commissaris op verzoek van de procureur-fiscaal .
Jelte Binnes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
In de nacht van 21 op 22 september 1767 verdwenen uit het huis van boer Binne Pijtters in Oenkerk hemden, kleding en een tinnen kom. Binne en zijn inwonende zoon Jelte Binnes legden op 25 september ieder afzonderlijk een verklaring af.
Jelte Binnes
Jelte Binnes, inwonend bij zijn vader, de boer Binne Pijtters te Oenkerk , naar beste weten in zijn 24ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, getuigde dat zij op de 22ste hadden ontdekt dat uit het kleine dorshuis vier mannenhemden en drie vrouwenhemden waren gestolen. Uit het middelhuis verdwenen een bruine schort van serge, 'du boijen'; een rode rok van baai; een blauwe en een zwarte linnen schortdoek; een bonte handdoek; twee bonte broeken, een zwarte linnen broek en een zwarte broek van serge; en een tinnen kom. Hij weet niet wie de diefstal heeft gepleegd of hoe de dief in huis is gekomen. Zij konden nergens vaststellen dat hout was gebroken. Wel stonden de grote schuurdeuren en de achterste deur in de schuur open, terwijl die de avond ervoor goed gesloten waren. Omdat hij verder niets wist, beëindigde hij zijn verklaring na voorlezing en ondertekende die te Bergum op 25 september 1767: Jelte Binnes.
Maaijke Johannes was de vrouw van Jelte Sikkes. Zij woonde onder Bergum en was volgens de handgeschreven verklaring 60 jaar oud. Zij verklaarde dat in de nacht tussen 3 en 4 maart 1800 verschillende goederen uit haar huis waren weggenomen.
Jelte van Sminia, drost van het vijfde district in Friesland, wonend te Bergum en in zijn 49ste levensjaar, werd door commissaris Minse Wijtses beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij afgelopen zaterdag, de 3de, om ongeveer vier uur 's middags met zijn knecht Anne Harmens Witsenburg te paard van Leeuwarden naar Bergum vertrok.
Jeltie Aukes, vrouw van Sipke Hartis, wonend in Oenkerk, in haar 28ste levensjaar, vertelt dat zij op de ochtend van de 16de bij haar voordeur een gele koperen theeketel miste. De avond ervoor had zij hem daar neergezet en vergeten binnen te halen. Zij weet niet waar hij gebleven is of wie hem heeft gestolen. Na voorlezing sluit en ondertekent zij haar verklaring in Oudkerk op 21 april 1757. De grietman en T. Ypeij bekrachtigen haar op dezelfde dag.
Jeltie Klaases, vrouw van de Bergumer boer Jan Claas, in haar veertigste levensjaar, verklaart na beëdiging: Op de dertiende misten wij onze bruine blesmerrie uit de Bergumer Meentskaar. Wij zochten daar en vervolgens... maar konden haar nergens vinden. Er werd ons verteld dat ons paard dood lag op de Tioegen of vooraan in het meer. Gistermorgen hoorde ik van Claas Claases' vrouw dat Trijntje Cornelis, vrouw van Egbert Eelses, op de dertiende een paardenhuid bij Jelle Feijes uit Eestrum had verkocht of beleend. Ik reisde gisteren daarheen. Jelle vertelde dat hij op 13 juni van Trijntje een paardenhuid voor acht stuivers had gekregen. Toen hij mij die toonde, zag ik aan... dat dit de huid van ons vermiste paard was.
Naar ons oordeel moest het vergiftigd zijn. Wij weten niet van wie het dier die had gekregen. Verder weet ik niets. Ik bekrachtig mijn voorgelezen verklaring. Bergum , 16 juni 1740, Jeltie Klaases.
Zij vonden enkele stenen van die muur apart gelegd. Afgelopen maandagochtend vond Dirk het genoemde keteltje weer in zijn tuin bij het huis. Verder was hem gisteravond verteld dat het koperen keteltje en het ijzeren potje verkocht waren aan een potschipper die met zijn schip te Oostermeer lag. Vanmorgen was Dirk met de dorprechter van Oostermeer naar die schipper gegaan. Op zijn schip vonden zij de koperen ketel en het ijzeren potje. De schipper zei dat hij de goederen afgelopen zaterdagavond van een vrouw had gekocht, naar zijn beste weten voor twee carolusgulden . Volgens de gegeven beschrijving was die vrouw Wijtske Jans te Oostermeer, een dochter van Dirks vrouw Jeltie Kornelis uit een eerdere verbintenis. Dirk wist verder niets en zette na voorlezing zijn eigen merk onder de verklaring te Bergum op 1 februari 1760.
In de kerstnacht van 1759 werd het gezin van boer Gosse Jogchums in Tietjerk wakker van geluid in huis. Gosse, zijn vrouw Jeltie Pijtters en hun kinderen Jetske en Jochum vertelden ieder wat zij hadden gehoord en wat daarna ontbrak.
Jeltie Pijtters
Jeltie Pijtters, echtgenote van Gosse Jogchums, boer te Tietjerk, in haar 49ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat haar dochter in de nacht van 25 op 26 december, omstreeks twee uur, haar man had toegeroepen dat er een vreemde in huis was en dat hij meteen uit bed moest komen. Zij had iemand naar achteren horen lopen. Nadat zij licht hadden aangestoken, vonden zij de kleine schuurdeur open; die was de vorige avond gesloten. Het leek erop dat de dief zich in huis had laten opsluiten en de deur van binnenuit had geopend. Uit de kist, waarin de sleutel was blijven zitten, waren volgens haar drie grote guldens, één carolusgulden, drie schellingen, enkele zesthalven en dubbeltjes gestolen.
Gistermorgen om negen uur had Jeltje Albert Tietes bij zich geroepen en gezegd dat hij de vermiste doeken moest teruggeven. Jan Krop en de vrouw van Klaas Wijkes de Jonge waren op dat moment bij haar thuis. Albert zei dat hij van de paarsbonte doek niets wist. De blauwe doek had hij tussen dijken gevonden en voor twee stuivers aan Jan Krop verkocht. Jan antwoordde dat Albert hem ook de paarsbonte geruite doek had laten zien en daarom daarover loog. Albert zei verder niets, bleef ontkennen en vertrok.
Jeltje Gerrits, vrouw van Jelle Alderts Staphorstius, koopman in Bergum, was in haar 36e levensjaar. Zij verscheen en verklaarde na beëdiging en ondervraging dat haar man op vrijdagavond 15 mei 1789 thuiskwam en in de 'bovenste onderlade' van haar kabinet een nieuwe paarsbonte geruite halsdoek had gelegd. Jeltje verkocht zo'n doek doorgaans voor achtentwintig, negenentwintig of dertig stuivers; in de bron staat verkort 'agt, negentwintig of dertig'. Zij waren niet gewoon de lade op slot te doen.
Gistermorgen, iets na negen uur, was Jan bij het huis van Jelle Staphorstius en zijn vrouw. Ook de vrouw van Klaas Wijkes de Jonge was daar. Jeltje Gerrits riep Albert Tietes binnen en vroeg hem te vertellen hoe hij aan de twee doeken kwam die zij miste. Albert zei dat hij de blauwe doek tussen de dijken had gevonden en voor twee stuivers aan Jan verkocht. Van de paarsbonte geruite doek wist hij niets. Jan antwoordde dat dit niet waar was: Albert had hem die doek op 16 mei laten zien.
Jeltje Gerrits, Jelles vrouw, liet Albert een halve blauwe halsdoek zien en vroeg hoe hij daaraan was gekomen. Hij antwoordde dat hij die op 16 mei jongstleden tussen de dijken had gevonden en aan Jan Krop had verkocht voor twee stuivers. Jeltje vroeg vervolgens naar de paarsbonte geruite doek. Albert ontkende die te hebben gehad.
Jeltje Oedses, vrouw van Hendrik Taekes in de buurt van Oostermeer, is in haar 38ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart zij dat zij op een vroege ochtend in de week vóór de Oostermeerder markt in oktober 1808, ongeveer toen het licht werd, een vrouw bij de achterzijde van het huis van Gabe Jans zag.
Na voorlezing tekent zij op 20 oktober 1808 in Bergum : Jeltje Oedses.
Rijperkerk 1802 - Geld verdwenen uit de kast van Jeltje Wytses en Hylke Atzes
Jeltje Wytses
Jeltje Wytses, huisvrouw van Hylke Atzes, huisman te Rijperkerk, 55 jaar oud, verklaart na oproeping, beëdiging en verhoor dat zij op donderdag 29 juli 1802 omstreeks zes uur na het melken thuiskwam en de voordeur met de sleutel niet kon openen. Zij wrikte toen bij het venster naast de voordeur om het zo mogelijk te openen en haar dochtertje, dat bij haar was, erdoor naar binnen te zetten om de voordeur van binnenuit open te maken. Het venster ging gemakkelijk open, omdat het onderste van het kozijn met het venster terug schoof .
Na duidelijke voorlezing sloot zij haar verklaring af en ondertekende haar te Bergum op 1 augustus 1802. Jeltje Wytses.
Na een brand bij het gezin van Gjalt Reitsma in Hardegarijp waren goederen uit het binnenhuis gered en opgeborgen. Later bleek een groot aantal kostbaarheden te ontbreken. Op 13 september 1798 legden Gjalt, zijn echtgenote Jeltje Ypes Faber en Dieuke Ritsma hierover afzonderlijk een verklaring af.
Jeltje Ypes Faber was de echtgenote van Gjalt Reitsma en volgens de akte in haar 50ste levensjaar. Ze werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd . Zij verklaarde dat de volgende goederen, die na de brand waren opgeborgen, vermist werden:
Jelttie Jacobs — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Jelttie Jacobs, vrouw van Harmanius Muldering, herbergier in Oostermeer , naar haar beste weten in haar 42ste levensjaar, begint een afzonderlijke verklaring. Zij vertelt dat Gerben Ybes, meesterbakker in Oostermeer, haar en haar man sinds ongeveer een halfjaar voortdurend lastigvalt met schelden en andere handelingen. De passage over hun huwelijk en de omschrijving van die handelingen bevatten open woorden.
Jelttie Jacobs, vrouw van Harmanius Muldering, herbergier in Oostermeer, naar haar beste weten in haar 42ste levensjaar, begint een afzonderlijke verklaring. Zij vertelt dat Gerben Ybes, meesterbakker in Oostermeer, haar en haar man sinds ongeveer een halfjaar voortdurend lastigvalt met schelden en andere handelingen. De passage over hun huwelijk en de omschrijving van die handelingen bevatten open woorden.
Jelttie Jacobs, vrouw van Harmanius Muldering, herbergier in Oostermeer, naar haar beste weten in haar 42ste levensjaar, begint een afzonderlijke verklaring. Zij vertelt dat Gerben Ybes, meesterbakker in Oostermeer, haar en haar man sinds ongeveer een halfjaar voortdurend lastigvalt met schelden en andere handelingen. De passage over hun huwelijk en de omschrijving van die handelingen bevatten open woorden.
Na hun vertrek volgde Klaas zelf zo goed mogelijk het spoor van de schapen. Hij volgde dat achter zijn huis vandaan, over het land van Jens Koning en over de weg onder agttwypelen. Op een kamp land dat onder de Goten hoorde, vond hij dat daar schapen waren geslacht. Hij weet niet of dat zijn eigen schapen waren en weet ook niet wie zijn drie schapen heeft gestolen.
Ouwe ging met zijn broer Liebbe Klases, die ook in ijstrum woont, onmiddellijk naar hun vaders huis. Zij volgden het spoor van de schapen achter het huis vandaan, over het land van Jens Koning en over de Hooge heide naar een kamp land onder de Coten. Daar zagen zij dat schapen waren geslacht.
Liebbe en zijn broer Ouwe, die ook naar hun vader Klaas Ouwes waren gekomen, volgden het spoor van de schapen achter hun vaders huis vandaan. Zij gingen over het land van Jens Koning en over de Hooge heide tot achter op een kamp land onder de Coten. Daar stelden zij vast dat drie schapen waren geslacht.
Ook verklaarde zij dat Akke op 26 mei aan haar broer Jeremias Oeges, en op 5 juni aan haar zuster Jitske Oeges, in Sijtskes aanwezigheid had gezegd dat de klaauw vanzelf van de zolder op haar hoofd was gevallen, zonder dat iemand dit had veroorzaakt. Het toegevoegde 'aan' en beide datums zijn behouden; er is geen nieuwe verklaring van broer of zuster gemaakt.
Elte Pijtters, knecht bij Jetse Reiners, molenaar en bakker te Giekerk, naar zijn beste weten ongeveer 34 à 35 jaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij gisterenmorgen ontdekte dat de achterdeur open stond. Daarna bleek dat uit het achterhuis twee Capsels verdwenen waren: een kap van zwarte serge en een onderdeel van zwarte trijp ; deze waren van de getuige. Ook waren bakijzers en Schoordoeken van zijn werkgever verdwenen. Hij wist niet wie de genoemde goederen had gestolen. Naar zijn oordeel leek de dief via de schuurdeuren binnengekomen te zijn. Deze waren de avond tevoren goed met een touw dichtgebonden, maar 's morgens waren ze los en het touw was verdwenen. De dief leek via de achterdeur weer te zijn weggegaan; ook die was eerder goed gegrendeld. De getuige wist verder niets, sloot zijn verklaring na voorlezing en tekende eigenhandig. Bergum, 12 februari 1768. Elte Pijtters. Aldus verklaard voor mederechter en beëdigd klerk te Bergum, 12 februari 1768. N. Oosterhof; G. Wilhelmi.
Rijperkerk 1775: Jetse Sakes mist geld en een obligatie
Jetse Sakes kwam door zijn zwakke toestand weinig bij zijn geldkast. In juni 1775 ontdekte hij dat een groot deel van zijn muntvoorraad en een schuldbewijs ontbraken.
Jetse Sakes telt wat in zijn kast overblijft
Jetse Sakes is voormalig huisman te Rijperkerk en in zijn 74e levensjaar. Op 13 juni 1775 wordt hij in zijn eigen huis onder ede verhoord. Door zijn zwakke toestand kwam hij weinig bij zijn kast.
Jetsie Geukes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Aangifte en getuigenverklaringen van Liebbe Willems en Jetsie Geukes, afgelegd in augustus 1777 bij het gerecht van Tietjerksteradeel.
Jetsie Geukes sliep boven de kelder
Zijn vrouw Jetsie Geukes was naar eigen opgave in haar vijftigste levensjaar. Zij beschreef eveneens de verdwenen boter, de twee grote melkpotten, de gerookte varkensrug, het brood van zestien pond en het tweede, niet goed te benoemen stuk vlees of vet.
Jetske Gosses, wonend te Tietjerk en in haar 23ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde over de nacht van 25 op 26 december 1759. Zij merkte gestommel op het bed en daarna over de vloer. Zij riep haar vader dat hij uit bed moest komen, omdat zij een vreemde in huis hoorde lopen. Daarna hoorde zij meteen iemand naar achteren lopen. Vervolgens ontdekte zij dat onder andere haar schoenen gestolen waren. Zij noemt daarbij haar vierkante zilveren gespen , met de letters J: G: op de beugels.
Jifke Jans, Janke Johannes, Trijntje Gaeles, Michiel Douwes en Douwe Douwes verklaren op 29 oktober en 1 november 1806 over opengebroken kisten en verdwenen goederen.
Jifke Jans vertelt hoe Janke de opengebroken kist bekeek:
Jifke Jans
Jifke Jans is 56 jaar en woont onder Oenkerk. Ze is de weduwe van Haje Aukes. Op de ochtend van 28 oktober liep ze rond tien uur met Janke Johannes, de vrouw van Tjipke Douwes, langs het huis van Michiel Douwes en zijn vrouw. Zij zagen dat de onderdeur onder de bovendeur door naar binnen was gestoten. Ze openden de bovendeur en vonden de pin van de onderdeur in het voorhuis.
Jifke Jans.
Janke Johannes is 40 jaar, getrouwd met Tjipke Douwes en woont onder Oenkerk. Op de ochtend van 28 oktober kwam ze rond tien uur met Jifke Jans, de weduwe van Haje Aukes, langs het huis van Michiel Douwes en zijn vrouw. Zij zagen dat de onderdeur onder de bovendeur door naar binnen was gestoten. Ze openden de bovendeur en vonden de pin van de onderdeur in het voorhuis.
Zij en Jifke Jans gingen meteen naar de vrouw van Tjalling Lammerts, de moeder van Michiels vrouw, om het te vertellen. Die ging dadelijk mee terug. Samen zagen ze ook een open kist in de kelder.
Trijntje Gaeles, vrouw van Tjalling Lammerts, in haar 45 ste levensjaar, wonend onder Oenkerk, verklaarde onder ede dat de achtentwintigste tussen tien en elf uur 's morgens Jifke Jans, weduwe van Haje Aukes, en Janke Johannes, vrouw van Tjipke Douwes, bij haar kwamen. Zij vertelden dat was ingebroken bij Michiel Douwes en diens vrouw, de kinderen van de getuige. Van een kist in de kamer waren spullen overhoopgegooid.
Jitske Oeges, vrouw van Jiltje Tjibbes, woonde in Garijp naast de schoolmeester. Zaterdag 15 december kreeg zij omstreeks één uur 's middags van schoolmeester Sjoerd Andries de sleutel van zijn deur. Hij en zijn vrouw gingen voor de nacht naar Beetsterzwaag. Zij zou op hun huis passen. Diezelfde avond ging zij omstreeks vier uur naar hun huis en sloot alles goed af. De volgende morgen, tussen acht en negen uur, wilde zij het weer openen.
Jiltje Tjibbes, arbeider te Garijp, was naar eigen zeggen vijftig jaar. Op 16 december, tussen acht en negen uur 's morgens, was zijn vrouw Jitske Oeges naar het huis van de schoolmeester gegaan om het open te maken. De schoolmeester en zijn vrouw waren voor de nacht naar Beetsterzwaag, en zij had de sleutel. Zij trof alles overhoop aan en kwam meteen naar hem toe. Zij zei: 'De meester heeft dieven gehad. Je moet meteen met hem meegaan.' Zij gingen samen naar dorprechter Jan Hendriks. Hij ging meteen met hen naar het huis.
Jan Hendriks, dorprechter te Garijp, was in zijn 32ste levensjaar. Op 16 december, tussen acht en negen uur 's morgens, kwamen Jiltje Tjibbes en zijn vrouw Jitske Oeges bij hem thuis. Zij zeiden dat hij mee moest naar het huis van de schoolmeester van hun dorp, omdat daar 's nachts was ingebroken. Hij ging meteen mee. In de kamer zag hij dat het geldspintje was opengebroken. Bij onderzoek vond hij daarin vierentwintig gulden en acht stuivers en bij de achterdeur nog een dubbeltje.
Sjoerd Andries, koster en schooldienaar te Garijp, was in zijn 26ste levensjaar. Zaterdag 15 december ging hij met zijn vrouw naar Beetsterzwaag om daar een nacht te blijven. Op 16 december kwamen zij omstreeks half zes 's avonds thuis. Hij liet de sleutel bij Jiltje Tjibbes halen en opende de deur. In de kamer zag hij dat het kleine geldkastje was opengebroken. Daaruit miste hij vierentwintig carolusgulden : drie losse carolusguldens en verder dubbeltjes die samen dat bedrag vormden. Daarnaast miste hij nog meer geld waarvan hij de waarde niet kon vaststellen.
Antje Pijtters, vrouw van Sjoerd Andries, schooldienaar te Garijp, was in haar 26ste levensjaar. Zaterdag 15 december ging zij met haar man naar Beetsterzwaag om daar een nacht te blijven. Toen zij op 16 december omstreeks half zes 's avonds thuiskwamen, hoorden zij onderweg dat in de nacht van 15 op 16 december bij hen was ingebroken. Zij lieten bij de dorprechter naar de sleutel van hun huis vragen. Hij liet zeggen dat die bij Jiltje Tjibbes was. Zij lieten de sleutel daar halen.
Jippe Dirks was boerenknecht bij Sijtse Auwerts op het Witveen onder Oostermeer. Hij was in zijn negentiende levensjaar en werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd.
Jippe kon niet verklaren door wie de goederen waren meegenomen. Na duidelijke voorlezing tekende hij op 27 december 1796 te Bergum met zijn eigen hand: "Jippe Dirks".
In de kamer naast die hut, bij Janke Hendriks Lap, vond hij twee mannenhoeden. Die waren van Jippe Dirks, boerenknecht bij Sijtse Auwerts. Ook die hoeden waren, volgens Geert, in dezelfde nacht gestolen.
Jippe Dirks, 15 januari 1797
Jippe Dirks, opnieuw opgeroepen, ondervraagd en beëdigd, was nog steeds in dienst bij Sijtse Auwerts op het Witveen. Hij was in zijn negentiende levensjaar.
Na duidelijke voorlezing sloot Jippe zijn verklaring af en tekende in Bergum op 15 januari 1797 met zijn eigen hand: "Jippe Dirks".
Janke verklaarde dat de twee hoeden die in haar huis waren gevonden en die Jippe Dirks als de zijne had herkend, haar in bewaring waren gegeven door Tietse Jans en Foke Foppes. Daarbij was gezegd dat de kleinste hoed van Tietse was.
Naar haar beste herinnering kwam Ybeltje op de 9de van deze maand bij Douwes huis. Zij zag het plankje dat voor de gebroken ruit had gestaan buiten het huis liggen, terwijl het houten luik op de wervel stond. Omdat dat haar verdacht voorkwam, vertelde zij het aan Jitse Johannes, die op dat moment bij haar was. Hij riep Roelof Sijtters. Toen zij bijeen waren, openden zij het luik en zagen dat het glazen raam binnen op de vloer lag.
Jitse Johannes ging door de raamopening Douwes huis binnen en opende de deur van binnenuit. Ybeltje en de dorprechter gingen vervolgens ook naar binnen. Zij merkten dat Douwes horloge, dat aan het bedstuit - de betimmering van de bedstede - had gehangen, ontbrak. Verder vonden zij alles in huis in orde. Daarna sloten zij de deuren weer en lieten Douwe Sijtes weten wat zij hadden ontdekt. Enkele dagen later kwam Douwe Sijtes uit Leeuwarden in Eernewoude aan. Hij verklaarde toen dat hij het horloge bij zijn vertrek thuis had achtergelaten, opgehangen. Ybeltje wist niet waar het horloge was gebleven. Zij voegde eraan toe dat Douwe zijn huis al enige tijd leeg laat staan en veel in Leeuwarden verblijft. Zij wist niet welke zaken hij daar te doen heeft. Meer kon zij daarover niet zeggen. Na voorlezing sloot zij haar verklaring af en ondertekende die in Bergum op 22 november 1786. Handtekening: Yebeltte Sijtters.
Roelof, Jitse Johannes en Ybeltje waren samen en vonden het plankje dat voor de ruit had gestaan buiten het huis. Zij openden het houten luik en zagen dat het glazen raam daarachter binnen op de vloer lag. Jitse Johannes klom toen door de raamopening naar binnen, ging het huis in en opende de deuren. Daarna gingen zij samen het huis binnen en merkten dat Douwes horloge niet aan de betimmering van de bedstede hing, waar hij het gewoonlijk hing. Bij hun onderzoek vonden zij verder alles in huis in orde. Zij sloten de deuren en brachten Douwe op de hoogte.
Jitse Johannes, meestertimmerman en veenbaas in Eernewoude, vijfenzestig jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat Douwe Sijtes sinds enige tijd vaak in Leeuwarden verblijft en zijn huis, direct ten westen van het huis van dorprechter Roelof Sijtters, leeg laat staan. Als hij weggaat, zet hij van buiten de wervel op het oostelijke houten luik. Uit het raam daarachter ontbreekt een ruit. Daarvoor hebben zij doorgaans een plankje met een steen ertegen.
Jitske Dirks, vrouw van Wopke Luitjens, woont op de heidestreek onder Bargum en is in haar 33ste levensjaar. Zij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaart naar waarheid:
Jitske stond bij de brug en zag dat Roel een wagen uit de Valom had laten komen. Hij bracht het jonge varken op de wagen en reed daarmee weg naar de schuijlige pijp. Zij weet verder niets te vertellen. Haar verklaring is voorgelezen en zij heeft haar met haar handmerk ondertekend. Bergum, 30 oktober 1787. Het bijschrift noemt Jitske Dirks' eigen handmerk.
Op de Nieuwstad ontdekt Jitske Oedses dat de afvoerpijp vrijwel helemaal is verdwenen.
Jitske Oedses
Jitske Oedses, echtgenote van Lubbert Jans, boer op de Nieuwstad in Bergum, was in haar eenenzestigste levensjaar. Zij werd opgeroepen, legde de eed af en werd ondervraagd. Zij verklaarde dat zij op 2 mei 1807 omstreeks zes uur 's morgens buiten kwam.
Ondertekend: Jitske Oedses.
Jitske Oeges — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Ook verklaarde zij dat Akke op 26 mei aan haar broer Jeremias Oeges, en op 5 juni aan haar zuster Jitske Oeges, in Sijtskes aanwezigheid had gezegd dat de klaauw vanzelf van de zolder op haar hoofd was gevallen, zonder dat iemand dit had veroorzaakt. Het toegevoegde 'aan' en beide datums zijn behouden; er is geen nieuwe verklaring van broer of zuster gemaakt.
Jitske Oeges, vrouw van Jiltje Tjibbes, woonde in Garijp naast de schoolmeester. Zaterdag 15 december kreeg zij omstreeks één uur 's middags van schoolmeester Sjoerd Andries de sleutel van zijn deur. Hij en zijn vrouw gingen voor de nacht naar Beetsterzwaag. Zij zou op hun huis passen. Diezelfde avond ging zij omstreeks vier uur naar hun huis en sloot alles goed af. De volgende morgen, tussen acht en negen uur, wilde zij het weer openen.
Jiltje Tjibbes, arbeider te Garijp, was naar eigen zeggen vijftig jaar. Op 16 december, tussen acht en negen uur 's morgens, was zijn vrouw Jitske Oeges naar het huis van de schoolmeester gegaan om het open te maken. De schoolmeester en zijn vrouw waren voor de nacht naar Beetsterzwaag, en zij had de sleutel. Zij trof alles overhoop aan en kwam meteen naar hem toe. Zij zei: 'De meester heeft dieven gehad. Je moet meteen met hem meegaan.' Zij gingen samen naar dorprechter Jan Hendriks. Hij ging meteen met hen naar het huis.
Jan Hendriks, dorprechter te Garijp, was in zijn 32ste levensjaar. Op 16 december, tussen acht en negen uur 's morgens, kwamen Jiltje Tjibbes en zijn vrouw Jitske Oeges bij hem thuis. Zij zeiden dat hij mee moest naar het huis van de schoolmeester van hun dorp, omdat daar 's nachts was ingebroken. Hij ging meteen mee. In de kamer zag hij dat het geldspintje was opengebroken. Bij onderzoek vond hij daarin vierentwintig gulden en acht stuivers en bij de achterdeur nog een dubbeltje.
Jitske Pijtters, vrouw van Epeas Reitsma, landbouwer in Oostermeer, is in haar 30ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. In de nacht van 6 januari werd zij uit bed gewekt om mee te kijken wat bij Rinse Jelles gebeurde. Zij stond op en ging naar buiten.
Zij hoorde dat Berent Martens en zijn vrouw en Pytter Nieuwman, allen uit Oostermeer, bij Rinse waren. Zij zegt niemand te hebben gezien. Zij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 18 januari 1810: Jitske Pijtters.
Jitske Pytters, vrouw van landbouwer Anne Jans in Kuikhorne onder Bergum, is 32 jaar. Na verschijning, beëdiging en verhoor verklaart zij dat zij op zaterdagavond 11 februari hoorde dat Aafke bij Bauke Timmerman was overleden. Bauke was enkele weken eerder uit Dokkum gekomen. Jitske ging erheen en hielp Aafke aankleden.
Sjeuwke Engberts, ongehuwde dochter die bij haar moeder Jitske Roels woont, weduwe van Engbert Wijtzes, te Oostermeer op het Witveen, ongeveer vijfentwintig jaar oud, is gedetineerd, ondervraagd en geconfronteerd met de opgenomen en overgezonden informaties.
Jitske Sipkes vindt een open voordeur. Haar moeder en Hendrik Johannes bekijken daarna het huis; visser Sierd Feijkes beschrijft wat hij mist.
Jitske Sipkes
Jitske Sipkes, minderjarige ongehuwde vrouw in Eernewoude , is in haar 17ste levensjaar. Zij werd opgeroepen en ondervraagd. Op 16 augustus rond acht uur 's avonds kwam zij even buiten de dorpsbuurt bij een potschip . Met een meisje van dat schip ging zij naar het nabijgelegen huis van Sierd Feijkes.
Sjoerdtje Sikkes, vrouw van landbouwer Sipke Rienks in Eernewoude, is in haar 53ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op 16 augustus rond acht uur 's avonds kwam haar dochter Jitske Sipkes thuis en vertelde hoe zij het huis van Sierd Feijkes had aangetroffen.
Zij vertelde wat haar dochter Jitske Sipkes had ontdekt en vroeg om samen het huis te bekijken. Hendrik ging mee. De voordeur stond open en zij zagen geen sporen van openbreken aan de deur. In de kamer stond het kabinet open en waren er goederen uit genomen.
In juli 1803 vond baker Jitske Sjoerds een geldzakje op een gootje in de keukenschoorsteen van Johannes Huis. Anna Geertruida Faber miste eerder geld uit een kastje. Drie vrouwen vertelden ieder wat zij zelf hadden gezien.
Op 25 juli 1803 werd ook de voormalige dienstmeid Ytje Johannes verhoord. Haar verklaring staat hieronder bij die van Jitske Sjoerds, Anna Geertruida Faber en Aafke Rinsma.
Jitske Sjoerds
Jitske Sjoerds, de vrouw van arbeider Gjalt Uilkes, woonde in het West van Bergum. Zij was naar eigen herinnering in haar 37ste levensjaar. Als arbeidster en baker (kraamverzorgster) werkte zij in het huis van Johannes Huis onder Bergum.
Op de ochtend van 24 juli wandelde Anna omstreeks tien uur met haar kind in de tuin. Arbeidster en baker Jitske Sjoerds riep haar en vertelde dat ze een geldzakje in de hoek van de keukenschoorsteen had gevonden. Anna bekeek het beursje en trof daarin drie stukken van drie gulden aan, enkele dubbeltjes, twee schellingen en duiten. Daarna legde zij het zakje met het geld terug in de schoorsteen.
Ytje verklaarde dat het geld in het beursje dat Jitske Sjoerds in de keukenschoorsteen had gevonden aan haar toebehoorde. Volgens haar hadden haar ouders dat geld in de laatste week van de Leeuwarder kermis in een brief aan haar gestuurd. Haar ouders woonden aan de Oude Galileën onder Leeuwarden. Haar vader heette Johannes Lamberman en werkte als scheepstimmermansknecht.
Sipke Handes, arbeider die op de Heidstreek onder Bergum woont, volgens zijn beste weten in zijn 35ste levensjaar, verschijnt en wordt beëdigd en verhoord. Hij verklaart dat hij op de eerste van deze maand 's avonds zijn deuren goed sloot en om ongeveer elf uur met zijn vrouw Jitske Wijtzes naar bed ging. De volgende ochtend stond hij omstreeks vijf uur weer op. Hij miste toen zijn schoenen met zilveren gespen, maar met stalen beugels. Hij had die bij het naar bed gaan op de haardstede gezet. Hij ging meteen naar zijn achterhuis . De deur daar stond open en bij het 'heendergat' vond hij de schoenen zonder gespen terug.
Jitske Wijtzes, vrouw van Sipke Handes, woonde op de Heidstreek onder Bergum en was in haar 30e levensjaar. Zij verscheen en werd beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij op de eerste van deze maand eerst naar bed was gegaan en haar man daarna, om ongeveer elf uur. Hij had volgens zijn eigen zeggen de deuren goed gesloten.
De getuige zegt verder dat zij de genoemde zilveren gespen, gemerkt met de letters S. H., ruim vijf weken eerder had gekocht bij een zilversmid in Dokkum, wiens naam zij niet kent. Zij betaalde meteen tien carolusgulden, twee stuivers en acht penningen. Zij heeft er volstrekt geen kennis van wie deze daad heeft gepleegd en kan over deze of een andere zaak verder niets zeggen. Zij sluit haar verklaring na voorlezing en tekent haar eigenhandig in Bergum op 18 juli 1787 als Jitske Wijtzes.
Bergum 1789: Binnendringers bij Jitze Alles op het Bergumerveen
Deze pagina bevat de beschikbare verklaringen en stukken over binnendringers bij Jitze Alles op het Bergumerveen.
Verklaringen en stukken: 1789: Binnendringers bij Jitze Alles op het Bergumerveen
Jitze Alles was huisman op Bergumerveen onder Bergum . Naar zijn beste weten was hij in zijn vierenzeventigste of vijfenzeventigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, volgens het formulier van de mennonieten beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij op de veertiende van deze maand, zoals gewoonlijk, rond acht uur 's avonds naar bed was gegaan. De knecht en de meid waren nog op en het licht brandde.
Jitze wist niet dat hem toen iets was gestolen. Volgens de meid was haar echter ongeveer een vierdepartje roggebrood ontvreemd. Omdat hij verder niets over dit geval kon zeggen, beëindigde hij zijn verklaring na voorlezing en ondertekende deze eigenhandig. Bergum, 28 december 1789. Handtekening: Jitze Alles.
Hier begint de verklaring van Tietje Durks. Zij woonde als meid bij Jitze Alles, huisman op Bergumerveen onder Bergum, en was in haar zesenveertigste levensjaar. Zij was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat op de veertiende van deze maand, rond acht uur 's avonds, de boer al in bed lag. Zij wilde ook het vuur gereedmaken en naar bed gaan.
Freerk Jarstes woonde als knecht bij Jitze Alles, huisman op Bergumerveen onder Bergum, en was in zijn zesentwintigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat op de veertiende van deze maand rond acht uur 's avonds de boer al in zijn kamer naar bed was gegaan. Freerk zat ook al voor het bed en had één kous uit.
Jitze Geerts, meester grofsmid in Eernewoude , is in zijn 50ste levensjaar. Hij verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Van hem zijn in de nacht van 30 op 31 oktober vanaf de bleek achter zijn huis drie witte linnen glasgordijnen gestolen, waarvan twee met twee zoomranden.
Hij noemt ook een groen geverfd middendeel van een tobbe met twee bruine ringen, één boven en één beneden, een klein groen geverfd melkemmertje, een schaapgrijze halfwollen vrouwenborstrok en vier spinnebomen . Hij weet niet wie de diefstal pleegde. Hij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 2 november 1809: Jitze Geerts.
Jan verklaarde dat hij op 2 februari 1800 van Hans Jitses, zoon van de Bergumer grofsmid Jitze Hanzes, een koperen theeketel had gekocht. Deze was beschadigd en in stukken geslagen. Jan betaalde Hans daarvoor zeventien stuivers.
Jochem Philippes, ongehuwde man die bij zijn moeder Sjoukjen Jochums in Oostermeer woont en daar weversbaas aan huis is, is naar beste weten 25 jaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de avond van 6 januari omstreeks negen uur was hij thuis gekomen, daarna achter zijn huis gegaan en weer binnengekomen.
Berent Martens bleef in huis bij Antje Arends, de vrouw van Rinse Jelles. Kort daarna kwamen Pytter Nieuwman en Grietje terug. Later hoorde hij dat Pytter Nieuwman met Grietje vertrok; Berent Martens bleef nog even. Hij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 18 januari 1810: Jochem Philippes.
Hardegarijp 1809 - De zak van Jochum Fits uit Hannover
Hendrik Jans en Jochum Fits vertellen over een zak die uit een schuit bij Tietjerk verdween.
Zij waren van een Hannoveraan, Jochum Fits, die bij hem in het turfveen werkte. Maandag 5 juni rond twee uur 's middags wilde Hendrik de zak op verzoek van Jochum uit zijn schip halen. De zak met inhoud was verdwenen. Hij weet niet wie de diefstal pleegde. Hij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 7 juni 1809: Hendrik Jans.
Jochum Fits
Jochum Fits, geboren in Hannover en nu werkzaam in het turfveen bij Hendrik Jans te Hardegarijp, is 35 jaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zaterdag 3 juni rond zes uur 's avonds borg schuitschipper Hendrik Jans voor hem een zak goederen in zijn schip bij Tietjerk.
Jochum Gosses, wonend te Tietjerk, negentien jaar, werd opgeroepen en ondervraagd. Wegens zijn minderjarigheid werd hij niet beëdigd. Hij verklaarde dat hij in de nacht van 25 op 26 december, omstreeks twee uur, wakker werd door het geroep van zijn vader. Zij vonden de kleine schuurdeur open. Zij ontdekten onder andere dat van zijn broer Pijtter Gosses een paar ovale zilveren schoengespen waren gestolen, met op de beugels de letters P: G. Hijzelf vermiste een paar vergelijkbare, enigszins anders gevormde gespen met de letters J: G: op de beugels. Verder noemde hij vermoedelijk geribbelde zilveren gespen.
In oktober 1769 kwamen drie boeren uit Schilwolde naar Bergum om een zwarte merrie te bekijken. Het paard was eind september uit het land van Jochum Hendriks verdwenen. Bij Bergumerdam stond inmiddels een paard dat volgens verschillende verklaringen hetzelfde dier was.
Jochum Hendriks
Jochum Hendriks, wonend onder Schilwolde in Groningerland en naar beste weten in zijn 33ste levensjaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op de morgen van 29 september 1769 had gemerkt dat een zwarte merrie uit zijn land verdwenen was. Het paard was drie jaar oud. Het paard was "Eenharig". Het paard had een lange staart en manen en was ongeschoren. Later hoorde hij dat het in Bergum verkocht was. Hij reisde daarheen en kwam daar op de 17de van deze maand te weten dat Jan Trijlak het voor 56 carolusguldens aan Sible Brandere, kastelein bij Bergumerdam, had verkocht. Jan had geen vaste woonplaats en zwierf hier en daar.
Hij wist niet waar Jan Trijlak zich nu ophield en verder niets. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en zette letters als merk. Bergum , 18 oktober 1769; Jochum Hendriks, eigen gezette letters.
Luitjen Edes, boer onder Schilwolde en in zijn 52ste levensjaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat Jochum Hendriks, die daar ook woonde, een zwarte merrie uit zijn land was kwijtgeraakt. Het paard was drie jaar oud en "Eenharig". Hij kende dat paard al goed, vanaf het veulen. Op verzoek van Jochum bekeek hij vandaag in Bergum een paard dat Sible Bandert, kastelein bij Bergumerdam, volgens zeggen van Jan Trijlak had gekocht. Jan had geen vaste woning en verbleef afwisselend hier en daar.
Jan Harmens, boer onder Schilwolde in Groningerland en naar schatting in zijn 39ste levensjaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat tussen 28 en 29 september 1769 een zwarte merrie uit het land van Jochum Hendriks, eveneens boer daar, was gestolen. Het paard was drie jaar oud en "Eenharig". Hij kende het paard heel goed, vanaf het veulen. Vandaag bekeek hij op Jochums verzoek een paard dat Sible Brandert, kastelein bij Bergumerdam, van Jan Trijlak had gekocht. Jan had geen vaste woonplaats en verbleef hier en daar.
Andrijs Jans, boer onder Schilwolde in Groningerland en naar beste weten in zijn 46ste levensjaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij een zwarte merrie van Jochum Hendriks, die daar ook woonde, heel goed kende. Het paard was drie jaar oud en "een harig". Het paard was tussen 28 en 29 september 1769 uit het land verdwenen.
Gerrijt Joens en zijn knecht Jochum Obbes beschrijven hun verdwenen goederen en een logerende man.
Jochum Obbes
Jochum Obbes, knecht bij boer Gerrijt Joens te Oudkerk en in zijn 65ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat uit een kistje in het buitenhuis kleding was ontvreemd: twee zwarte hemdrokken , waarvan één van wollen stof met een groen streepje met zwarte benen knopen en de andere met zwarte hoornen knopen, aan de binnenkant gevoerd met een stuk nieuwe blauwe baai .
De getuige wist niet of hij dit had gedaan. Hij had bij diens vertrek niet gezien dat hij iets bij zich droeg. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing op 29 september 1807. Jochum Obbes.
Op maandag 23 juli 1781 kwam Jochum Wijtses van zijn werk in het bos van de heer Haarsma terug naar zijn woning aan de Heidstreek onder Bergum . De achterdeur stond open. In de kamer vond hij zijn kabinet opengebroken, met zijn eigen bijl ervoor.
Jochum Wijtses vindt zijn bijl voor het kabinet
Antje verklaarde dat zij de zaterdag, zondag en maandag daarvoor steeds thuis was geweest. Zij ontkende nadrukkelijk dat zij op maandag in het huis van Jochum Wijtses was geweest of daar het kabinet had opengebroken.
Johan Pieter Schacht woont als knecht bij Harmen Baikes onder Bergum , aan de kant van Veenwouden. Hij is 20 jaar; de ingevoegde woorden 'in 't' maken de oorspronkelijke leeftijdsformule grammaticaal onregelmatig. Hij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaart naar waarheid:
Johan begrijpt niet hoe de genoemde personen in Harmens schuur zijn gekomen. Hij had vóór zijn vertrek de schuur en de andere deuren goed gesloten. Bij inspectie vond hij nergens braakschade. Hij kan verder niets vertellen. Zijn verklaring is voorgelezen en hij heeft haar eigenhandig ondertekend. De handtekening luidt 'Johann Piter Schacht', naast de naam 'Johan Pieter Schacht' in de aanhef.
Na voorlezing sluit ik mijn verklaring af en onderteken haar. Bergum , 25 december 1737. Oebele Binnerts. Afgelegd voor de commissaris en actuaris Johan Ypeij. W. Tjebbes en J. Ypeij worden genoemd.
Johan begrijpt niet hoe de genoemde personen in Harmens schuur zijn gekomen. Hij had vóór zijn vertrek de schuur en de andere deuren goed gesloten. Bij inspectie vond hij nergens braakschade. Hij kan verder niets vertellen. Zijn verklaring is voorgelezen en hij heeft haar eigenhandig ondertekend. De handtekening luidt 'Johann Piter Schacht', naast de naam 'Johan Pieter Schacht' in de aanhef.
Pijtter Jans, huisman in Oostermeer en ruim vijftig jaar oud, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat zijn meid Johanna Jurjens afgelopen maandagochtend wasgoed had uitgespreid om te bleken op de bleek achter zijn huis. Het ging om één van zijn hemden, dat volgens hem met de letters P: J: was gemerkt, twee hemden van zijn zoontjes, één gemerkt I: P: en het andere R: P:, twee grove bedlakens, een tipmuts van zijn vrouw Grietje Willems, nog zo'n muts van zijn meid en een blauwe doek van de meid.
Johanna Jurjens, dienstmeid bij Pijtter Jans in Oostermeer, is naar haar beste weten in haar eenentwintigste of tweeëntwintigste levensjaar. Zij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaart dat zij afgelopen maandagochtend op de bleek achter Pijtter Jans' huis wasgoed had uitgespreid om te bleken: een hemd van haar broodheer, gemerkt P: J:, twee hemden van zijn zoontjes, één gemerkt I: P: en het andere R: P:, twee grove bedlakens, een tipmuts van pijtter jans' vrouw, gemerkt G: W:, eenzelfde muts van haarzelf en een vrijwel nieuwe blauwe doek die ook van haar was.
Johanna zegt tenslotte dat Grietje Willems, de vrouw van pijtter jans, op het moment 'niet al te wel bij haar zinnen' is en daarom volgens haar niet in staat is naar behoren naar waarheid over het voorval te verklaren. Verder weet Johanna niets. Zij besluit na voorlezing en tekent met haar gebruikelijke merk. Bergum , 15 oktober 1783. Bij het kruis staat dat dit het eigenhandig geplaatste merk van Johanna Jurjens is.
Johannes Annes, veerschipper van Garijp naar Leeuwarden en terug, woonde in Garijp. Hij was naar zijn beste weten 56 jaar oud. Hij werd opgeroepen, legde de eed af en werd ondervraagd.
Omdat hij verder niets wist, sloot hij zijn verklaring na duidelijke voorlezing en ondertekening in Bergum op 16 augustus 1807. Ondertekend: Johannes Annes.
Janke Jurjens, echtgenote van Johannes Appeloms, woont bij Oene Dirkes, voormalig schipper te Oostermeer op de Snakkerburen. Zij is naar haar beste weten in haar 26ste levensjaar. Zij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen nacht werd zij omstreeks drie uur wakker en hoorde enig geschommel in huis. Haar man was niet thuis. Zij riep naar haar oom Oene Dirkes:
Op 19 december laatstleden ging hij om negen uur 's avonds naar bed. Voor zover hij weet, waren zijn deuren goed gesloten. Zijn knecht Johannes Bijtters was die avond, kort voordat Harmen naar bed ging, naar hun buurman Sijmen Rommerts gegaan om te praten.
Johannes Bijtters, de knecht van Harmen Baikes, kwam op de avond van de 19de van deze maand na het eten naar haar huis. Hij zat daar een poosje te praten. Haar man was niet thuis. Johannes ging tussen negen en tien uur weg, maar kwam snel terug. Hij zei dat de schuurdeuren van zijn werkgever openstonden en vroeg haar mee te gaan om te kijken hoe het er daar voorstond.
Janke deed dat en ging met Johannes naar de schuurdeuren van haar buurman Harmen. Bij hun aankomst zagen zij een vrij groot persoon met een zak uit de schuur komen. Hij zette de zak neer bij de Schommen, de voorraden achter de schuur, en vluchtte meteen. Johannes Bijtters liep de persoon achterna, maar kon hem door diens snelle vlucht niet tegenhouden. Janke bleef bij de schuurdeuren. Intussen zag zij een tweede, wat kleinere persoon uit Harmens schuur komen. Ook die vluchtte zo snel mogelijk.
Bergum 1785: Geld uit de schuit van Johannes Bijttes
Deze pagina bevat de beschikbare verklaringen en stukken over geld uit de schuit van Johannes Bijttes.
Verklaringen en stukken: 1785: Geld uit de schuit van Johannes Bijttes
Johannes Bijttes, schuitvaarder en wonend of met een huishouden in Suameer , in zijn eenendertigste levensjaar, was verschenen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde over de schuit van Sijt Rietkes, die bij Bergummerdam lag. Op 19 november, had hij het slot of de sluiting van de spinde goed gesloten en was hij naar zijn moeder in Suameer gegaan. Toen hij die ochtend weer bij zijn schuit kwam, vond hij het vooronder nog goed gesloten, maar toen hij het had., en in het vooronder kwam, zag hij dat de afgesloten spinde openstond. Van een deurtje waren. afgebroken. Uit die spinde ontbrak ongeveer zestig carolusgulden aan geld, bestaande uit zesguldenstukken, dubbeltjes en stukken van zes en een halve stuiver .
Zijn jongen heette eveneens Johannes. Die was de zoon van Philip Schatter, die in Bergum aan de Lijkweg woonde. De jongen had van hem toestemming gekregen zaterdagavond naar zijn ouders te gaan. Hij had dat ook gedaan. Johannes Bijttes was zelf naar Suameer gegaan. Volgens afspraak kwam de jongen die ochtend weer bij hem op het schip. In de tussentijd was de jongen niet terug bij het schip geweest.
Hij wist niet wie dit had gedaan en geen van de... behalve zijn eerdergenoemde bediende, met zijn hand, te Bergum op 21 november 1785. Ondertekening: Johannes Bijttes.
Johannes Philips, jongen of knecht bij Johannes Bijttes uit Suameer, in zijn zestiende levensjaar, was verschenen en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij de vorige zaterdagavond met toestemming van zijn schipper naar het huis van zijn vader Philip Schatter in Bergum aan de Lageweg was gegaan.
Johannes Boonstra was 27 jaar oud, boer onder Garijp. Hij was opgeroepen, verhoord en beëdigd . De verklaring werd opgenomen door Gosse Hinnes, lid van de raad van Tietjerksteradeel, op verzoek van de procureur-fiscaal .
De verklaring bevat alleen het relaas van Johannes Boonstra. Haar melding over de zilveren zonhoedshaken komt dus uitsluitend via Johannes. Eerder werd in Garijp aangifte gedaan van verdwenen zilveren knopen .
Suawoude 1807 - Johannes Bouwes ziet een ontbrekende afvoer
Johannes Bouwes ziet vanuit zijn wagen dat er iets ontbreekt bij Rindert Sipkes.
Johannes Bouwes
Johannes Bouwes, meestertimmerman in Suawoude, was naar zijn beste weten in zijn zesentwintigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, legde de eed af en werd ondervraagd. Hij verklaarde dat hij gisteren, de dertiende van deze maand, omstreeks halfacht 's morgens met een wagen langs het huis van Rindert Sipkes, boer daar, reed.
Hij sloot zijn verklaring na duidelijke voorlezing en ondertekening in Bergum op 14 mei 1807. Ondertekend: Johannes Bouwes.
Rindert Sipkes, boer in Suawoude, was naar zijn beste weten 32 jaar oud. Hij werd opgeroepen, legde de eed af en werd ondervraagd. Hij verklaarde dat Johannes Bouwes, meestertimmerman in Suawoude, gisterenmorgen omstreeks halfacht bij hem thuis kwam.
Daarop onderzocht de getuige het meteen. Hij vond het ook zo, zoals Johannes Bouwes onder ede had verklaard. Omdat hij niet wist wie de diefstal had gepleegd, sloot hij zijn verklaring na duidelijke voorlezing en ondertekening in Bergum op 14 mei 1807.
De volgende dag, de zestiende, stuurde zijn baas de getuige met een brief naar Anne Pytters in Grouw. Nadat hij eerst het vermiste dier had beschreven, stuurde Anne een makker met hem naar de stal van kastelein Johannes Breus te Grouw. Daar stonden meerdere dieren.
Willem Wierds, meerderjarige boerenknecht bij boer Johannes Clases onder Bergum en in zijn 30ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij gisteren, de 27ste, evenals de voorgaande en de volgende dag werkte op het land van Johannes Clases voor het huis van Dirk Joostes.
Trijntje Klases was weduwe van Klaas Klases Swart en woonde op de plaats Viversberg aan het einde van de Zwarteweg onder Rijperkerk. Zij was in haar dertigste levensjaar en hield voor Johannes de Vries het zomerhuis in de tuin schoon.
Trijntje Klases, weduwe van Klaas Klases Swart, wonend op de plaats Viversberg op het einde van de Swarte weg onder Rijperkerk, in haar 30ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat zij voor de heer Johannes de Vries oppast en het zomerhuis in de tuin van die plaats schoonhoudt. Op de 17de van deze maand omstreeks negen uur 's avonds was zij in het zomerhuis geweest, had de goederen daar op orde gezet en de deuren gesloten. Toen zij er op de ochtend van de 18de terugkwam, ontdekte zij dat uit het zomerhuis verdwenen waren: zes witte damasten gordijnen voor de ramen, enig porseleinen theegoed, een Spaanse roede die als wandelstok kon dienen, een restant tabak en een laden tabaksdoos. Die doos had zij buiten het zomerhuis teruggevonden. Zij wist niet wie de goederen had genomen. Naar haar vermoeden waren ze door een van de schuiframen , waarop geen pennen zaten, binnengekomen. Nergens.
Johannes Douwes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Hinke Taekes, vrouw van winkelier en arbeider Johannes Douwes, verklaart op 31 juli 1806 over verdwenen geld uit een beurs in een wieg.
Hinke Taekes, vrouw van Johannes Douwes, winkelier en arbeider te Garijp, in haar 24 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat zij op de ochtend van de negenentwintigste ongeveer vierenveertig caroligulden had geteld: guldens, schellingen , zestehalven en dubbeltjes. Zij bewaarde die in een wieg op een leeg bedstedenbed in de kamer. De volgende ochtend wilde zij er twintig gulden bij doen.
Op 29 juni verklaarde koopman Lammert Rinses, ongeveer 57 jaar oud, dat Uilkjen Johannes, de dochter van Johannes Douwes uit Suameer , op de avond van 19 juni met hem naar huis was gegaan. Lammert was de schoonvader van Sjoerd Harmens.
Sijmke Uitses, ongeveer 36 jaar oud, hield een winkel aan de Dam in Bergum. De kinderen van Johannes Douwes namen bij haar wel vaker goederen mee om later te betalen. Op de avond van 17 juni kocht Uilkjen opnieuw waren en betaalde daarbij de nieuwe en de oude rekening. Sijmke noemde ongeveer negentien carolusgulden, betaald met een gouden dukaat en muntgeld. De precieze aantallen zijn niet zeker.
Johannes Eelkes, ongehuwde boer in Garijp, in zijn 22e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij afgelopen woensdagavond.
Johannes verklaarde verder niets te weten. Na voorlezing beëindigde hij zijn verklaring en ondertekende die eigenhandig. Bergum, 11 januari 1796. Handtekening: Johannes Eelkes.
Afgelopen vrijdagmorgen kwam Aarn Harmens, meester-schoenmaker in Garijp , voor een boodschap bij haar thuis. Hij vertelde onder andere aan haar en haar man dat hij de woensdagavond daarvoor vlak bij de kerk op het pad Johannes Eelkes had ontmoet. Johannes is haar broer. Johannes had Aarn en de anderen die bij hem stonden gevraagd wat ze daar deden en of ze er een zouden "bekleden"... Aarn had geantwoord:
Johannes Eelkes Boonstra, huisman onder Garijp , verklaarde op 24 juli 1799 dat een paar gouden zonhoedshaken was verdwenen. Hij vertelde ook wat zijn dienstmeid Aafke Benjamins hem over haar eigen zilveren haken had gezegd en dat zij daarna zijn huis had verlaten.
Na voorlezing ondertekende Johannes als "Johannes Eelkes Boonstra". Opgemaakt op 24 juli 1799, bevestigd door Gosse Hinnes en een secretaris.
Tjitske Douwes, weduwe van Johannes Eeltjes, woont op 't Molenend onder Oenkerk en is in haar 71ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Douwe Sjoerds woont bij haar en is zwak van verstand, zoals zij dat omschrijft. Daarom beheert zij zijn goederen.
Johannes Egberts, in zijn vijfentwintigste levensjaar, woonde bij zijn stiefvader Rones Reitsjes. Nadat Foppe op de ramen had geklopt en de onbekende man binnengebracht was, ging Johannes met zijn broer Jan naar Foppes huis. Joppe vreesde dat daar nog iemand binnen was. Zij vonden alles in orde. Naast het huis zagen zij wel een gat in de aardappelhoop.
Na de ontsnapping legden portier Johannes Fransen en andere betrokkenen verklaringen af bij de procureur-generaal.
Portier Johannes Fransen, zestig jaar oud, gaf een beeld van de dagelijkse gang van zaken. De gevangenen stonden in de winter om vijf uur op. In de zomer moesten zij al om vier uur uit bed. Daarna kregen zij ontbijt en gingen zij aan het werk. Het avondeten was in de winter om vijf uur en in de zomer een uur later.
Gerrit sprak mij vrij veel aan. Daarna kwamen Johannes Gibbes en Jan Gerrits ook bij ons. Zij gingen in de stoep zitten. Ik stond bij de deur. Oeble en Gerrit bleven nog vrij lang zitten.
Jan Gerrits en Johannes Gibbes bedreigden Oeble daarna. Uiteindelijk pakten zij hem ook met enig geweld aan, om hem ertoe te brengen het geld terug te geven.
Johannes Gjalts, boer onder Tietjerk , 53 jaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij op dinsdagavond de eerste van deze maand vijf schapen had gemolken die in het land bij zijn huis liepen. Ze waren allemaal ongemerkt: twee oude en drie jonge schapen. De eerste twee waren nog melkschapen. Gisteren tegen de avond ontdekte hij dat alle schapen ontbraken. Hij twijfelt er daarom niet aan dat ze hem 's nachts zijn ontstolen.
Hij heeft geen enkel spoor of aanknopingspunt over dit geval. Omdat hij er verder niets van weet, beëindigde hij na voorlezing zijn verklaring en ondertekende die eigenhandig. Bergum , 3 december 1795. Handtekening: Johannes Gjalts.
Johannes Hedzers, Sijtse Tjeerds, Folkert Pytters en Bonne Oenes verklaren op 15 oktober 1806 over zwarte kippen, een ontbrekende haan en een betwiste ruil tegen eenden.
Johannes Hedzers - verklaring
Johannes Hedzers (in modern Nederlands)
Johannes Hedzers, huisman te Suameer, in zijn 47 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat maandag de dertiende op de markt te Oostermeer Sijtse Tjeerds, huisman in de Kuikhorne onder, hem vroeg of de kippen goed bevielen die hij van Folkert Pytters had gekregen. Folkert had eerder als knecht bij de getuige gewoond. De getuige antwoordde: "Folkert heeft geen kippen bij mij gehad. Als hij kippen bij mij heeft weggenomen, zijn het de mijne." Sijtse zei: "Ik heb de kippen niet van Folkert Pytters gekocht; hij heeft ze bij mij gebracht." De getuige vertrok van de markt en ontdekte thuis dat van zijn tien kippen en een haan drie hennen en een haan uit ontbraken. Ze waren allemaal zwart. Hij had ze de voorafgaande zondag nog gezien. Dinsdag de veertiende ging hij naar Sijtse Tjeerds in de Kuikhorne om de dieren te bekijken. Hij herkende ze als de zijne. Hij haalde vervolgens Folkert Pytters, die bij Pytter Pytters in de Kuikhorne verbleef. In tegenwoordigheid van Sijtse Tjeerds en diens vrouw zei hij tegen hem: ". "Folkert antwoordde de getuige: "Bonne Oenes, die ook in de Kuikhorne woont, heeft het samen met mij gedaan." De getuige zei hem zoiets zijn leven niet weer te doen. Omdat hij voor de kippen veel had moeten lopen, moest Folkert hem een dag komen helpen werken. Folkert beloofde dat. De getuige vroeg ook waar de ontbrekende haan was en of die bij Bonne was opgegeten. Folkert antwoordde dat de haan onderweg was ontsnapt toen zij de kippen van het land hadden gehaald. Daarna vroeg de getuige hem te helpen de kippen te vangen. Dat deed hij. Samen met Folkert en Sijtse Tjeerds ving de getuige de kippen, nam ze in een zak mee en ging naar huis. Verder wist hij niets. Hij ondertekende zijn verklaring te Bergum op 15 oktober 1806.
Sijtse Tjeerds, huisman in de Kuikhorne onder Kooten, in zijn 52 ste of 53 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat in de afgelopen week Folkert Pytters bij hem was geweest, die bij Oene Jans, arbeider aldaar, verbleef. Folkert had gezegd dat hij nog vier zwarte kippen had lopen bij Johannes Hedzers, huisman te Suameer. Hij zou ze hebben geruild. Hij wilde de kippen aan de getuige verkopen omdat hij zei Johannes Hedzers de vier kippen kwijt wilde en ze niet langer bij zich wilde houden. Toen de getuige afgelopen zondag vóór de middag uit de kerk te Veenwouden thuiskwam, liepen de kippen bij het huis. Op zijn vraag vertelde zijn vrouw Sijtske dat Folkert ze had gebracht. Hij was toen alweer vertrokken. Maandag de dertiende ontmoette de getuige Johannes Hedzers op de markt te Oostermeer en vroeg hem naar de kippen van Folkert. Johannes antwoordde dat als Folkert zijn kippen had meegenomen, die van hem waren en hem waren ontstolen. Johannes vroeg de getuige ze voorlopig te bewaren. De volgende dag zou hij laten weten of hij dergelijke kippen miste. Gisteren, dinsdag de veertiende, kwam Johannes kijken en herkende de kippen als de zijne. Hij vroeg de getuige Folkert te laten halen. De getuige wist dat die bij Pytter Pytters, ook in de Kuikhorne, werkte en liet hem meteen halen. Toen kwam Folkert bij de getuige thuis. De getuige zei: "Johannes is hier om de kippen." Folkert zweeg. In tegenwoordigheid van de getuige vroeg Johannes hoe hij ertoe was gekomen zijn kippen weg te nemen; hij sprak ook over eerdere handel met kippen toen Folkert zijn knecht was geweest. Folkert zweeg weer. Uiteindelijk zei Johannes: "Het kan nog wel goedkomen als je mij eens een dag komt helpen werken." Folkert antwoordde: "Ja, ik wil je wel een dag helpen werken." Op de vraag of hij het alleen had gedaan, zei Folkert: "Nee, Bonne Oenes, die ook in de Kuikhorne woont, heeft het met mij gedaan." Op de vraag naar de ontbrekende haan zei hij dat die onderweg was ontsnapt nadat zij de kippen van het land hadden gehaald. De getuige, Johannes en Folkert vingen vervolgens samen de kippen bij het huis van de getuige. Johannes nam ze in een zak mee terug. Verder wist de getuige niets. Na voorlezing ondertekende hij te Bergum op 15 oktober 1806. Sijtze Tjeerds.
Folkert Pytters, ongehuwd, wonend bij Oene Jans in de Kuikhorne, in zijn 19 de levensjaar en nu gedetineerd in het rechthuis te Bergum, verklaarde dat hij op 12 mei/juni 1806 als knecht bij Johannes Hedzers te Suameer was gaan wonen. Hij had daar enige tijd gewerkt, totdat hij met de boer een afspraak maakte waardoor zijn dienst zou eindigen. Verder verklaarde hij dat hij en de zoon van de boer in de afgelopen hooitijd twee eenden hadden gevonden in de hooimieden buiten Garijp. Hij had die, naar zijn zeggen, met de zoon van de boer, een klein jongetje, geruild tegen vier zwarte kippen. De afspraak was dat de kippen bij de boer zouden blijven zolang hij daar woonde. Hij was zondagmorgen vóór drie uur opgestaan en samen met Bonne Oenes vanuit het huis van Oene Jans, arbeider in de Kuikhorne onder Bergum, naar het huis van Johannes Hedzers te Suameer was gegaan. Zij hadden een zak van Oene Jans meegenomen. Ze klopten aan, maar kregen geen gehoor. Hij ging met Bonne Oenes in het kleine bijhuis van Johannes Hedzers, dat niet op slot was, en nam daar vier kippen uit die volgens hem van hemzelf waren. Hij herkende ze goed; er lagen ook nog eieren. Hij zei dat hij daar toen geen haan had gezien. Hij en Bonne deden de vier kippen in de zak en gingen meteen terug naar het huis van Oene Jans, waar zij zondagochtend omstreeks aankwamen. Enige tijd later ging hij met Bonne en de zak kippen naar Sijtse Tjeerds in de Kuikhorne onder Kooten. Die was niet thuis. Zijn vrouw zei dat hij de kippen bij het huis moest laten lopen. Dat deed hij. Hij nam de zak weer mee en bracht die bij Oene Jans terug. Gisteren, de veertiende, werkte hij bij Pytter Pytters, huisman in de Kuikhorne onder Kooten. Daar kreeg hij via een jongetje van Sijtse Tjeerds het bericht om even bij hem te komen. De gedetineerde ging naar Sijtse Tjeerds en trof daar Johannes Hedzers uit Suameer. Die zei dat hij zijn kippen terug wilde omdat hij had gemerkt dat de gedetineerde de eenden had meegenomen. De gedetineerde antwoordde daarop instemmend. Uiteindelijk vingen Johannes, de gedetineerde en Sijtse Tjeerds samen de kippen. De gedetineerde kreeg van Johannes een dubbeltje en ging terug naar Pytter Pytters. Verder wist hij niets over de zaak. Na voorlezing ondertekende hij te Bergum op 15 oktober 1806. Folkert Pytters.
Bonne Oenes, ongehuwd, in de Kuikhorne onder Bergum, zoon van Oene Jans, arbeider aldaar, naar zijn beste weten in zijn 15 de levensjaar, maar nu gedetineerd, verklaarde het volgende. Afgelopen zaterdag omstreeks acht uur 's avonds was Folkert Pytters bij zijn vader gekomen. Hij vroeg hem mee te gaan naar Johannes Hedzers, huisman te Suameer. Daar zou hij nog vier zwarte kippen hebben die hij, toen hij er knecht was, van Johannes had geruild tegen eenden. Die wilde hij nu ophalen. De gedetineerde ging mee. Bij aankomst lag Johannes al in bed; het was ongeveer één uur na middernacht. Hij ging op een boerenwagen op het erf zitten. Folkert ging bij hem vandaan om de kippen te halen die, zoals hij hem verteld had, van hem waren. Even later kwam Folkert terug met een zak kippen en zei: "Daar heb ik ze al." Zij gingen samen terug naar het huis van zijn vader Oene Jans, waar zij 's nachts om elf à twaalf uur aankwamen zo luidt dit tijdstip. Zij legden de zak op de haardwal. Die bleef daar tot de volgende ochtend om zes à zeven uur. Folkert stond toen op, nam de zak en vertrok naar, zoals hij zei, Sijtse Tjeerds in de Kuikhorne onder Kooten. Hij zou de kippen aan hem hebben verkocht: vier voor acht stuivers . Zondag rond elf à twaalf uur bracht Folkert de zak terug bij de vader van de gedetineerde. De gedetineerde wist niet hoeveel kippen erin hadden gezeten en ook niet of er een haan bij was. Volgens Folkert waren het vier zwarte kippen. Verder wist hij niets. Na voorlezing plaatste hij zijn handmerk te Bergum op 15 oktober 1806. Dit is het eigenhandig geplaatste handmerk van Bonne Oenes, in tegenwoordigheid van C.A. Heemstra.
Na een nachtelijk gezelschap in Suameer volgde een gevecht bij de Garijper molen. Op 25 april legden Louwe Johannis, Jacob Engberts en Wijger Egberts ieder een verklaring af. Ook Bauk Willems, haar moeder Trijn Albarts en Johannes Hendrik werden afzonderlijk gehoord. Die laatste drie zaten in bewaring.
Louwe Johannis had haar moeder vastgepakt. Haar moeder raakte op de grond. Louwe had haar een slag tegen de slaap gegeven. Bauk vertelde dat zij Louwe twee of meer keren tegen het hoofd had geslagen. Johannes Hendrik kwam erbij en zei tegen Louwe dat hij de vrouwen niet mocht slaan. Daarop raakten Johannes en Louwe met elkaar handgemeen.
Haar dochter kwam niet op de afgesproken tijd van twaalf uur thuis. Trijn werd ongerust. Daarom ging zij met Johannes Hendrik en haar kleinkind naar Suameer.
Net ten zuiden van de Garijper molen werden zij, haar dochter, Johannes Hendrik en haar kleinkind ingehaald door Louwe Johannis. Hij was bij Egbert Johannis met hen in gezelschap geweest. Hij zei tegen haar dochter dat zij met hem naar Suameer terug moest gaan. Haar dochter weigerde. Trijn zei dat haar dochter met haar naar huis zou gaan.
Louwe werd daarop zo kwaad dat hij Trijn tegen de slaap sloeg. Zij kwam op de grond terecht en was enige tijd buiten bewustzijn. Zij was door die slag zo getroffen dat zij over het verdere verloop niets kon zeggen. Zij had alleen gezien dat Louwe enig geld op de grond legde of wierp en dat Johannes Hendrik het ontving.
Johannes Hendrik
Johannes Hendrik woonde in Garijp en was naar zijn beste weten in zijn achtentwintigste levensjaar. Hij werd ondervraagd en kreeg de andere verklaringen voorgelegd.
De goederen die getaxeerd moesten worden, zouden worden gewaardeerd door Johannes Hendriks van Akker, koopman onder Bergum.
De begroting van zodanige goederen als daaraan onderhevig zijn, zal worden gedaan door Johannes Hendriks van Akker, koopman, wonende onder het behoor van Bergum.
Leentje Klaas is vroedvrouw en woont met haar man Johannes Hottes in Rottevalle onder Harkema Opeinde. Zij is in haar 37e levensjaar en wordt verhoord.
Johannes Idsers — 1 verhaalpagina · beoordeeld verband
Waarschijnlijk hetzelfde echtpaar: Hiltje Emkes en Johannes Idses in Noordermeer, 1806 en 1807. Hiltje Emkes wordt in beide zaken genoemd als vrouw van Johannes Idses/Idsers, arbeider in Noordermeer onder Bergum. Haar leeftijd van 58 à 59 jaar in 1806 past bij haar 60ste levensjaar in 1807. Bij Johannes sluiten het 41ste levensjaar in 1806 en het 43ste in augustus 1807 niet precies aan. Namen, partner en woonplaats ondersteunen de koppeling, met deze leeftijdsafwijking.
Hiltje Emkes en Johannes Idsers verklaren op 2 oktober 1806 over het bezoek van zijn neef Harmen Sipkes Woudsma en verdwenen sieraden.
Hiltje Emkes, vrouw van Johannes Idsers, arbeider te Noordermeer onder Bergum, 58 à 59 jaar oud, verklaarde onder ede dat afgelopen maandag 29 september omstreeks zes à zeven uur 's avonds Harmen Sipkes Woudsma uit Buitenpost bij haar thuis was gekomen. Hij was een neef van haar man. Zij dacht dat hij haar en haar man uit vriendschap wilde bezoeken. Hij had die volgende nacht ook bij hen had gelogeerd en vervolgens die voormiddag met hen at. Nadat zij gegeten hadden, waste de getuige de schotels buitenshuis. Zij liet Harmen Sipkes Woudsma alleen binnen. Uiteindelijk kwam hij naar buiten met een pijp in zijn handen, die hij brak. Hij zei dat hij even naar de Nieuwestad kon gaan, een eindje van het huis, om twee nieuwe pijpen te halen. De getuige verwachtte hem terug, maar tevergeefs. Hij vertrok zo stilletjes, zonder dat zij de reden wist. Gisterochtend, 1 oktober, zei haar man dat het toch wonderlijk was dat Harmen zo stil was weggegaan. Hij vroeg haar. Zij ging meteen naar het kabinet in de kamer. Daar stonden eieren en lag een nieuwzilveren eau-de-carolina doosje met een klein gouden kroontje en een streng zwarte koralen . Zij ontdekte dat dit alles ontbrak. Bij verder onderzoek merkte zij dat ook twee zilveren gespen verdwenen waren. Die waren rond en opengewerkt, met stalen beugels en letters S.J. Ze hadden aan haar schoenen gezeten, die op een plank in de kamer stonden.Verder wist de getuige niets. Zij meende dat Harmen Sipkes Woudsma de dader was, omdat tijdens zijn verblijf geen ander mens bij haar thuis was geweest. Zij wist echter niet waarheen hij was gereisd. Na duidelijke voorlezing plaatste zij haar handmerk te Bergum op 2 oktober 1806. Dit is het eigenhandig geplaatste handmerk van Hiltje Emkes. In tegenwoordigheid van C.A. Heemstra.
Johannes Idsers - verklaring
Johannes Idsers (in modern Nederlands)
Johannes Idsers, arbeider te Noordermeer onder Bergum, in zijn 41 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat maandag 29 september omstreeks zes à zeven uur 's avonds zijn neef Harmen Sipkes Woudsma uit Buitenpost bij zijn huis was gekomen. Nadat de getuige hem had begroet, ging hij terug naar de boer bij wie hij overdag werkte, om te eten. Omstreeks tien uur 's avonds kwam hij thuis en ging kort daarna naar bed. De volgende ochtend ging hij weer naar de boer om te werken. Toen hij omstreeks elf uur langs zijn huis kwam korte gekraste zinsnede over het land, zei hij tegen Harmen: "Kom straks eens bij mij op het land, ik zal je trakteren." Harmen beloofde dat. De getuige verwachtte zijn neef op het land, maar Harmen bleef weg. Toen de getuige omstreeks twee uur van het land kwam en langs zijn huis ging, vertelde zijn vrouw dat Harmen naar de Nieuwestad was gegaan om pijpen te halen. Hij was al ongeveer een uur of enige tijd weg en nog niet terug. Toen de getuige 's avonds van de boer thuiskwam, was Harmen er nog steeds niet. Hij had hem ook niet gezien. De volgende ochtend, woensdag de eerste, zei hij tegen zijn vrouw: "Het is toch wonderlijk dat Harmen zo stil is weggegaan; kijk eens of we iets." Zij ging meteen naar het kabinet in de kamer, waar enkele eieren op stonden. Volgens haar had daar in één van die een nieuwzilveren eau-de-carolina doosje gelegen, met een klein gouden kroontje en een streng zwarte koralen. Alles ontbrak. Even later vroeg de getuige haar ook naar haar zilveren gespen. Zij keek meteen naar haar schoenen op een plank in de kamer, waar de gespen op hadden gezeten, en ontdekte dat ook die waren weggenomen. Ze hadden stalen beugels en letters S.J. Omdat hij vermoedde dat zijn neef Harmen Sipkes Woudsma de dader was, ging de getuige gisteren, de eerste, naar Buitenpost om hem op te sporen. Hij kwam echter niets te weten. Onderweg hoorde hij wel een mededeling over Harmen en iemand of iets in de Kuikhorne. Verder wist hij niets. Na duidelijke voorlezing plaatste hij zijn handmerk te Bergum op 2 oktober 1806. Dit is het eigenhandig geplaatste handmerk van Johannes Idsers. In tegenwoordigheid van C.A. Heemstra.
Johannes Idses — 1 verhaalpagina · beoordeeld verband
Waarschijnlijk hetzelfde echtpaar: Hiltje Emkes en Johannes Idses in Noordermeer, 1806 en 1807. Hiltje Emkes wordt in beide zaken genoemd als vrouw van Johannes Idses/Idsers, arbeider in Noordermeer onder Bergum. Haar leeftijd van 58 à 59 jaar in 1806 past bij haar 60ste levensjaar in 1807. Bij Johannes sluiten het 41ste levensjaar in 1806 en het 43ste in augustus 1807 niet precies aan. Namen, partner en woonplaats ondersteunen de koppeling, met deze leeftijdsafwijking.
Hiltje Emkes en Johannes Idses vertellen over een inbraak terwijl zij op de heide en het land werkten.
Hiltje Emkes, echtgenote van Johannes Idses, arbeider in de Noordermeer onder Bergum , was in haar zestigste levensjaar. Zij werd opgeroepen, legde de eed af en werd ondervraagd. Zij verklaarde dat zij gisteren, 19 augustus, omstreeks elf uur 's morgens naar de Stateheide onder Bergum was gegaan om zoden op te zetten.
Johannes Idses
Johannes Idses, arbeider in de Noordermeer onder Bergum, was in zijn drieënveertigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, legde de eed af en werd ondervraagd. Hij verklaarde dat hij gisteren, 19 augustus, omstreeks zeven uur 's morgens naar het land van Sjouke Tjibbes, boer in de Noordermeer onder Bergum, was gegaan om te maaien.
Eigen handmerk: Johannes Idses, een kruis; in aanwezigheid van P. W. G. Bruining.
Johannes Jans — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Sijke Minnes, de vrouw van Johannes Jans, arbeider in Bergum , in haar 25ste levensjaar, verschijnt en wordt beëdigd en verhoord. Zij verklaart dat zij op zondag even vóór twaalf uur haar gezicht wilde wassen en haar zilveren oorijzer over het houten slagvenster achter het huis hing. Haar man riep haar naar binnen om te eten. Na het eten wilde zij het oorijzer weer halen, maar het was daar verdwenen. Ook 'gisteren' is geschrapt en vervangen door 'Zondag'.
Het schip van Auke Jans uit Drogeham lag bij de Bergumerdam onder Bergum . In de nacht van 27 op 28 februari 1801 verdwenen schoenen, zilverwerk, een horloge en kleding. Zowel de schipper als zijn knecht Johannes Jans legde een afzonderlijke verklaring af.
Johannes Jans
Johannes Jans was schippersknecht bij Auke Jans en bevond zich in zijn achttiende levensjaar. Hij werd opgeroepen en ondervraagd. In de ochtend van 28 februari ontdekte hij de vermissing.
Timmerman Johannes Jans ontdekt de open achterdeur
Timmerman Johannes Jans uit Rijperkerk was in zijn 44ste levensjaar. Op 10 juni 1805, omstreeks zeven uur in de avond, zag hij dat de achterdeur van het huis van Beernt Ruurds drie vingerbreed openstond. Beernt en zijn vrouw Trijntje Andries waren niet thuis. Zij werkten in het turfveen achter Tietjerk.
Johannes Jans, Geert Jans en Trijntje Andries legden op 12 juni 1805 ieder afzonderlijk een verklaring af in Bergum. Trijntje zette haar eigen kruismerk in aanwezigheid van P. W. G. Braunius.
Oostermeer 1795: Johannes Jeens en politieke uitlatingen in Oostermeer
Verklaringen en stukken: 1795: Johannes Jeens en politieke uitlatingen in Oostermeer
Jan Sijtes is arbeider en woont in Oostermeer , 42 jaar oud. Na oproeping, beëdiging en ondervraging verklaarde hij dat op zondagavond 30 augustus 1795 omstreeks zeven uur Johannes Jeens, arbeider te Oostermeer , bij hem thuis kwam. Johannes was zeer dronken. Nauwelijks binnen zei hij tegen Jans vrouw:
Toen kwam ook Jan Oebles binnen, een ongehuwde man uit Oostermeer . Johannes Jeens richtte zijn woorden vervolgens tot hem en zei in het Fries:
Jan Sijtes verklaarde dat hierin alles stond wat hij van de uitspraken die Johannes Jeens die avond bij hem thuis had gedaan, had onthouden. Omdat hij verder niets van de zaak wist, beëindigde Jan Sijtes na voorlezing zijn verklaring en ondertekende hij haar eigenhandig. Bergum , 14 september 1795.
Fettje Fokkes is de vrouw van Jan Sijtes en woont in Oostermeer , in haar negenendertigste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en ondervraging verklaarde zij dat op zondagavond 30 augustus 1795 tussen zes en zeven uur Johannes Jeens bij haar thuis kwam. Hij was arbeider en woonde in Oostermeer . Hij was zeer dronken. Nauwelijks gezeten vroeg hij of hij wel bij haar thuis mocht komen. Fettje antwoordde:
Toen kwam Jan Oebles, die ook in Oostermeer woonde, binnen. Johannes Jeens zei meteen tegen hem in het Fries: 'Jullie met jullie patroontassen moeten naar Nijmegen. Daar is Willem, want het land is "ouer". moeten jullie en de vertegenwoordigers naar de duivel.'
Fettje verklaarde dat zij zich verder niets van de uitspraken van Johannes Jeens herinnerde en ook niets meer wist. Daarom beëindigde zij na voorlezing haar verklaring en ondertekende zij haar eigenhandig. Bergum , 14 september 1795.
Rienk Cornelis is huisman , een landbouwer, en woont in Oostermeer. Naar zijn beste weten is hij 39 jaar oud. Na oproeping, beëdiging en ondervraging verklaarde hij dat hij op zondagavond 30 augustus 1795 omstreeks zeven uur bij Jan Sijtes thuis was. Nadat hij daar even had gezeten, kwam ook Johannes Jeens, die in Oostermeer woonde. Die was behoorlijk dronken. Kort daarna kwam Jan Oebles binnen, eveneens uit Oostermeer.
Johannes Jeens zei meteen tegen Jan Oebles of hij maandag nu wel durfde te blijven staan, omdat de prins op weg was om op te komen. Met hun nieuwe patroontassen waren zij toch niets en konden zij ook niets uitrichten. Verder zei hij dat, als Jan Oebles hem niet veranderde dat hij dan naar de duivel ging.
Rienk verklaarde zich niets meer van de uitspraken van Johannes Jeens te herinneren. Daarom beëindigde hij na voorlezing zijn verklaring en ondertekende hij haar eigenhandig. Bergum, 14 september 1795.
Jan Oebles is ongehuwd en woont bij zijn stiefvader Rienk Cornelis in Oostermeer, in zijn negentiende levensjaar. Na oproeping, beëdiging en ondervraging verklaarde hij dat hij op zondag 30 augustus 1795 omstreeks zeven uur bij molenaar Wobbe Jans thuis was geweest om brood te halen. Van daar ging hij even naar arbeider Jan Sijtes. Daar zat ook Johannes Jeens, die eveneens in Oostermeer woonde.
Johannes zei meteen tegen Jan dat Willem in Nijmegen was en dat zij daar met de patroontassen heen moesten. Ook zei hij dat het land 'ouer' was... en dat Jan en de vertegenwoordigers dan naar de duivel waren. Jan verklaarde dat Johannes Jeens ook behoorlijk dronken was. Hij had niets meer van diens woorden onthouden. Na voorlezing beëindigde hij deze verklaring en ondertekende haar eigenhandig. Bergum, 14 september 1795. Handtekening: Jan Oebles.
Rijperkerk 1782: Wasgoed verdwenen bij Johannes Jelgerhuis
Deze pagina bevat de beschikbare verklaringen en stukken over wasgoed verdwenen bij Johannes Jelgerhuis.
Verklaringen en stukken: 1782: Wasgoed verdwenen bij Johannes Jelgerhuis
Johannes Jelgerhuis is weduwnaar, woont te Rijperkerk en is ongeveer 50 jaar oud. Hij is verschenen, beëdigd en ondervraagd. Op de ochtend van de 7de van deze maand ontdekte hij dat goederen van zijn bleek ontbraken. Zijn dochter had die de vorige avond op de bleek gelegd om te bleken, met de bedoeling ze daar de nacht te laten liggen.
Agniettje Jelgerhuis woont bij haar vader Johannes Jelgerhuis en is in haar 21ste levensjaar. Zij is verschenen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaart dat zij op de avond van de 6de van deze maand om half acht de volgende goederen op de bleek had gelegd: één witte sitsen schortdoek met grote bloemen en een naad in het midden; één "Sem Lutters" schortdoek; twee Oost-Indische doeken, waarvan één met een gat; één "Tijk laken onderst"; acht neusdoeken, blauwe en andere; twee paar enigszins versleten kousen; één blauw gestreepte linnen onderrok; vier Oost-Indische hoofddoekjes; en drie paar mannenmouwtjes.
Johannes Jelkes mist twee lijnen van zijn veerschip tussen Suameer en Leeuwarden .
Johannes Jelkes
Johannes Jelkes, veerschipper op de route Suameer–Leeuwarden en terug, woont in Suameer en is in zijn 26ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij dat twee zeilvallen zijn weggenomen van zijn veerschip in de haven van Suameer. Eén daarvan was nieuw.
De getuige ontdekte de vermissing op een zondagavond in augustus om acht uur. Hij kan niet zeggen wie zich aan de diefstal heeft schuldig gemaakt. Na voorlezing tekent hij in Bergum op 14 augustus 1808: Johannes Jelkes.
Johannes Keimpes uit Eernewoude was in zijn 64ste levensjaar. Johannes beschreef Sybren Wybrens, die eveneens in Eernewoude woonde, als een bijzonder slecht persoon. Bijna iedereen in het dorp heeft volgens hem last van hem. Hij wil niet werken, hoewel hij gezond en sterk is. Hij uit dagelijks allerlei dreigementen. Volgens Johannes ging Sybren tegen Johannes zijn wil de turfschuur op diens veen binnen en verbleef daar wanneer hij wilde. Dat is hem gerechtelijk verboden.
Hier begint de verklaring van Johannes Klazes, landbouwer te Suameer.
Hij kan niet constateren dat hem iets is gestolen. Hij weet verder niets en heeft 's nachts geen enkel geluid gehoord. Na voorlezing sluit en ondertekent hij de verklaring. Bergum, 9 oktober 1793. Johannes Klazes.
Ytje verklaarde dat het geld in het beursje dat Jitske Sjoerds in de keukenschoorsteen had gevonden aan haar toebehoorde. Volgens haar hadden haar ouders dat geld in de laatste week van de Leeuwarder kermis in een brief aan haar gestuurd. Haar ouders woonden aan de Oude Galileën onder Leeuwarden. Haar vader heette Johannes Lamberman en werkte als scheepstimmermansknecht.
Johannes Lodema — 26 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Johannes Lodema (V72, begin). Johannes Lodema is kastelein in het Roodhart in Bergum , in zijn negenenveertigste levensjaar. Hij verschijnt, wordt beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat gisterenmorgen, iets na elf uur, een stevig, lang gebouwde man in zijn huis kwam. Die had een grote, lange stok met een dikke knop bij zich. Hij zei dat hij Roel Wouters heette, schuitvoerder was en in Noorderdragten woonde. De man, die nu gedetineerd is, dronk in Johannes' huis twee 'half' jenever van een 'deeltje'. Toen Johannes merkte dat de man dronken werd, weigerde hij hem meer drank te geven.
Johannes Lodema (V72, vervolg). Tijdens al die onaangename gesprekken praatte Johannes zachtjes met hem mee en probeerde hij hem met vriendelijke woorden weg te krijgen. Uiteindelijk verliet de man om ongeveer één uur het huis en ging hij het land ten noorden van Johannes' woning op... Om ongeveer drie uur kwam hij terug. Hij had zijn zware stok bij zich, die toen uit twee stukken bestond.
Informatie opgenomen door mij, Johannes Lodema, lid van het gemeentebestuur van Tietjerksteradeel en commissaris in deze zaak, op verzoek van de fiscaal van dit deel, ambtshalve, om naar behoren te dienen.
Nieuwe informatie opgenomen door Johannes Lodema, lid van de municipaliteit van Tietjerksteradeel, commissaris in deze zaak, op verzoek van de fiscaal van dit deel, „Rat: off:", om te dienen zoals behoort.
Omstreeks die tijd werd Sijmen naar de bakker in het dorp gestuurd om twee bollen te halen. Thuis dronken zij met hun eigen gezin nog een kop koffie. Daarna ging hij met zijn broer Roel in de buurt kijken of er nog iets te doen was. Bij het Rood hert zagen zij een knuppel naar de vensters van Johannes Lodema werpen. Zij konden iets niet verstaan omdat het hun vreemd leek. Daarna gingen hij, Roel, een boerenknecht en een meid naar huis. Onderweg ontmoetten ze niemand, maar omstreeks tien uur, toen zij bezig waren hun dieren „af te voeren", werd plotseling zeer hevig op de voordeur geslagen. Daarna werden de ruiten boven de deur en in beide kamers stukgeslagen. De mensen buiten riepen de voerman, die rustig in bed lag. Hij stond op en deed de deur voor hen open. Ze kwamen binnen en een van hen zette meteen een sabel tegen de borst van zijn broer Roel. Allen waren zo ontsteld dat het hele gezin vluchtte en het huis aan hen overliet.
Informatie opgenomen door Johannes Lodema, lid van het gemeentebestuur van Tietjerksteradeel, als commissaris , op verzoek van de fiscaal , rechterlijk ambtenaar van dit rechtsgebied, om te dienen waar nodig.
Op 6 juli 1797 legde Trijntje Sibes, wonend op de Heidwieke onder Bergum , een verklaring af over de inbraak van de vorige dag. Zij werd gehoord door Johannes Lodema, lid van het gerecht van Tietjerksteradeel.
Haar verklaring werd voorgelezen. Daarna sloot zij haar verklaring af en ondertekende die met haar eigen hand op 6 juli 1797 als "trijntje Sybes". Het gezamenlijke protocol werd bevestigd door commissaris Johannes Lodema en de secretaris.
Op 14 september 1797 werd Wytske Ouwes uit Bergum gehoord over twee paar verdwenen gouden knoopjes. Zij had die eerder bij haar linnengoed bewaard. Johannes Lodema nam haar verklaring op voor het gerecht van Tietjerksteradeel.
Na voorlezing sloot zij haar verklaring af en tekende op 14 september 1797 in Bergum met haar eigen hand: "Wytske Ouwes". Het protocol werd afgesloten met de naam van Johannes Lodema en de handtekening van een secretaris.
Op 7 december 1801 legde Pieter zijn verklaring af en ondertekende hij die in Bergum met de spelling Pijter Hendriks. Johannes Lodema trad op als commissaris . Het bijbehorende protocol vermeldt de commissaris en secretaris, maar geen uitspraak over een verdachte.
Na de betaling ging Gerrit Johannes eerst wat drinken in het huis van Johannes Lodema. Het geld werd opgeborgen in de kist van de sjees . Zo’n sjeeskist was een opbergkist in of bij het rijtuig. Daarin kon men geld, bagage of andere spullen bewaren.
Nieuwe informatie opgenomen door Johannes Lodema, lid van het gemeentebestuur van Tietjerksteradeel, als commissaris , op verzoek van de fiscaal , rechterlijk ambtenaar van dit rechtsgebied, om te dienen waar nodig.
Op 27 september 1797 legden twee boeren uit Eestrum afzonderlijk een verklaring af over een schaap dat op hun land bij het Wijdgat was geslacht. Beide aangiften gingen over de nacht van 23 op 24 september. Johannes Lodema, lid van het gerecht van Tietjerksteradeel, hoorde hen als commissaris op verzoek van de provisionele fiscaal .
Het gezamenlijke protocol werd bevestigd door commissaris Johannes Lodema en de secretaris. De naam bij de tweede handtekening is niet te lezen.
Informatie opgenomen door Johannes Lodema, lid van het gemeentebestuur van Tietjerksteradeel..., als commissaris , op verzoek van de fiscaal , rechterlijk ambtenaar van dit rechtsgebied, om te dienen waar nodig.
Op 23 september legde Taapke in Bergum haar verklaring af bij Johannes Lodema, lid van de raad van Tietjerksteradeel. Ze was opgeroepen, verhoord en beëdigd .
Daaronder staan de handtekeningen van Johannes Lodema en een secretaris. De namen van de twee mannen komen niet voor in de verklaring. Er is geen afzonderlijke verklaring van een verdachte of een gerechtelijke uitspraak in deze bronbladen opgenomen.
Op 19 januari werd de verklaring opgenomen voor Johannes Lodema, raadslid van Tietjerksteradeel en commissaris. De beëdigde klerk Hi. P. Rienhuis ondertekende het afsluitende protocol.
Informatie opgenomen door Johannes Lodema, lid van het gemeentebestuur van Tietjerksteradeel, als commissaris , op verzoek van de fiscaal , rechterlijk ambtenaar van dit rechtsgebied, om te dienen waar nodig.
Op 17 juni 1801 las men Feye de verklaring voor, waarna hij in Bergum zelf tekende. Johannes Lodema was commissaris bij de opname. De gebeurtenis viel in dezelfde nacht als de inbraak bij Eeuwe Theunis en Sije Sijes, maar een gemeenschappelijke dader is niet aangetoond.
De getuigenverklaring is op 10 juni 1801 opgenomen door commissaris Johannes Lodema. Secretaris P. Noormeulen tekende de afsluiting. Een dader of teruggevonden goederen worden niet genoemd.
Johannes Lodema, lid van de raad van Tietjerksteradeel, nam de verklaring op in opdracht van de procureur-fiscaal .
Na voorlezing ondertekende Geert op 14 augustus met de naam 'Geert Teunes'. Johannes Lodema en een secretaris van wie de handtekening niet is ontcijferd, ondertekenden het stuk eveneens.
De commissaris Johannes Lodema nam de verklaring op. P. Noormeulen tekende het afsluitende protocol als secretaris. Een arrestatie of terugvinden van de goederen wordt niet genoemd.
Nieuwe informatie, opgenomen voor Johannes Lodema, lid van het gemeentebestuur van Tietjerksteradeel, als commissaris , op ambtshalve verzoek van de fiscaal van deze grietenij .
De beide verklaringen werden op 18 december 1801 in Bergum opgenomen door commissaris Johannes Lodema. Secretaris P. Noormeulen tekende het gezamenlijke protocol. Van beide diefstallen werd geen dader genoemd.
Nieuwe informatie opgenomen door mij, Johannes Lodema, lid van het gemeentebestuur van Tietjerksteradeel, in deze zaak commissaris , op verzoek van de fiscaal van dit deel, ambtshalve , om naar behoren te dienen.
Verklaringen opgenomen voor mij, Johannes Lodema, lid van de municipaliteit van Tietjerksteradeel, als commissaris op verzoek van de fiscaal van dit deel, rat officier, om te dienen zoals behoort.
De verklaringen van Minke Minnes en Rindert Sipkes Algra dateren van 1 juli 1801. Jelmer Harmens, Pieter Wijbrens en Harmen Jelmers verklaarden op 2 juli. Johannes Lodema trad op als commissaris ; Hi. P. Rienhuis ondertekende de gezamenlijke afsluiting als beëdigd klerk . De verklaringen laten de vragen over eigendom en daderschap open.
Nieuwe informatie, opgenomen voor Johannes Lodema, lid van het gemeentebestuur van Tietjerksteradeel, als commissaris , op ambtshalve verzoek van de fiscaal van deze grietenij .
Informatie opgenomen door mij, Johannes Lodema, lid van het gemeentebestuur van Tietjerksteradeel en commissaris in deze zaak, op verzoek van de fiscaal van dit deel, ambtshalve, om naar behoren te dienen.
Verklaringen opgenomen voor mij, Johannes Lodema, lid van de municipaliteit van Tietjerksteradeel, als commissaris op verzoek van de fiscaal van dit deel, rat officier, om te dienen zoals behoort.
Oeble Atzes, huisman te Oostermeer, in zijn vijfendertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen dinsdagmorgen was Barber Geerts, de vrouw van Johannes Luitgens, eerder dan hij opgestaan en in het ' buithuis ' geweest. Zij en haar man wonen met Oeble in hetzelfde huis. Barber riep dat hij bij haar moest komen, omdat zij de achterdeur open had gevonden.
Johannes Luitjens — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Wijtske Jans, wonend te Oostermeer, naar haar beste weten in haar 22ste levensjaar en nu gedetineerd, werd geconfronteerd met de verklaringen die op 1 februari 1760 tegen haar waren opgenomen en ondervraagd. Zij verklaarde dat Jeltie, de weduwe van Luitjen, en haar zoon Johannes Luitjens, wonend te Oostermeer, op 25 januari 1760 's avonds bij haar waren gekomen. Zij hadden gezegd dat zij wat zoden zouden gaan halen. Wijtske verbleef ondertussen even op het land achter Jacob Binnerts. Jeltie kwam weer bij haar en gaf haar een klein koperen voorwerp.
Barber Geerts, vrouw van Johannes Luitjens, woont in hetzelfde huis als Oeble Atzes te Oostermeer. Zij is in haar tweeënveertigste levensjaar en is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen dinsdagmorgen kwam zij met de lamp in het achterhuis . Zij zag dat de achterdeur wijd openstond.
Johannes Meinderts — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Op 26 januari 1797 legden de gerechtsassistenten Johannes Meinderts en Pieter Sybes in Bergum verklaringen af over een opdracht om Pieter Jans in het oog te houden. De zaak speelde in de nacht van 25 op 26 januari. Beide mannen beschreven de aanhouding en de overbrenging naar het raadhuis van Tietjerksteradeel.
De verklaring van Johannes Meinderts
Johannes Meinderts was gerechtsassistent van Tietjerksteradeel. Hij was vermoedelijk ongeveer 45 jaar. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd .
Johannes verklaarde dat hij Pieter Jans met hulp van zijn tweede assistent naar het raadhuis van Tietjerksteradeel in Bergum bracht. Nadat de verklaring duidelijk was voorgelezen, ondertekende hij die te Bergum op 26 januari 1797 met zijn naam: Johannes Meinderts.
Pieter Sybes verklaarde dat hij samen met zijn tweede assistent Johannes Meinderts Pieter Jans had aangehouden. Hij noemde daarbij het huis van de laatstgenoemde. Ook volgens Pieter Sybes was Pieter Jans dronken.
Pieter Sybes bracht Pieter Jans samen met Johannes Meinderts naar het raadhuis te Bergum. Zijn verklaring werd duidelijk voorgelezen, waarna hij op 26 januari 1797 in Bergum tekende met zijn naam: Pieter Sybes.
Op de ochtend vóór zijn verhoor zag Foecke de beide netten om ongeveer vijf uur nog hangen. Wel viel hem op dat een viskaar , een bak om gevangen vis in te bewaren, niet meer stond op de wal bij de tuin van smid Jan Jans Posthuma, ten oosten van zijn huis. Hij dacht dat buurman Johannes Meinderts de viskaar veilig had opgeborgen. Hij beschuldigde de buurman niet van diefstal.
Korneliske Sijbes, weduwe van Wm. Johannes Mulder, inwonend bij arbeider Dirk Joostes onder Bergum en in haar 48ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat zij gisteren, de 27ste, om zeven uur van het binden thuiskwam.
Korneliske Sijbes, weduwe van Wm. Johannes Mulder, wonend te Bergum en in haar 48ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij herkende de vertoonde tekst van een lommerdbriefje als de hare, hoewel zij niet kon lezen of schrijven.
Korneliske Sijbes, weduwe van Johannes Mulder, wonend te Bergum en in haar 48ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde zonder enige twijfel dat de handschoenen die drost J. van Sminia haar vandaag had getoond, haar toebehoorden.
Johannes Philippus, wonend in Oostermeer en in zijn 44e à 45e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat vlak vóór Kerstmis 1762, of omstreeks die tijd, zonder de precieze tijd te kunnen bepalen, een grote veldkei verdwenen was van 3 ca land dat hij van zijn moeder in gebruik heeft. Het land ligt in Oostermeer aan de Zwarte Weg . De kei woog naar schatting zeshonderd pond of meer. Hij wist niet wie hem de kei had ontstolen. Volgens geruchten zouden Hendrik en Sape Joostens uit Surhuisterveen zich daaraan door raad en daad schuldig hebben gemaakt. Hij kon er niets meer over zeggen en sloot zijn verklaring na voorlezing. Hij ondertekende eigenhandig.
Bergum , 2 februari 1763. Handtekening: Johannes Philippus wijdema.
Allert Tammes, boer op het Wit Veen onder Oostermeer en in zijn 31e levensjaar, is opgeroepen. , beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij, naar zijn beste herinnering, vlak vóór Kerstmis 1762 tussen ongeveer twee en drie uur 's middags zag dat Albert Dirks uit Surhuisterveen met een wagen over een bepaald stuk land reed. Er was iemand bij Albert die hij niet kende. Het land ligt in Oostermeer aan de Zwarte Weg en is door Johannes Philippus van diens moeder in gebruik. Op die wagen wordt een grote veldkei genoemd. Meer wist hij er niet van. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing.
Johannes Philips, jongen of knecht bij Johannes Bijttes uit Suameer, in zijn zestiende levensjaar, was verschenen en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij de vorige zaterdagavond met toestemming van zijn schipper naar het huis van zijn vader Philip Schatter in Bergum aan de Lageweg was gegaan.
Toen hij die ochtend weer op het schip kwam, hoorde hij van de schipper dat diens geld uit de afgesloten spinde in het vooronder was gestolen en dat de sluiting van die spinde stuk was. De jongen verklaarde dat hij sinds zaterdagmiddag niet eerder dan die ochtend op het schip was teruggekomen. Tot die tijd had hij toestemming gekregen weg te blijven. Hij wist volstrekt niet wie het geld had gestolen en wist verder niets anders. Na voorlezing sloot hij af en zette een merk te Bergum op 21 november 1785. Bij het kruis staat dat het Johannes Philips' eigenhandige merk is, met C. Wilhelmij als getuige. De verklaringen zijn dezelfde dag afgelegd voor mederechter en beëdigd klerk , met ondertekeningen F. Ypeij en C. Wilhelmij. De marginale beschikking luidt: zoals de vorige, gedateerd de 22ste van dezelfde maand.
Jan Bergsma, schoolmeester in Veenwouden, in zijn 28ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigt dat hij gisteravond van de Bergumer markt naar het Huis ter Heide liep. Omstreeks negen uur stond hij bij 'de Sluisje' voor de herberg bij het Huis ter Heide. Doede Egberts, schipper uit Veenwouden, kwam uit de herberg en liep naar een kraam. De getuige ging, hem dadelijk volgend, naar dezelfde kraam. Hij zag Johannes Pijtters, die nu gevangen zit, onmiddellijk ook naar de kraam gaan. Meteen daarop hoorde hij Doede Egberts roepen:
Wijtse Jurjens, wonende onder Veenwouden, in zijn 26ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigt dat hij, naar zijn beste weten, gisteravond omstreeks negen uur met Doede Egberts en diens vrouw uit de herberg bij het Huis ter Heide liep. Bij de kraam buiten de deur zag hij Johannes Pijtters aan de zijde van Doede komen. Johannes strekte zijn rechterhand uit. Doede Egberts zei onmiddellijk:
Sije Harmens, wonende onder Veenwouden, in zijn 22ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigt dat hij gisteravond met meerdere personen in de herberg bij het Huis ter Heide was. Toen hij buiten de deur was gekomen, zag hij dat Johannes Pijtters een onbedekt mes in zijn hand had. Hij wist niet wat deze ermee wilde doen. Enige tijd later verlieten Doede Egberts en zijn vrouw de herberg. Vrijwel onmiddellijk kwamen zij terug. Doede had een grote snee in zijn gezicht en zei dat de gevangene die had toegebracht. Verder zegt de getuige dat hij na dit voorval samen met anderen achter het huis van Jan Sijmens de gevangene Johannes Pijtters in de sloot hadden gevonden, waar hij zich schuilhield. Zij pakten hem bij de armen en brachten hem de herberg in. De getuige kan verder niets over de zaak vertellen. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring af, verklaart geen bijzondere band met de partijen te hebben en ondertekent hij eigenhandig. Bergum, 21 september 1762. Ondertekening: sije harmens.
Gertje Yssches, echtgenote van Jan Sijmens, wonende bij het Huis ter Heide onder Bergum, naar haar beste weten in haar 31ste of 32ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigt dat gisteravond omstreeks tien uur, toen haar man in bed lag en zij nog op was, iemand aan haar huis kwam en riep dat de deur geopend moest worden. Zij weigerde dat. Nadat de persoon eerst bij de voordeur was geweest, kwam hij bij de achterdeur en wilde die open hebben. Zij hield de deur dicht om dat te verhinderen. Hij stootte de achterdeur echter met geweld open. De ‘neus’ sprong daarbij uit het kozijn en één kant van de onderste deur brak stuk. Zij riep haar man om hulp, opende de voordeur en riep ook daar om hulp. Vervolgens zag zij de nu gevangene Johannes Pijtters voor de deur. Zij greep hem bij zijn rok en schoof hem terug uit het voorhuis. Gosse Douwes, die te hulp kwam, nam hem bij de arm en kreeg hem met goede woorden weg. Na dit gebeurde was de getuige zeer aangedaan. Met haar kind op de arm ging zij bij de kraam voor de herberg van het Huis ter Heide staan. Terwijl zij daar stond, kwamen Doede Egberts, zijn vrouw en een jongeling uit de herberg naar de kraam. Doede zei:
Doede Egberts, schipper in Veenwouden, in zijn 26ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigt dat hij gisteravond omstreeks negen à tien uur in de herberg bij het Huis ter Heide was. Toen hij buiten de deur kwam, kwam Johannes Pijtters naar hem toe, greep hem bij de borst en zei:
Daarna ging hij weer de herberg in. Nadat hij daar even was geweest, wilde hij met zijn vrouw naar huis gaan. Bij de kraam bij het Huis ter Heide liep Johannes Pijtters hem van achteren in. Zonder dat zij een woordenwisseling hadden gehad, sneed Johannes hem met een mes een grote snee in zijn gezicht. Johannes vluchtte onmiddellijk. De getuige ging hevig bloedend terug de herberg in en liet de chirurgijn halen. Die verbond hem. Hij kan verder niets over de zaak vertellen. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring af en ondertekent hij eigenhandig. Bergum, 21 september 1762. Ondertekening: Doede Egberts. Bevestigd door de commissaris en plaatsvervangend secretaris, op 21 september 1762. Ondertekening: B. Douma.
Johannes Pijtters
Verklaring van de gevangene Johannes Pijtters.
Johannes Pijtters, wonende in Beetgum en naar zijn beste weten ongeveer 34 of 35 jaar oud, zegt dat hij gisteravond in de herberg bij het Huis ter Heide onder Bergum was. Sinds enige tijd droeg hij geen mes bij zich. Hij was zeer dronken geweest en weet niet of iemand hem een mes had geleend of dat hij daarmee Doede Egberts een wond had toegebracht. Door zijn dronkenschap kan hij zich niet herinneren wat hij heeft gedaan.
Ook na confrontatie met de opgenomen getuigenverklaringen sluit hij deze verklaring af. Na voorlezing ondertekent hij eigenhandig. Bergum, 21 september 1762. Ondertekening: Johannes Pijtters. Aldus verklaard voor de mederechter als commissaris en de beëdigde secretaris, op 21 september 1762. Ondertekeningen: B. Douma en G. Wilhelmi.
Jan Sijmens, wonende bij het Huis ter Heide onder Bergum, naar zijn beste weten 52 à 53 jaar oud, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigt dat hij gisteravond in bed lag. Zijn vrouw, gertje yssches, riep hem om hulp. Zij zei dat Johannes Pijtters zijn deuren met geweld had opengebroken. Hij kwam daarop uit bed en zag Johannes niet meer. Wel merkte hij dat de ‘neus’ van de achterdeur met geweld uit het kozijn was gebroken. Ook de band van de onderste deur was stukgebroken. Verder zei de getuige dat hij Johannes Pijtters direct na het toebrengen van de snee aan Doede Egberts naar het privaat van Douwe Lautenback zag lopen. Johannes kwam onmiddellijk terug en liep naar de sloot achter het huis van de getuige, waar hij zich leek te willen verbergen. De getuige haalde hem daar samen met andere personen vandaan en bracht hem de herberg in. Hij kan verder niets over de zaak vertellen. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring af, verklaart geen bijzondere band met de partijen te hebben en tekent met zijn eigen merkteken. Bergum, 21 september 1762. Naam bij het merkteken: Jan Sijmens. Bevestigd door de commissaris en beëdigde klerk op 21 september 1762. Ondertekeningen: B. Douma en G. Wilhelmi.
In de nacht van 8 op 9 mei 1803 werd bij weduwe Sibble Bander op de Bergumerdam ingebroken. Knecht Johannes Riemers hoorde de hond blaffen; dienstmeid Wytske Hendriks zag de open deur. Op dezelfde ochtend ontdekte boer Jan Klases in de Buuren van Bergum dat zijn achterdeuren openstonden.
Johannes Riemers
Johannes Riemers was 39 jaar en knecht bij de weduwe Sibble Bander op de Bergumerdam onder Bergum. In de nacht van 8 op 9 mei 1803 lag hij omstreeks twee uur in bed in de grote hal. Een kleine hond in huis begon te blaffen en maakte hem wakker. Vervolgens hoorde hij geritsel tegen een linnen zak die in de gang hing. Hij riep de dienstboden dat zij licht moesten maken, omdat er mensen in huis waren. Daarna stond hij op en maakte zelf licht.
Wytske Hendriks was 25 jaar en dienstmeid bij dezelfde weduwe Sibble Bander. Zij sliep in de nacht van 8 op 9 mei 1803 met een andere dienstmeid in een kamer. Rond twee uur werd zij wakker gemaakt door Johannes Riemers, die in de grote hal sliep. Toen zij opstond, zag zij dat de buitendeur van de kleine hal openstond. Zij wist dat die de avond daarvoor met twee grendels, één boven en één onder, was afgesloten.
Johannes Rienks — 3 verhaalpagina’s · beoordeeld verband
Zeer waarschijnlijk dezelfde persoon: Johannes Rienks op het Witveen: wol en een verdwenen schaap. Op 14 en 27 juni 1806 is Johannes Rienks huisman op het Witveen onder Oostermeer en in zijn 44ste levensjaar. Naam, plaats, beroep en leeftijd komen overeen. De eerste aangifte betreft afgeschoren wol van twee levende schapen. De tweede gaat over een ander voorval: een vermist wit schaap waarvan slachtresten zijn gevonden. De twee gebeurtenissen zijn niet tot één misdrijf gemaakt.
Auke Rones, boer onder Oostermeer, naar zijn beste weten 49 jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op 30 december 1807 omstreeks drie uur 's middags een koperen theeketel miste. Hij wist niet wie die had meegenomen. Gisterenmiddag kwamen om drie uur Tamme Allerts, Johannes Rienks en Auke Jans bij hem met die ketel en een hoed.
Johannes Rienks en zijn knecht Linse Klases de Jong verklaren op 27 juni 1806 over een vermist wit schaap en de resten op het land van Tamme Allerts.
Johannes Rienks - verklaring
Johannes Rienks (in modern Nederlands)
Johannes Rienks, huisman op het Witveen onder Oostermeer, in zijn 44 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hem naar zijn beste weten in een nacht tussen de twintigste en eenentwintigste een wit geld schaap zonder lam was ontstolen uit het land voor zijn huis. Het dier was eerst geslacht op het land van Tamme Allerts, huisman aldaar. Alleen de kop, het ingewand en de vier poten waren achtergelaten.
Linse Klases de Jong, als boerenknecht inwonend bij Johannes Rienks, huisman op het Witveen onder Oostermeer, in zijn 23 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij op zaterdagavond de eenentwintigste omstreeks acht uur over het land van Tamme Allerts te Oostermeer liep. Dat land was met tarwe bezaaid. Hij vond daar een kop, poten en ingewand van een wit schaap.
Witveen 1806 - Wol afgeschoren van twee schapen van Johannes Rienks
Johannes Rienks verklaart op 14 juni 1806 dat van twee witte Friese schapen van hem een deel van de wol is afgeschoren.
Johannes Rienks - verklaring
Johannes Rienks (in modern Nederlands)
Johannes Rienks, huisman op het Witveen onder Oostermeer, in zijn 44 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat in de nacht van de elfde op de twaalfde van twee witte Friese schapen van hem een deel van de wol was afgeschoren. De schapen liepen op onland, niet ver van zijn woning. Bij het ene was ruim de helft en bij het andere ongeveer de helft van de wol afgeschoren.
Trijntje Rijkles, weduwe van Johannes Roelofs, woonde in haar 72ste levensjaar aan de Legeweg onder Bergum. Op zondag 5 februari 1804 bracht zij tussen één en twee uur in de middag een roodkoperen ketel en een houten emmer naar een bouwdeel van het huis naast het hare. Dat huis werd het Spinhuis genoemd. Trijntje wilde er water koken.
In de weggeworpen zak werden vijf of zes levende alen gevonden. Er zat ook een kistje in met veertien almanakken voor het jaar 1782, gedrukt bij Johannes Seydel.
Johannes Sickes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Tjetske Hendriks woont nu als dienstmeid bij Johannes Sickes, een boer te Giekerk . Zij is in haar 22e levensjaar en verschijnt vrijwillig om onder ede te worden verhoord. De afgelopen zaterdag was zij uit haar vorige dienst thuisgekomen bij haar vader Hendrik Jacobs.
Op 4 april was Johannes Sijbrens, een ongehuwde man van 31 of 32 jaar uit Garijp, in het huis van Gerrijt Rintjes. Hij vertelde dat Hendrik Wadman uit Bergum hem aangreep en op de grond wierp, hoewel Johannes hem geen kwaad had gedaan. Anderen haalden hem uit Hendriks handen.
Bauke Reinders was meesterkleermaker, woonde in Rijperkerk en was in zijn dertigste levensjaar. Hij verbleef in het huis van Johannes Symons. Op 10 februari 1805 vertrok hij omstreeks het middaguur vanuit Rijperkerk naar Ferwerd.
Op 14 februari keerde Bauke terug naar het huis van Johannes Symons. De volgende dag, vrijdag 15 februari, wilde hij zijn kist openen. Hij had de kist voor zijn vertrek goed afgesloten, maar de sleutel had hij tijdens zijn afwezigheid ergens anders ondergebracht.
Terwijl hij al op de chais zat merkte hij dat zijn pijp was uitgegaan. Hij stapte weer af en ging naar binnen om haar aan te steken. Nadat hij dit had gedaan en zij samen nog een borrel hadden gedronken ging hij weer op de chais. Toen merkte hij dat het geld uit de kist ontbrak. Hij was hierover ontstemd en ongerust en weigerde met Oeble te vertrekken voordat hij zijn geld weer had... Er was ook Johannes Tjibbes bij de chais geweest terwijl hij zelf binnen was om zijn pijp aan te steken en de rekening te betalen. Johannes zei dat Oeble ondertussen op de chais was geweest en de kist had geopend. Hij dacht dat Oeble het had gedaan en drong erop aan dat hij dit bekende. Oeble deed dit echter niet en bleef heel kalm. Hij probeerde de getuige geleidelijk over te halen mee naar huis te gaan. Die weigerde en bleef bij Aldert.
Jan Gerrits, ongehuwd en koopman te Bergum, in zijn 26 e levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat hij afgelopen maandagavond,7 van deze maand, omstreeks acht uur bij Aldert Pieters kwam, kastelein in het Zwartkruis onder Bergum. Onderweg hoorde hij al behoorlijk veel rumoer en getier bij het huis. Nieuwsgierig naar wat daar gebeurde ging hij in de stoep - het portaal - van het huis zitten en kocht een roemer jenever. Johannes Tjibbes, die naast Aldert woonde, zat er ook. De getuige vroeg hem wat er aan de hand was. Hij kreeg als antwoord dat Johannes, nadat hij had gezien dat de vrouw van Aldert en Gerrit Johannes een geschil
Jan en Johannes Tjibbes antwoordden dat zij geloofden dat Oeble het geld al had. Oeble zei daarop:
Terwijl zij bij de sjees bij elkaar stonden, zei Oeble tegen Gerrit: 'Hier kunnen ook wel schurken zijn.' Jan begreep dat die uitspraak op hem en Johannes Tjibbes sloeg. Hij sprong op en zei tegen Oeble dat hij dat niet wilde horen. Zij waren wel in de stoep geweest, maar nog niet dicht bij de sjees. Vervolgens zochten Jan, Johannes en anderen in de dobbe. Omdat het al donker was, vonden zij niets. Zij besloten Oeble nog krachtiger aan te pakken. Jan zei hem dat hij zojuist had gezegd dat zij schurken waren en dat hij dat niet wilde horen. Jan pakte Oeble vast en gooide hem op de grond. Oeble bleef stil liggen en liet zich gewillig fouilleren. Zij konden niets bij hem vinden.
Johannes Tjibbes woont aan de Zomerweg in Bergum, naast Aldert Pieters, en is in zijn dertigste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en ondervraging verklaarde hij het volgende. Afgelopen maandagavond was hij bij zijn huis. Zijn vrouw liep daar tussen hun huis en dat van Aldert om water te halen. Van haar hoorde hij dat er bij Aldert thuis een geschil leek te zijn. Omdat hij wist dat Aldert niet thuis was, ging hij erheen om diens vrouw en dochter zo nodig te helpen.
Johannes Tjibbes.
Aldert Pieters is kastelein in het Zwart Kruis aan de Zomerweg in Bergum, in zijn vierenvijftigste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en ondervraging verklaarde hij het volgende. Toen hij afgelopen maandagavond thuiskwam, zaten Johannes Tjibbes en Jan Gerrits in zijn stoep. Voor de deur stonden een paard en een sjees waarmee Oeble Beernts en Gerrit Johannes waren gekomen. Die stonden erbij.
Johannes Tjibbes en Jan Gerrits kwamen ook en gingen in de stoep zitten. Antje stond bij de deur. Oeble en Gerrit bleven nog lang talmen. Uiteindelijk ging Gerrit op de sjees en nam enig geld uit een geldbuidel die in de kist lag, om de vertering te betalen. De rest legde hij er weer in. Terwijl Gerrit binnen was, ging Oeble op de sjees en nam het geld eruit. Antje hoorde toen duidelijk geld rinkelen. Voor zover zij kon horen, had hij het geld in zijn linker jaszak. Toen hij van de sjees kwam, eiste hij meteen een emmer om het paard te laten drinken. Haar vader wilde water halen, maar Oeble nam hem de emmer af. Hij ging zelf naar de dobbe om water en was daar veel langer mee bezig dan nodig was.
Jan Gerrits en Johannes Tjibbes probeerden Oeble met bedreigingen en uiteindelijk ook door hem krachtiger aan te pakken tot een bekentenis te brengen. Ondanks dit alles bleef Oeble ontkennen en heel bedaard. Hij ging zelfs op de grond liggen en liet zich gewillig helemaal fouilleren.
Jan zei tegen zijn vrouw dat hij dacht dat het Oeble Beernts was, ook wel Oeble Brommergent genoemd, voor zover hij dat aan de stem kon horen. Vervolgens ontmoetten zij op de weg tussen Alderts huis en Jans eigen huis Jan Gerrits en Johannes Tjibbes. Die vroegen hun of zij Oeble waren tegengekomen. Jan en zijn vrouw antwoordden dat zij dat wel geloofden, althans voor zover zij dat aan zijn stem konden horen. Hij had hun op zijn gebruikelijke manier, met enkele Franse vloekwoorden, verteld dat hij zijn zweep had verloren. Johannes en Jan Gerrits vertelden hun wat er bij Aldert thuis was gebeurd. Daardoor raakten Jan Tennus en zijn vrouw nog sterker overtuigd dat zij Oeble waren tegengekomen. Hoewel zij door de duisternis niet duidelijk konden zien wie het was, twijfelden zij er toch niet aan dat het Oeble was geweest.
Jantje Martens, Sjoek Tjibbles en Johannes Tjibbles vertellen over de opengebroken melkkamer en de verdwenen spullen.
Jantje Martens, dienstmeid bij Sjoek Tjibbles, huisman onder Bergum, in haar 20ste levensjaar, verklaarde onder ede dat zij op de 25ste omstreeks zes uur 's morgens in de melkkelder kwam. De melk lag daar te koelen. Zij merkte dat er iets mis was en ging meteen naar haar baas achter het huis. Zij vertelde hem wat zij in de melkkelder had gevonden, en ook aan diens broer Johannes Tjibbles, die in de schuur op de dorsvloer was.
Johannes Tjibbles
Johannes Tjibbles, wonend onder Bergum en als arbeider werkzaam bij zijn broer Sjoek Tjibbles, eveneens huisman onder Bergum, in zijn 41ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij op de 23ste omstreeks zes uur 's morgens bij zijn broer thuis was. De meid kwam op de dorsvloer vertellen wat zij in de melkkamer had aangetroffen. Hij ging er meteen met haar en zijn broer naartoe.
Johannes Tjibbles.
Johannes Tjibles — 5 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Enige tijd daarvoor had Johannes Tjibles, die naast Aldert woonde, mij ook al gevraagd wat er te doen was. Ik antwoordde dat ik had gezien dat de huisvrouw van Aldert en Gerrit Johannes ruzie hadden.
Ik, Johannes Tjibles en de vrouw antwoordden Oeble dat wij geloofden dat hij het geld wel had. Daarop zei Oeble: “Als ik het dan heb, kom dan voor mij”, en meer van zulke woorden.
Daarna besloten Johannes Tjibles en ik om, in het belang van de zaak, zo goed mogelijk met Oeble te praten. Wij wilden hem ertoe brengen te bekennen, als hij het geld inderdaad uit de sjees had genomen.
Ik vertrouwde dat niet. Daarom sprong ik op, samen met Johannes Tjibles. Ik zei tegen Oeble dat wij zoiets niet wilden horen. Wij waren wel in de stoep geweest, maar niet bij de sjees.
De diefstal in de herberg: de verklaring van getuige Johannes Tjibles (Bergum 1795)
Johannes Tjibles (in modern Nederlands):
Ik ben Johannes Tjibles. Ik woon te Bergum aan de Zomerweg, naast Aldert Pieters. Ik ben ongeveer dertig jaar oud. Ik ben als getuige opgeroepen, beëdigd en gevraagd naar wat er is gebeurd.
Johannes Tjibles
In de oude tekst wordt Johannes Tjibles “ deponent ” genoemd. Daarmee wordt de persoon bedoeld die de verklaring aflegt. In deze moderne versie is dat vervangen door “ik”, zodat de tekst als getuigenverklaring blijft lezen.
Afgelopen maandagavond kwam ik thuis. Bij mijn stoep zaten Johannes Tjibles en Jan Gerrits. Voor de deur stond een paard met een sjees . Met die sjees waren Oeble Beernts en Gerrit Johannes gekomen.
Eerst viel de verdenking op Johannes Tjibles. Hij woonde naast Aldert Pieters, dus direct in de buurt van herberg ’t Zwartkruis aan de Zomerweg onder Bergum.
Jan Gerrits, een ongehuwde koopman uit Bergum, legde ook een verklaring af. Hij verklaarde dat Johannes Tjibles naast Aldert Pieters woonde. Hij had gezien dat Oeble Beernts met de kist bezig was terwijl Gerrit Johannes binnen was. Ook had hij gehoord dat Oeble geld in zijn zak had.
Jan Gerrits verklaarde dat hij samen met Johannes Tjibles in de dobbe had gezocht. Door de duisternis konden zij echter niets vinden. Later bleek dat Oeble opvallend lang onderweg was geweest en pas laat bij de Zwarte Tille was aangekomen.
Johannes van Idsinga, wonend te Bergum, in zijn 35ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, getuigde dat hij die ochtend bij Gaatke Douwes, weduwe van Coenraad Tijsses, thuis was. Een in het blauw geklede vreemdeling kwam aan de deur en vroeg een aalmoes. Omdat de gedetineerde hem niet van de beste soort leek, ging hij met Gaatke Douwes naar de deur en vroeg of de man toestemming van grietman Altena had. De man antwoordde nogal nors en voegde iets toe. Vervolgens liet grietman Altena de vreemdeling aanhouden. Omdat hij verder niets wist, beëindigde hij zijn verklaring na voorlezing en ondertekende die te Bergum op 22 april 1767: J. V. Idsinga.
Een tweede getuige bevestigde iets dat zij zelf wist: wie het hemd had gemaakt. Antje Jans was 76 jaar, weduwe van Johannes van Rhee en woonde ook in Bergum.
Sjoerd Andrijs en Sjeuwtje Jans gingen op een donderdagavond in april 1776 koffie drinken bij Johannes Wijbes in Oenkerk . Bij thuiskomst was hun kast opengebroken.
Sjoerd Andrijs is schipper te Oenkerk en naar zijn beste weten in zijn 58e levensjaar. Hij wordt verhoord. Afgelopen donderdagavond waren hij en zijn vrouw uitgenodigd om koffie te drinken bij Johannes Wijbes. Toen zij omstreeks tien uur thuiskwamen, stond een deur open die niet goed op slot zat.
Hij had enige verdenking tegen Jan Klases. Op vrijdagavond, om ongeveer of ruim acht uur, sprak hij Jan over het voorval aan in het huis van Johannes Wijbes, waar Jan logeerde. Jan leek verlegen en sprak bijna geen woord.
Sjeuwtje Jans, de vrouw van Sjoerd Andrijs te Oenkerk, is in haar 33e levensjaar. Zij wordt verhoord. Op donderdagavond gingen zij en haar man om ongeveer acht uur naar het huis van Johannes Wijbes. Omstreeks tien uur kwamen zij thuis.
Zij hadden enige grond om Jan Klases te verdenken. Hij was niet thuis toen zij bij Johannes Wijbes aankwamen. Hij bleef nog geruime tijd weg. Intussen hoorde zij de vrouw van Johannes Wijbes zeggen:
Sjaartje Sjoerds, vrouw van Johannes Wijtzes in Kuikhorne onder Bergum, is 50 jaar. Na verschijning, beëdiging en verhoor verklaart zij dat zij op zaterdagavond 11 februari hoorde dat Aafke bij Bauke Timmerman was overleden. Bauke was enkele weken eerder met zijn gezin uit Dokkum gekomen.
Zij wist niet wie het doek had weggenomen. Wel had Johannis Melles, wonende onder Wartena , haar bericht dat kort na zonsopgang een persoon vóór haar huis was gekomen die naar de weg naar Franeker vroeg. Hij had een jongen bij zich. Door de grote afstand kon niet worden onderscheiden wie het waren. Zij sloot na voorlezing haar verklaring en zette haar gewone merk. Bergum , 13 september 1756, eigenhandig merk van Eelkien Willems. Daaronder dezelfde datum, H:W: v Altena en J:T:Ypeij.
Johs Lodema — 9 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Nieuwe informatie opgenomen door mij, Johs Lodema, lid van het gemeentebestuur van Tietjerksteradeel en commissaris in deze zaak, op verzoek van de fiscaal van dit deel, ambtshalve , om naar behoren te dienen.
Gerrit Johannes, ongehuwd, momenteel wonend in Buitenpost bij Oeble Beernts,25 jaar oud, verschenen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat hij op de 7 e van deze maand met Oeble Beernts in een chais naar Bergum reed. In het huis van notaris G:Wilhelmij ontving hij van Jalte Oebles, boer te Garijp ,250 caroligulden wegens de verkoop van vierde halvemad hooiland onder Oostermeer . Het geld bestond uit 210. guldenstukken; de rest uit drieguldenstukken en 'Veertien de halven'. Hij stopte 'dertien de halven'. in zijn zak en de rest van het geld in een aparte buidel . Daarna reed hij met Oeble weer weg, nadat zij in het huis van Johs Lodema wat hadden gegeten en gedronken. De getuige had zijn geld toen in de kist van de chais gedaan. Zij kwamen vervolgens bij het Zwartkruis, in het huis van Aldert Pieters, waar zij een borrel dronken. Hij haalde zijn geld tijdelijk uit de chais en gaf het aan de vrouw des huizes in bewaring. Toen zij wilden vertrekken gaf zij hem het geld persoonlijk terug. Hij nam acht gulden uit de buidel en legde de rest weer in de kist van de chais.
Informatie opgenomen door mij, Johs Lodema, lid van het gemeentebestuur van Tietjerksteradeel en in deze zaak commissaris , op verzoek van de fiscaal van dit deel, ambtshalve , om naar behoren te dienen.
Informatie opgenomen door mij, Johs Lodema, lid van het gemeentebestuur van Tietjerksteradeel en in deze zaak commissaris , op verzoek van de fiscaal van dit deel, ambtshalve , om naar behoren te dienen.
Informatie opgenomen door Johs Lodema, lid van het gemeentebestuur van Tietjerksteradeel, als commissaris , op verzoek van de fiscaal , rechterlijk ambtenaar van dit rechtsgebied, om te dienen waar nodig.
Op 17 augustus 1796 nam Johs Lodema, lid van het gerecht van Tietjerksteradeel, op verzoek van de fiscaal vijf verklaringen af in Bergum. De getuigen verklaarden over wat zij op 8 augustus hadden gehoord of gezien langs de zogenoemde hooiweg bij de Wijde Ee onder Bergum. De verschillende verklaringen maken deel uit van de politieke getuigenissen uit de Bataafse Republiek , waarin ook andere plaatselijke politieke conflicten zijn opgenomen.
Verklaringen opgenomen voor mij, Johs Lodema, lid van de municipaliteit van Tietjerksteradeel, als commissaris op verzoek van de fiscaal van dit deel, met de toegevoegde afkorting rat officier, om te dienen zoals behoort.
Verklaringen opgenomen voor mij, Johs Lodema, lid van de municipaliteit van Tietjerksteradeel, als commissaris op verzoek van de fiscaal van dit deel, rat officier, om te dienen zoals behoort.
Nieuwe informatie opgenomen door mij, Johs Lodema, lid van het gemeentebestuur van Tietjerksteradeel en commissaris in deze zaak, op verzoek van de fiscaal van dit deel, ambtshalve , om naar behoren te dienen.
Informatie opgenomen door Johs Lodema, lid van het gemeentebestuur van Tietjerksteradeel, in deze commissie, op verzoek van de fiscaal , rechterlijk ambtenaar van dit rechtsgebied, om te dienen waar dat nodig is.
Folke Jans, ongehuwd, woont in Oostermeer op het Witveen in het huis dat Jorike Deddes toebehoort. Hij is in zijn tweeëndertigste levensjaar. Hij was opgeroepen, ondervraagd en beëdigd volgens het formulier van de mennonieten . Hij verklaarde dat hij op de vijftiende van deze maand omstreeks zes uur 's morgens zijn huis verliet om haver voor zijn vader Jan Folkes te snijden of maaien ('Sigten'). Hij had de vensters, zowel houten luiken als glazen vensters, van binnen allemaal goed gesloten, alsmede de deuren van binnen op de grendel gezet. De deur waardoor hij gewoonlijk naar buiten ging, had hij op slot gedaan. Toen hij diezelfde ochtend omstreeks tien uur thuiskwam, zag hij dat er een stuk uit het buitenste houten venster was gebroken en dat vier ruiten van het glazen venster waren stukgeslagen.
Jorrit Jacobs miste zijn slijpsteen en bijl. Jacob Fookes miste ijzer van zijn pomp. Handelaren en Gerrijt Sijmens, in zijn twaalfde levensjaar, werden ondervraagd. In zijn tweede verhoor vertelde Gerrijt een ander verhaal dan in zijn eerste.
Jorrit Jacobs
Jorrit Jacobs, wonend aan de Lageweg in Bergum en naar zijn beste weten in zijn tweeënvijftigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigt dat hij op de 18e van deze maand ontdekte dat uit zijn hof zijn slijpsteen met de ijzeren kruk ontbrak. Ook zijn bijl ontbrak; naar zijn beste herinnering had hij die in zijn kleine huisje achtergelaten. Na veel zoeken zonder iets terug te vinden, wendde hij zich uiteindelijk tot de smid Pitter Eelkes in Bergum. Van de smid hoorde hij dat Gerrijt Sijmens, een zoon van Sijmen Gerrijts in Bergum, hem een bijl zonder steel en een ijzeren kruk van een slijpsteen te koop had aangeboden. De smid had geweigerd die te kopen.
Daarop ging Jorrit naar Pitter Jans in Bergum , potschipper en handelaar in oud ijzer. Daar vond hij zijn bijl en de kruk van de slijpsteen. Pitter zei dat hij deze van Gerrit Sijmens had gekocht: de bijl voor twee stuivers en de kruk tegen één stuiver per pond . Pitter had de bijl en de kruk aan het gerecht gegeven. Toen deze vandaag aan Jorrit werden getoond, verklaarde hij met volle zekerheid dat zij van hem waren. Hij weet niet wie ze van hem heeft gestolen en evenmin waar de slijpsteen is gebleven. Hij weet verder niets, sluit zijn verklaring na voorlezing en tekent zelf. Bergum, 27 januari 1766. Jorrit Jacobs.
Later kwam Jorrit Jacobs bij hem thuis. Deze zei dat de ijzeren kruk en de bijl van hem waren. Jacob Fookes herkende ook het ijzeren boutje als zijn eigendom en eiste het terug. Het genoemde ijzer is door...
Vervolgens wordt dezelfde Gerrijt Sijmens opnieuw geconfronteerd met de ingewonnen verklaringen en nader ondervraagd. Nu verklaart hij dat hij uit de hof van Jorrit Jacobs de slijpsteen heeft gestolen, met de ijzeren kruk die daarin zat. Hij en zijn zus Gerrijtje Sijmens hebben, komend van..., de bijl uit het kleine huisje van Jorrit Jacobs genomen. Daarin zat een steel van een glas Cook. Zijn genoemde zus nam het ijzeren boutje uit de pomp van Jacob Fookes. Volgens Gerrijt moesten hij en zijn zus dit alles doen op sterk aandringen van hun stiefmoeder Hiske IJmes, die dreigde hen anders dood te slaan. Diezelfde stiefmoeder sloeg met een hamer de steel uit de bijl en werkte ook de kruk uit de slijpsteen. Daarna werd de slijpsteen in de sloot aan de Lage Venne geworpen. Gerrijt weet niet waar het andere ijzerwerk is gebleven.
Petrus Jelkes, huisman te Garijp , ongeveer zestig jaar oud, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat begin juni jongstleden, op een dag die hij niet precies kon bepalen, een Jood bij hem thuis kwam. Deze heette Joseph Harmanes en woonde in de Slotmakersstraat te Leeuwarden . Hij had een andere Jood bij zich, van wie hij zei dat die zijn knecht was.
Die laatste kwam bij Petrus en twee van zijn zoons op het land. Hij vroeg of er geen oude man bij was die Petrus Jelkes heette. Er werd ja geantwoord. Petrus en zijn twee zoons gingen met de man naar huis. Daar vonden zij Joseph Harmanes bij de meid.
Na deze en soortgelijke praatjes nam Petrus de vier briefjes aan en betaalde acht carolusgulden en tien stuivers . Op 16 juni 1789 kwamen de twee Joden opnieuw bij hem thuis. Met zijn instemming wisten zij zijn zoons negenendertig achtste lotdelen en dertien kwartloten aan te praten en te verkopen. Daarvoor werd hun honderdvijfennegentig carolusgulden betaald. Joseph Harmanes gaf Petrus een eigenhandig briefje over deze koop.
Acht dagen later kwam opnieuw een Jood, die doorging voor Joseph Harmanes' knecht. Hij bood Petrus acht briefjes aan en zei dat de eerder genoemde dominee was overleden, zodat deze briefjes voor Petrus waren overgebleven. Petrus liet zich opnieuw overhalen, nam de briefjes aan en betaalde honderdacht carolusgulden.
Voor dat bedrag namen Jouke en zijn broer, met instemming van hun vader, de briefjes aan. Joseph Harmanes maakte daar zelf een eigenhandig briefje voor op, omdat hij zulke zaken niet aan een ander toevertrouwde. Daarna vertrok hij.
Joseph Harmanus bood Petrus vier lotbriefjes te koop aan, twee van de Utrechtse en twee van de Generaliteitsloterij. Petrus kon de juiste nummers niet opgeven. Om Petrus tot het aannemen van de briefjes over te halen, vroeg Joseph of hij al vaker in de loterij had meegedaan. Petrus antwoordde dat hij enige jaren geleden eens had geloot.
Petrus vertelde verder dat Joseph Harmanus nog eens bij hem was geweest, op een tijdstip dat hij niet meer wist. Joseph zei dat vijf briefjes prijs hadden gewonnen en dat hij Petrus daarvoor zou betalen. Het precieze tussenliggende woord in deze zin is onzeker. Hij liet de getrokken prijzen zien, met potlood op een briefje geschreven. Die bedroegen samen 20-16-4. Petrus ruilde deze bij hem tegen enige huurloten. Hij legde nog vierentwintig stuivers bij. Het woord voor dat bijleggen, togevande, blijft onzeker.
Zij gingen samen naar huis en vonden daar een tweede Jood, Joseph Harmanus, die in de Slotmakersstraat te Leeuwarden woonde. Joseph, die als collecteur werd aangeduid, en de eerstgenoemde man, die volgens hem zijn knecht was, vroegen Jans vader of hij al vaker aan de loterij had meegedaan. Zijn vader antwoordde ja. Joseph zei dat dit dan gelukkig was en dat er nu een deel voor hem was; de daaropvolgende woorden over de vier aangeboden briefjes en het kosteloos aannemen zijn deels onzeker en worden niet nader ingevuld.
Daar bood Joseph Harmanus Jan en zijn broer verscheidene briefjes aan. Hij zei dat die ook hun waren toegevallen, dat er groot voordeel van te verwachten was en dat op ieder lot op zijn minst vijfenzestig carolusgulden kon worden getrokken. Met instemming van hun vader namen Jan en zijn broer de briefjes aan: negenendertig achtste lotdelen en dertien kwartloten. Volgens het briefje dat hierover aan hun vader was gegeven, betaalden zij honderdvijfennegentig carolusgulden.
Acht dagen na 16 juni 1789 kwam Jan overdag thuis. In het achterhuis vond hij zijn vader en broer met de knecht van Joseph Harmanus. Deze bood zijn vader achttien lotbriefjes aan. Ook deze waren volgens hem aan Petrus toegewezen, omdat de eerder genoemde dominee was overleden: het was Petrus Jelkes' deel. Zijn vader nam deze briefjes aan en betaalde honderdacht carolusgulden. Jan noemt zowel bij de aanbieding als bij de aanvaarding achttien briefjes. Zijn vader noemt in zijn eigen verklaring acht; dat verschil is behouden.
Jan had later niets meer van de twee mannen vernomen, maar kende hen nog heel goed. Hij was intussen bij Joseph Harmanus in Leeuwarden aan huis geweest en kende daarom diens woonplaats. Hij beschreef de man die men de knecht noemde als klein, zwart van gezicht, met zwart opgemaakt haar, op het hoofd een driekante hoed en verder gekleed in een grauwe rok. Hij kende beide mannen volledig van gezicht.
Zij gingen samen naar huis. Daar was de tweede Jood, die zich als 'mijnheer de collecteur' voordeed. Deze heette Joseph Harmanus en woonde in de Slotmakersstraat te Leeuwarden. Hij bood vier lotbriefjes te koop aan en zei dat er groot geluk van te verwachten was. Het ging volgens hem om een buitengewone loterij waarvan alles al betaald was. Wat nu nog betaald moest worden was slechts wat reisgeld.
Met deze en nog meer mooi klinkende redenen - die Jouke niet allemaal kon opnoemen - haalde de man Joukes vader over om de vier briefjes aan te nemen: twee van de Utrechtse en twee van de Generaliteitsloterij. Daarvoor werd hem acht carolusgulden en tien stuivers contant betaald. Bij zijn vertrek zei hij nog dat er mogelijk meer briefjes voor Joukes vader waren. Als die hem toekwamen, zou hij ze dan bezorgen. Op 16 juni 1789 kwamen de twee mannen opnieuw. Joseph Harmanus ging rechtstreeks het huis in. De andere, die zich als de knecht voordeed, zocht Jouke en zijn broer op terwijl zij op het land werkten. Hij zei dat er nu veel groter geluk dan eerst was gevallen. De daaropvolgende vergelijking is niet betrouwbaar genoeg leesbaar om volledig te vertalen.
Zij gingen samen naar huis en vonden daar Joseph Harmanus, de zogenaamde 'heer collecteur'. Hij voerde nu het woord en bood lotbriefjes te koop aan: negenendertig achtste lotdelen en dertien kwartloten. Hij beweerde dat daarin grote winst zat en dat ze wel achthonderd carolusgulden waard waren, hoewel honderdvijfennegentig carolusgulden aan hem betaald kon worden.
Acht dagen later kwam de knecht voor de derde keer, met achttien lotbriefjes. Hij zei dat hij die moest brengen omdat de genoemde dominee was overleden; daarom waren deze briefjes aan Petrus Jelkes toegewezen. Joukes vader nam ze opnieuw aan en betaalde honderdacht carolusgulden. Hij dacht nog niet dat alles vals was, omdat de man de allersterkste intentien deed; dit woord is onzeker en de betekenis wordt niet verder ingevuld. Zij hadden Joukes vader uiteindelijk overgehaald. Daarna vertrok de man snel en geagiteerd. Jouke had hem sindsdien niet meer gezien, maar kende hem nog heel goed van gezicht. Hij was klein, zwart van gezicht, had zwart opgemaakt haar, droeg op het hoofd een driekante hoed en was verder gekleed in een grauwe rok. Ook de zogenaamde 'heer collecteur', Joseph Harmanus, was Jouke volledig bekend.
Zij maakte meteen de achterdeur van binnen zo dicht dat die niet van buiten geopend kon worden. Ook de voordeur sloot zij. Enige tijd later braken Jouke Boukes en Cornelis Boukes, twee ongehuwde mannen uit Bergum, het oostelijkste houten venster van de kamer open. Zij zat daar met haar gezelschap. De mannen vroegen of zij hen binnen wilde laten. Zij antwoordde: 'Niet graag.' Ze gingen meteen naar de voordeur, maakten die met geweld open, braken haar stuk en kwamen naar binnen. Daarna braken ze de kamerdeur met geweld open.
Haar moeder sloot de achterdeur van binnen zo dat die alleen met geweld van buiten geopend kon worden. Ook de voordeur sloot zij. Enige tijd later braken Jouke Boukes en Cornelis Boukes, ongehuwde mannen uit Bergum, het oostelijkste houten venster van de kamer open. Daar zat het gezelschap. Ze vroegen haar moeder of zij hen binnen wilde laten. Die antwoordde: 'Niet graag.' Daarop gingen ze meteen naar de voordeur. De binnendeur werd met geweld geopend en stukgeslagen. Ze kwamen het huis binnen.
Kort daarna gingen Cornelis en Jouke Boukes ook weg. Van het genoemde gezelschap bleven alleen Jouke Doejes en Alle Ages, die intussen was binnengekomen, nog enige tijd bij haar en de anderen.
Enige tijd later braken Jouke Boukes en Cornelis Boukes, ongehuwde mannen uit Bergum, het oostelijkste houten venster van de kamer open. De getuige zat daar met het gezelschap. De mannen vroegen Aaltje of zij hen binnen wilde laten. Zij antwoordde: 'Niet graag.' Ze gingen meteen naar de voordeur. De bovenvoordeur werd met geweld geopend en stukgebroken. Ze kwamen het huis binnen. Daarna braken ze de kamerdeur open. Die werd anders van buiten geopend met een touw aan de klink; Aaltje had dat naar binnen getrokken.
Enige tijd later braken Jouke Boukes en Cornelis Boukes, ongehuwde mannen uit Bergum, het oostelijkste houten venster van de kamer open. De getuige zat daar met het gezelschap. Ze vroegen Aaltje of ze hen binnen wilde laten. Zij antwoordde: 'Niet graag.' Ze gingen meteen naar de voordeur. De bovenvoordeur werd met geweld geopend en stukgebroken. Ze kwamen naar binnen en braken vervolgens de kamerdeur open. Die werd anders van buiten geopend met een touw aan de klink; Aaltje had het touw naar binnen getrokken.
Vervolgens sloot Aaltje de achterdeur van binnen zo dat die alleen met geweld van buiten kon worden geopend. Ook de voordeur sloot zij. Enige tijd later braken Jouke Boukes en Cornelis Boukes, ongehuwde mannen uit Bergum, het oostelijkste houten venster van de kamer open. De getuige zat daar met het gezelschap. Ze vroegen Aaltje of zij hen binnen wilde laten. Ze antwoordde: 'Niet graag.' Ze gingen meteen naar de voordeur. De bovenvoordeur werd met geweld geopend en stukgebroken. De mannen gingen het huis binnen.
Hij hoorde toen nog geweld in de kamer tussen Gabriel Oebles, Jouke Doejes en Cornelis en Jouke Boukes. Kort daarna kwam Gabriel Oebles bij hem in het achterhuis. Gabriel zei dat Jouke Boukes hem hard had geslagen. Het bloed liep langs Gabriels hoofd; dat zag de getuige zelf ook. Daarna ging hij de kamer weer in om zijn handschoenen te halen, die daar nog lagen. Hij ging naar buiten, naar hun meisjes die daar stonden. Nadat hij met zijn meisje nog weer het huis was binnengekomen, gingen zij samen weg.
Aaltje sloot daarna de achterdeur van binnen zo dat die alleen met geweld van buiten kon worden geopend. Ook de voordeur sloot zij. Enige tijd later braken Jouke Boukes en Cornelis Boukes, ongehuwde mannen uit Bergum, het oostelijkste houten venster van de kamer open. De getuige zat daar met het gezelschap. Ze vroegen Aaltje of zij hen binnen wilde laten. Zij antwoordde: 'Niet graag.' Ze gingen meteen naar de voordeur. De bovenvoordeur werd met geweld geopend en stukgebroken. Ze kwamen het huis binnen.
Daarna braken ze de kamerdeur open. Die werd anders van buiten geopend met een touw aan de klink; Aaltje had dat naar binnen getrokken. Het middelste deel van de deur werd eruitgeslagen. Cornelis Boukes kwam als eerste in de kamer. Aaltje sloeg hem met de tang krachtig tussen hals en nek. Toen haalde zij de tang voor de tweede keer naar zich toe om hem nog een slag te geven, maar het gezelschap hield haar tegen. Daarna kwam ook Jouke Boukes de kamer binnen.
Die gaf de getuige meteen twee slagen tegen de zijkant van het hoofd, één slag op het hoofd en één voor de mond. Het bloed spatte uit. Hij vluchtte meteen naar het achterhuis, waar ook Liebbe Geerts stond. Hij hoorde toen nog geweld in de kamer tussen Jouke Doejes en Cornelis en Jouke Boukes. Met Liebbe Geerts ging hij naar buiten, naar hun meisjes. Nadat ze met de meisjes nog even binnen waren geweest, gingen ze samen weg. Door zijn ontsteltenis had hij niet gezien of er bloed in de kamer of aan het schoorsteenkleed was.
Ook de voordeur sloot zij. Enige tijd later braken Jouke Boukes en Cornelis Boukes, ongehuwde mannen uit Bergum, het oostelijkste houten venster van de kamer open. De getuige zat daar met het gezelschap. Ze vroegen Aaltje of ze hen binnen wilde laten. Zij antwoordde: 'Niet graag.' Ze gingen meteen naar de voordeur. De bovenvoordeur werd met geweld stukgebroken. Ze kwamen het huis binnen en braken vervolgens de kamerdeur open. Die werd anders van buiten geopend met een touw aan de klink; Aaltje had dat naar binnen getrokken.
Het middelste deel van de deur werd eruitgeslagen. Cornelis Boukes kwam als eerste in de kamer. Aaltje sloeg hem met de tang krachtig tussen hals en nek. Ze haalde de tang voor een tweede slag naar zich toe, maar het gezelschap hield haar tegen. Daarna kwam ook Jouke Boukes de kamer binnen. Hij snoerde de doek zo strak om de hals van de getuige dat die dacht te stikken. Cornelis Boukes sloeg hem intussen zonder ophouden krachtig op het hoofd. Bij iedere slag spatte er bloed uit.
Cornelis zei dat hij de duivel was, en dat hij zo veel zin in slaan had dat hem 'de bonken trilden'. Vervolgens gingen Cornelis en Jouke Boukes het huis uit. De getuige bleef nog enige tijd zitten om wat tot bedaren te komen.
Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje, wonend op de Nieuwe Stad te Bergum, verklaarde dat op zondagavond de 26e van deze maand enkele mensen bij haar thuis waren om koffie te drinken: Liebbe Geerts, boerenknecht bij Antje Jochums in Garijp; Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Roels in Garijp; en Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Jennes te Bergum. Verder waren Eelkje Sakes, dochter van Sake Rienks, timmerman te Bergum, en Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, aanwezig.
Die was alleen met een aan de klink geknoopt touw gesloten, dat door de deur naar binnen was getrokken. Het middelste deel van de deur werd eruitgeslagen. Cornelis Boukes klom als eerste de kamer in. De getuige greep de tang en sloeg Cornelis daarmee krachtig tussen hals en nek. Zij pakte de tang opnieuw om hem nog een slag te geven, maar haar gezelschap hield haar tegen. Jouke sprong toe om zijn broer Cornelis te helpen. De broers sloegen Jouke Doejes volgens haar op een ontmenschte wijze.
Uilkjen Jans, dochter van Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum, woonde bij Popke Sakes, timmerman te Deinum, maar verbleef nu bij haar moeder. Zij was. Zij verklaarde dat op zondagavond de 26e Liebbe Geerts, boerenknecht bij Antje Jochums in Garijp, Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Atze Oebles in Garijp, en Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, bij haar moeder koffie dronken.
De mannen sloegen Jouke Doejes volgens haar op een ontmenschte wijze. Daarna mishandelden ze ook Gabriel Oebles en Liebbe Geerts. Er lag bloed door de kamer. De kamer en het schoorsteenkleed waren als met bloed besmeurd. Haar moeder probeerde hen zo veel mogelijk te kalmeren. Toen ze tegen Cornelis zei dat ze geen vechten in huis wilde, antwoordde hij dat hij de duivel was en die dag was geworden. Hij had zo veel zin in slaan dat hem 'de botten barstten'. Bij die woorden en dat gedrag liep haar moeder benauwd het huis uit.
Kort daarna gingen Cornelis en Jouke Boukes ook weg. Van het genoemde gezelschap bleven alleen Jouke Doejes en Alle Ages, die intussen was binnengekomen, nog enige tijd bij haar en de anderen.
Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, timmerman te Bergum, verklaarde dat zij op zondagavond de 26e koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum. Bij haar waren Liebbe Geerts, boerenknecht bij Antje Jochums in Garijp, Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Atze Oebles in Garijp, Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, en Trijntje Wipkes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum. Ook Aaltjes dochter Uilkjen Jans was er. Zij woonde bij Popke Sakes, timmerman te Deinum.
Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, verklaarde dat zij op zondagavond de 26e koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum. Verder waren er Liebbe Geerts, boerenknecht bij Antje Jochums in Garijp, Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Atze Oebles in Garijp, Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, en Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, huisman te Bergum. Ook Aaltjes dochter Uilkjen Jans, wonend bij Popke Sakes, huisman te Deinum, was er.
Liebbe Geerts, dienstknecht bij Antje Jochums in Garijp, in zijn drieëntwintigste levensjaar, verklaarde dat hij op zondagavond de 26e, samen met Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Atze Oebles in Garijp, Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, en Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, huisman te Bergum, koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum.
Hij hoorde toen nog geweld in de kamer tussen Gabriel Oebles, Jouke Doejes en Cornelis en Jouke Boukes. Kort daarna kwam Gabriel Oebles bij hem in het achterhuis. Gabriel zei dat Jouke Boukes hem hard had geslagen. Het bloed liep langs Gabriels hoofd; dat zag de getuige zelf ook. Daarna ging hij de kamer weer in om zijn handschoenen te halen, die daar nog lagen. Hij ging naar buiten, naar hun meisjes die daar stonden. Nadat hij met zijn meisje nog weer het huis was binnengekomen, gingen zij samen weg.
Gabriel Oebles, dienstknecht bij de weduwe van Atze Oebles in Garijp, in zijn tweeëntwintigste levensjaar, verklaarde dat hij op zondagavond de 26e koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum. Bij hem waren Liebbe Geerts, dienstknecht bij Antje Jochums in Garijp, Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, en Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, timmerman te Bergum.
Die gaf de getuige meteen twee slagen tegen de zijkant van het hoofd, één slag op het hoofd en één voor de mond. Het bloed spatte uit. Hij vluchtte meteen naar het achterhuis, waar ook Liebbe Geerts stond. Hij hoorde toen nog geweld in de kamer tussen Jouke Doejes en Cornelis en Jouke Boukes. Met Liebbe Geerts ging hij naar buiten, naar hun meisjes. Nadat ze met de meisjes nog even binnen waren geweest, gingen ze samen weg. Door zijn ontsteltenis had hij niet gezien of er bloed in de kamer of aan het schoorsteenkleed was.
Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, in zijn drieëntwintigste levensjaar, verklaarde dat hij op zondagavond de 26e met Gabriel Oebles, dienstknecht bij de weduwe van Atze Oebles te Garijp, en Liebbe Geerts, dienstknecht bij Antje Jochums in Garijp, Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, en Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, huisman te Bergum, koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum. Ook haar dochter Uilkjen Jans was er.
Jan Pijtters, vrijgezel, wonend in Bergum en in zijn 27e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op de 26e van deze maand, bij gelegenheid dat in Tietjerk om een zweep gereden werd, daar in gezelschap van Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen was geweest. Na middernacht gingen zij vanuit het Zomerhuis naar de gewone kamer van herbergier Pijtter Douwes. Daar was verder geen buitenstaander aanwezig, alleen herbergier Pijtter Douwes, zijn vrouw en zijn meid en drie knechten. Hedzer Binnerts vroeg een mengel bruin bier. Toen hij ervan dronk, zei hij dat het wit bier was. Jouke Fockes, die die nacht als oppasser bij Pijtter Douwes in dienst was en het voor hem had getapt, verzekerde echter dat het bruin bier was. Daarover werd gesproken.
Anne Noordenbos, meester-chirurgijn in Oudkerk en in zijn 31e à 32e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op 27 januari jongstleden in de vroege ochtend werd gehaald naar het huis van herbergier Pijtter Douwes in Tietjerk. Toen hij de herberg binnen zou gaan, zag hij twee mensen slapen die hij niet kende. Volgens de informatie die hij kreeg, zouden dit Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen en Jan Pijtters uit Bergum zijn geweest. In de herberg onderzocht en verbond hij Jouke Fockes. Deze had op de linkerwang, langs het kaakbeen tot over de kin, een zware, diepe snijwond van ongeveer twee vingers lang, aangebracht met een scherp instrument. De patiënt zei dat Hedzer Binnerts hem die snijwond zonder de geringste ruzie had toegebracht. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende.
Jouke Fockes
Jouke Fockes, wonend in Bergum en in zijn 27e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op de dinsdag na Kerstmis 1762 in dienst was gekomen van herbergier Pijtter Douwes in Tietjerk. Sinds die tijd is hij onafgebroken in dat huis gebleven. In de nacht van 26 op 27 januari 1763, om twee uur na middernacht, zat hij in de gewone kamer van Pijtter Douwes, samen met Pijtter, diens vrouw, medeoppasser Klaas Beernts en de meid. Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen en Jan Pijtters uit Bergum kwamen daar bij hen. Hedzer vroeg eerst een mengel wit bier, dat hem niet smaakte. Daarna vroeg hij een mengel bruin bier. Medeoppasser Klaas Beernts tapte het en gaf het aan hem. Toen Hedzer ervan proefde, zei hij dat het opnieuw wit bier was. Jan Pijtters en de andere aanwezigen hielden het voor bruin bier. Hedzer bleef het tegendeel volhouden en zei dat zij logen dat het bruin bier was. Hij wilde wel om een fles wijn wedden dat het wit bier was. Jouke antwoordde:
Meer wist Jouke er niet van. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en tekende met zijn merk. Tietjerk, 3 februari 1763. Bij het eigen merk staat: Jouke Fockes.
Pijtter Douwes, herbergier in Tietjerk en in zijn 35e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op 20 december 1762 Jouke Fockes uit Bergum in dienst nam en hem nog steeds in huis in dienst heeft. Op 26 januari jongstleden liet hij om een zweep rijden en was er veel volk bij zijn huis geweest. Laat in de nacht zat hij in zijn gewone kamer bij het vuur, samen met zijn vrouw, de oppassers Jouke Fockes en Klaas Beernts en de meid. Na twee uur 's nachts kwamen Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen en Jan Pijtters uit Bergum bij hen aan de haard. Terwijl die twee bier dronken, viel Pijtter op zijn stoel in slaap.
Hij werd ten slotte wakker door rumoer in de kamer en zag daar zijn oppasser Jouke Fockes afgrijselijk bloeden. Jouke had een grote snijwond in de linkerwang tot over de kin, die naar zijn schatting veel meer dan één vinger lang was. Jouke was uiterst ontsteld en zei:
Lutsje Dirks Donja, vrouw van herbergier Pijtter Douwes in Tietjerk en in haar 38e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat op 12 december jongstleden Jouke Fockes uit Bergum bij haar en haar man in dienst was gekomen en daar nog steeds in dienst was. Op 26 januari 1763 had haar man bij gelegenheid een zweep laten verrijden. Er was zeer veel volk bij hun huis geweest. Laat in de nacht hadden zij in haar gewone kamer bij het vuur gezeten: zijzelf, haar man, de meid en de twee oppassers Jouke Fockes en Klaas Beernts, en later ook medeoppasser Minne Overneij. Diezelfde nacht, na twee uur, kwamen Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen en Jan Pijtters uit Bergum vanuit het Zomerhuis bij hen aan de haard. Het door Hedzer gevraagde witbier smaakte hem niet. Hij vroeg een mengel bruin bier, dat Klaas Beernts hem eveneens gaf.
Toen Hedzer ervan proefde, zei hij dat het opnieuw witbier was. Men verzekerde hem dat het bruin bier was. Iedereen, ook Lutsje, beoordeelde het als zodanig. Toch hield Hedzer vol dat het geen bruin maar wit bier was. Hij zei dat zij logen en wilde om een fles wijn wedden dat het witbier was. Oppasser Jouke Fockes antwoordde dat hij die weddenschap om een fles wijn aanging. Hedzer bleef ertegenin gaan, totdat Jouke ten slotte zei dat het de moeite niet waard was hierover onenigheid te hebben en dat hij geen aanspraak maakte op de fles wijn. Daarna deden Hedzer Binnerts en Jan Pijtters de schaatsen af die zij aan hun voeten hadden gehad. Toen zij beiden opstonden, zag Lutsje dat Hedzer boos werd. Zij riep Jouke toe de voordeur te openen. Toen Jouke haar in de kamer voorbijging, zag zij dat Hedzer hem daar met zijn linkerhand bij de borst greep. Zij hoorde Hedzer ondertussen zeggen:
Daarna kwam Lutsje in de stoep. Daar zag zij Jouke Fockes met zijn hand tegen zijn wang. Hij zei:
Klaas Beernts, wonend in Veenwouden en naar zijn beste weten in zijn 30e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat herbergier Pijtter Douwes uit Tietjerk hem op 26 januari 1763 vroeg die dag te helpen. Na middernacht zat Klaas met Pijtter Douwes, diens vrouw, medeoppasser Jouke Fockes en de meid in de gewone kamer van de herbergier bij het vuur. Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen en Jan Pijtters uit Bergum kwamen bij hen aan de haard. Zij vroegen een mengel bier en Klaas gaf hun een mengel wit bier. Zij proefden het, maar het smaakte Hedzer niet. Hedzer vroeg een mengel bruin bier. Klaas tapte dat en gaf het hem. Toen Hedzer het proefde, zei hij dat het opnieuw wit bier was. Omdat Hedzer over het bier praatte, vroeg Jouke toen aan Klaas waar hij het bier had getapt. Jouke zei stellig:
Jan antwoordde ja. De vrouw van Pijtter Douwes riep dat de voordeur geopend moest worden. Jouke Fockes stond op om dat te doen en liep bij de kamerdeur Hedzer Binnerts voorbij. Even later kwam Jouke weer binnen. Hij bloedde vreselijk en had een grote snijwond in zijn gezicht. Hij zei:
Hedzer Binnerts was alleen met Jouke Fockes buiten de kamer geweest. Toen hij weer binnenkwam, zei hij dat hij de snijwond niet had toegebracht. Hij viel Jouke opnieuw aan. Jouke hield hem met een stoel van zich af. Toen de stoel aan de kant viel, grepen zij elkaar vast en gaf Jouke Hedzer verschillende slagen. Klaas scheidde de partijen. Niemand anders had Hedzer met hand of vinger geslagen. Klaas wist zeker dat Jouke Fockes noch iemand anders op dat moment Hedzer de geringste reden tot ongenoegen had gegeven. Meer wist hij er niet van. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende.
Minne Overneij, wonend in Leeuwarden en ongeveer 33 jaar oud, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij sinds enkele weken bij herbergier Pijtter Douwes in Tietjerk in dienst was geweest. In de nacht tussen 26 en 27 januari 1763, om ongeveer drie uur of daaromtrent, kwam hij vanuit het Zomerhuis in de gewone kamer van Pijtter Douwes. Daar trof hij Hedzer Binnerts en Jan Pijtters aan, naast Pijtter Douwes, diens vrouw, de meid en twee oppassers. Hedzer maakte toen ruzie over een fles wijn die, volgens Jouke Fockes, Hedzer aan hem verloren had. Minne hoorde Jouke erbij zeggen dat hij er geen aanspraak op maakte als Hedzer die niet wilde betalen. Pijtter Douwes zat ondertussen te slapen.
Aaltie Fockes, inwonende meid bij herbergier Pijtter Douwes in Tietjerk en in haar 20e levensjaar, is opgeroepen en ondervraagd. Zij getuigde dat in de nacht tussen 26 en 27 januari jongstleden, lang na middernacht, zijzelf, Pijtter Douwes, diens vrouw, haar broer Jouke Fockes en oppasser Klaas Beernts in de gewone kamer van Pijtter Douwes zaten. Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen en Jan Pijtters uit Bergum kwamen bij hen. Zij hadden een mengel wit bier gedronken. Dat smaakte Hedzer niet, en hij vroeg een mengel bruin bier. Het werd hun gegeven. Toen hij het proefde, zei hij dat het opnieuw wit bier was. Hoewel iedereen het voor bruin bier hield, bleef Hedzer volhouden dat het wit bier was. Hij zei:
Albert werd in 1737 in Garijp gedoopt als zoon van Hattum Eeuwes en Janke Joukes. Zijn oudere broer Jouke Hattums, gedoopt in 1733, gebruikte later de familienaam Kuipers. Albert zelf overleed in 1807, vóór de achternaamsaanneming van 1811, en wordt in de geraadpleegde stukken als Albert Hattums genoemd.
Hij vluchtte vervolgens door de voordeur naar buiten. Hedzer achtervolgde hem aanvankelijk om de leuningen voor het huis heen. Toen Jouke weer naar binnen liep, kwam Hedzer hem een eindje achterna, terug in de kamer. Uiterst ontzet over de onverdiende mishandeling greep Jouke een stoel. Hedzer viel hem opnieuw aan en stak boosaardig naar hem. Jouke hield hem met de stoel van zich af. Vervolgens, toen de stoel aan de kant was, gaf Jouke Hedzer verschillende slagen.
Hedzer Binnerts was alleen met Jouke Fockes buiten de kamer geweest. Toen hij weer binnenkwam, zei hij dat hij de snijwond niet had toegebracht. Hij viel Jouke opnieuw aan. Jouke hield hem met een stoel van zich af. Toen de stoel aan de kant viel, grepen zij elkaar vast en gaf Jouke Hedzer verschillende slagen. Klaas scheidde de partijen. Niemand anders had Hedzer met hand of vinger geslagen. Klaas wist zeker dat Jouke Fockes noch iemand anders op dat moment Hedzer de geringste reden tot ongenoegen had gegeven. Meer wist hij er niet van. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende.
Hedzer kwam ook binnen, ontkende dat en viel Jouke aan. Jouke pakte een stoel en hield Hedzer daarmee van zich af. Toen de stoel aan de kant raakte, grepen de partijen elkaar vast en gaf Jouke Hedzer verschillende slagen. Medeoppasser Klaas Beernts haalde de partijen uit elkaar. Minne wist er niets van dat Jouke of iemand anders Hedzer de geringste reden tot ongenoegen had gegeven. Hij wist heel goed dat niemand anders dan Jouke alleen Hedzer had geslagen. Ten slotte zei Minne dat hij op de ochtend van de 27e buiten, rondom langs de palen vóór het huis, veel bloed had zien liggen. Jouke was alleen met Hedzer buiten geweest en zei dat Hedzer hem daar achtervolgd had. Meer wist Minne er niet van. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende.
Aaltie wist heel goed dat niemand anders dan Hedzer op dat moment met Jouke buiten de kamer was geweest. Na de snijwond had niemand anders dan Jouke Hedzer aangeraakt. Meer wist zij er niet van. Zij sloot haar verklaring na voorlezing en tekende met een merk. De gewonde persoon is haar broer.
Jouke Ludsers — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Jouke Ludsers en Pier Theunis werden op 19 juni 1803 gehoord over de verdwenen gereedschappen, molenzeilen en spijkers uit een watermolen en het vertrek van twee veenarbeiders. De verklaringen noemen precies wat ieder had gezien of pas van iemand anders hoorde.
Jouke Ludsers
Jouke Ludsers was veenbaas , woonde in Huizum en was naar zijn herinnering in zijn 45ste levensjaar. In de watermolen bij het veen dat hij samen met Theunis Durks en Klaas Alderts in gebruik had, waren goederen opgeslagen. Op dinsdag 14 juni 1803 bracht hij een oude lodde of lop, een werktuig voor het veenwerk, naar de molen. Toen zag hij de vier daar opgeborgen molenzeilen nog in dezelfde volgorde liggen. Ook stond er op de zolder een oude hoedenbol met een papier waarin honderd nieuwe latspijkers zaten.
Op 17 juni 1803 verklaarde veenbaas Klaas Alderts uit Suawoude wat zijn collega Jouke Ludsers hem had verteld over verdwenen goederen uit een watermolen. Hij noemde twee vertrokken veenarbeiders als mogelijke verdachten, zonder dat hij een diefstal had gezien.
Ook de afzonderlijke verklaringen van Jouke Ludsers en Pier Theunis staan in het verhaal Molen, schip en vertrokken arbeiders (1803) .
Klaas Alderts was veenbaas in Suawoude en in zijn dertigste levensjaar. Op 17 juni 1803 vertelde hij dat Jouke Ludsers hem op de avond van donderdag 16 juni had meegedeeld wat hij die ochtend in een watermolen had ontdekt. Jouke werkte met Theunis Durks in het veen en was naar de molen gekomen om een daar opgeborgen lodde, een soort graafwerktuig, te halen. Het gereedschap lag achter een binnendeur, maar was verdwenen.
Getuigenverklaringen van Jouke Mennes en zijn zoon Eelse Joukes, afgelegd op 9 november 1778.
In november 1778 verdwenen in Suameer de schoenen van Eelse Joukes. Aan de schoenen zaten zilveren gespen met de letters E:J: als merkteken. Eelse woonde bij zijn vader Jouke Mennes.
Jouke Mennes herinnert zich schoenen achter de tafel
Hier begint Jouke Petrus' verklaring. Hij woonde bij zijn vader Petrus Jelkes, huisman te Garijp, en was naar zijn beste weten ruim twintig jaar oud. Hij verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat begin juni van dit jaar, terwijl hij met zijn vader en broer op het land was, een Jood bij hen kwam. Deze vroeg of Petrus Jelkes er ook was. Nadat hij ja als antwoord had gekregen, zei hij dat dat dat juist was, want hij had een boodschap voor Petrus Jelkes. Zoals hij het zei, zouden zij het ook wel weten. Het was van groot belang en 'mijnheer de collecteur' was thuis.
Jan Hattums Kuipers trad bovendien op als voogd. Sake Roels Zijlstra trad op als toeziend voogd van Jouke Sapes Admiraal.
Jouke Sapes Admiraal was minderjarig en woonde te Bergum. Hij was de zoon van de overleden Sape Jochems Admiraal en Joukje Hattums Kuipers.
Froukje, Janke, Marten en Jan Hattums Kuipers, en de minderjarige Jouke Sapes Admiraal namens zijn moeder Joukje Hattums Kuipers, hadden ieder recht op een vijfde deel van het wettelijk beschermde deel van de nalatenschap van hun moeder en grootmoeder Antje Alderts.
En van genoemde Jan Hattums Kuipers, in hoedanigheid als voogd, en van Sake Roels Zijlstra bovengenoemd, als toeziende voogd van Jouke Sapes Admiraal, zonder beroep, verblijf houdende te Bergum, minderjarige zoon van wijlen Sape Jochems Admiraal en Joukje Hattums Kuipers, indertijd echtelieden aldaar.
Froukje, Janke, Marten en Jan Hattums Kuipers, en de minderjarige Jouke Sapes Admiraal, als vertegenwoordigende zijn moeder Joukje Hattums Kuipers, zijn gerechtigd om zich te gedragen als erfgenamen, ieder voor een vijfde gedeelte van het onbeschikbare gedeelte van de nalatenschap van hun moeder en grootmoeder Antje Alderts bovengenoemd.
Op 26 februari was Jouke Tobias bij Uble thuis gekomen. Jouke zei dat Jelk Jans de dag tevoren de zilveren knopen bij een zilversmid in Drachten had aangeboden. Nadat die zilversmid een beschrijving van de knopen had gekregen, hield hij ze bij zich en weigerde hij ervoor te betalen. Uble had ten slotte bericht gekregen dat Jelk Jans enkele dagen tevoren naar Groningerland was gevlucht. Hij wist verder niets en ondertekende na voorlezing in Bergum op 6 maart 1760.
Ook de andere belanghebbenden waren bij de zaak betrokken. Dat waren Joukje Hattums Kuipers, zonder beroep, samen met haar man Sake Roels Zijlstra, landbouwer te Eestrum .
Jouke Sapes Admiraal was minderjarig en woonde te Bergum. Hij was de zoon van de overleden Sape Jochems Admiraal en Joukje Hattums Kuipers.
Froukje, Janke, Marten en Jan Hattums Kuipers, en de minderjarige Jouke Sapes Admiraal namens zijn moeder Joukje Hattums Kuipers, hadden ieder recht op een vijfde deel van het wettelijk beschermde deel van de nalatenschap van hun moeder en grootmoeder Antje Alderts.
Verder op verzoek en in tegenwoordigheid van Joukje Hattums Kuipers, zonder bepaald beroep, echtgenote van en bijgestaan door Sake Roels Zijlstra, landbouwer, wonende te Eestrum.
En van genoemde Jan Hattums Kuipers, in hoedanigheid als voogd, en van Sake Roels Zijlstra bovengenoemd, als toeziende voogd van Jouke Sapes Admiraal, zonder beroep, verblijf houdende te Bergum, minderjarige zoon van wijlen Sape Jochems Admiraal en Joukje Hattums Kuipers, indertijd echtelieden aldaar.
Froukje, Janke, Marten en Jan Hattums Kuipers, en de minderjarige Jouke Sapes Admiraal, als vertegenwoordigende zijn moeder Joukje Hattums Kuipers, zijn gerechtigd om zich te gedragen als erfgenamen, ieder voor een vijfde gedeelte van het onbeschikbare gedeelte van de nalatenschap van hun moeder en grootmoeder Antje Alderts bovengenoemd.
Joukje Martens — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Beide percelen zijn door wijlen Antje Alderts aangeërfd, voor de ene helft van haar vader, Aldert Pieters, en voor de andere helft van haar moeder, Joukje Martens.
Deze vier laatste percelen zijn door Antje Alderts aangeërfd van haar moeder Joukje Martens. Aan haar waren deze percelen toegedeeld bij het genoemde contract van scheiding.
Nummers 11 en 12 zijn door Antje Alderts voor de ene helft aangeërfd van haar moeder Joukje Martens, en voor de andere helft aangekocht volgens proces-verbaal van finale verkoop, gepasseerd voor notaris Wilhelmy te Bergum op 2 maart 1824, naar behoren geregistreerd en overgeschreven te Leeuwarden op 26 maart, deel 31, nummer 33.
In 1795 zijn kastelein Aldert Pyttters en zijn vrouw Joukje Martens eigenaren van herberg Het Zwartkruis aan de onverharde Zomerweg, vlakbij het tegenwoordige Noordbergum. De Zomerweg liep door een armoedig heidegebied, de Bergumerheide.
In 1808 overlijdt Aldert Pieters. Zijn weduwe, Joukje Martens, zet eerst de herberg voort. In 1811 nemen schoonzoon Hattum en dochter Antje de herberg over. Weduwe Joukje Martens heeft inmiddels vlakbij herberg De Boschhuijsen aan de Zomerweg gekocht.
Zij zei zich met niemand anders te hebben opgehouden en niet in staat te zijn de haar opgelegde boete te betalen. Verder wist zij niets. Zij sloot haar verklaring na voorlezing. Oenkerk, 11 januari 1770. De handtekening schrijft Joukjen Folkierts. Ambtelijk slot voor ons, de nedergerechtsrechter en de klerk , dezelfde datum; Gerrit Raitsma en G. Wilhelmi.
Waarschijnlijk verband met het echtpaar rond Het Zwartkruis: Joukjen Martens en Aldert Pytterrs bij Boshuizen, 1808. Joukjen Martens wordt genoemd als vrouw van Aldert Pytterrs, herbergier bij Boshuizen onder Bergum. Namen, partner en het herbergiersberoep ondersteunen een verband met Joukjen Martens en Allert Pytters rond Het Zwartkruis. De voorlopige leeftijdslezing van haar 51ste levensjaar in 1808 past niet goed bij eerdere leeftijden; de identificatie blijft daarom voorzichtig. Boshuizen is in deze verklaring de genoemde herberg.
Zeer waarschijnlijk dezelfde getuige: Joukjen Martens bij Boshuizen, mei en oktober 1808. Beide verklaringen uit 1808 noemen Joukjen Martens als vrouw van Aldert Pytters/Pytterrs, herbergier bij Boshuizen onder Bergum, met dezelfde voorlopige leeftijdslezing. Daarom worden de inbraakzaak en de textielzaak verbonden. Het verband met het oudere Zwartkruis-echtpaar blijft voorzien van de eerder genoemde leeftijdsafwijking.
Joukjen Martens, Willemke Hendriks, Ritske Geerts en Beerentje Geerts geven hun lezingen van de verdwenen goederen.
Joukjen Martens
Joukjen Martens, vrouw van herbergier Aldert Pytters bij de Boshuizen onder Bergum , is in haar 51ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart zij dat op 22 oktober omstreeks zeven uur 's avonds een vrouw bij haar huis kwam. Na wat te hebben gegeten vroeg deze een achtste mengel jenever en daarna nog zoveel.
Hij vertrok daarmee naar Oostermeer. Joukjen verklaart verder dat de vrouw die die nacht bij haar in huis was nu in Bergum wordt vastgehouden. De goederen worden bij de baljuw en het gerecht van het vijfde district bewaard. Zij weet verder niets. Na voorlezing tekent zij op 23 oktober 1808 in Bergum: Joukjen Martens.
Joukjen Martens bij Boshuizen, mei en oktober 1808
Beide verklaringen uit 1808 noemen Joukjen Martens als vrouw van Aldert Pytters/Pytterrs, herbergier bij Boshuizen onder Bergum, met dezelfde voorlopige leeftijdslezing. Daarom worden de inbraakzaak en de textielzaak verbonden. Het verband met het oudere Zwartkruis-echtpaar blijft voorzien van de eerder genoemde leeftijdsafwijking.
Joukjen Martens, vrouw van Aldert Pytterrs, herbergier bij de Boshuizen onder Bergum, is in haar 51ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart zij dat zij op woensdag 11 mei omstreeks vier uur 's morgens opstond. Toen zij buiten op de weg voor haar huis kwam, zag zij drie personen of grasmaaiers voorbijkomen.
Zij weet verder niets. Na voorlezing ondertekent zij op 20 mei 1808 in Bergum: Joukjen Martens.
Joukjen Martens en Aldert Pytterrs bij Boshuizen, 1808
Joukjen Martens wordt genoemd als vrouw van Aldert Pytterrs, herbergier bij Boshuizen onder Bergum. Namen, partner en het herbergiersberoep ondersteunen een verband met Joukjen Martens en Allert Pytters rond Het Zwartkruis. De voorlopige leeftijdslezing van haar 51ste levensjaar in 1808 past niet goed bij eerdere leeftijden; de identificatie blijft daarom voorzichtig. Boshuizen is in deze verklaring de genoemde herberg.
Joukjen Martens bij Boshuizen, mei en oktober 1808
Beide verklaringen uit 1808 noemen Joukjen Martens als vrouw van Aldert Pytters/Pytterrs, herbergier bij Boshuizen onder Bergum, met dezelfde voorlopige leeftijdslezing. Daarom worden de inbraakzaak en de textielzaak verbonden. Het verband met het oudere Zwartkruis-echtpaar blijft voorzien van de eerder genoemde leeftijdsafwijking.
Joukjen Rinses, weduwe van Hindrik Sijtses, woonde eveneens aan de Dam in Bergum. Uilkjen betaalde haar op de ochtend van 18 juni acht carolusgulden, zes stuivers en enkele penningen voor eerder gekochte waren. Zij betaalde acht carolusgulden in muntgeld en de rest in kleingeld.
Over het geld in de winkels vertelde Uilkjen dat haar ouders op krediet waren blijven kopen en de waren thuis hadden verbruikt. Haar moeder had haar een gouden dukaat en zes carolusgulden gegeven om Sijmke Uitses en Sara van der Heijde te betalen. Voor Joukjen Rinses had haar moeder opnieuw muntgeld en kleingeld meegegeven. Uilkjen wist de precieze bedragen niet en kon niet met zekerheid zeggen of zij bij Joukjen een daalder had laten wisselen.
Joukjien Hendriks, in haar zesentwintigste levensjaar, had de voordeur opengelaten toen zij naar het privaat ging. Zij kon de deur van daaruit niet zien. Bij terugkomst miste zij de schoenen van haar man met zilveren gespen, gemerkt K t. Kort tevoren hadden die nog tussen de kast en de wieg gestaan.
Wijtske Wijbes, weduwe van Jouwerd Gerrijts, woont op de heidestreek onder Bergum en is in haar 58ste levensjaar. Zij is opgeroepen en volgens het formulier van de Mennonieten (doopsgezinden) beëdigd, en vervolgens verhoord. De verwijzing naar het Mennonieten (doopsgezinden)formulier is ingevoegd. Zij verklaart naar waarheid:
Binne Loptkes, gewoon gerechtsassistent van het gerecht van Tietjerksteradeel, wonend in Bergum , verschijnt in zijn 34ste levensjaar. Hij wordt beëdigd en verhoord en verklaart dat hij gisteren als assistent volgens opdracht aanwezig was op de markt van Oostermeer . Om ongeveer negen uur 's avonds zat hij met gerechtsassistent Rytter Sijbes en de buitengewone assistenten Gerrijt Jans uit Bergum en Sjoerd Jelles uit Eestrum in de benedenkamer van Sijbren Meents in Oostermeer. Zij hoorden gestommel in de bovenkamer van dezelfde Sijbren Meents. Rytter Sijbes en Gerrijt Jans gingen naar boven en kwamen korte tijd daarna met een man, wiens naam en woonplaats de getuige niet kent, naar beneden. Zij zeiden: 'des OverStuurs Mae Wat bedreven'. Vervolgens kwamen deze vier personen van boven achter hen aan. Daarbij klonk: 'Hij zal aan de duivel met op de kamer.' Daarbij vielen ook de woorden 'Jungens Houd Imme Stil' (jongens, houd. stil) en 'hebben en niet met te Vechten'.
Dieuke Annes, de vrouw van Jurgen Andries, wonend te Suawoude, naar haar beste weten in haar 37e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij afgelopen woensdagavond in de schemering van het melken naar huis liep. Zij hoorde tweemaal schieten en schrok daarvan. Onmiddellijk daarna ontmoette zij twee jagers met geweren en een klein jongetje met een pols. Zij groetten haar in het voorbijgaan, en zij groette hen terug. De ontmoeting vond plaats ten oosten van de vrijheidsboom, terwijl zij naar het westen, naar huis liep.
Andries Engelts, meester-timmerman, wonend onder Hardegarijp , in zijn 46e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij afgelopen woensdag aan het werk was bij het huis van Jurgen Andries. 's Middags tijdens het theedrinken zag hij drie personen langskomen. Twee hadden geweren, de derde een pols; een van hen had zijn haar gebonden. Door de dicht beplante wallen rond het huis kon hij hen niet herkennen. Zij gingen naar het noorden. Hij had hen daarna niet meer gezien.
Toen het begon te schemeren, ging hij even naar het huis van schoolmeester Jacob van Houten, waar hij ook nog iets te doen had. Terwijl hij daar zat, hoorde hij tweemaal schieten. Omdat de schoolmeester niet thuis was, ging hij direct terug naar het huis van Jurgen Andries. Terwijl hij zijn gereedschap, dat nog buiten lag, opborg, hoorde hij weer tweemaal schieten, dichtbij dat huis. Uit nieuwsgierigheid liep hij om het huis heen om te zien wat er gebeurde. Hij zag niemand, maar wel dat de vrijheidsmuts bij de boom op de grond lag. Overdag, toen hij op het huis van Jurgen het dak aan het dekken was, had de muts nog op de boom gezeten.
's Avonds tegen de schemering stond hij bij de toonbank in het huis van Jurgen Andries om goederen te kopen. Hij hoorde tweemaal schieten, waarop snel nog twee schoten volgden. Het schieten was dichtbij, maar hij was daardoor niet onmiddellijk naar buiten gegaan. Nadat hij de gekochte goederen had ontvangen, ging hij ermee naar huis. Toen zag hij dat de muts van de vrijheidsboom bij de boom op de grond lag. Hij had de muts niet in handen gehad en wist niet hoe zij van de boom was geraakt. Hij wist verder niets. Na voorlezing beëindigde en ondertekende hij zijn verklaring te Bergum op 23 oktober 1795. Handtekening: Jan Dirks.
Janke Andrijs, vrouw van kastelein Abele Wijbrens Keuning te Suameer en in haar 53ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat in de nacht van de 13de op de 14de een koopman bij hen had gelogeerd. Volgens zijn eigen zeggen heette hij Jurjen Koning.
Trijntje Abels Keuning, dochter van kastelein Abele Wijbrens Keuning te Suameer, bij hem inwonend en in haar 31ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat de koopman die zich Jurjen Koning noemde, in de nacht van de 13de op de 14de bij hen had gelogeerd.
Gerrit Wijbrens, tijdelijk schoolmeester te Suameer en nu inwonend bij kastelein Abele Wijbrens Keuning, 26 jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij op de 14de tussen acht en negen uur 's morgens bij de haard zat en een gesprek hoorde tussen de koopman die zich Jurjen Koning noemde en Janke Andrijs, de vrouw van de kastelein, bij wie de koopman die nacht had gelogeerd.
Jurjen Rosbrock over hout en beenderen in de grond
Jurjen Rosbrock, ruim twintig jaar, werkte met anderen in het veen bij Eernewoude. Hij kwam uit het keurvorstelijke Lunenberg in het Hannoverse. Bij het graven zag hij plankjes schuin tegen elkaar in de grond staan. Bij nader onderzoek vond hij een mensenhoofd en menselijke beenderen.
Jurjen Wijbrens — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Martjen wist volgens haar zeggen ook niets van de gouden knoop en zwarte koralen die Jurjen Wijbrens kwijt zou zijn. Zij zei verder dat haar man Harmen Rutgers omstreeks Lichtmis 1761, was overleden. Ongeveer acht weken daarna had zij een kind gekregen. Later was zij zwanger geworden van Sybren Gjolts, die nu in Suameer woonde, en had zij een dochter gekregen. Die was nu in haar vierde levensjaar. Sybren had beloofd haar te trouwen, maar was daar later op teruggekomen en had geweigerd met haar te trouwen.
Antje Sijtses, ruim veertig jaar oud, was getrouwd met boer Jurjen Wijbrens in Suameer . In januari 1769 werd zij gehoord over goederen die zij in de voorafgaande zomer was kwijtgeraakt.
Antje Sijtses, echtgenote van boer Jurjen Wijbrens in Suameer , naar beste weten ruim veertig jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat zij al enige tijd Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers uit Suameer, bij haar thuis had laten werken. Voor zover Antje wist, had Martjen zich daar goed gedragen. Andere mensen hadden haar wel eens gezegd dat Martjen weinig te vertrouwen was en dat zij op haar moesten letten.
Jurjen Wijbrens
Jurjen Wijbrens, boer in Suameer en in zijn 36ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat zijn vrouw hem had verteld dat zij afgelopen zomer een gouden knoop van een armmof en een streng zwarte koralen was kwijtgeraakt. Dat zou zijn gebeurd in de tijd waarin Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers in Suameer, bij hen werkte. Voor zover Jurjen wist, had Martjen zich bij hem thuis heel goed gedragen. Hij kon niets ten nadele van haar zeggen, behalve dat hij wist dat zij een kind buiten het huwelijk had gekregen nadat haar man al enige tijd overleden was. Hij kon ook niets ten nadele van haar dochter Maaike Harmens zeggen. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende eigenhandig. Bergum , 5 januari 1769; Jurjen Wijbrens.
Martjen wist volgens haar zeggen ook niets van de gouden knoop en zwarte koralen die Jurjen Wijbrens kwijt zou zijn. Zij zei verder dat haar man Harmen Rutgers omstreeks Lichtmis 1761, was overleden. Ongeveer acht weken daarna had zij een kind gekregen. Later was zij zwanger geworden van Sybren Gjolts, die nu in Suameer woonde, en had zij een dochter gekregen. Die was nu in haar vierde levensjaar. Sybren had beloofd haar te trouwen, maar was daar later op teruggekomen en had geweigerd met haar te trouwen.
Karel Brendel, opzichter bij de molen in Oostermeer en in zijn 39ste levensjaar, zag de twee vrouwen langs zijn huis gaan. Gertje vertelde hem: "ik ben Gespen Quit geworden". Zij wilde eerst proberen de gespen terug te vinden. Karel liep met hen mee tot aan de stoep van de weduwe van Roel Sjoerds.
Lutske Jans en Wijger Joukes vertelden over Attje Fookes, geld en sieraden. Attje ontkende de diefstallen en de gesprekken. Geiske Jans, ook Keij Toffeltje genoemd, verklaarde over goederen die zij voor Attje had verpand en verkocht.
Enige weken later zag ik een vrouw naar Attje gaan. Zij liep rond met bokkingen en hield zich nu te Bergum op; in de wandeling werd zij Keij Toffeltje genoemd. Ik kende haar verder niet. Ik hoorde Keij tegen Attje zeggen dat zij vier gulden voor de reis wilde hebben en daarmee naar Franeker wilde reizen. In Leeuwarden kwamen zoveel Bergumers dat het daar kon uitkomen. Attje antwoordde dat zij het haar geen duit te veel vond.
Zij zei ook niets te weten van de diefstal op 31 oktober van het afgelopen jaar bij Gosse Bruins en zijn vrouw. Die avond was zij niet de steeg bij Klaas Meinerts ingegaan en ook niet op het land van Minne Wierds geweest. Wel kon het zijn - zij wist het niet zeker - dat zij de volgende ochtend met een emmer op dat land water had gehaald. Zij wist zeker dat zij bij het terugkomen niets in haar schorteldoek had gehad. Zij ontkende dat zij op 1 november 1755 geld en goederen bij de haard had gesorteerd en zei niets te weten van zwarte kralen, een zilveren oorijzer, een telepeltie..., gouden ringen en zilveren knopen. Het kon zijn dat zij op de ochtend van 1 november 1755 bij Lutske Jans, huisvrouw van Wijger Joukes, in huis was geweest. Zij hadden daar echter geen woord gesproken over de diefstal van de voorgaande avond bij Gosse Bruins en zijn vrouw. Zij wist niets van het gesprek dat daar toen zou zijn gevoerd. Ook ontkende zij wat zij met Keij Toffeltje afgesproken zou hebben. Dat zij ooit gezegd had Jelle Albarts te willen bestelen, was volgens haar volledig verzonnen. Zij wist verder van geen van deze zaken en was volgens haarzelf in alles onschuldig. Na voorlezing sloot zij haar verklaring. Bergum, 13 april 1756.
"Edelmogende heren, overeenkomstig uw brief van 31 maart hebben wij Attie Fookes, huisvrouw van Tijs Jans te Bergum, in bewaring genomen. Wij voegen de nader opgenomen informatie en de verklaring van de gevangene zelf hierbij. Wij hebben ook getracht Keij Toffeltje te vinden. ... Ons werd bericht dat zij vanmorgen naar Collum was vertrokken, zonder dat..."
"Beste, geliefde, bijzondere. ... Na onderzoek van uw brief en de nadere informatie tegen Attie Fookes, huisvrouw van Tijs Jans te Bergum, die bij u gevangen zit, verzoeken en bevelen wij u haar door uw gerechtsdienaren naar het gesloopte Blokhuis hier te laten brengen. Wanneer de in uw informatie genoemde Keij Toffeltje zich weer in uw rechtsgebied bevindt, moet u haar laten arresteren. Neem haar verhoor/bekentenis op over wat tussen haar en Attie Fookes is gebeurd en stuur die naar ons. Houd haar ondertussen vast totdat wij daarover een beschikking hebben genomen. Wij vertrouwen u toe aan Gods bescherming en blijven uw goede vrienden, de raadsheren van het Hof van Friesland." In opdracht van het Hof, J: Boscha met halen. Leeuwarden, 14 april 1756.
Geiske Jans alias Keij Toffeltje
"Edelmogende heren, overeenkomstig uw bevel van de 14de hebben wij vandaag Geiske Jans, ook Keij Toffeltje genoemd, in bewaring genomen. Wij voegen haar verklaring hierbij over wat tussen haar en Attie Fookes, huisvrouw van Tijs Jans, is gebeurd. Met respect blijven wij uw zeer gehoorzame en onderdanige dienaren, het gerecht van Tietjerksteradeel." Ondertekend H:W: v Altena en J:T:Ypeij. Bergum , 15 april 1756.
Keimpe Dirks, meester-brouwer in Oostermeer, miste op vrijdag 22 november 1771 een groot grof linnen laken aan de westzijde van zijn huis. Hij was in zijn zevenendertigste levensjaar en wist niet wie het laken had gestolen. Ook zijn verklaring werd op 12 december in Bergum afgelegd.
Keimpe Feijtses, landbouwer te Hardegarijp, naar zijn beste herinnering in zijn vierenveertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zondag 27 januari 1793, toen hij 's voormiddags uit de kerk kwam, vroeg zijn dochtertje hem met haar naar de melkkelder te gaan. Daar zag hij dat de houten roeden uit het kozijn ontbraken. Zij vonden die buiten op de grond. Ze waren behoorlijk beschadigd en leken met geweld uit het kozijn te zijn gehaald.
Keimpe Feitses — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Hier begint de verklaring van Keimpe Feitses, huisman te Hardegarijp , in zijn eenenveertigste levensjaar. Hij was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij op de Cingel en op het land bij zijn huis vijf Friese schapen liet weiden. Zoals gewoonlijk had hij die op de eerste van deze maand 's avonds gevoerd.
Verder was een ruit van een venstertje in de 'reed van de karn ' bij de treemolen stuk. Het houten venstertje dat binnen voor het glazen raam zat, was van de haak en stond open. Omdat er ijzeren roeden in dat kozijn zaten, leek de dief geen kans te hebben gezien om daar binnen te komen. Hij heeft in elk geval niet kunnen constateren dat daar nog iets ontbrak... Hij durft niet te zeggen dat hem iets anders dan het genoemde laken is gestolen. Hij heeft 's nachts geen enkel geluid gehoord en weet niet wie zich aan deze euveldaden heeft schuldig gemaakt. Hij sluit de verklaring na voorlezing en ondertekent die. Bergum, 4 februari 1793. Handtekening: Keimpe Feitses.
Melle wekte zijn knecht Keimpe Lammerts op 10 januari omstreeks drie uur in de ochtend. Keimpe, naar eigen zeggen ongeveer 52 jaar, sliep in het voorhuis. Zijn werkgever zei dat hij moest opstaan omdat er in huis gestolen was. Keimpe onderzocht de kleding die de vorige avond achter de koeien had gehangen.
Hij hoorde ook dat twee schapen liepen in het land van Keimpe Rempts, die in Kollumerzwaag woonde. Volgens het verhoor was Keimpe getrouwd met een zuster van Ritske Gerrijts. Wytse ging naar dat land.
Pytter Wijtzes, landbouwer in Eestrum, is in zijn 52ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij dat hij op dinsdag 31 januari 1809 tussen negen en twaalf uur langs de kerk kwam. Kerkvoogd Ouwe Clases riep hem vanaf het kerkhof om te laten zien dat een vierkant vensterdeel met glas en lood aan de zuidkant ontbrak.
Klaas Alberts — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Marten Alberts komt ook voor in een zaak rond inbraak en diefstal van rogge. Harmen Baukes, wonende aan de kant van Veenwouden onder Bergum, deed daarvan aangifte. Volgens hem waren Marten Alberts en Klaas Alberts, twee zonen van Albert Hattums, de daders. Zij waren betrapt en hadden hun zakken achtergelaten.
Klaas Alberts werd vermoedelijk rond 1777 geboren. Hij wordt genoemd in een strafzaak van 15 september 1795. In de zaak van Harmen Baukes wordt hij samen met zijn broer Marten genoemd als dader van de diefstal van rogge.
Volgens Harmen waren de daders Marten Alberts en Klaas Alberts, zonen van Albert Hattums. Zij werden bij de diefstal betrapt en lieten hun zakken achter. Ook Johan Pieter Schacht, knecht bij Harmen Baukes, en buurvrouw Janke Jans legden verklaringen af. Lees de afzonderlijke verklaringen van Harmen, zijn knecht en Janke over de roggezakken .
Klaas Alberts, geboren rond 1777: genoemd in een strafzaak van 15 september 1795.
1800, 20 september: Klaas Alberts, streng gegeseld en gebrandmerkt, tien jaar tuchthuis en daarna 25 jaar uit Friesland verbannen. Roarda: dossier 390.
Toen de knecht omstreeks tien uur thuiskwam, vertelde hij Harmen dat beide schuurdeuren openstonden. Op de vloer van de schuur lag gedorste maar nog niet schoongemaakte rogge. Volgens wat de knecht hem vertelde, had hij bij zijn thuiskomst buiten een zak gevonden die gedeeltelijk met die rogge was gevuld. Ook werd bij zijn aankomst een andere zak, eveneens gedeeltelijk met rogge gevuld, uit de schuur gedragen door de zonen van Albert Hattums uit Veenwouden, genaamd Marten en Klaas Alberts. Zodra deze personen de knecht opmerkten, vluchtten zij weg. Harmen geeft hier weer wat zijn knecht hem vertelde.
Na de vlucht vonden zij twee gedeeltelijk met die rogge gevulde zakken buiten op het erf. De zakken zijn niet van Harmen Baikes. Johan weet niet wie de eigenaar is. Hij weet wel zeker dat één zak dezelfde is waarmee Klaas Alberts afgelopen dinsdagmiddag aardappelen bij Harmen heeft gehaald.
Volgens haar gedachte waren de twee personen Marten en Klaas Alberts, zonen van Albert Hattums uit Veenwouden. Zij durft dat niet met volledige zekerheid vast te stellen, doordat zij zo snel vluchtten en door de schrik of verwarring die zij zelf ondervond. Zij identificeert hen dus uitdrukkelijk met een voorbehoud.
Klaas Alderts — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
De eerdere aangifte van Klaas Alderts is te vinden op Suawoude 1803 - Verdwenen molengoederen .
Jouke Ludsers was veenbaas , woonde in Huizum en was naar zijn herinnering in zijn 45ste levensjaar. In de watermolen bij het veen dat hij samen met Theunis Durks en Klaas Alderts in gebruik had, waren goederen opgeslagen. Op dinsdag 14 juni 1803 bracht hij een oude lodde of lop, een werktuig voor het veenwerk, naar de molen. Toen zag hij de vier daar opgeborgen molenzeilen nog in dezelfde volgorde liggen. Ook stond er op de zolder een oude hoedenbol met een papier waarin honderd nieuwe latspijkers zaten.
Suawoude 1803 - Klaas Alderts hoort van verdwenen molengoederen
Op 17 juni 1803 verklaarde veenbaas Klaas Alderts uit Suawoude wat zijn collega Jouke Ludsers hem had verteld over verdwenen goederen uit een watermolen. Hij noemde twee vertrokken veenarbeiders als mogelijke verdachten, zonder dat hij een diefstal had gezien.
Klaas Alderts
Klaas Alderts was veenbaas in Suawoude en in zijn dertigste levensjaar. Op 17 juni 1803 vertelde hij dat Jouke Ludsers hem op de avond van donderdag 16 juni had meegedeeld wat hij die ochtend in een watermolen had ontdekt. Jouke werkte met Theunis Durks in het veen en was naar de molen gekomen om een daar opgeborgen lodde, een soort graafwerktuig, te halen. Het gereedschap lag achter een binnendeur, maar was verdwenen.
Klaas Andries, huisman in Oostermeer , in zijn zesendertigste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij de afgelopen dinsdagmiddag twee van de vijf schapen miste in het tweede stuk land achter zijn huis: een witte en een zwarte ram ('weer'). De avond tevoren had hij die nog op dat land zien weiden.
Fokke Tjeerds, inwonend bij zijn vader Tjeerd Bonnes in Oostermeer, in zijn zestiende levensjaar, was opgeroepen en verschenen. Hij verklaarde dat hij de afgelopen dinsdagmiddag zijn vaders schapen hoedde. In de wal van het land naast het land dat Klaas Andries gebruikte, vond hij een wit en een zwart schapenvel. Klaas was toen op zijn land. Fokke vertelde hem dat hij die twee vellen had zien liggen en ging direct met hem naar de vellen. De koppen en voeten zaten er nog aan, maar al het vlees ontbrak. Klaas zei dat hij de twee vellen als de zijne herkende en dat ze van zijn twee verdwenen schapen waren. Fokke wist verder niets over deze of een andere zaak. Na voorlezing sloot hij af en zette een merk te Bergum op 14 november 1785. Bij het kruis staat dat het Fokke Tjeerds' eigenhandige merk is, met C. Wilhelmij als getuige. De gezamenlijke attestatie voor grietman en beëdigd klerk is echter gedateerd 10 november 1785, met ondertekeningen H. B. Sminia en C. Wilhelmij. In de marge staat: beschikking zoals de vorige.
Klaas Andrijs — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Klaas Andrijs, een huisman uit Oostermeer in zijn eenenzestigste levensjaar, miste op maandagavond 21 mei 1770 een wit schaap, een zwart schaap en vier witte lammeren uit zijn land. Hij zocht die avond en de volgende dag zoveel mogelijk naar de dieren. Pas op woensdag vond hij een spoor.
Kort daarna vertelde de zoon van Tjeerd Bonnes, Fokke, hem dat hij op het stuk land naast het zijne twee schapenvellen op de grond had gevonden. De jongen wees ze hem aan. Klaas herkende ze als de vellen van zijn verdwenen schapen. De koppen en voeten zaten nog aan de vellen, maar al het vlees ontbrak. Hij wist niet wie dit had gedaan en wist verder niets. Na voorlezing sloot hij af en ondertekende eigenhandig te Bergum op 10 november 1785 als 'Klaas Andrijs'.
Later brandden op die plek twee huizen af. Wijbe Yges en Klaas Andrijs verklaarden op 14 mei ieder afzonderlijk wat zij tijdens hun reis hadden gezien.
Klaas Andrijs wil vragen hoe laat het is
Klaas Andrijs is timmerknecht en in zijn 19e levensjaar. Hij wordt onder ede verhoord. Afgelopen donderdag was hij met zijn makker op reis met drie vlotten balken om die bij de bijzitter Reitsma in Hardegarijp af te leveren.
Oene schrok en ging meteen naar de naaste buurman, Klaas Andrys. Samen bekeken zij de man. Zijn broek was aan de achterkant afgesneden. Oene wist niet hoe hij daar terechtgekomen was. Later kwam Jan Sytes erbij. De dorpsrechter kreeg bericht.
Jouke Fockes, wonend in Bergum en in zijn 27e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op de dinsdag na Kerstmis 1762 in dienst was gekomen van herbergier Pijtter Douwes in Tietjerk. Sinds die tijd is hij onafgebroken in dat huis gebleven. In de nacht van 26 op 27 januari 1763, om twee uur na middernacht, zat hij in de gewone kamer van Pijtter Douwes, samen met Pijtter, diens vrouw, medeoppasser Klaas Beernts en de meid. Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen en Jan Pijtters uit Bergum kwamen daar bij hen. Hedzer vroeg eerst een mengel wit bier, dat hem niet smaakte. Daarna vroeg hij een mengel bruin bier. Medeoppasser Klaas Beernts tapte het en gaf het aan hem. Toen Hedzer ervan proefde, zei hij dat het opnieuw wit bier was. Jan Pijtters en de andere aanwezigen hielden het voor bruin bier. Hedzer bleef het tegendeel volhouden en zei dat zij logen dat het bruin bier was. Hij wilde wel om een fles wijn wedden dat het wit bier was. Jouke antwoordde:
Pijtter Douwes, herbergier in Tietjerk en in zijn 35e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op 20 december 1762 Jouke Fockes uit Bergum in dienst nam en hem nog steeds in huis in dienst heeft. Op 26 januari jongstleden liet hij om een zweep rijden en was er veel volk bij zijn huis geweest. Laat in de nacht zat hij in zijn gewone kamer bij het vuur, samen met zijn vrouw, de oppassers Jouke Fockes en Klaas Beernts en de meid. Na twee uur 's nachts kwamen Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen en Jan Pijtters uit Bergum bij hen aan de haard. Terwijl die twee bier dronken, viel Pijtter op zijn stoel in slaap.
Hedzer ontkende dat en leek Jouke opnieuw te willen aanvallen. Jouke wilde zich verdedigen en pakte een stoel. Daarmee hield hij Hedzer van zich af. Toen Hedzer erop inliep, kwam de stoel uiteindelijk aan de kant en gaf Jouke hem verschillende slagen. Daarna haalde medeoppasser Klaas Beernts hen uit elkaar. Verder had niemand op dat moment Hedzer Binnerts geslagen of hem ook maar iets misdaan. Pijtters vrouw was door dit onverwachte en afgrijselijke voorval, dat zonder de geringste ruzie was gebeurd, uiterst ontdaan en ontsteld geweest. Op de 28e van dezelfde maand had zij zich moeten laten aderlaten. Meer kon Pijtter er niet over zeggen. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende.
Lutsje Dirks Donja, vrouw van herbergier Pijtter Douwes in Tietjerk en in haar 38e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat op 12 december jongstleden Jouke Fockes uit Bergum bij haar en haar man in dienst was gekomen en daar nog steeds in dienst was. Op 26 januari 1763 had haar man bij gelegenheid een zweep laten verrijden. Er was zeer veel volk bij hun huis geweest. Laat in de nacht hadden zij in haar gewone kamer bij het vuur gezeten: zijzelf, haar man, de meid en de twee oppassers Jouke Fockes en Klaas Beernts, en later ook medeoppasser Minne Overneij. Diezelfde nacht, na twee uur, kwamen Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen en Jan Pijtters uit Bergum vanuit het Zomerhuis bij hen aan de haard. Het door Hedzer gevraagde witbier smaakte hem niet. Hij vroeg een mengel bruin bier, dat Klaas Beernts hem eveneens gaf.
Klaas Beernts
Klaas Beernts, wonend in Veenwouden en naar zijn beste weten in zijn 30e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat herbergier Pijtter Douwes uit Tietjerk hem op 26 januari 1763 vroeg die dag te helpen. Na middernacht zat Klaas met Pijtter Douwes, diens vrouw, medeoppasser Jouke Fockes en de meid in de gewone kamer van de herbergier bij het vuur. Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen en Jan Pijtters uit Bergum kwamen bij hen aan de haard. Zij vroegen een mengel bier en Klaas gaf hun een mengel wit bier. Zij proefden het, maar het smaakte Hedzer niet. Hedzer vroeg een mengel bruin bier. Klaas tapte dat en gaf het hem. Toen Hedzer het proefde, zei hij dat het opnieuw wit bier was. Omdat Hedzer over het bier praatte, vroeg Jouke toen aan Klaas waar hij het bier had getapt. Jouke zei stellig:
Hedzer kwam ook binnen, ontkende dat en viel Jouke aan. Jouke pakte een stoel en hield Hedzer daarmee van zich af. Toen de stoel aan de kant raakte, grepen de partijen elkaar vast en gaf Jouke Hedzer verschillende slagen. Medeoppasser Klaas Beernts haalde de partijen uit elkaar. Minne wist er niets van dat Jouke of iemand anders Hedzer de geringste reden tot ongenoegen had gegeven. Hij wist heel goed dat niemand anders dan Jouke alleen Hedzer had geslagen. Ten slotte zei Minne dat hij op de ochtend van de 27e buiten, rondom langs de palen vóór het huis, veel bloed had zien liggen. Jouke was alleen met Hedzer buiten geweest en zei dat Hedzer hem daar achtervolgd had. Meer wist Minne er niet van. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende.
Aaltie Fockes, inwonende meid bij herbergier Pijtter Douwes in Tietjerk en in haar 20e levensjaar, is opgeroepen en ondervraagd. Zij getuigde dat in de nacht tussen 26 en 27 januari jongstleden, lang na middernacht, zijzelf, Pijtter Douwes, diens vrouw, haar broer Jouke Fockes en oppasser Klaas Beernts in de gewone kamer van Pijtter Douwes zaten. Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen en Jan Pijtters uit Bergum kwamen bij hen. Zij hadden een mengel wit bier gedronken. Dat smaakte Hedzer niet, en hij vroeg een mengel bruin bier. Het werd hun gegeven. Toen hij het proefde, zei hij dat het opnieuw wit bier was. Hoewel iedereen het voor bruin bier hield, bleef Hedzer volhouden dat het wit bier was. Hij zei:
Hedzer kwam ook binnen, ontkende het feit en viel Jouke opnieuw aan. Jouke weerde hem af met een stoel. Toen die aan de kant viel, grepen de partijen elkaar vast. Jouke gaf Hedzer toen verschillende slagen. Oppasser Klaas Beernts haalde hen uit elkaar.
Drie afzonderlijke getuigenverklaringen van Sijbren Meints, Pijttje Folkes en Klaas Cupeerus, op 15 oktober 1779 opgetekend.
Klaas Cupeerus vindt de achterdeur open
Klaas Cupeerus woonde op Schuilenburg onder Oostermeer. Hij was in zijn 44ste levensjaar. Maandagavond ontdekte hij dat uit de kast in zijn huis ongeveer een halve zijde gedroogd spek was verdwenen. Het spek woog volgens zijn verklaring 36 pond.
Aafke Gosses, echtgenote van Klaas Cuperus, was in haar 43ste levensjaar. Zij vertelde dat zij de goederen op 27 november op de bleek had gelegd en later die avond de vermissing zag.
In de marge staat de beschikking: wanneer de dader of daders bekend worden, hun bekentenis opnemen en aan het Hof zenden; de verdachten door het gerecht naar het afgebroken Blokhuis overbrengen. Verder een verklaring van Hinke Reinders opnemen over de reden waarom zij geen goed oog op een zekere Klaas Gerbens heeft, en die verklaring aan het Hof zenden.
Hinke wist dat haar buurman Klaas Gerbens op pad was en dat hij volgens zijn eigen zeggen een dag of twee dacht weg te blijven. Omdat het vaker was gebeurd dat bijen verdwenen juist wanneer Klaas niet thuis was geweest, zei zij tegen haar broer Buttle Reinders dat hun vader vooral op zijn bijen moest passen. Haar buurman Klaas Gerbens was op pad en zij had niet het beste oog op hem. Volgens de vrouw van Klaas was hij ook weg geweest toen de vorige keer de bijen van Melle Walters en Douwe Jens verdwenen.
Hinke verklaarde echter nooit te hebben vernomen dat er in het huis van Klaas Gerbens iets met bijen of korven was geweest. Haar vermoeden berustte daarom alleen op haar eigen veronderstelling. Voor het overige wist zij niets. Zij sloot en ondertekende haar verklaring na voorlezing. Bergum, 22 april 1795. Ondertekening: henke reinders.
Murkjen Luitjens, vrouw van Klaas Gerks, woont op de heidestreek onder Bergum en is naar haar beste weten ongeveer 40 jaar. Zij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaart naar waarheid:
De schuit van Jan Jarigs lag aan de ketting bij de Dam in Bergum . Klaas Hanses en Jacob Fookes hoorden hem zeggen dat hij de zeilen wilde wegnemen. Later ontdekten zij dat de touwen en zeilen ontbraken.
Klaas Hanses / Hansens
Klaas Hanses, scheepstimmermansknecht in Bergum , in zijn 38ste levensjaar, vertelt dat Jan Jarigs uit Kootstertille in maart 1757 op een middag bij hem en Jacob Fookes kwam, op de helling van Abe Nauta in Bergum. De precieze dag weet hij niet. Jans schuit lag aan de ketting bij de Dam in Bergum; de zeilen waren opgeslagen in Abe Nauta's schuitenhuis. Jan zei van plan te zijn de zeilen weg te nemen. Klaas antwoordde hij antwoordde Jan Jarigs dat hij de zeilen beter niet kon wegnemen als hij niet naar het Blokhuis wilde, de gevangenis. De volgende ochtend zag Klaas dat de touwen van het schip ontbraken. Enkele dagen later merkte hij dat de zeilen uit het schuitenhuis weg waren. Hij weet niet waar touwen en zeilen zijn gebleven. Na voorlezing sluit en ondertekent hij in Bergum op 5 juli 1757.
Jacob Fookes, scheepstimmermansknecht in Bergum , naar zijn beste weten in zijn 38ste levensjaar, vertelt dat Jan Jarigs uit Kootstertille in maart 1757 op een middag bij hem en Klaas Hanses kwam, op de helling van Abe Nauta. Hij weet de dag niet meer. Jans schuit lag bij de Dam aan de ketting; de zeilen lagen in Abe Nauta's schuitenhuis. Jan zei dat hij de zeilen wilde wegnemen. Jacob raadde hem dat af en zei dat hij dan naar het Blokhuis moest.
Klaas Heeres, schipper op de Nieuwstad te Bergum , in zijn 52ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hem was bekend geworden dat Auke Sijmens tegen Tjalling Klases of diens vrouw had gezegd dat hij bij zijn vertrek iets zou doen waarover de mensen dinsdagochtend wel zouden weten te spreken. Ook had hij gezegd dat het veel zou kosten voordat hij ooit weer hier durfde komen.
De mensen op de Nieuwstad waren zeer onrustig geworden doordat Auke gisteravond om tien uur nog in de herberg verbleef, hoewel Gjolt Michiels hem namens de fiscaal had gewaarschuwd te vertrekken. Men was zeer op zijn hoede en vreesde dat hij vóór zijn vertrek nog kwaad zou doen. Daarom werd zijn verblijf aan het gerecht gemeld. Tot geruststelling van de inwoners liet dat hem onmiddellijk in bewaring nemen. Hij wist verder niets, sloot na voorlezing zijn verklaring en tekende eigenhandig. Hij vermeldde geen verwantschap met Auke. Bergum, 1 juni 1756, Klaas Heeres.
Klaas Hendriks — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Klaas Hendriks, een boer van ongeveer 31 of 32 jaar, kwam op 14 januari omstreeks drie uur met zijn knecht Jan Riens - bij Sjoerd Ages om een koe te kopen. Klaas vertelde wat hij daar zelf meemaakte.
Franciscus Hellendoorn Cramer, predikant van de gemeente Suawoude en Tietjerk , wonend in Suawoude,37 jaar oud, verschenen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat Petrus Gedes, ouderling in de gemeente te Suawoude, zich op de 10 e van deze maand in het huis van Klaas Sijtes op Oudemiede onder Suawoude tegen de revolutie had uitgelaten. Hij zei onder meer dat hij alle vroegere regenten goede mensen vond, of ten minste even goed als de huidige. Op de 13 e daarna zei dezelfde Petrus Gedes in het huis van Klaas Hendriks, schipper te Suawoude, waar de getuige samen met die ouderling een huisbezoek bracht, dat hij de getuige niet als wettige predikant erkende. Hij erkende wel Petrus van Gorkum, die door de gemeente was aangesteld. Hij zag de getuige alleen als iemand die daar door de huidige regering heen was gestuurd. Hij nam het de getuige zeer kwalijk dat deze Willem V een tiran noemde. Petrus Gedes zei dat die prins een goed man was.
Klaas Hendriks, schipper te Suawoude,33 jaar oud, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat donderdag 13 van deze maand dominee Cramer en Petrus Gedes, predikant en ouderling van de gemeente Suawoude en Tietjerk, bij hem thuis kwamen voor een huisbezoek. Zij raakten al spoedig in een woordenwisseling.
Er waren nog meer woorden gevallen, maar de getuige had die niet kunnen onthouden en kon ze dus nog minder navertellen. Hij wist verder niets van de zaak, sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende haar eigenhandig. Bergum,20 augustus 1795. Klaas Hendriks.
Hiltje Jans, vrouw van Klaas Hendriks, schipper te Suawoude , in haar 26 e levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat afgelopen donderdag 13 van deze maand predikant Cramer en Petrus Gedes, ouderling van Suawoude , bij haar thuis kwamen voor een huisbezoek. Cramer nodigde haar en haar man uit om aan het avondmaal te gaan. Petrus Gedes mengde zich in het gesprek. Cramer nam dat zeer kwalijk en zei:
Oostermeer 1773: schoenen met zilveren gespen van Klaas Jacobs en twee reizende vrouwen
Schoenen met zilveren gespen van Klaas Jacobs en twee reizende vrouwen. 21 augustus 1773.
Klaas Jacobs zoekt zijn schoenen
Klaas Jacobs, een huisman uit Oostermeer van ongeveer 33 of 34 jaar, was op 20 augustus 1773 naar Suameer geweest. Bij thuiskomst ontmoette hij een onbekende vrouw. Binnen vertelde zijn vrouw dat zijn schoenen met zilveren gespen verdwenen waren toen zij naar het privaat ging.
Klaas Jacobs Meelker en Aaltje Fookes missen geld terwijl de kist en het kabinet nog gesloten zijn.
Klaas Jacobs Meelker
Klaas Jacobs Meelker, arbeider in Noordermeer in Bergum, was in zijn zevenenzeventigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, legde de eed af en werd ondervraagd. Hij verklaarde dat hij op dinsdag 14 juli naar de kist in de kamer van zijn huis ging.
Eigen handmerk: Klaas Jacobs Meelker, een kruis; in aanwezigheid van G. J. Leensma.
Aaltje Fookes, echtgenote van Klaas Jacobs Meelker, arbeider in Noordermeer in Bergum, was in haar zevenenzeventigste levensjaar. Zij werd opgeroepen, legde de eed af en werd ondervraagd.
Klaas Jans — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Onder de accolade met ‘Anne Parochie’: Houte Leidel; Klaas Jans, kapitein; Jan Janssen, aangeduid als ‘Zijnde een Zoon Van Jan Jansen’; Harmen Liers; Eijtter Reinders.
Twee afzonderlijke getuigenverklaringen van Alle Hendriks en Klaas Jans, op 21 februari 1781 bij het gerecht afgelegd.
Klaas Jans vindt zijn scheepje bij een brug
Klaas Jans, eveneens uit Hardegarijp, was huisman en in zijn vijfendertigste levensjaar. Toen hij diezelfde zondag naar de kerk kwam in Rijperkerk , vond hij zijn kleine scheepje bij een brug dicht bij het Stegje. De avond ervoor had het achter zijn huis gelegen.
Gerrijt Reitsma en zijn knechten Klaas Jans en Tjeerd Gerbens vertellen over een vermiste zwartbonte koe met een bles .
Klaas Jans
Klaas Jans, knecht bij Gerrijt Reitsma, mederechter bij drost en gerecht van het vijfde district in Friesland te Hardegarijp, in zijn 17de levensjaar, verklaarde na oproeping en ondervraging dat hij op last van zijn baas afgelopen zaterdag 15 november tussen negen en tien uur 's morgens met de andere knecht, Tjeerd Gerbens, naar een stuk land was gegaan. Dat heette de Wieren en lag aan de weg naar Suawoude. Zij moesten de dieren naar ander land brengen.
Verder wist de getuige niets. Na duidelijke voorlezing ondertekende hij te Bergum op 17 november 1806. Klaas Jans.
Tjeerd Gerbens, knecht bij Gerrijt Reitsma, mederechter bij drost en gerecht van het vijfde district in Friesland te Hardegarijp, in zijn 19de levensjaar, verklaarde onder ede dat hij op last van hun baas afgelopen zaterdag 15 november tussen negen en tien uur 's morgens samen met de andere knecht, Klaas Jans, naar een stuk land was gegaan. Dat heette de Wieren en lag aan de weg naar Suawoude. Zij moesten de dieren die daar liepen naar ander land brengen.
Klaas Jarigs, schoenmaker in Kuikhorne onder Kooten, in zijn 54ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij op de 13de van deze maand in Kuikhorne was. Hij hoorde daar van Jan Harmens dat goederen waren gevonden bij Geert Feyes en diens vrouw, die eveneens in Kuikhorne woonden.
Jan Harmens nam de goederen mee om ze aan drost Sminia te tonen. De getuige sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende te Bergum op 14 oktober 1807. Klaas Jarigs.
Jan vroeg hem mee te gaan. Hij ging direct mee en trof de onbekende vrouw aan. Het ging om een rood geruite doek met een scheur in één hoek, een bruin bont kindermutsje, een wit kinderhemdje en een blauw geruit kinderschortje. De getuige, Jan Harmens en Klaas Jarigs doorzochten het huis.
Liebbe Petrus, landbouwer onder Oostermeer, is in zijn 65ste levensjaar. Hij is opgeroepen, heeft als doopsgezinde zijn verklaring bekrachtigd en is gehoord. Als diaken van de doopsgezinde gemeente op het Witteveen onder Oostermeer kwam hij op zondagochtend 11 september samen met de tweede diaken Klaas Jelles Wijngaarden in de vermaning.
Klaas Jelles Wijngaarden
Klaas Jelles Wijngaarden, meester-bakker in Oostermeer, is in zijn 49ste levensjaar. Hij is opgeroepen, heeft als doopsgezinde zijn verklaring bekrachtigd en is gehoord. Hij zegt dat hij samen met Liebbe Petrus, landbouwer op het Witteveen onder Oostermeer, diaken is van de doopsgezinde vermaning daar.
Zij zag vervolgens dat de gesloten kist in de kamer openstond. Een zijplank was afgebroken en de kram die in het slot zat, was uit het gat gebroken. Ook een klein kistje dat erop stond, was opengebroken. Zij ging naar buiten en zag Klaas Klases en Willem Wierds, die op enige afstand werkten.
Klaas Klases
Klaas Klases, arbeider onder Bergum, in zijn 38ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat Lijsbert Jans gisteren, de 27ste, om vijf uur 's avonds bij hem kwam. Zij vertelde dat er die dag dieven waren geweest en vroeg hem mee te gaan naar haar huis.
Klaas Klases; G.G. Reitsma.
Toen Lijsbert Jans hem 's middags riep, vertelde zij dat er dieven waren geweest. Met haar en Klaas Klases ging hij naar binnen. Hij zag dat boven een venster een ruit was uitgebroken en dat het venster van het slot was. Ook zag hij een opengebroken grote kist met een kleinere kist erop.
Trijntje Klases was weduwe van Klaas Klases Swart en woonde op de plaats Viversberg aan het einde van de Zwarteweg onder Rijperkerk. Zij was in haar dertigste levensjaar en hield voor Johannes de Vries het zomerhuis in de tuin schoon.
Trijntje Klases, weduwe van Klaas Klases Swart, wonend op de plaats Viversberg op het einde van de Swarte weg onder Rijperkerk, in haar 30ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat zij voor de heer Johannes de Vries oppast en het zomerhuis in de tuin van die plaats schoonhoudt. Op de 17de van deze maand omstreeks negen uur 's avonds was zij in het zomerhuis geweest, had de goederen daar op orde gezet en de deuren gesloten. Toen zij er op de ochtend van de 18de terugkwam, ontdekte zij dat uit het zomerhuis verdwenen waren: zes witte damasten gordijnen voor de ramen, enig porseleinen theegoed, een Spaanse roede die als wandelstok kon dienen, een restant tabak en een laden tabaksdoos. Die doos had zij buiten het zomerhuis teruggevonden. Zij wist niet wie de goederen had genomen. Naar haar vermoeden waren ze door een van de schuiframen , waarop geen pennen zaten, binnengekomen. Nergens.
Hinke Klases was vertrokken. Haar drie kinderen bleven achter en haar vader Klaas Martens zorgde voor hen. Wijbe Abes en Lieuwe Watses vertelden afzonderlijk wat zij over haar vertrek wisten en hadden gehoord.
Het tweede kind was zeven en het jongste vijf jaar oud. Omdat Hinke nog steeds wegbleef, had haar vader Klaas Martens voor de drie kinderen gezorgd. Het gerucht ging dat zij vertrokken was met een getrouwde man uit Bilzijl, Hendrik genaamd. Wijbe wist niet waarheen. Hij wist verder niets en ondertekende na voorlezing te Bergum op 27 augustus 1760 met 'wijbe Abes'.
Lieuwe Watses, wonend aan de kant van Veenwouden en in zijn 45ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hinke Klases, getrouwd met Wijbe Aukes, woonde zonder haar man bij hem in de buurt. Naar zijn beste herinnering was zij begin juni 1760 vertrokken. Zij liet de drie kinderen uit haar eerste huwelijk met Sjoerd Annes thuis achter. Het oudste was ongeveer negen jaar, het tweede zeven en het derde vijf. Na haar vertrek had haar vader Klaas Martens voor de kinderen gezorgd. Het gerucht ging dat zij vertrokken was met een getrouwde man uit Bilzijl, Hendrik genaamd. Lieuwe wist niet waarheen. Zij was tot dan toe niet weer verschenen. Hij wist verder niets. ...
Zij zei ook niets te weten van de diefstal op 31 oktober van het afgelopen jaar bij Gosse Bruins en zijn vrouw. Die avond was zij niet de steeg bij Klaas Meinerts ingegaan en ook niet op het land van Minne Wierds geweest. Wel kon het zijn - zij wist het niet zeker - dat zij de volgende ochtend met een emmer op dat land water had gehaald. Zij wist zeker dat zij bij het terugkomen niets in haar schorteldoek had gehad. Zij ontkende dat zij op 1 november 1755 geld en goederen bij de haard had gesorteerd en zei niets te weten van zwarte kralen, een zilveren oorijzer, een telepeltie..., gouden ringen en zilveren knopen. Het kon zijn dat zij op de ochtend van 1 november 1755 bij Lutske Jans, huisvrouw van Wijger Joukes, in huis was geweest. Zij hadden daar echter geen woord gesproken over de diefstal van de voorgaande avond bij Gosse Bruins en zijn vrouw. Zij wist niets van het gesprek dat daar toen zou zijn gevoerd. Ook ontkende zij wat zij met Keij Toffeltje afgesproken zou hebben. Dat zij ooit gezegd had Jelle Albarts te willen bestelen, was volgens haar volledig verzonnen. Zij wist verder van geen van deze zaken en was volgens haarzelf in alles onschuldig. Na voorlezing sloot zij haar verklaring. Bergum, 13 april 1756.
Wijger Joukes, wonende te Bergum, in zijn 24ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op 30 oktober 1755 's avonds omstreeks negen uur naar huis liep. Voor hem zag hij Attie Fookes, huisvrouw van Tijs Jans te Bergum, door de steeg ten oosten van Klaas Meinerts gaan. Zij was maar een klein stukje voor hem en zei: "Daar heb ik toch een mooie truc gedaan." Hij zag dat zij een... goederen in haar schorteldoek had, die rinkelden. Hij vroeg: "Wat heb je gedaan?" Zonder antwoord te geven ging zij achter het privaat van Klaas Meinerts door de sloot op het land van Minne Wierds. Daarna riep de getuige zijn vrouw, omdat Attie over een plaats ging waar zij niet hoorde te komen. Hij en zijn vrouw zagen haar over dat land lopen met goederen in haar schorteldoek. Door de duisternis konden zij haar niet ver volgen. Na een korte tijd kwam zij terug, ging haar huis in en stak licht aan. Daarna ging zij daarmee weer de buurt in. Hij wist verder niets, sloot na voorlezing zijn verklaring en tekende eigenhandig. Hij vermeldde geen verwantschap met partijen. Bergum, 13 april 1756, Wijger Joukes.
Klaas Ouwes, boer in ijstrum, is naar zijn beste weten in zijn 64ste of 68ste levensjaar. Hij is opgeroepen, beëdigd en verhoord en verklaart naar waarheid:
Op de 3de van deze maand omstreeks zeven uur 's morgens hoorde hij van zijn vader Klaas Ouwes dat diens drie schapen waren gestolen uit het hok in zijn bijgebouw. Het waren alle drie Friese schapen met witte wol, maar één was een zogenoemd Texels schaap.
Liebbe en zijn broer Ouwe, die ook naar hun vader Klaas Ouwes waren gekomen, volgden het spoor van de schapen achter hun vaders huis vandaan. Zij gingen over het land van Jens Koning en over de Hooge heide tot achter op een kamp land onder de Coten. Daar stelden zij vast dat drie schapen waren geslacht.
Veenbaas Klaas Pieters uit Bergum liet in juni 1802 navragen of arbeider Pieter Rykeles op het Molenend onder Oenkerk zijn gereedschap in bewaring had. Volgens arbeider Tjipke Douwes ontkende Pieter dat. Op maandag 21 juni bezocht Klaas het huis en vond voorwerpen op de zolder.
Klaas Pieters - 25 juni 1802
Klaas Pieters, veenbaas wonend onder Bergum, 53 jaar oud, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat hij enige tijd geleden Tjipke Douwes, arbeider op het Molenend onder Oenkerk, heeft gevraagd aan de daar wonende arbeider Pieter Rykeles te vragen of deze goederen van de aangever onder zich had. Pieter antwoordde Tjipke dat hij geen goederen of gereedschappen van de aangever in bewaring had. Vervolgens is de aangever afgelopen maandag de 21e van deze maand bij het huis van Rykeles Pieters gekomen.
Tjipke Douwes, arbeider op het Molenend onder Oenkerk, in zijn 37e levensjaar, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat hij op verzoek van Klaas Pieters, veenbaas onder Bergum, naar arbeider Pieter Rykeles op het Molenend onder Oenkerk is gegaan om te vragen of deze nog iets van Claas Pieters in bewaring had. Pieter antwoordde dat hij niets van Claas Pieters had. Daarop is Claas Pieters afgelopen maandag de 21e van deze maand bij Pieter Rykeles gekomen en heeft daar op de zolder twee steekijzers, een leppe, een grijpe, een leyke, een paar baggelborden en een grenen plank gevonden. Volgens Claas behoorden deze gereedschappen hem toe.
Klaas Pieters - 27 juni 1802
Klaas Pieters, veenbaas onder Bergum, 53 jaar oud, verklaart na oproeping, beëdiging en verhoor dat hij de twee steekijzers, een leppe, een grijpe, een leyke, een paar baggelborden en de grenen plank die hij van de zolder van Pieter Rykeles heeft gehaald, in aanwezigheid van Tjipke Douwes, die hij meteen erbij haalde, als zijn eigendom heeft herkend en daarbij blijft. Gjalt Reins, huisman te Roodkerk, die hem woensdag 23 juni passeerde, liet hij bij zich komen om te tonen dat de gereedschappen met zijn letters en die van zijn overleden vader waren gemerkt en hem toebehoorden. Vervolgens ontbood hij dorpsrechter L.G. Laurman van Oudkerk en verklaarde ook aan hem dat hij de gereedschappen als de zijne herkende.
Op 27 juni werd Klaas Pieters opnieuw gehoord. Hij noemde Gjalt Reins uit Roodkerk en dorpsrechter L.G. Laurman uit Oudkerk, aan wie hij de gereedschappen en de merken had getoond. Volgens Klaas erkende Pieter Rykeles toen dat de goederen hem toebehoorden. Een uiteindelijke rechterlijke beslissing is in deze stukken niet opgenomen.
Hij droeg ook een wit lakens rokje. Maaike beschreef hem als bruin van uiterlijk en bleek in het gezicht. Hij sprak over Optruijsel en noemde onder anderen koopman Klaas Schraa.
Rinse Sijbes verklaart over een verdwenen bijenkorf op het land van de weduwe van Klaas Sijbrens onder Oostermeer.
Rinse Sijbes, arbeider te Oostermeer, in zijn 47 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij op zondagochtend omstreeks zeven uur ontdekte dat een korf met bijen van hem was gestolen. De korf was aan de voorkant rood geverfd en stond met andere korven op het land van de weduwe van Klaas Sijbrens, die ook onder Oostermeer woonde De getuige wist niet wie de diefstal had gepleegd. Na duidelijke voorlezing plaatste hij zijn handmerk te Bergum op 20 augustus 1806.
Berber Klases, meerderjarige vrijster die bij haar moeder Trijtske Pieters, weduwe van Klaas Sijes, te Hardegarijp woont, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zondagmorgen 27 januari, omstreeks negen uur, kwam zij in de melkkelder . Uit één glazen venster ontbrak een ruit en één raam stond open. Dat was de vorige avond goed gesloten geweest. Het andere glazen raam zat ook los, maar stond niet open. Zij kan niet stellig verzekeren dat ook dat venster goed gesloten was geweest.
Franciscus Hellendoorn Cramer, predikant van de gemeente Suawoude en Tietjerk , wonend in Suawoude,37 jaar oud, verschenen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat Petrus Gedes, ouderling in de gemeente te Suawoude, zich op de 10 e van deze maand in het huis van Klaas Sijtes op Oudemiede onder Suawoude tegen de revolutie had uitgelaten. Hij zei onder meer dat hij alle vroegere regenten goede mensen vond, of ten minste even goed als de huidige. Op de 13 e daarna zei dezelfde Petrus Gedes in het huis van Klaas Hendriks, schipper te Suawoude, waar de getuige samen met die ouderling een huisbezoek bracht, dat hij de getuige niet als wettige predikant erkende. Hij erkende wel Petrus van Gorkum, die door de gemeente was aangesteld. Hij zag de getuige alleen als iemand die daar door de huidige regering heen was gestuurd. Hij nam het de getuige zeer kwalijk dat deze Willem V een tiran noemde. Petrus Gedes zei dat die prins een goed man was.
Klaas Sijtes, boer op Oude Miede onder Suawoude,32 jaar oud, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat op 10 augustus in de voormiddag dominee Cramer, de wederom aangestelde predikant van de gemeente Suawoude en Tietjerk , wonend te Suawoude, en Petrus Gedes, die daar eveneens woonde en ouderling van die gemeente was, bij hem thuis kwamen voor een huisbezoek.
Hij sloot hiermee zijn verklaring na voorlezing en ondertekende haar eigenhandig. Bergum,20 augustus 1795. Klaas Sijtes.
Anke Baukes, vrouw van Klaas Sijtes, boer op Oude Miede onder Suawoude, in haar 28 e levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat maandag 10 van deze maand in de voormiddag dominee Cramer en Petrus Gedes, predikant en ouderling van Suawoude en Tietjerk, bij haar thuis een huisbezoek kwamen brengen. Zij hoorde wel dat de predikant en ouderling het soms oneens waren, maar kon niet op hun woorden letten. Zij had een kind op schoot en nog twee kinderen speelden om haar heen.
Klaas Titterdijk — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Trijntje Tjeerds woonde in Giekerk . Zij was 25 jaar toen zij op 30 januari 1798 voor het gerecht van Tietjerksteradeel werd gehoord. Klaas Titterdijk, lid van het gerecht en commissaris op verzoek van de provisionele fiscaal , nam haar verklaring op in Bergum.
Na duidelijke voorlezing sloot Pieter zijn verklaring af en tekende met zijn eigen hand: "Pijter Andries". Daaronder staat dat de verklaringen voor de commissaris en de secretaris zijn afgelegd. Klaas Titterdijk ondertekende als commissaris; de andere handtekening is niet leesbaar.
Hardegarijp 1806 - Klaas Tjerks vindt het slot van zijn veentent vernield
Klaas Tjerks verklaart op 28 oktober 1806 over de vernielde deur van zijn verblijfstent en verdwenen boter, thee en huisraad.
Klaas Tjerks - verklaring
Klaas Tjerks (in modern Nederlands)
Klaas Tjerks, arbeider te Leeuwarden, die al geruime tijd verbleef in het veen van Jan Pykstra onder de Zomerweg onder Hardegarijp, in zijn 67 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij op 27 oktober van Veenwouden naar dat veen was gegaan. Daar stond een tent waarin hij overdag verbleef wanneer hij in het veen werkte. Zaterdag de vijfentwintigste was hij omstreeks één uur vertrokken.
Hij wist niet dat er nog meer was gestolen en kende de dader niet. Na voorlezing ondertekende hij te Bergum op 28 oktober 1806. Klaas Tjerks.
In augustus 1803 werden twee afzonderlijke diefstallen in Wijns gemeld. Bij Gerrit Wiebes Bilker verdween kleding en naaigerei door een open schuifraam . Klaas Tomas miste een koperen handketel; zijn vrouw kreeg die tegen betaling van een rijksdaalder bij een lommerd terug.
Klaas Tomas
Klaas Tomas was arbeider te Wijns. Vrijdag 12 augustus 1803, tussen twee en drie uur 's middags, was achter zijn huis een koperen handketel weggenomen. Hij wist niet zeker wie de ketel had gestolen.
Voor de koperen ketel betaalde Sytske aan de lommerdhouder een rijksdaalder. Klaas Tomas wist niet wie de ketel daar had gebracht.
Tjebbe was opgeroepen, ondervraagd en beëdigd . De verklaring werd opgenomen door Klaas Utterdijk, lid van de raad van Tietjerksteradeel en commissaris op verzoek van de procureur-fiscaal .
Na duidelijke voorlezing sloot Tjebbe zijn verklaring af. Hij ondertekende met zijn eigen naam op 5 maart 1800 in Bergum. Onder het protocol staat opnieuw de naam Klaas Utterdijk.
Klaas Wieerds woonde aan de Zomerweg onder Bergum en was naar zijn beste weten ruim 64 jaar oud. Hij was gedetineerd, werd met de verzamelde verklaringen geconfronteerd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij geen andere rogge in zijn schuur had dan de rogge die op zijn eigen land was verbouwd. Ook de haver in zijn schuur was volgens hem geheel op zijn eigen land gegroeid: deels aan de westkant en dwars over de zuidkant.
Hedzer Kloosterman miste haver. Tjeerd Feijes en Auke Jacobs misten rogge. Getuigen beschreven wagensporen, schoven en het graan in de schuur van Klaas Wierds. Klaas ontkende dat hij graan van hun land had genomen.
De wagen reed naar het huis van Klaas Wierds aan de Zomerweg onder Bergum en bleef daar staan. Bouwe was ongeveer of ruim een half uur bij Harmen Jans geweest, die eveneens aan de Zomerweg, naast Klaas Wierds, woonde. In die tijd had hij de wagen niet voorbij zien rijden.
Later ontmoette hij Sake Wierds. Deze vertelde hem dat hij een wagen met haver had zien rijden. Fooke ging te paard achter het wagenspoor aan. Voor het huis van grietman Sminia vond hij twee schoven haver op de weg. Hij reed verder en zag dat de wagen tot in de dam van Klaas Wierds aan de Zomerweg was gereden.
Fooke ging vervolgens met Tjalleng Tjesgers en Pijtter Sakes naar Klaas Wierds. Hij vroeg waarom Klaas haver van het land van hun baas had gehaald. Klaas antwoordde dat hij daar niets van wist en zijn paarden niet op Cloostermans land had gehad.
Tjalleng Tjesgers, vrijgezel te Bergum , was in zijn achtentwintigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij die ochtend om half zeven met Fooke Hendriks en Pijtter Sakes naar Klaas Wierds aan de Zomerweg onder Bergum was gegaan. Zij hadden ontdekt dat van Hedzer Cloostermans land aan de Kloosterlaan elf stuiken en drie schoven haver ontbraken.
Tjalleng en de anderen gingen vervolgens de schuur van Klaas Wierds in. Op het hooi vonden zij haver van dezelfde soort als die van Hedzer Kloosterman, met lang stro. Tjalleng kon met zekerheid zeggen dat dit de haver was die Kloosterman kwijt was geraakt. Op het land was die met twee banden gebonden; de haver bij Klaas had maar één band. Waarschijnlijk was de andere band eraf gehaald.
De haver was met twee banden gebonden. Pijtters kameraad Fooke Hendriks had het wagenspoor vanaf het land gevolgd tot aan het huis van Klaas Wierds aan de Zomerweg. Pijtter ging met Tjalleng Tjesgers en Fooke Hendriks naar dat huis. Zij vroegen Klaas waarom hij haver van Cloostermans land had gehaald. Klaas ontkende dat en zei zijn voeten niet op dat land te hebben gehad.
Zij hadden het huis van Klaas Wierds aan de Zomerweg onder Bergum bezocht. Daar vonden zij 108 schoven rogge die sterk leken op de rogge die zij kwijt waren. Tjeerd geloofde stellig dat het de rogge was die van hun land was gestolen. Hij had Klaas' land bekeken en meende dat die rogge daar niet gegroeid kon zijn: de aangetroffen rogge was heel schoon en had lang stro, terwijl Klaas' land zeer "groedig"... en vol gras was.
Wat bij Klaas Wierds was gevonden, kon onmogelijk op diens land gegroeid zijn. ... Bij het onderzoek was vastgesteld dat er geen plantagie was. ... Een omheining met hout van onlangs gehakte bomen...
De rogge had op de 23ste nog op zijn plaats gestaan. Auke had zich die dag op bevel van het gerecht naar Klaas Wierds' huis aan de Zomerweg onder Bergum begeven. In de schuur vond hij 108 schoven rogge die sterk leken op de rogge die zij kwijt waren. Hij geloofde stellig dat het dezelfde rogge was.
Diezelfde ochtend rond tien uur kwam Albert terug, terwijl de vrouw van Klaas Wijkes nog bij Jeltje was. Hij zei toen dat hij er niet meer over wilde liegen, maar de waarheid wilde vertellen. Volgens zijn nieuwe uitleg had hij de paarsbonte doek voor acht stuivers en de blauwe voor één schelling van Jeltjes zoontje gekocht. Het zoontje antwoordde dat dit een leugen was. Albert stak daarop zijn vuist uit en zei dat, als het zoontje dat niet wilde toegeven, hij hem eens flink zou slaan.
Gistermorgen om negen uur had Jeltje Albert Tietes bij zich geroepen en gezegd dat hij de vermiste doeken moest teruggeven. Jan Krop en de vrouw van Klaas Wijkes de Jonge waren op dat moment bij haar thuis. Albert zei dat hij van de paarsbonte doek niets wist. De blauwe doek had hij tussen dijken gevonden en voor twee stuivers aan Jan Krop verkocht. Jan antwoordde dat Albert hem ook de paarsbonte geruite doek had laten zien en daarom daarover loog. Albert zei verder niets, bleef ontkennen en vertrok.
Gistermorgen, iets na negen uur, was Jan bij het huis van Jelle Staphorstius en zijn vrouw. Ook de vrouw van Klaas Wijkes de Jonge was daar. Jeltje Gerrits riep Albert Tietes binnen en vroeg hem te vertellen hoe hij aan de twee doeken kwam die zij miste. Albert zei dat hij de blauwe doek tussen de dijken had gevonden en voor twee stuivers aan Jan verkocht. Van de paarsbonte geruite doek wist hij niets. Jan antwoordde dat dit niet waar was: Albert had hem die doek op 16 mei laten zien.
Waarschijnlijk dezelfde koopman: Jacob Nink, koopman in Bergum, 1809–1810. De verklaring van Klaaske Jacobs Nink uit april 1809 noemt haar vader Jacob Nink als koopman en winkelier in Bergum. De aangifte uit april 1810 is van Jacob Nink/Ninck, koopman in dezelfde plaats, naar beste weten tegen de vijftig jaar. Naam, beroep en plaats ondersteunen de koppeling; een leeftijdsvergelijking met 1809 ontbreekt.
Klaaske Jacobs Nink woont bij haar vader Jacob Nink, koopman en winkelier in Bergum, en is in haar 19de levensjaar. Zij werd opgeroepen en ondervraagd. In de week van Pasen ontving zij in de winkel van Oebele Binnes, vroeger kleine knecht bij Durk Jeens, een tweeguldenstuk. Zij herkent het als het stuk dat baljuw Van Sminia haar deze avond toont.
Voor het stuk verkocht zij Oebele een Pruisisch bonte doek van 25 stuivers en houten klompen voor zeven stuivers. Zij gaf acht stuivers wisselgeld terug. Zij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 24 april 1809: Klaaske Jacobs Nink.
De verklaring van Klaaske Jacobs Nink uit april 1809 noemt haar vader Jacob Nink als koopman en winkelier in Bergum. De aangifte uit april 1810 is van Jacob Nink/Ninck, koopman in dezelfde plaats, naar beste weten tegen de vijftig jaar. Naam, beroep en plaats ondersteunen de koppeling; een leeftijdsvergelijking met 1809 ontbreekt.
De verklaring van Klaaske Jacobs Nink uit april 1809 noemt haar vader Jacob Nink als koopman en winkelier in Bergum. De aangifte uit april 1810 is van Jacob Nink/Ninck, koopman in dezelfde plaats, naar beste weten tegen de vijftig jaar. Naam, beroep en plaats ondersteunen de koppeling; een leeftijdsvergelijking met 1809 ontbreekt.
Kleine Geest 1806 - De koperen emmer van Sijpke IJntes wordt gestolen
Sijpke IJntes van de Kleine Geest onder Tietjerk verklaart op 12 augustus 1806 over een koperen emmer die op 8 augustus tussen vier en negen uur in de avond verdween.
Sijpke IJntes, huisman op de Kleine Geest onder Tietjerk, in zijn 60 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hem op vrijdagavond 8 augustus laatstleden, tussen vier en negen uur, een koperen emmer was gestolen. Die had buiten bij de voordeur aan de straat gelegen. De getuige wist niet wie de diefstal had gepleegd.
Wytze zei dat zij precies zo waren. Rommert herkende ze als van zijn fuik afgescheurde stokken. Wytze weet niet wie het misdrijf pleegde en heeft daarover niemand vernomen. Hij noemt alleen een schipper die hem op het Kleine Meer voorbijzeilde. Hij weet wel dat het schip van Wybe Sijgers is, bijgenaamd Wybe Pot, uit Rottevalle.
Zulke stokken hoorden bij zijn fuik in de mond van het Kleine Meer. Wytze antwoordde dat het precies die stokken waren en dat aan één een afgescheurd stuk fuik zat. Rommert bekeek de stokken vervolgens, herkende ze en nam ze mee naar huis. Hij weet niet wie zijn fuik ontvreemd heeft.
Kornelis Engberts, inwonende dienstknecht bij Beerentje Rickers, weduwe van Pijtter Cornelis op de Ham onder Aduwart in Groningen, was in zijn vierendertigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat die ochtend uit het land van zijn werkgeefster een zwarte zesjarige ruin vermist bleek. Het paard had wat wit aan weerszijden van de schoft en een spat, een aandoening van het spronggewricht, aan het rechterbeen.
Cornelis heeft 's nachts geen enkel geluid gehoord en geen spoor kunnen ontdekken van wie deze diefstal heeft gepleegd. Omdat hij verder niets over de zaak wist, beëindigde hij na voorlezing zijn verklaring en ondertekende eigenhandig. Bergum, 11 maart 1796. Handtekening: Kornelis Hindriks.
Kornelis Rienks, boer in Oostermeer, in zijn 40ste levensjaar, vertelt dat hij in 1758 met Fooke Jans met de wagen naar Beetsterswog was geweest. Fooke kocht daar van de knecht van de houtvesters een foeke, een fuik, met een kloet. Het gaat vervolgens om de kloet die Fooke naar eigen zeggen gebruikte toen hij in de verboden tijd op vissen werd betrapt. Fooke wilde die terug, omdat hij hem van iemand anders had geleend. De passage over het terugkrijgen bevat open woorden. De getuige weet verder niets. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring in Oostermeer op 29 mei 1759.
Kornelis Rienks vervolgt met een nagekomen mededeling over circa veertien dagen en iets wat hij van Albart Jans had vernomen of aan Fooke had doorgegeven over de kloet. Fooke noemde iets in dat gesprek een leugen. De getuige tekent met zijn eigen kruismerk . De verklaringen worden in Oostermeer op 29 mei 1759 bekrachtigd door de grietman en de gezworen klerk .
Hij vond de kast toen op slot. Omdat hij niet dagelijks naar de kast ging, weet hij niet wanneer de genoemde voorwerpen hem zijn ontstolen. Hij weet evenmin door wie de diefstal is gepleegd. Omstreeks mei 1760 was uit dezelfde kast ongeveer negen carolusgulden verdwenen. Daarom heeft hij op de 16de Kornelis Sjoerds, die in Garijp verbleef, de volle broer van zijn overleden vrouw was en zijn huis zeer goed kende, voorgehouden dat deze het zilverwerk had ontvreemd. Hij vroeg hem het terug te geven. Kornelis antwoordde eerst dat hij dat niet wilde doen, maar zei later dat hij het niet had genomen. Op de 17de vroeg de getuige hem opnieuw om teruggave. Kornelis antwoordde weer dat hij dat niet wilde doen. Daarop gaf de getuige de dorprechter van Garijp kennis van het gebeurde.
Kornelis Wijbes Tadema, wonend in Cooten, in zijn 41ste levensjaar, vertelt dat hij naar zijn beste herinnering op 4 juni 1757 met Fooke Jans en anderen in de voermanswagen van Leeuwarden naar Oostermeer reisde. In Suameer vroeg Fooke hem uitvoerig naar een diefstal die enige tijd tevoren bij Kornelis thuis was gepleegd. Fooke vroeg meer dan Kornelis kon vertellen.
In Oostermeer stapte Kornelis van de wagen. Toen hij zijn kussen naar zich toe wilde halen, kreeg hij zonder waarschuwing een harde klap in het gezicht, waardoor bloed uit zijn mond kwam. Hij heeft niet gezien wie de klap gaf. Het lijkt hem dat er met een zweep is geslagen. Hij weet verder niets. Hij sluit zijn verklaring na voorlezing in Bergum op 11 mei 1759, als Kornelis Wijbes Tadema.
Dirk Harts in Oostermeer, ongeveer zestig jaar oud, vertelt dat hij in de zomer van 1757 op straat in Oostermeer stond. Hij zag dat Kornelis Wijbes Tadema uit de voermanswagen stapte en door Fooke Jans, die ook in de wagen had gezeten, met een zweep hard in het gezicht werd geslagen. Er kwam bloed uit Kornelis' mond.
Lijdia Ruurds, vrouw van Tije Dirks, kleermaker in Oostermeer, in haar 49ste levensjaar, vertelt dat zij in de zomer van 1757 buiten stond. Zij zag Fooke Jans en Kornelis Wijbes Tadema uit de voermanswagen komen. Fooke had het dikste einde van de zweep in de hand en gaf daarmee een harde klap. Zij zag niet wie werd geraakt. Kornelis zei onmiddellijk dat het was alsof een kogel hem had getroffen. Daarna zag zij dat hij hevig bloedde. Zij weet verder niets. Na voorlezing sluit zij de verklaring in Bergum op 11 mei 1759. Zij is geen verwant van de partijen. Haar waarneming van de klap blijft onderscheiden van Dirks rechtstreekse herkenning van het slachtoffer.
Nieuwe verklaringen. Pijtter Ybeles, meester-timmerman in Oostermeer, in zijn 41ste levensjaar, vertelt dat hij in de afgelopen zomer-het geschreven jaartal lijkt 1759-op een zaterdagavond op straat stond. De precieze dag weet hij niet. Hij zag Kornelis Wijbes Tadema en Fooke Jans uit de voermanswagen stappen. Nauwelijks waren zij van de wagen of hij zag Fooke het dikste einde van de zweep nemen en Kornelis daarmee zo in het gezicht slaan dat die hevig bloedde. Hij weet verder niets. Na voorlezing sluit en ondertekent hij in Oostermeer op 29 mei 1759. Hij is geen verwant van Fooke Jans.
Lijsbert Jans, Korneliske Sijbes en twee omwonenden vertellen over de opengebroken kisten. Korneliske herkent later haar goederen.
Korneliske Sijbes
Korneliske Sijbes, weduwe van Wm. Johannes Mulder, inwonend bij arbeider Dirk Joostes onder Bergum en in haar 48ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat zij gisteren, de 27ste, om zeven uur van het binden thuiskwam.
Zij sloot haar verklaring na duidelijke voorlezing en zette haar handmerk te Bergum op 28 augustus 1807. Korneliske Sijbes; G.G. Reitsma.
Korneliske Sijbes, weduwe van Wm. Johannes Mulder, wonend te Bergum en in haar 48ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij herkende de vertoonde tekst van een lommerdbriefje als de hare, hoewel zij niet kon lezen of schrijven.
Korneliske Sijbes; G.G. Reitsma.
Korneliske Sijbes, weduwe van Johannes Mulder, wonend te Bergum en in haar 48ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde zonder enige twijfel dat de handschoenen die drost J. van Sminia haar vandaag had getoond, haar toebehoorden.
Het waren de handschoenen die op de 27ste uit haar kist in het huis van Dirk Joostes te Bergum waren ontvreemd. Zij sloot haar verklaring na voorlezing en zette haar handmerk te Bergum op 30 augustus 1807. Korneliske Sijbes; G.G. Reitsma.
Bergum 1810 - Lamke Jans en Douwe Bos missen 34 drieguldenstukken
Lamke Jans
Lamke Jans, vrouw van arbeider Douwe Bos in Bergum , is in haar 59ste levensjaar. Zij verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Enige tijd geleden werd de gevel van hun huis vernieuwd en sliepen zij in die tijd niet thuis. Toen zij op een morgen terugkwam, stonden de deuren van haar kabinet in de kamer open.
Toen bleek het geld verdwenen: 34 drieguldenstukken . Zij weet niet wanneer het geld verdween en heeft geen vermoeden wie het meenam. Zij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 22 mei 1810: Lamke Jans.
Douwe Bos, arbeider in Bergum, is in zijn 55ste levensjaar. Hij verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Volgens zijn vrouw Lamke Jans zijn uit het kabinet in de kamer 34 drieguldenstukken vermist. Zij ontdekte dit op zondag 20 mei. Hij wist zelf dat die muntstukken onlangs in het kabinet hadden gelegen, maar weet niet wie de diefstal pleegde.
Afzonderlijke verklaringen van Lieppe Rients en Lamke Remmelts, afgelegd op 19 juni 1778 bij het gerecht van Tietjerksteradeel.
Lieppe Rients uit Eestrum was op 18 juni 1778 bij de Grote Meer aan het werk. Zijn vrouw Lamke Remmelts bracht hem omstreeks negen uur in de ochtend eten. Zij bleef maar kort en ging weer naar huis. Lieppe noemde het eten dat zij meebracht bonen.
Feijtse wist niet hoe of op welke manier de gespen in het venster van het dorshuis waren gekomen. Hij wist evenmin wie ze van de schoenen had genomen. De dochter van Lammert Aukes uit Oenkerk was echter enkele dagen bij hem aan huis geweest om te naaien. Zij zou op donderdag vertrekken en hij toen bemerkte dat de gespen ontbraken, had hij haar gevraagd of er ook een vreemde bij hem thuis was geweest. Zij antwoordde nee. Er werd verder over de vermiste gespen gesproken. Feijtse legde haar dat niet ten laste. Lammert Aukes maakte daar later grote opschudding over. Op zijn verzoek verlangde de dorprechter van Giekerk van Feijtse een verklaring dat hij Lammerts dochter vrij hield van schuld. De dorprechter stelde iets op schrift. De inhoud daarvan kende Feijtse nu niet. Hij en zijn vrouw ondertekenden het op aanraden van de dorprechter, omdat deze zei dat het voor hen geen bezwaar opleverde. Meer wist Feijtse er niet van. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en tekende met zijn merk.
Saakjen Minnes, vrouw van Feijtse Keimpes in Giekerk en in haar 45e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat zij op de avond van 3 juli of de ochtend van 4 juli in haar kamer, op de kast, twee zilveren gespen op de schoenen van haar zoon had gezien. Op maandag was bij haar thuis de dochter van Lammert Aukes uit Oenkerk gekomen om te naaien. Op donderdagavond zou zij door Saakjens zoon weer weggebracht worden. Toen bemerkten zij dat de zilveren gespen van de genoemde schoenen ontbraken. Tijdens het gesprek over de vermissing werd de naaister gevraagd of er ook een vreemde in huis was geweest. Zij antwoordde nee. Zonder dat het haar ten laste werd gelegd, zei zij bij haar vertrek dat zij het ook niet had gedaan.
Lammert Douwes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Daarna ging zij naar het huis van de weduwe van Douwe Alderts om spelden te kopen. Zij vertelde de weduwe hoe zij haar oorijzer was kwijtgeraakt. Meteen daarna kwam Antje Lammerts, de dochter van Lammert Douwes, bij de getuige thuis. Antje vroeg of zij had gezegd dat Antje haar oorijzer had gestolen. De getuige antwoordde dat zij dat niet had gezegd. Zij zei dat Antje, omdat zij '... verdagt was', zelf moest weten of zij het had gedaan. Maar doordat Antje bij haar kwam vragen naar deze beschuldiging, zou het haar niet verbazen als Antje er opnieuw schuldig aan was. Volgens de registratie had Antje geen goede naam. Dat is de weergegeven verdenking, geen vaststelling dat zij de diefstal had gepleegd. Daarover vielen over en weer enkele woorden. Antje bleef ontkennen dat zij het oorijzer had gestolen.
Lammert Douwes, een 52-jarige arbeider uit Bergum, vertelde niet alleen over de recente kap maar ook over twee kappen waaraan hij zelf had meegewerkt.
Geert verklaarde dat Wisse Harmens, destijds woonachtig in Bergum, ongeveer negen jaar eerder het hout van het bosje en de poel onderhands van de erfgenamen van de overleden grietman Van Altena had gekocht. Geert en Lammert Douwes hadden dat hout toen zelf gekapt.
Lammert Geerts werkte als knecht bij boer Douwe Rinses Douwma onder Hardegarijp. Op vrijdagavond 4 januari lagen zijn hozen nog op een kist in het buitenhuis. Ze waren aan de binnenkant gevoerd met witte baai , een wollen stof. Aan de hakken was stopwerk aangebracht en bij een van de tenen was met blauw materiaal hersteld.
Op 6 januari 1805 werden de drie verklaringen in Bergum vastgelegd. Lammert Geerts, Gerben Ales en Watter Douwes tekenden ieder voor hun eigen verklaring.
Lammert Hendriks — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Geeltje Hoekes, weduwe van Lammert Hendriks, wonend te Bergum aan de Legeweg, in haar drieënvijftigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen woensdag had zij 's morgens linnengoed achter haar huis uitgespreid om te bleken. 's Avonds ontbraken twee tipmutsen ; één was nieuw en afgezet met fijn 'languit'. Gisteren verloor zij van dezelfde bleek , midden op de dag, twee vierkante witte halsdoeken en een damasten tafelkleed met een gebloemde rand. Alles was zonder letters. Later vond zij de 'minste' witte doek terug. Zij weet niet wie haar de overige goederen heeft afgenomen en weet verder niets van het voorval. Na voorlezing ondertekent zij haar verklaring. Bergum, 2 mei 1792. Haar handtekening luidt 'Geltje hoekes'.
Meesterkuiper Lammert Hendriks woonde in de Rottevalle naast Hieronimus Eppinga en Trijntje Jans. Hij vertelde het gerecht dat Eppinga zich dagelijks zeer dronken dronk en zich boosaardig tegenover zijn vrouw gedroeg. Hij had hem zelf verschillende keren horen dreigen dat hij haar met een mes of een ander instrument de hals zou opensnijden.
In de nacht van 1 op 2 november bracht de vrouw van Lammert Hendriks Trijntje naar haar broer Auke Jans. Auke was huisman en 39 jaar oud. Hij zag dat zijn zuster sterk bloedde en een snede in haar lip had. Zij zei dat haar man haar met een mes had verwond.
Sijtke Mennerts, de vrouw van Lammert Hendriks, had Eppinga horen dreigen dat hij zijn vrouw de hals zou afsnijden. Zij had hem ook horen zeggen dat hij haar bij het haar zou grijpen en over straat slepen.
Buurman Lammert Hendriks, een meesterkuiper in zijn vierenzestigste levensjaar, werd wakker van het lawaai. Zijn voordeur werd van buiten dichtgehouden. Hij opende het houten venster van zijn werkplaats. Daar zag hij Ate Dirks en Jacob Jacobs met wateremmers bij het huis van Eppinga.
Afzonderlijke getuigenverklaringen van Sjoerd Dirks en Lammert Oebles, afgelegd in september 1781.
Zijn inwonende zoon Sjoerd Dirks en knecht Lammert Oebles werden afzonderlijk gehoord. Beiden beschreven het openstaande raam, de opengebroken lade en een werktuig dat tevoren op de koestal had gelegen.
Knecht Lammert Oebles vindt zijn gespen niet terug
Lammert Oebles was volgens zijn leeftijdsopgave in zijn 21ste levensjaar. Hij woonde als knecht bij Dirk Gosses. Hij vertelde dat hij die avond van het land thuiskwam en eerst naar zijn baas ging, die op bed lag.
Lammert Rinses — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Later vertelde koopman Lammert Rinses dat de jonge Uilkjen Johannes hem de diefstal had bekend. Uilkjen, ongeveer zestien jaar oud, sprak dat in haar eigen verhoor tegen. Ook drie vrouwen die haar winkelwaren op krediet hadden verkocht, werden ondervraagd.
Lammert Rinses vertelt over een gesprek
Op 29 juni verklaarde koopman Lammert Rinses, ongeveer 57 jaar oud, dat Uilkjen Johannes, de dochter van Johannes Douwes uit Suameer , op de avond van 19 juni met hem naar huis was gegaan. Lammert was de schoonvader van Sjoerd Harmens.
Het Hof nam op 12 juli 1781 een besluit over de beschuldigingen tegen Uilkjen. Het wees op de vermoedens en op de bekentenis die zij volgens Lammert Rinses buiten het gerecht zou hebben afgelegd. Het vond dat verder bewijs ontbrak om haar als dader aan te merken. Het Hof hield ook rekening met haar leeftijd van ongeveer zestien jaar en noemde haar ouders "gequalificeerde Ouderen", zonder die aanduiding verder uit te leggen.
Het gerecht van Tietjerksteradeel kreeg opdracht Uilkjen tegenover Lammert Rinses te stellen. Als zij bij die confrontatie bekende, moest zij door gerechtsdienaren naar het Blokhuis worden overgebracht. Als zij bij haar ontkenning bleef, moest zij uit hechtenis worden ontslagen. In beide gevallen moest het gerecht het Hof berichten. Het Hof bepaalde dat deze beslissing alleen voor dit geval gold.
Hij wist niet wie de diefstal had gepleegd. Wel had hij de avond tevoren in het huis van Reinder Rients, meester-schoenmaker te Suameer, van Reinders zoon gehoord dat die in Bergum bij zijn zuster was geweest. Deze zuster, Hinke Reinders, was de vrouw van Lammert Rinses, koopman op de Nieuwe Stad in Bergum . Zij had haar broer opgedragen hun vader Reinder te waarschuwen die nacht nauwkeurig op zijn bijen te letten. Zij wist namelijk dat er een persoon op pad zou zijn, op wie zij geen goed oog had. Hoewel Melle de naam van die man niet kende en evenmin wist of deze de diefstal had gepleegd, vond hij het een aanwijzing, omdat juist diezelfde nacht zijn bijen waren gestolen. Verder wist hij niets te zeggen. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing. Bergum, 20 april 1795. Melle Walters.
Hinke Reinders, vrouw van Lammert Rinses, koopman, wonend op de Nieuwe Stad te Bergum, 38 jaar oud, of ongeveer die leeftijd. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd.
Lammert Tomas, arbeider te Bergum aan de Legeweg, in zijn vierenveertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. In de nacht van afgelopen maandag op dinsdag, tussen twaalf en één uur, kwam hij te voet uit de Lemmer . Hij zag Jan Johannes, doorgaans Jan Smid genoemd en woonachtig te Oostermeer , door het hekje van het erf van Lammert Rinzes aan de Oude Dam komen, tegenover de eekmolen te Bergum. Jan Johannes had een zak met wat goederen op zijn rug. Toen de getuige hem van achteren inhaalde, vroeg Jan Johannes wanneer het Bergumer schip vertrok. De getuige antwoordde: om drie uur. Jan Johannes zei dat hij dan te voet naar Leeuwarden ging, omdat hij dan zo snel in de stad kon komen als wanneer het schip vertrok. Na dit gesprek zag de getuige Jan Johannes niet meer: hij haastte zich naar huis en Jan Johannes bleef achter.
Lammert Rinzes, koopman onder Suameer bij de Oude Dam, in zijn zevenenzestigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Gistermorgen ontbrak uit de tuin bij zijn huis een lijn van ongeveer vijf vaam lang, van '1½ stuivers touw'. De lijn had de vorige avond nog aan 'polen' in de tuin vastgehecht gezeten. Hij weet niet wie dit heeft gedaan of waar zijn lijn is gebleven. Hij sluit zijn verklaring na voorlezing en ondertekent die. Bergum, 2 mei 1792. Lammert Rinzes.
Iets verderop, naast het huis van timmerman Teunis Tomas te Bergum, kwam iemand door het hekje van diens erf naar hem toe: een Lammert van wie het patroniem niet is ingevuld, doorgaans Lammert Soldaat genoemd. Volgens de getuige woonde hij in de Volgeren onder Noorderdragten. Deze persoon was onlangs uit het tuchthuis ontslagen. Lammert begon ook met de getuige te praten. Toen de getuige vroeg of hij eveneens naar de stad ging, antwoordde Lammert ja. Lammert liep met hem mee tot aan zijn deur. De getuige opende de deur en zij wensten elkaar een goede nacht. Daarna sloot de getuige zijn deur en ging naar bed. Hij weet dus niet waar Lammert vervolgens heenging of bleef.
Lammert Tomas — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Lammert Tomas, arbeider te Bergum aan de Legeweg, in zijn vierenveertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. In de nacht van afgelopen maandag op dinsdag, tussen twaalf en één uur, kwam hij te voet uit de Lemmer . Hij zag Jan Johannes, doorgaans Jan Smid genoemd en woonachtig te Oostermeer , door het hekje van het erf van Lammert Rinzes aan de Oude Dam komen, tegenover de eekmolen te Bergum. Jan Johannes had een zak met wat goederen op zijn rug. Toen de getuige hem van achteren inhaalde, vroeg Jan Johannes wanneer het Bergumer schip vertrok. De getuige antwoordde: om drie uur. Jan Johannes zei dat hij dan te voet naar Leeuwarden ging, omdat hij dan zo snel in de stad kon komen als wanneer het schip vertrok. Na dit gesprek zag de getuige Jan Johannes niet meer: hij haastte zich naar huis en Jan Johannes bleef achter.
Meer kan hij over de zaak niet zeggen. Hij sluit zijn verklaring na voorlezing. De slotformule noemt ondertekening met zijn hand, maar onderaan staat een kruis als zijn eigen gezette merk, bij de naam Lammert Tomas. Bergum, 2 mei 1792. Een handtekening met Sminia en 'me teste', 'in mijn bijzijn', volgt.
Willem Lammerts, wonend bij zijn vader Lammert Tomas, arbeider te Bergum, dertien jaar oud, werd als gedetineerde ondervraagd en geconfronteerd met de opgenomen en toegezonden verklaringen. Hij verklaarde dat hij afgelopen woensdag, de 21e van deze maand, als drager van de pols met zijn broer Sible Lammerts en Rinse Harmens was gaan jagen. Zij gingen eerst naar Garijp en voeren daarna met een bootje over naar Suawoude. Daar jaagden zij op ganzen op Oude Miede. Ongeveer tussen vier en vijf uur kwamen zij weer door Suawoude en liepen langs de vrijheidsboom. Hij zag toen dat de muts nog op de boom zat. Zij vervolgden stilletjes hun weg. Niemand van hen, noch Sible, noch Rinse, had in Suawoude een schot gelost, laat staan de vrijheidsmuts van de boom afgeschoten.
Leentje Klaas is vroedvrouw en woont met haar man Johannes Hottes in Rottevalle onder Harkema Opeinde. Zij is in haar 37e levensjaar en wordt verhoord.
Beide schoenen, met vooraan een zilveren gesp gemerkt E: W:, waren verdwenen uit de spijskamer . Ook was van de kist haar roodbonte hoofddoek met een zogenoemde 'Mutske doek' weggenomen. Albart wist niet wie de goederen gestolen had. Hij dacht dat de diefstal diezelfde avond omstreeks vijf uur was gepleegd: hij was toen de koeien aan het halen en zijn vrouw was ondertussen hun buurman Lense Carels gaan bezoeken, zonder de deuren op slot te doen. Albart wist verder niets en ondertekende na voorlezing te Bergum op 27 augustus 1760.
Eelkien Wijbes, de vrouw van Albart Eelkes, boer te Garijp , in haar 39ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op 24 augustus omstreeks vijf uur 's avonds was haar man de koeien gaan halen. Zijzelf ging hun buurman Lense Carels bezoeken en deed de deuren niet op slot. Toen zij diezelfde avond omstreeks zes uur haar schoenen uit de spijskamer wilde halen, merkte zij dat die weg waren. Ze hadden vooraan een zilveren gesp met de letters E: W. Ook miste zij haar roodbonte hoofddoek met een zogenoemde 'Mutske doek' van de kist. Zij dacht dat de diefstal gepleegd was terwijl zij en haar man beiden buiten waren. Zij wist niet wie het gedaan had.
In april 1798 werd in het huis van Getje Oenes op de Heidstreek onder Bergum een boelgoed gehouden. Daarna waren een handkorf met bollen en een stuk gerookt spek verdwenen. Haar zoon Jelle Marks legde op 14 april een verklaring af. Getje en Leonardus Spelter werden op 18 april gehoord. Hun verklaringen werden in Bergum opgenomen.
De verklaring van Leonardus Spelter, 18 april 1798
Leonardus Spelter was koperslager , woonde in Veenwouden en was ongeveer 33 jaar oud. Hij verscheen voor het gerecht, werd ondervraagd en beëdigd.
Na voorlezing ondertekende Leonardus zelf zijn verklaring met de naam "Leonardus Spelters". De akte werd op 18 april 1798 te Bergum opgemaakt. Daaronder staat de bevestiging van Conrad Roeling en een tweede, niet leesbare handtekening.
Zij vertelde dit aan haar meesteres. Die ging meteen met haar mee en constateerde de genoemde vermissingen zoals de meid had verteld. De meid weet niet wie de diefstal heeft gepleegd en weet van de gehele zaak niets meer. Zij sluit haar verklaring na voorlezing en ondertekent die. Bergum, 24 oktober 1793. Handtekening: 'Lesbert Feijes'.
Zes getuigenissen volgen de ketel van Auke Rones; Levij Philippus vertelt hoe hij hem volgens eigen zeggen heeft gekocht.
Levij Philippus
Levij Philippus, wonend te Leeuwarden en in zijn 27ste levensjaar, verklaarde dat hij de theeketel die nu bij de baljuw werd bewaard, had gekocht van een man met een linnen broek, ongeveer 38 jaar oud. Hij kocht die op 29 december 1807, tussen één en twee uur 's middags, op de Zomdijk tussen Tietjerk en Bergum.
Hij sloot zijn verhoor na duidelijke voorlezing en zette zijn handmerk te Bergum op 8 januari 1808. Levij Philippus; P.W.G. Bruining.
De afgelopen zondag ging hij van zijn huis naar Veenwouden , naar het huis van Libbe Dids, om een weinig baggelturf van hem te eisen. Libbe Dids was hem drie à vier gulden verschuldigd. Hij kreeg daar geen baggelturf en geen geld.
In de nacht van 22 op 23 augustus 1796 werd het venster van de melkkelder in het huis van Libbe Petrus op het Witveen onder Oostermeer opengebroken. Op 25 augustus legden Libbe, zijn vrouw Sijtske Dirks en de dienstmeid Hendrikje Gerrits in Bergum afzonderlijk een verklaring af.
Libbe Petrus, boer op het Witveen
Libbe Petrus was boer en woonde op het Witveen onder Oostermeer . Hij was in zijn 53ste levensjaar. Hij was opgeroepen, ondervraagd en legde zijn verklaring onder ede af.
Sijtske Dirks, de vrouw van Libbe Petrus
Hendrikje Gerrits was dienstmeid bij boer Libbe Petrus op het Witveen. Zij was in haar 19de levensjaar. Ook zij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd .
Liebbe Ames — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Liebbe Ames was veenbaas onder Hardegarijp aan de Zomerweg. Hij was in zijn vijfenvijftigste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd.
Hij wist helemaal niet wie het schaap van zijn wol had beroofd en wist verder niets van het geval. Na voorlezing beëindigde hij zijn verklaring en zette zijn merk. Bergum , 14 mei 1790. Bij het kruis staat: Liebbe Ames' eigen gezette merk. De attestatie noemt commissaris en secretaris, dezelfde datum en plaats, met handtekeningen van F. Ypeij en H. B. van Sminia.
Hij wist helemaal niet wie dit had gedaan en wist verder niets van het gebeurde. Na voorlezing beëindigde hij zijn verklaring en ondertekende die eigenhandig. Bergum , 14 mei 1790. Handtekening: Sake Rienks. Onderaan staat als opschrift voor de volgende getuige: Liebbe Ames.
Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje, wonend op de Nieuwe Stad te Bergum, verklaarde dat op zondagavond de 26e van deze maand enkele mensen bij haar thuis waren om koffie te drinken: Liebbe Geerts, boerenknecht bij Antje Jochums in Garijp; Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Roels in Garijp; en Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Jennes te Bergum. Verder waren Eelkje Sakes, dochter van Sake Rienks, timmerman te Bergum, en Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, aanwezig.
Daarna sloegen en mishandelden ze Gabriel Oebles en Liebbe Geerts op dezelfde manier. Er lag bloed door de kamer. De kamer en het schoorsteenkleed waren als met bloed besmeurd. Zij probeerde de mannen zo veel mogelijk tot bedaren te brengen. Tegen Cornelis zei zij dat zij geen vechten in haar huis wilde. Hij antwoordde dat hij de duivel was en dat die dag was geworden, en dat hij zo veel zin in slaan had dat hem de botten. Bij die woorden liep zij benauwd het huis uit. Zij kon daardoor niet zeggen hoe het verder afliep.
Uilkjen Jans, dochter van Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum, woonde bij Popke Sakes, timmerman te Deinum, maar verbleef nu bij haar moeder. Zij was. Zij verklaarde dat op zondagavond de 26e Liebbe Geerts, boerenknecht bij Antje Jochums in Garijp, Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Atze Oebles in Garijp, en Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, bij haar moeder koffie dronken.
De mannen sloegen Jouke Doejes volgens haar op een ontmenschte wijze. Daarna mishandelden ze ook Gabriel Oebles en Liebbe Geerts. Er lag bloed door de kamer. De kamer en het schoorsteenkleed waren als met bloed besmeurd. Haar moeder probeerde hen zo veel mogelijk te kalmeren. Toen ze tegen Cornelis zei dat ze geen vechten in huis wilde, antwoordde hij dat hij de duivel was en die dag was geworden. Hij had zo veel zin in slaan dat hem 'de botten barstten'. Bij die woorden en dat gedrag liep haar moeder benauwd het huis uit.
Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, timmerman te Bergum, verklaarde dat zij op zondagavond de 26e koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum. Bij haar waren Liebbe Geerts, boerenknecht bij Antje Jochums in Garijp, Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Atze Oebles in Garijp, Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, en Trijntje Wipkes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum. Ook Aaltjes dochter Uilkjen Jans was er. Zij woonde bij Popke Sakes, timmerman te Deinum.
Ze ging met de knechten terug naar Aaltjes huis. De hele kamer en het schoorsteenkleed waren als met bloed besmeurd. Vervolgens ging zij met Liebbe Geerts meteen naar haar eigen huis.
Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, verklaarde dat zij op zondagavond de 26e koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum. Verder waren er Liebbe Geerts, boerenknecht bij Antje Jochums in Garijp, Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Atze Oebles in Garijp, Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, en Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, huisman te Bergum. Ook Aaltjes dochter Uilkjen Jans, wonend bij Popke Sakes, huisman te Deinum, was er.
Liebbe Geerts, dienstknecht bij Antje Jochums in Garijp, in zijn drieëntwintigste levensjaar, verklaarde dat hij op zondagavond de 26e, samen met Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Atze Oebles in Garijp, Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, en Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, huisman te Bergum, koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum.
Gabriel Oebles, dienstknecht bij de weduwe van Atze Oebles in Garijp, in zijn tweeëntwintigste levensjaar, verklaarde dat hij op zondagavond de 26e koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum. Bij hem waren Liebbe Geerts, dienstknecht bij Antje Jochums in Garijp, Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, en Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, timmerman te Bergum.
Die gaf de getuige meteen twee slagen tegen de zijkant van het hoofd, één slag op het hoofd en één voor de mond. Het bloed spatte uit. Hij vluchtte meteen naar het achterhuis, waar ook Liebbe Geerts stond. Hij hoorde toen nog geweld in de kamer tussen Jouke Doejes en Cornelis en Jouke Boukes. Met Liebbe Geerts ging hij naar buiten, naar hun meisjes. Nadat ze met de meisjes nog even binnen waren geweest, gingen ze samen weg. Door zijn ontsteltenis had hij niet gezien of er bloed in de kamer of aan het schoorsteenkleed was.
Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, in zijn drieëntwintigste levensjaar, verklaarde dat hij op zondagavond de 26e met Gabriel Oebles, dienstknecht bij de weduwe van Atze Oebles te Garijp, en Liebbe Geerts, dienstknecht bij Antje Jochums in Garijp, Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, en Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, huisman te Bergum, koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum. Ook haar dochter Uilkjen Jans was er.
Hij vertelde het onmiddellijk aan zijn twee zonen, Ouwe en Liebbe Klaas, die ook in ijstrum wonen. Zij kwamen direct naar zijn huis en gingen op reis om op de markt naar de vermiste schapen te zoeken.
Ouwe ging met zijn broer Liebbe Klases, die ook in ijstrum woont, onmiddellijk naar hun vaders huis. Zij volgden het spoor van de schapen achter het huis vandaan, over het land van Jens Koning en over de Hooge heide naar een kamp land onder de Coten. Daar zagen zij dat schapen waren geslacht.
Liebbe Klases, boer in ijstrum, is in zijn 32ste levensjaar. Hij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaart naar waarheid:
Liebbe weet verder niets te vertellen. Zijn verklaring is voorgelezen en hij heeft haar eigenhandig ondertekend. De handtekening luidt 'Liebbe Klases'.
Liebbe Ouwes: Liebbe Ouwes, huisman onder Hardegarijp, naar zijn beste weten in zijn 45ste levensjaar, wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Eergisteravond had hij zijn twee werkpaarden vóór zijn huis op de Zomerweg laten lopen: een blauwe ruin en een zwarte merrie. De vorige ochtend ontdekte hij dat beide het haar van hun staarten en manen misten; de merrie miste ook de maantop. Hij heeft verder niets te zeggen, sluit na voorlezing en ondertekent te Bergum op 5 juni 1782.
Liebbe Peetrus — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Enige weken eerder was bij een van zijn schapen, terwijl het nog leefde, de wol gedeeltelijk verwijderd of geschoren. Daardoor was het zo verwond dat het schaap kort daarop stierf. Liebbe weet niet wie dit heeft gedaan. Hij weet niets meer over het ene of het andere voorval, sluit na voorlezing te Bergum op 3 juni 1782 en ondertekent als Liebbe Peetrus.
Liebbe Petrus, huisman op het Witveen onder Oostermeer en naar zijn beste weten in zijn veertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat hij op de 5de van deze maand hoorde dat bij Ate Sijgers twee rammen met zwarte wol uit het hok waren gestolen. Diezelfde dag volgde hij samen met Ate Sijgers en Hijlke Hajes de voetafdrukken van twee schapen en vermoedelijk twee mannen. Om de schoenen van een van hen leek touw of iets anders gebonden te zijn. Zij volgden de afdrukken tot aan de wal van Barke Wijts. Daar leken de schapen geslacht te zijn: zij zagen acht poten, twee koppen met zwarte wol, de pensen en darmen van twee schapen en de koppelstok waaraan de schapen gekoppeld waren geweest. Daarna volgden zij de menselijke voetafdrukken verder. Die brachten hen naar de Dragster Compagnie, op het erf van een zekere Luitjen Riemers. Vervolgens gingen zij zijn huis binnen. Zij vertelden niet waarom zij bij dat huis kwamen en zeiden ook niet dat Ate Sijgers twee schapen kwijt was door diefstal. Verder weet Liebbe niets. Hij besluit na voorlezing en ondertekent eigenhandig. Bergum , 15 maart 1784. De handtekening luidt Liebbe Peetrus, terwijl de naam in de introductie Petrus luidt.
Liebbe Petrus — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Liebbe Petrus, landbouwer onder Oostermeer, is in zijn 65ste levensjaar. Hij is opgeroepen, heeft als doopsgezinde zijn verklaring bekrachtigd en is gehoord. Als diaken van de doopsgezinde gemeente op het Witteveen onder Oostermeer kwam hij op zondagochtend 11 september samen met de tweede diaken Klaas Jelles Wijngaarden in de vermaning.
Liebbe weet niet hoeveel geld het was. Hij weet verder niets. Na voorlezing tekent hij op 16 september 1808 in Bergum : Liebbe Petrus.
Klaas Jelles Wijngaarden, meester-bakker in Oostermeer, is in zijn 49ste levensjaar. Hij is opgeroepen, heeft als doopsgezinde zijn verklaring bekrachtigd en is gehoord. Hij zegt dat hij samen met Liebbe Petrus, landbouwer op het Witteveen onder Oostermeer, diaken is van de doopsgezinde vermaning daar.
Toen Klaas op zondagochtend 11 september met Liebbe Petrus bij de vermaning kwam, ontdekte hij dat de collectebus voor de liefdegaven was verdwenen uit het deurkozijn aan de binnenzijde. In de bus zaten nog de giften van de viering van de verjaardag van de koning op 2 september en van de daaropvolgende zondag, 4 september.
Liebbe Petrus, huisman op het Witveen onder Oostermeer , in zijn 38ste levensjaar, wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de ochtend van 31 mei 1782 ging hij naar zijn land om te ploegen. Op een kampje grasland achter het huis van Jrist vond hij een zwart en een wit schaap. Het eerste had drie lammeren gekregen, het witte twee. De twee schapen waren op het land gedood. Hij vond daarvan afzonderlijk op het land de beide ingewanden en de acht poten. De lammeren liepen bij een derde schaap op een stuk land.
Verder verklaart hij dat hij op de avond van de 4de zijn schapen in zijn hok had opgesloten. Op de 5de ontdekte hij dat twee rammen met zwarte wol, ongeveer een jaar oud, ontbraken. Samen met Liebbe Petrus en Hijlke Hajes volgde hij het spoor van de schapen en de voetafdrukken van vermoedelijk twee mannen. Om de schoenen van een van hen leek touw of iets anders gebonden te zijn. Zij volgden de sporen tot aan de wal van Barke Wijts. Daar leken de schapen geslacht te zijn: zij vonden de pensen, darmen, twee koppen en acht voeten van de twee schapen. Ernaast lag de koppelstok waaraan beide schapen gekoppeld waren geweest. Ate en zijn twee metgezellen volgden daarna de voetafdrukken van de genoemde personen verder. Die.
Liebbe Petrus, huisman op het Witveen onder Oostermeer en naar zijn beste weten in zijn veertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat hij op de 5de van deze maand hoorde dat bij Ate Sijgers twee rammen met zwarte wol uit het hok waren gestolen. Diezelfde dag volgde hij samen met Ate Sijgers en Hijlke Hajes de voetafdrukken van twee schapen en vermoedelijk twee mannen. Om de schoenen van een van hen leek touw of iets anders gebonden te zijn. Zij volgden de afdrukken tot aan de wal van Barke Wijts. Daar leken de schapen geslacht te zijn: zij zagen acht poten, twee koppen met zwarte wol, de pensen en darmen van twee schapen en de koppelstok waaraan de schapen gekoppeld waren geweest. Daarna volgden zij de menselijke voetafdrukken verder. Die brachten hen naar de Dragster Compagnie, op het erf van een zekere Luitjen Riemers. Vervolgens gingen zij zijn huis binnen. Zij vertelden niet waarom zij bij dat huis kwamen en zeiden ook niet dat Ate Sijgers twee schapen kwijt was door diefstal. Verder weet Liebbe niets. Hij besluit na voorlezing en ondertekent eigenhandig. Bergum , 15 maart 1784. De handtekening luidt Liebbe Peetrus, terwijl de naam in de introductie Petrus luidt.
Rijlke Haijes, vrijgezel, wonend op het Witveen onder Oostermeer en in zijn achtenveertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat hij op de 5de van deze maand hoorde dat bij Ate Sijgers op het witveen twee rammen met zwarte wol uit het hok waren gestolen. Diezelfde dag volgde hij met Ate Sijgers en Liebbe Petrus de voetafdrukken van twee schapen en twee mensen, naar hun gedachte mannen. Om de schoenen van een van hen leek touw of iets anders gebonden te zijn. De afdrukken brachten hen naar de wal van Barke Wijts. Daar vonden zij de pensen, darmen, acht poten en twee koppen van twee schapen. Aan de koppen zat zwarte wol. Op die plaats leken de schapen geslacht te zijn. Zij vonden er ook de koppelstok waaraan de schapen gekoppeld waren geweest. Daarna volgden hij, Ate Sijgers en Liebbe Petrus de menselijke voetafdrukken verder naar de Dragster Compagnie, tot op het erf van Luitjen Riemers. Zij gingen diens huis binnen zonder te vertellen waarom zij daar kwamen. Zij zeiden ook niet dat Ate Sijgers twee rammen waren ontstolen. Luitjen Riemers leek door hun komst een beetje 'verset'. De getuige meent in elk geval zeker gezien te hebben dat het zweet hem uitbrak.
Hedser Binnerts Douma, ongehuwd en wonend in Gaastmaburen onder Hardegarijp, naar zijn beste weten 23 jaar oud, vertelt dat hij op 24 juni 1757 met Pytter Sjoerds, Gerrijt Jans en Liebbe Uwes vertrok om te maaien. Zij voeren in een praampje door de Voetlingssloot. Daar zagen zij een lege oude praam met een man erop. Er werd gezegd dat hij Jan Jarigs heette en in Kootstertille woonde; Hedser geeft dus een door anderen genoemde naam.
Pytter Sjoerds woont in Gaastmaburen onder Hardegarijp . Hij geeft zijn leeftijd naar beste weten als 44 à 45 jaar. Hij vertelt dat hij op 24 juni 1757 met Hedser Binnerts Douma, Gerrijt Jans en Liebbe Uwes door de Voetlingssloot voer om te gaan maaien. Zij zagen daar een lege oude praam met een man van wie gezegd werd dat hij Jan Jarigs uit Kootstertille was.
Liebbe Willems — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Aangifte en getuigenverklaringen van Liebbe Willems en Jetsie Geukes, afgelegd in augustus 1777 bij het gerecht van Tietjerksteradeel.
In augustus 1777 ontdekte Liebbe Willems op het Witveen onder Oostermeer dat de ruiten uit zijn keldervenster waren gehaald. Het glas had met lood en ijzeren roedjes vastgezeten. Het glas, het lood en de roedjes lagen buiten bij het huis.
Jan Hendriks Pijk, koopman te Bergum , naar beste weten ongeveer achtendertig jaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen dinsdagmorgen tussen zes en zeven uur wilde hij zijn kippen voeren. Die zaten in een hok naast zijn huis. Hij keek naar zijn bijenstal achter het huis van Liebet Hedzers en zag dat een van de beste korven met bijen ontbrak. Die woog zesendertig pond toen hij op de bijenstal werd gezet. Meteen na deze ontdekking liep hij naar Maarten Sjoerds bij Bergumerdam. Die had voor de helft deel in de bijenhouderij. Hij vroeg hem of hij de korf had weggenomen, omdat hijzelf de vorige dag niet thuis was geweest. Maarten antwoordde nee. Daarop nam hij aan dat de korf gestolen was. Hij weet nog steeds niet waar die gebleven is. Hij kan niet precies opgeven welke letters op de korf staan omdat hun korven met verschillende letters zijn gemerkt. Hij zegt dat hij de korf wel heel goed zou herkennen als hij die terugzag. Verder weet hij niets van de zaak. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende die. Bergum, 7 november 1794. Handtekening: jan hendriks pijk.
Ritskje Nieuwenhuis woonde in Garijp. Zij was getrouwd met Inse van der Veen, die in Leeuwarden woonde. Op woensdag 2 januari 1805 kwam naar haar beste herinnering tussen zes en zeven uur in de avond Wytske Eelkes bij haar thuis. Wytske woonde eveneens in Garijp en was de vrouw van Lieble Fokkes.
Liepke Jellis woonde in Bergum en was ruim zestig jaar. Hij was opgeroepen en legde na ondervraging een beëdigde verklaring af.
Lieppe Jans — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Bergum 1806 - Drie witte zeilen verdwenen van de watermolen van Lieppe Jans
Lieppe Jans, meester- kuiper bij Bergumerdam, ontdekte op 2 april 1806 dat drie witte zeilen van zijn watermolen waren verdwenen. De molen stond in het land tegenover zijn huis.
Lieppe Jans - verklaring
Lieppe Jans (in modern Nederlands)
Lieppe Jans, meester-kuiper bij de Dam te Bergum, in zijn veertigste levensjaar, verscheen en verklaarde na beëdiging en ondervraging dat drie witte molenzeilen van hem waren gestolen. Ze zaten vastgebonden of aangeslagen aan zijn watermolen, die in het land tegenover zijn huis stond. Afgelopen maandagavond, de 31 maart, zaten ze nog aan de roeden van de molen gebonden.
Suameer 1800 - Het bosje van Sjouke Andries en Lieppe Jans
In maart 1800 ontstond bij Suameer een geschil over hout van een bosje ten zuiden van de Suameerderweg. Sjouke Andries vond dat het hout hem toebehoorde. Hij beschuldigde Lieppe Jans, kuiper in Bergum , van het laten afkappen en wegvoeren. Vier verklaringen, waarvan twee van Sjouke zelf, beschrijven ook oudere houtverkopen en het werk van de arbeiders.
Sjouke Andries woonde in Suameer en was 64 jaar. Voor het gerecht in Bergum klaagde hij over een bosje waarvan hij zei dat het zijn eigendom was. Hij wees Lieppe Jans, kuiper in Bergum, aan als degene die het hout had laten kappen en weghalen.
Sjouke werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd . Hij verklaarde dat Lieppe Jans tussen 12 en 13 maart 1800 een bosje dat volgens Sjouke van hem was, had afgekapt en het hout had weggevoerd. Sjouke beschouwde dat als beroving van zijn wettige eigendom.
Sjouke vertelde dat Lieppe Jans begonnen was hout weg te nemen bij het bosje en een naastgelegen stuk land. Hij had daarom een executor, een gerechtelijke functionaris, naar Lieppe laten gaan met een verbod om het hout te kappen of weg te voeren, onder voorbehoud van zijn rechten. Sjouke stelde dat Lieppe toch in de nacht van 12 op 13 maart een deel van het bosje had laten kappen en het hout had weggevoerd.
Lammert wist verder dat Lieppe Jans het hout van het bosje in de dagen vóór het verhoor had laten afkappen en wegvoeren. Hij beschreef daarmee zijn kennis van het werk en de verkopen, zonder zelf een eigendomsoordeel te geven. Hij tekende op 21 maart in Bergum met zijn naam.
Geert Meints, 51 jaar en arbeider te Suameer, beschreef wat hij zelf op opdracht van Lieppe Jans had gedaan.
Later gaf Lieppe Jans aan Geert opdracht om voor hem een deel van het bos te kappen. Geert begon daaraan. Sjouke Andries verbood hem vervolgens om dat hout verder te kappen. Geert stopte meteen met zijn werk.
Het geschil ging over de eigendom van het bosje, de al verkochte houtopbrengsten en het recht om bomen te laten kappen. De koopakte, een volledig antwoord van Lieppe Jans en een beslissing over de eigendom zijn niet bij deze vier verklaringen aanwezig. De arbeiders beschreven wel hun eerdere werk en Geert Meints zei dat hij na Sjoukes verbod onmiddellijk stopte.
Afzonderlijke verklaringen van Lieppe Rients en Lamke Remmelts, afgelegd op 19 juni 1778 bij het gerecht van Tietjerksteradeel.
Lieppe Rients uit Eestrum was op 18 juni 1778 bij de Grote Meer aan het werk. Zijn vrouw Lamke Remmelts bracht hem omstreeks negen uur in de ochtend eten. Zij bleef maar kort en ging weer naar huis. Lieppe noemde het eten dat zij meebracht bonen.
Zij wist niet wie het geld had weggenomen. Wel had zij een sterk vermoeden tegen de vrouw van Lieuwe Gerhardus uit Wartena. Het paar woonde op een schuit en voer van plaats naar plaats; zij lagen toen te Garijp.
Daarbij kwam dat de vrouw van Lieuwe Gerhardus in de omgeving niet goed bekendstond. Zij was bovendien in de nacht of vroege ochtend van de dertigste met haar man en de schuit uit Garijp vertrokken, hoewel zij daar eerder hooiwerk hadden aangenomen. Verder wist de getuige niets.
Lieuwe Jans — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Lieuwe Jans, wonend onder Hardegarijp, in zijn negenendertigste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij eerst op het stuk land van de erfgenamen van Sijtze Jans onder Hardegarijp banketten had gemaakt en daar vóór Lichtmis 1787 een partij elzenboompjes had geplant. Ze worden aangeduid als 'geprickte'. Ongeveer drie weken geleden had hij ontdekt dat er boompjes waren uitgetrokken en verdwenen. Naar zijn beste telling waren het tweehonderdeenentwintig elzenboompjes.
Antje Ruurds, echtgenote van Reinder Wobbes in Hardegarijp, was in haar vierendertigste levensjaar. Zij werd opgeroepen, legde de eed af en werd ondervraagd. Zij verklaarde dat zij gisterenavond om halfvijf thuiskwam uit het veen van Lieuwe Jans onder Hardegarijp.
Lieuwe Jans, arbeider onder Oostermeer, in zijn veertigste levensjaar, verklaarde dat hij op de tussen tien en elf uur 's morgens op straat bij herbergier Jan Michels had gezien hoe smidsknecht Hans Jitses vocht met iemand die naar algemeen zeggen uit Surhuisterveen kwam. Hans woonde bij meester-grofsmid Pytter Johannes op de Snakkarbuuren. Bij die gelegenheid zei Hans dat hij wilde dat hij Marten Eltes, ‘die duivel’, ook eens daar had; dan zou hij hem ook geven.
Over de verklaring van stokersknecht Willem Hendriks zei hij dat hij inderdaad op straat bij Jan Michels met Douwe uit Surhuisterveen had gevochten. Daarbij had hij gezegd: ‘Baas, die duivel Marten Eltes uit dominie van mij hier eens’. Daarmee had hij volgens zijn eigen uitleg alleen bedoeld dat hij hem wel eens wilde spreken. Over de verklaring van arbeider Lieuwe Jans zei Hans het daarmee eens te zijn, behalve dat hij niet gezegd had: ‘Ik wilde wel dat ik Marten Eltes, die duivel, ook eens had, dat hij die ook
Op een vroege ochtend in december 1781 gingen de schippers Sijds Goitsens en Willem Florus om vier uur naar hun schip in Rijperkerk . Hun veerdienst voer naar Leeuwarden . Bij de aanlegplaats van dorpsrechter Lieuwe Klases Nicolay zagen zij drie personen bij de aalkaar , een bak in het water waarin levende aal werd bewaard.
De volgende dag was Rinse omstreeks twaalf uur in het huis van Lieuwe Pelles aan het Westeinde van Kollumerzwaag. Daar kwam Grietske Arkes, de vrouw van Jacob Harmens, bij hem. Zij beschuldigde hem ervan een zilveren oorijzer bij haar uit huis te hebben gestolen.
Daarop gingen Rinse, Grietske en Lieuwe Pelles naar het huis van Jacob Harmens. Rinse trok vervolgens op aandringen van Lieuwe en Jacob met de twee mannen verder naar Augustinusga. Zij wilden naar een man die Jan heette. De mannen vermoedden dat Jan het oorijzer misschien van Rinse had aangenomen, omdat Rinse vaker oud ijzer met hem verhandelde.
Hinke Klases was vertrokken. Haar drie kinderen bleven achter en haar vader Klaas Martens zorgde voor hen. Wijbe Abes en Lieuwe Watses vertelden afzonderlijk wat zij over haar vertrek wisten en hadden gehoord.
Lieuwe Watses
Lieuwe Watses, wonend aan de kant van Veenwouden en in zijn 45ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hinke Klases, getrouwd met Wijbe Aukes, woonde zonder haar man bij hem in de buurt. Naar zijn beste herinnering was zij begin juni 1760 vertrokken. Zij liet de drie kinderen uit haar eerste huwelijk met Sjoerd Annes thuis achter. Het oudste was ongeveer negen jaar, het tweede zeven en het derde vijf. Na haar vertrek had haar vader Klaas Martens voor de kinderen gezorgd. Het gerucht ging dat zij vertrokken was met een getrouwde man uit Bilzijl, Hendrik genaamd. Lieuwe wist niet waarheen. Zij was tot dan toe niet weer verschenen. Hij wist verder niets. ...
Naar zijn beste herinnering ontving hij op 1 augustus van dit jaar een big van Lieuwkjen Lieuwes, die getrouwd is met Roel Tjallings en in Veenwouden woont. Hij had de big van haar gekocht en daarvoor zes carolusgulden en vijf. betaald.
Harmen zegt verder dat Lieuwkjen Lieuwes en Roel Tjallings volgens berichten door het Hof Provinciaal van elkaar gescheiden zijn. Lieuwkjen woont in ieder geval in Veenwouden . Er wordt gezegd dat Roel bij zijn vader in Optwijzel verblijft. Harmen weet verder niets te vertellen. Zijn verklaring is voorgelezen en hij heeft haar met zijn handmerk ondertekend. Bergum, 30 oktober 1787. Het bijschrift noemt dit Harmen Jans' eigen handmerk.
Haar man heeft een big gekocht van Lieuwkjen Lieuwes, die getrouwd is met Roel Tjallings en in Veenwouden woont. Naar haar beste weten heeft hij het dier op 1 augustus van dit jaar ontvangen en daarvoor zes carolusgulden en vijf stuivers betaald.
Antje zegt verder dat Lieuwkjen Lieuwes en Roel Tjallings, naar men zegt, door het Hof Provinciaal van elkaar gescheiden zijn. Lieuwkjen woont in Veenwouden. Volgens berichten verblijft Roel bij zijn vader, Tjalling Roels, in Optwijzel. Antje kan verder niets over deze zaken vertellen. Haar verklaring is voorgelezen en zij heeft haar eigenhandig ondertekend. Bergum, 30 oktober 1787. De handtekening luidt 'antje ijans'.
Lijdia Ruurds, vrouw van Tije Dirks, kleermaker in Oostermeer, in haar 49ste levensjaar, vertelt dat zij in de zomer van 1757 buiten stond. Zij zag Fooke Jans en Kornelis Wijbes Tadema uit de voermanswagen komen. Fooke had het dikste einde van de zweep in de hand en gaf daarmee een harde klap. Zij zag niet wie werd geraakt. Kornelis zei onmiddellijk dat het was alsof een kogel hem had getroffen. Daarna zag zij dat hij hevig bloedde. Zij weet verder niets. Na voorlezing sluit zij de verklaring in Bergum op 11 mei 1759. Zij is geen verwant van de partijen. Haar waarneming van de klap blijft onderscheiden van Dirks rechtstreekse herkenning van het slachtoffer.
Met de dorpsrechter ging Klaas naar de school. Daar vonden zij twee onbekende vrouwen, onder wie degene die hij had aangesproken. Beiden ontkenden iets van de schoenen te weten. De vrouw die hij had ontmoet, noemde zich Lijsbert Hendriks. Klaas kende haar niet en had haar de schoenen niet zien meenemen.
De vrouw die in de school woonde, vertelde dat twee onbekende vrouwen op donderdagmiddag bij haar waren gekomen. Zij noemden zich Anna Catrina Doijen en Lijsbert Hendriks. Zij hadden bonen bij zich. De bewoonster kookte die en daarna aten zij ze op. De reizigsters bleven er die nacht.
In het bewaarde slot staat dat Anna Catrina Doijen en haar reisgenote Lijsbert Hendriks door de dorpsrechter waren aangehouden en gevangengenomen. Anna kon niets meer verklaren en zette op 21 augustus 1773 in Oostermeer haar eigen merk.
Lijsbert Jans, Korneliske Sijbes en twee omwonenden vertellen over de opengebroken kisten. Korneliske herkent later haar goederen.
Lijsbert Jans
Lijsbert Jans, vrouw van arbeider Dirk Joostes, wonend onder Bergum en in haar 58ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat zij gisteren, de 27ste, naar het land was gegaan om te binden. Toen zij om vijf uur 's avonds thuiskwam, ontdekte zij dat een venster van het slot was en dat boven dat venster een ruit was uitgenomen.
Omdat zij verder niets wist, sloot zij haar verklaring na duidelijke voorlezing en plaatste haar handmerk te Bergum op 28 augustus 1807. Lijsbert Jans; G.G. Reitsma.
Lijsbert Jans vertelde haar met veel geschreeuw dat er dieven waren geweest die haar grote en kleine kist hadden opengebroken. Zij gingen samen naar binnen en zagen dat beide kisten openstonden. De ene stond op de andere. Een zijplank van de grote kist was met geweld afgescheurd.
Klaas Klases, arbeider onder Bergum, in zijn 38ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat Lijsbert Jans gisteren, de 27ste, om vijf uur 's avonds bij hem kwam. Zij vertelde dat er die dag dieven waren geweest en vroeg hem mee te gaan naar haar huis.
Iedereen ging zoeken, maar niemand vond hem. Uiteindelijk pakte Antje Sjoerds, die bij haar moeder Lijsbert Willems in die herberg woonde, Frouwkjen bij de borst en zei:
Lijsbert Willems
Lijsbert Willems, weduwe van Sjoerd Tjerks en wonend in de herberg op de Nieuwe Stad in Bergum, ongeveer of ruim zestig jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat afgelopen zaterdagavond meester-kleermaker Marten Martens, Frouwkjen Oebles, dienstmeid bij boer Cornelis Sijdes in Noordermeer onder Bergum, en Haje Tjallings daar waren geweest. Haje had er eerst alleen gezeten. Marten en Frouwkjen kwamen later samen binnen, ongeveer om elf uur 's avonds. Zij dronken samen een borrel brandewijn.
De getuige wist niet hoe Frouwkjen aan de geldbuidel was gekomen. Verder kon zij niets zeggen. Zij sloot haar verklaring na voorlezing en ondertekende. Bergum, 17 april 1770; Lijsbert Willems.
Antje Sjoerds woonde bij haar moeder Lijsbert Willems in de herberg op de Nieuwe Stad in Bergum. Zij was naar beste weten in haar 28ste of 29ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat Haje Tjallings, die bij de Nieuwe Stad in Bergum woonde, afgelopen zaterdagavond bij hen had gezeten. Later kwam Marten Martens.
Haje Tjallings, ongehuwd, wonend bij de Nieuwe Stad in Bergum en in zijn 34ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij afgelopen zaterdagavond bij Lijsbert Willems, weduwe van Sjoerd Tjerks, in de herberg op de Nieuwe Stad was. Later kwamen meester-kleermaker Marten Martens en Frouwkjen Oebles, dienstmeid bij boer Cornelis Sijdes in Noordermeer onder Bergum. Zij dronken samen een borrel brandewijn.
Er werd voorgesteld de zaak weer goed te maken. Lijsbert Willems bleef erop aandringen dat de gedetineerde zou bekennen. Zij weigerde dat, omdat zij zich geheel onschuldig achtte. Verder wist zij niets. Zij sloot haar verklaring en ondertekende eigenhandig. Bergum, 17 april 1770. De handtekening luidt "froukjen übbeles". Ambtelijk slot voor ons, de grietman en secretaris, dezelfde datum; H. W. Altena en A. Y. Sminia.
Op 13 april was de woning van de weduwe Lijsbertje Johannes openbaar verkocht. Egbert en Troake Jans hadden tegen elkaar opgeboden. Troake werd de hoogste bieder, maar kon geen voldoende borg stellen. Een borg stond garant voor de betaling. De koop kwam daardoor terug bij Egbert, die uiteindelijk koper werd.
Lijsbeth Feijes, dienstmeid bij de echtelieden Willem Yijles Posthumus en Yke Nicolaus Reling te Oostermeer, 29 jaar oud, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Dinsdagmorgen stond zij omstreeks zes uur op. In het achterhuis vond zij de achterdeur wel dicht, maar zonder grendel en niet op slot. Zij weet ook niet zeker of de deur de vorige avond wel gegrendeld en gesloten was. Zij vermoedde geen kwaad, ging naar het land om te melken, kwam terug en dronk aan tafel koffie met haar meesteres en de overige huisgenoten.
Linde Teunis, huisman in Garijp , in zijn 66ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij afgelopen dinsdagavond even vóór tien uur met zijn gezin naar bed was gegaan. De volgende ochtend hoorde hij van de meid het volgende. Toen zij al in bed lag, schoot haar te binnen dat zij haar schortdoek buiten het huis had vergeten. Zij was weer opgestaan om die binnen te brengen. Nauwelijks had zij de schortdoek over haar arm gehangen om naar binnen te brengen, of zij kreeg een wond in haar rechterarm.
Hietje Roels, in haar twintigste levensjaar, diende als meid bij Linde Teunis, huisman in Garijp. Zij was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij op 31 augustus tussen negen en tien uur 's avonds met haar werkgever Linde Teunis en diens gezin naar bed was gegaan.
De volgende ochtend vertelde zij het voorval aan Linde Teunis en diens gezin. Zij bekeken de wond en meenden dat het een diepe snee was, wel twee duim lang. Daarna ontdekten zij dat een grote bruine stenen kan en een booremmer met ijzeren hoepels ontbraken. Beide hadden buiten de deur gelegen. De emmer werd die avond teruggevonden in een sloot, ongeveer veertig stappen van het huis.
Johannes Rienks en zijn knecht Linse Klases de Jong verklaren op 27 juni 1806 over een vermist wit schaap en de resten op het land van Tamme Allerts.
Linse Klases de Jong - verklaring
Linse Klases de Jong (in modern Nederlands)
Linse Klases de Jong, als boerenknecht inwonend bij Johannes Rienks, huisman op het Witveen onder Oostermeer, in zijn 23 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij op zaterdagavond de eenentwintigste omstreeks acht uur over het land van Tamme Allerts te Oostermeer liep. Dat land was met tarwe bezaaid. Hij vond daar een kop, poten en ingewand van een wit schaap.
Anne had de herkende koek gekregen om te verkopen van Lodewijk Hofman, een bakker in Leeuwarden. Zij wist verder niets. Na voorlezing bleef zij bij haar verklaring en zette zij haar eigen kruismerk . Bergum, 17 september 1776.
Lolkien Egberts woonde met haar man Albart Jelmers op een boerderij in Suameer . Zij was in haar 66ste levensjaar. Op 18 november 1757 verklaarde zij dat zij ongeveer drie weken eerder geld uit haar kast was kwijtgeraakt.
Lolkien Egberts
Lolkien Egberts, vrouw van Albart Jelmers, boer in Suameer, in haar 66ste levensjaar, vertelt dat zij ongeveer drie weken geleden merkte dat uit haar kast drie munten van drie gulden en nog negen carolusgulden verdwenen waren, samen achttien gulden. In de afgelopen zomer had zij op twee afzonderlijke momenten de sleutel in de kast laten zitten. Zij vermoedde dat haar meid Aaltie Jacobs het geld had gestolen en legde haar dat voor. De meid ontkende eerst, maar bekende uiteindelijk volledig dat zij de drie drie-guldenmunten en de negen carolusgulden had gestolen.
Jan Oeges, arbeider in Garijp , in zijn 39e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat afgelopen woensdagavond tussen vijf en zes uur Aarn Harmens, meester-schoenmaker in Garijp, bij hem thuis kwam. Jan vroeg hem te gaan zitten. Aarn weigerde en vroeg Jan eens mee te gaan naar het huis van Gepke en Lolkje Jans. Jan had daar geen zin in en vroeg wat dat moest betekenen. Aarn wilde dat niet zeggen, maar bleef erop aandringen dat hij meeging. Uiteindelijk ging Jan mee. Bij de vrouwen trof hij Meine Christiaans aan, de knecht van Aarn Harmens.
Gepke Jeens, ongehuwde jonge vrouw in Garijp, in haar 20e levensjaar, werd opgeroepen en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij afgelopen woensdagavond tussen vijf en zes uur thuiskwam bij haar zuster Lolkje Jans, met wie ze in hetzelfde huis woont. Ze trof Jan Oeges, Aarn Harmens en zijn knecht Meine Christiaans aan. Ze dronken daar een borrel. Aarn Harmens en Meine Christiaans zeiden toen tegen elkaar.
Aaltje Pieters, vrouw van Jan Oeges, arbeider in Garijp, in haar 46e of 47e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Ze verklaarde dat afgelopen woensdagavond, toen het licht al brandde, Aarn Harmens, schoenmaker in Garijp en zwager van haar man, bij haar thuis kwam. Hij vroeg Jan eens mee te gaan naar het huis van Gepke en Lolkje Jans. Jan had daar geen zin in en wees het voorstel af. Na sterk aandringen van Aarn liet hij zich uiteindelijk overhalen en ging mee.
Lolkje Jans, ongehuwde jonge vrouw in Garijp, in haar 27e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat afgelopen woensdagavond de zesde van deze maand Jan Oeges, Aarn Harmens en Meine Christiaans bij haar thuis waren geweest en gezamenlijk een borrel hadden gedronken. Jan Oeges en Aarn Harmens kwamen tegelijk binnen met haar zuster Gepke, die melk had gehaald. Meine Christiaans zat er toen al. Haar zuster.
Louis Gerbens Lauerman, dorprechter en schoolmeester te Oenkerk, in zijn 48ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandag, de eerste van deze maand, kwam rond het middaguur Grietje Hendriks, dochter van Hendrik Douwes, bij hem in de school. Ze was zeer ontsteld en zei dat hij onmiddellijk naar het huis van Eeltje Gosses moest komen. Op zijn vraag wat daar aan de hand was, antwoordde zij dat er gestolen was. Hij ging direct met haar naar het huis van Jan Jens Croese, het naastgelegen huis bij dat van Eeltje Gosses. Daar trof hij Goutske Hinnes, Rinske Hinnes, Trijntje Jens en Aatje Dirks, echtgenotes van respectievelijk Jan Jens Croese, Alle Jijgens, Willem Pieters en Hendrik Douwes. Vervolgens ging hij met al deze vrouwen naar Eeltje Gosses' huis. De onderdeur stond open, de bovendeur was gesloten en de spijkers van de scharnierbanden van de onderdeur waren los. Binnen stond een kabinetdeur op de grond. De kroon van het kabinet lag in stukken op de vloer. Enkele stenen koppen, die naar zijn oordeel op het kabinet hadden gestaan, stonden ook op de grond. In het kabinet lag alles overhoop. Er was onder andere een blauwe damasten hemdrok waarvan de knopen afgesneden waren. Verder was alles in het huis in goede orde.
Hoogzand 1804 - De drie hennen van Louw Geerts worden teruggevonden
Drie getuigenverklaringen uit 1804 over de hennen van Louw Geerts en hun handel via Rottevalle.
Louw Geerts
Louw Geerts was meester-linnenwever op het Hoogzand onder Oostermeer en in zijn 71ste levensjaar. Op 22 maart 1804 kwam hij om zeven tot acht uur 's morgens bij het schapenhok aan de noordkant van zijn huis. Hij miste drie hennen en een haan, bruin van veren met gele halzen. De vorige avond had hij ze nog in het hok gezien.
Dirk Andries was meester-linnenwever en ouder dan veertig jaar. Hij woonde bij zijn schoonvader Louw Geerts op het Hoogzand. Hij verklaarde dat uit Louws schapenhok, aan de noordkant van het huis, drie hennen en een haan waren verdwenen. Ze waren bruin met gele halzen. Dirk en Louw hadden dit op 22 maart om zeven tot acht uur 's morgens ontdekt.
Ik beloofde mijn geld te geven. Toen lieten zij mij los. Ik gaf het geld dat ik bij mij had: halve gouden dukaten , ruim tien carolusgulden . Ik bleef bij mijn voorgelezen verklaring en ondertekende met Louwe Johannes.
Na een nachtelijk gezelschap in Suameer volgde een gevecht bij de Garijper molen. Op 25 april legden Louwe Johannis, Jacob Engberts en Wijger Egberts ieder een verklaring af. Ook Bauk Willems, haar moeder Trijn Albarts en Johannes Hendrik werden afzonderlijk gehoord. Die laatste drie zaten in bewaring.
Louwe Johannis
Louwe Johannis was koopman in Leeuwarden en ongeveer 36 jaar oud. Hij verklaarde onder ede:
Louwe Johannis (in modern Nederlands):
De weduwe van Willem Jans vertelde mij over Louwe Johannis en haar dochter Bauk. Zij noemde ook de andere Johannis en het slaan van Louwe. Ik bleef bij mijn voorgelezen verklaring en ondertekende met J. Engberts.
Op de 23ste, omstreeks negen uur 's avonds, kwam Louwe Johannis met gezelschap bij mijn vaders huis. Wij bleven er drinken. De weduwe van Willem Jan, haar dochter Bauk, een Johannis en een klein meisje waren er ook.
Louwe Johannis had haar moeder vastgepakt. Haar moeder raakte op de grond. Louwe had haar een slag tegen de slaap gegeven. Bauk vertelde dat zij Louwe twee of meer keren tegen het hoofd had geslagen. Johannes Hendrik kwam erbij en zei tegen Louwe dat hij de vrouwen niet mocht slaan. Daarop raakten Johannes en Louwe met elkaar handgemeen.
Net ten zuiden van de Garijper molen werden zij, haar dochter, Johannes Hendrik en haar kleinkind ingehaald door Louwe Johannis. Hij was bij Egbert Johannis met hen in gezelschap geweest. Hij zei tegen haar dochter dat zij met hem naar Suameer terug moest gaan. Haar dochter weigerde. Trijn zei dat haar dochter met haar naar huis zou gaan.
Daar trof hij de weduwe, haar dochter Bauk Willems, Louwe Johannis, Hendrik en Saake Diemers. Hij bleef enige tijd bij hen. Hij had gezien dat Bauk Willems en de dochter van Egbert Johannis ongeveer een kwartier bij de koopman Louwe Johannis op schoot hadden gezeten. Ten slotte ging hij met de weduwe en haar dochter naar huis.
Net ten zuiden van de Garijper molen haalde Louwe Johannis hen in. Hij zei dat hij Bauktjen Willems alleen wilde spreken. Zij ging naar hem toe. De weduwe zei tegen Johannes dat hij met haar kleinkind verder moest gaan.
Jitske Oedses, echtgenote van Lubbert Jans, boer op de Nieuwstad in Bergum, was in haar eenenzestigste levensjaar. Zij werd opgeroepen, legde de eed af en werd ondervraagd. Zij verklaarde dat zij op 2 mei 1807 omstreeks zes uur 's morgens buiten kwam.
Ludser Sjoerds — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Jan Sijmens Pel, distillateur te Suameer, in zijn 51ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij gisterenavond in het huis van Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers te Suameer, was. Daar waren ook Yttje Johannes, echtgenote van Romke Rienks, opzichter Ysse Rinkes en Jan Gerrijts, zoon van wever Gerrijt Jans. In hun aanwezigheid vroeg Martjen Brugts aan Jan Gerrijts of hij haar de kaas had gebracht. Jan Gerrijts antwoordde bevestigend. Hij zei dat hij die kaas van Ludser Sjoerds had gekocht en er een stuk van had afgesneden. Martjen Oebles zei toen.
Ysse Rinkes, opzichter bij de molen te Suameer, in zijn 37ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij gisterenavond naar het huis van Martjen Oebles, weduwe van Harmen Rutgers te Suameer, was gekomen. Daar waren ook Jan Sijmens Pel, Yttje Johannes, echtgenote van Romke Rienks, en Jan Gerrijts, zoon van wever Gerrijt Jans. Martjen Brugts vroeg Jan Gerrijts of hij haar niet een stuk kaas had gebracht. Hij antwoordde ja en zei dat hij een van Ludser Sjoerds had gekocht en dat stuk ervan had afgesneden. Martjen Brugts zei daarop:
Zij was op die datum wel te weten gekomen dat bij Romke een groot stuk kaas weg was. Zij had Jan op 6 december bij haar thuis ontboden om hem in aanwezigheid van Rinkes en Jan Sijmens Pel te vragen De vraag was of Jan op de dag vóór Sint-Nicolaas 1768 geen stuk kaas bij haar had gebracht. Hij antwoordde ja en zei het van Ludser Sjoerds te hebben gekocht, zoals hij eerder tegen haar dochter had gezegd.
Zij was op die datum wel te weten gekomen dat bij Romke een groot stuk kaas weg was. Zij had Jan op 6 december bij haar thuis ontboden om hem in aanwezigheid van Rinkes en Jan Sijmens Pel te vragen De vraag was of Jan op de dag vóór Sint-Nicolaas 1768 geen stuk kaas bij haar had gebracht. Hij antwoordde ja en zei het van Ludser Sjoerds te hebben gekocht, zoals hij eerder tegen haar dochter had gezegd.
Jelle Sibes, boer te Giekerk, naar beste weten in zijn 34ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, getuigde dat het waar was dat hem in de nacht van 15 op 16 van deze maand uit zijn woning was gestolen: een vlaslinnen laken, een grof laken, drie halsdoeken en een hemd van de getuige, gemerkt met de letters J. S. Uit het voorhuis waren bovendien een hemd van zijn dochtertje en een kussensloop verdwenen; uit de melkkamer ook een stuk gedroogde varkensrug. De getuige weet in het geheel niet wie hem deze goederen heeft ontvreemd. Hij zei wel dat op de 16de van deze maand een man bij hen in huis was geweest, die naar hij meende Luit Wilkens heette en in Ferwert of Hallum woonde. Deze had die dag te Oenkerk gelegen met zijn schip met wortels. De getuige had op de 17de wortels bij hem gehaald. Deze man heeft geen beste naam, maar de getuige kon hem niets met zekerheid ten laste leggen. De dief lijkt via de schuurdeur binnengekomen en vertrokken te zijn, omdat hij die deur op de 17de 's morgens open had gevonden, terwijl zij de avond ervoor goed gesloten was. Hij kon nergens vaststellen dat hout was gebroken. Vermoedelijk was de deur van buitenaf zonder braak geopend. Verder had hij gehoord dat Luit Wilkens de vorige ochtend met zijn schip uit Oenkerk was vertrokken. Hij wist niet waarheen. Omdat hij verder niets wist, beëindigde hij zijn verklaring na voorlezing en ondertekende die te Bergum op 19 februari 1767: Jelle Sijbes.
Trijntje Dirks, vrouw van Jelle Sijbes, boer te Giekerk, in haar 43ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, getuigde dat in de nacht van 16 op 17 van deze maand zeven vlaslinnen lakens uit haar melkkamer waren ontvreemd. Drie hadden kleine biezen in de naden; één had rondom een smalle kant. Twee waren gemerkt met witte 'breidgal', met de letters J. S.; een ander naar haar beste herinnering met B. S. Een laken droeg zwarte letters J. T. Een ander merkteken bevatte 1724 en een met zwarte zijde geborduurde boom tussen de letters. Een ander had J. D., in zijde geborduurd, en weer een ander J. T. in zwarte zijde. Verder waren een grof laken en zeven halsdoeken verdwenen; bij die halsdoeken worden twee merktekens F. B. met een boom ertussen in zwarte zijde genoemd en één met J. S. in zwarte zijde. Ook verdwenen een hemd van haar man, een oud linnen 'Bijst' en een stuk gedroogde varkensrug. Uit het voorhuis of de gang verdwenen een kussensloop met J. T. in zwarte zijde en een hemdje van haar zoon. Dat hing aan de 'nagLijne', die bij de buitendeur aan de balken was vastgebonden; aan die lijn had het genoemde linnengoed op de 16de te drogen gehangen. Zij weet in het geheel niet wie de goederen heeft gestolen. De dief lijkt door de zijdeur van de schuur naar binnen en naar buiten te zijn gegaan: die deur was 's morgens open gevonden, zonder dat daaraan sporen van braak waren ontdekt. Verder zei zij dat op de 16de iemand in haar buurt was geweest om wortels te verkopen, die volgens geruchten Luit Witts of Wilkens heet; hij was niet bij haar thuis geweest. Zij had wel gehoord dat deze man geen beste naam had. Haar man had op de 17de wortels bij hem in Oenkerk gehaald, waar hij toen met zijn schip lag. Naar men zei was hij daar de vorige ochtend vertrokken; zij weet niet waarheen. Omdat zij verder niets wist, beëindigde zij haar verklaring na voorlezing en ondertekende die te Bergum op 19 februari 1767: trijntje dirks.
Luitjen Edes, boer onder Schilwolde en in zijn 52ste levensjaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat Jochum Hendriks, die daar ook woonde, een zwarte merrie uit zijn land was kwijtgeraakt. Het paard was drie jaar oud en "Eenharig". Hij kende dat paard al goed, vanaf het veulen. Op verzoek van Jochum bekeek hij vandaag in Bergum een paard dat Sible Bandert, kastelein bij Bergumerdam, volgens zeggen van Jan Trijlak had gekocht. Jan had geen vaste woning en verbleef afwisselend hier en daar.
. brachten hen naar de Dragster Compagnie, op het erf van een zekere Luitjen Riemers. Zij gingen zijn huis binnen. Zij hadden met geen woord over de gestolen schapen gesproken en maakten ook niet bekend waarom zij daar kwamen. Verder weet Ate helemaal niet wie de schapen van hem heeft gestolen. Hij weet niets meer, besluit na voorlezing en ondertekent eigenhandig. Bergum , 15 maart 1784. Ate Sijgers.
Liebbe Petrus, huisman op het Witveen onder Oostermeer en naar zijn beste weten in zijn veertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat hij op de 5de van deze maand hoorde dat bij Ate Sijgers twee rammen met zwarte wol uit het hok waren gestolen. Diezelfde dag volgde hij samen met Ate Sijgers en Hijlke Hajes de voetafdrukken van twee schapen en vermoedelijk twee mannen. Om de schoenen van een van hen leek touw of iets anders gebonden te zijn. Zij volgden de afdrukken tot aan de wal van Barke Wijts. Daar leken de schapen geslacht te zijn: zij zagen acht poten, twee koppen met zwarte wol, de pensen en darmen van twee schapen en de koppelstok waaraan de schapen gekoppeld waren geweest. Daarna volgden zij de menselijke voetafdrukken verder. Die brachten hen naar de Dragster Compagnie, op het erf van een zekere Luitjen Riemers. Vervolgens gingen zij zijn huis binnen. Zij vertelden niet waarom zij bij dat huis kwamen en zeiden ook niet dat Ate Sijgers twee schapen kwijt was door diefstal. Verder weet Liebbe niets. Hij besluit na voorlezing en ondertekent eigenhandig. Bergum , 15 maart 1784. De handtekening luidt Liebbe Peetrus, terwijl de naam in de introductie Petrus luidt.
Rijlke Haijes, vrijgezel, wonend op het Witveen onder Oostermeer en in zijn achtenveertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat hij op de 5de van deze maand hoorde dat bij Ate Sijgers op het witveen twee rammen met zwarte wol uit het hok waren gestolen. Diezelfde dag volgde hij met Ate Sijgers en Liebbe Petrus de voetafdrukken van twee schapen en twee mensen, naar hun gedachte mannen. Om de schoenen van een van hen leek touw of iets anders gebonden te zijn. De afdrukken brachten hen naar de wal van Barke Wijts. Daar vonden zij de pensen, darmen, acht poten en twee koppen van twee schapen. Aan de koppen zat zwarte wol. Op die plaats leken de schapen geslacht te zijn. Zij vonden er ook de koppelstok waaraan de schapen gekoppeld waren geweest. Daarna volgden hij, Ate Sijgers en Liebbe Petrus de menselijke voetafdrukken verder naar de Dragster Compagnie, tot op het erf van Luitjen Riemers. Zij gingen diens huis binnen zonder te vertellen waarom zij daar kwamen. Zij zeiden ook niet dat Ate Sijgers twee rammen waren ontstolen. Luitjen Riemers leek door hun komst een beetje 'verset'. De getuige meent in elk geval zeker gezien te hebben dat het zweet hem uitbrak.
Lutsje Dirks Donja, vrouw van herbergier Pijtter Douwes in Tietjerk en in haar 38e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat op 12 december jongstleden Jouke Fockes uit Bergum bij haar en haar man in dienst was gekomen en daar nog steeds in dienst was. Op 26 januari 1763 had haar man bij gelegenheid een zweep laten verrijden. Er was zeer veel volk bij hun huis geweest. Laat in de nacht hadden zij in haar gewone kamer bij het vuur gezeten: zijzelf, haar man, de meid en de twee oppassers Jouke Fockes en Klaas Beernts, en later ook medeoppasser Minne Overneij. Diezelfde nacht, na twee uur, kwamen Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen en Jan Pijtters uit Bergum vanuit het Zomerhuis bij hen aan de haard. Het door Hedzer gevraagde witbier smaakte hem niet. Hij vroeg een mengel bruin bier, dat Klaas Beernts hem eveneens gaf.
Tietjerk, 3 februari 1763. Bij het eigen merk staat: Lutsje Dirks Donja.
Lutske Jans en Wijger Joukes vertelden over Attje Fookes, geld en sieraden. Attje ontkende de diefstallen en de gesprekken. Geiske Jans, ook Keij Toffeltje genoemd, verklaarde over goederen die zij voor Attje had verpand en verkocht.
Lutske Jans
Lutske Jans (in modern Nederlands):
Lutske Jans, huisvrouw van Wijger Joukes, wonende te Bergum, naar haar beste weten ruim 28 jaar oud, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat op 30 oktober 1755 's avonds omstreeks ruim negen uur kwam mijn man thuis. Hij riep mij voor de deur en zei: "Daar gaat Attje over het land; zij heeft iets opzij. ..." Toen ik buiten kwam, zag ik Attje Fookes, huisvrouw van Tijs Jans te Bergum, over het land van Minne Wierds lopen. Zij hield haar schorteldoek wat op; er leek iets in te zitten. Door de duisternis kon ik niet zien wat het was en waar zij bleef.
Ten slotte verklaar ik dat Attje afgelopen zomer eens tegen mij heeft gezegd dat zij dacht dat Jelle Albarts een som geld had en dat zij daar weleens achter wilde. Men zou door het venster aan de hofkant kunnen binnenkomen. Ik kan verder niets zeggen en sluit na voorlezing mijn verklaring. Ik vermeld geen verwantschap met Attie Fookes en zet mijn gewone merk. Bergum , 13 april 1756. Eigenhandig merk van Lutske Jans.
Zij zei ook niets te weten van de diefstal op 31 oktober van het afgelopen jaar bij Gosse Bruins en zijn vrouw. Die avond was zij niet de steeg bij Klaas Meinerts ingegaan en ook niet op het land van Minne Wierds geweest. Wel kon het zijn - zij wist het niet zeker - dat zij de volgende ochtend met een emmer op dat land water had gehaald. Zij wist zeker dat zij bij het terugkomen niets in haar schorteldoek had gehad. Zij ontkende dat zij op 1 november 1755 geld en goederen bij de haard had gesorteerd en zei niets te weten van zwarte kralen, een zilveren oorijzer, een telepeltie..., gouden ringen en zilveren knopen. Het kon zijn dat zij op de ochtend van 1 november 1755 bij Lutske Jans, huisvrouw van Wijger Joukes, in huis was geweest. Zij hadden daar echter geen woord gesproken over de diefstal van de voorgaande avond bij Gosse Bruins en zijn vrouw. Zij wist niets van het gesprek dat daar toen zou zijn gevoerd. Ook ontkende zij wat zij met Keij Toffeltje afgesproken zou hebben. Dat zij ooit gezegd had Jelle Albarts te willen bestelen, was volgens haar volledig verzonnen. Zij wist verder van geen van deze zaken en was volgens haarzelf in alles onschuldig. Na voorlezing sloot zij haar verklaring. Bergum, 13 april 1756.
Eestrum 1796 - het keukenraam bij Lutske Sijbrens uitgebroken
In de nacht tussen 27 en 28 december 1796 werd in Eestrum ingebroken in het huis van Lutske Sijbrens en haar man Geert Annes. De verklaring werd twee dagen later in Bergum opgenomen. Het was de tijd van de Bataafse Republiek in Friesland .
De verklaring van Lutske Sijbrens
Lutske Sijbrens, huisvrouw van Geert Annes, woonde te Eestrum en was in haar vijfenveertigste levensjaar. Zij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd .
Ik zei tegen Yde Ydes dat hij de naaste buren moest halen om de situatie te laten bekijken. Hij haalde onmiddellijk de naaste buurman, Luykele Ritskes. Die onderzocht samen met ons het huis. Wij vonden dat de ruit boven de houten deurtjes in de keuken in stukken was gebroken en dat beide helften van het houten deurtje openstonden.
Luykele Ritskes
Afzonderlijke verklaring van Luykele Ritskes, boer in Rijperkerk, naar zijn beste herinnering ongeveer veertig jaar oud. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij het volgende als de volle waarheid.
Luykele Ritskes (in modern Nederlands):
Daarna ging ik met Yde Ydes en Sander Posthumis naar de middelkamer. Ik zag dat daar twee à drie glasruiten boven de houten vensters in stukken lagen. Het glazen venster stond open en het houten venster was aan. Bij het laatste waren twee krammen en een onderdeel van het slot afgebroken. Het bed en de bedstutten lagen op de vloer. Verschillende huishoudelijke voorwerpen stonden door elkaar op de vloer. En ik hoorde Yde Ydes toen wel zeggen dat verschillende goederen ontbraken, ook uit het kabinet. De deuren daarvan stonden open en het slot hing los aan een spijker. Maar omdat ik niet bekend was met die woning, weet ik niet of die goederen werkelijk ontbraken. Ik weet niet wie deze woninginbraak en diefstal heeft gepleegd. Ik kan daarover ook niet het geringste vermoeden geven. Meer weet ik er niet van. Hiermee sluit ik na voorlezing mijn verklaring af en onderteken ik haar. Opgemaakt op 11 december 1736. Ondertekend: Luykele Ritskes.
Suameer 1778: Lykele Jelkes zoekt zijn praam en aalvuiken
Aangifte van Lykele Jelkes en het verhoor van Jan Gerrijts, opgenomen bij het gerecht van Tietjerksteradeel in 1778.
Lykele Jelkes uit Suameer was in zijn drieënzestigste levensjaar toen hij op 7 september 1778 zijn verklaring aflegde. Hij vertelde dat hij bij de Eekmasten onder Bergum zijn praampje met een touw had vastgemaakt. Het lag daar zonder slot. De volgende ochtend was het verdwenen.
Lykele Jelkes zoekt het verdwenen goed
Op 23 november 1778 werd Jan Gerrijts verhoord. Hij was ongeveer 25 jaar oud en zat gevangen. Hij werd geconfronteerd met de eerdere verklaring van Lykele Jelkes. Jan erkende dat hij het praampje had genomen toen het bij de Eekmolen aan de Bergumer Vaart met een touw vastlag. Hij had de spullen aan boord meegenomen en was ermee naar Leeuwarden gevaren.
Garijp 1804 - Maaijke Jacobs ontdekt na de kerkdienst een opengebroken kast
Aangifte van Maaijke Jacobs, afgelegd op 9 augustus 1804.
Op zondag 5 augustus 1804 ging de weduwe Maaijke Jacobs naar de kerk van Garijp. Toen ze na de preek thuiskwam, was de deur nog op slot, maar binnen was haar kast opengebroken.
Maaijke Jacobs gaat naar de kerk
Maaijke Jacobs, de weduwe van Jan Pijtters, was boerin in Garijp en ongeveer 65 jaar oud. Op zondag 5 augustus 1804 ging zij tussen twaalf en één uur van huis om de kerkdienst bij te wonen. Voordat zij vertrok had ze haar woning goed afgesloten. Zodra de preek afgelopen was, liep ze weer naar huis.
In de nacht van 12 op 13 oktober 1796 werd het glazen venster van het karnhuis naast de woning van Gosse Hinnes in Bergum met geweld uitgebroken. Op 13 oktober legden Gosse, zijn vrouw Maaijke Jans en hun dienstmeid Antje Cornelis afzonderlijk een verklaring af.
Maaijke Jans, de vrouw van Gosse Hinnes
Maaijke Jans was de vrouw van Gosse Hinnes, woonde in Bergum en bevond zich in haar 51ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd.
In de nacht van 3 op 4 maart 1800 verdwenen geld en linnengoed uit het huis van Maaijke Johannes onder Bergum . In haar verklaring staan exacte aantallen en de merktekens die op verschillende kledingstukken en slopen waren aangebracht.
Maaijke Johannes was de vrouw van Jelte Sikkes. Zij woonde onder Bergum en was volgens de handgeschreven verklaring 60 jaar oud. Zij verklaarde dat in de nacht tussen 3 en 4 maart 1800 verschillende goederen uit haar huis waren weggenomen.
. Sijtze Sapes had gekocht en dat het bij Halbe Roels in de weide had gelopen. Een van haar zoons voegde eraan toe: "het is de weer van Sijtze met de ruige zak". Maaike vindt de route die Fooke met het schaap nam enigszins verdacht, omdat dat geen ordis pad is. Vanuit Halbe Roels kon hij niet over de weg komen zonder een route over dijken en wallen te nemen. Zij weet verder niets, sluit haar verklaring na voorlezing en tekent zelf. Bergum, 19 augustus 1766. Maaike Andries.
Maaike Andrijs, weduwe van Sjoerd Atses in Oostermeer en in haar vijftigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de 16e van deze maand kwam Fooke Jans met een wit Overdieps schaap langs. Dit gebeurde vóór de middag. Haar oudste zoon vroeg Fooke waar hij met het schaap vandaan kwam. Fooke antwoordde dat hij het van.
Dezelfde vrouw in samenhangende onderzoeken: Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers. In beide zaken heet zij Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers in Suameer. Het latere verhoor verwijst expliciet naar de verklaringen van december 1768 en januari 1769. De kaas van Romke Rienks en het onderzoek naar een gouden knoop en koralen zijn verschillende onderwerpen. Martjen ontkent betrokkenheid bij de diefstallen.
Sjoerd Jans, wonend in Suameer en naar beste weten in zijn 44ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat afgelopen maandagmorgen, de 26ste van deze maand, tussen acht en negen uur Maaike Harmens voor zijn vensters kwam. Zij woonde bij haar moeder Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers, in Suameer. Zij zei:
Martjen zegt niet te weten hoe de goederen bij Sjoerd Jans' huis waren gekomen. Haar dochter Maaike Harmens ging op last van Rinkes van huis. Zij had de goederen daar gevonden en Sjoerd Jans en de genoemde opzichter Rinkes meteen ingelicht.
Zij zei dat Martjen na de dood van haar man een kind had gekregen en enige tijd later nog een kind buiten het huwelijk. Dat laatste was nu ongeveer vier jaar oud. Haar man was bijna zeven à acht jaar geleden overleden. Zij wist ook verder niets over het gedrag van Maaike Harmens. Antje sloot haar verklaring na voorlezing. Bergum , 5 januari 1769.
Jurjen Wijbrens, boer in Suameer en in zijn 36ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat zijn vrouw hem had verteld dat zij afgelopen zomer een gouden knoop van een armmof en een streng zwarte koralen was kwijtgeraakt. Dat zou zijn gebeurd in de tijd waarin Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers in Suameer, bij hen werkte. Voor zover Jurjen wist, had Martjen zich bij hem thuis heel goed gedragen. Hij kon niets ten nadele van haar zeggen, behalve dat hij wist dat zij een kind buiten het huwelijk had gekregen nadat haar man al enige tijd overleden was. Hij kon ook niets ten nadele van haar dochter Maaike Harmens zeggen. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende eigenhandig. Bergum , 5 januari 1769; Jurjen Wijbrens.
Douwe Douma, dorpsrechter en ontvanger in Suameer en naar beste weten in zijn 44ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers, daar in het algemeen niet de beste naam had. Hij had niets anders concreets ten nadele van haar gehoord dan dat zij na het overlijden van haar man een kind had gekregen. Hij wist wel dat zij lang na het overlijden van haar man een kind buiten het huwelijk had gekregen. Verder wist hij niets over haar of haar dochter Maaike Harmens. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing. Bergum, 5 januari 1769.
Martjen zegt niet te weten hoe de goederen bij Sjoerd Jans' huis waren gekomen. Haar dochter Maaike Harmens ging op last van Rinkes van huis. Zij had de goederen daar gevonden en Sjoerd Jans en de genoemde opzichter Rinkes meteen ingelicht.
Daar trof hij haar dochters Janke en Maaike Jans, Bauke Scheffer, Roel Aukes, iemand die Brant heette en een jonge schippersknecht van wie hij de naam niet kende. Roel, Brant en de jonge knecht hadden jenever gedronken. Roel wilde vervolgens niet langer met de twee schippersknechten drinken en dronk met de getuige.
Maaike Johannes — 5 verhaalpagina’s · beoordeeld verband
Zeer waarschijnlijk hetzelfde huishouden: Maaike Johannes en Jan Pytters aan de Zomerweg. Beide verklaringen uit 1772 noemen Maaike als vrouw van Jan Pytters aan de Zomerweg onder Bergum. In september mist zij goederen uit het achterhuis; in oktober gaat het om een overnachtende vreemdeling en zilveren gespen. Dit is geen koppeling met de andere Maaike Johannes die in 1805 als vrouw van Jan Olgerts wordt genoemd.
Bergum 1772: achterhuisdiefstal bij Maaike Johannes en Aaltje Jans
Achterhuisdiefstal bij Maaike Johannes en Aaltje Jans. 28 september 1772.
Maaike Johannes vindt de achterdeuren open
Maaike Johannes, de vrouw van Jan Pytters aan de Zomerweg onder Bergum , was in haar veertigste levensjaar. Op de ochtend van 26 september 1772 ontdekte zij dat goederen uit haar achterhuis ontbraken. De achterdeuren stonden open en de ijzeren banden van de schuurdeuren waren afgebroken.
Bergum 1772: zilveren gespen na overnachting vreemdeling bij Maaike Johannes
Zilveren gespen na overnachting vreemdeling bij Maaike Johannes. 26 oktober 1772.
Maaike Johannes aan de Zomerweg onder Bergum was thuis terwijl haar man Jan Pytters naar Groningerland reisde. Op zaterdag kwam een onbekende man bij haar. Hij bleef de hele dag. Zij kende zijn naam en woonplaats niet.
Bergum 1805 - Het gele kistje van Maaike Johannes verdwijnt tijdens het theedrinken
Maaike Johannes, in haar zestigste levensjaar, woonde met haar man Jan Olgerts onder Bergum. Op 23 september 1805 ging zij in de middag thee drinken bij hun buurman Hendrik Mients. Omdat ze alleen naar het huis naast haar eigen woning ging, deed ze haar deur niet op slot. Ze trok die alleen op de klink .
Op de ochtend van 16 mei merkte hij dat een paar zwarte kousen van hem ontbrak. Volgens zijn vrouw Maaike Johannes en zijn dochter Tjetske Hendriks waren ook spullen van hen verdwenen:
Haar vader zei dat ook zijn zwarte kousen waren gestolen. Van haar stiefmoeder Maaike Johannes ontbraken een zwart linnen schort en een paar zwarte kousen.
Maaike Johannes, de vrouw van Hendrik Jacobs in Hardegarijp, is in haar zesenveertigste levensjaar. Zij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaart dat zij afgelopen zaterdag, de 21ste van deze maand, voor de ramen van haar huis linnengoed over een lijn had gehangen. Toen zij tussen drie en vier uur 's middags haar huis verliet om ergens in Hardegarijp heen te gaan, hing de was er nog. Bij haar thuiskomst rond zes uur 's avonds vertelden haar man en kinderen haar dat het linnengoed inmiddels weg was: een grof laken, haar eigen hemd, een hemd van haar zoontje en een hemd van haar dochtertje. Zij wist niet dat er letters op het vermiste goed stonden. Haar man en kinderen zeiden dat zij de hele tijd thuis aanwezig waren geweest.
... Maaike weet helemaal niet wie deze diefstal heeft gepleegd. Verder kan zij niets daarover zeggen. Zij besluit na voorlezing en tekent met haar merk. Bergum , 24 februari 1784. Bij het kruis staat dat dit het eigenhandig geplaatste merk van Maaike Johannes is.
Willemke Fokkes, dochter van Fokke Jan Yskes, bij haar vader in huis op het Witveen onder Oostermeer, verklaarde na oproeping, beëdiging en ondervraging dat op zaterdagavond de vijfde van deze maand omstreeks zeven uur Elske Pytters bij haar thuis kwam. Elske was een dochter van Pytter Raven, wonend op de Heideburen in de Rottevalle onder Achtkarspelen. Zij zei haar dat een Maaike Willems, vrouw van Sape Sjoerds, die ook op het Witveen woonde, haar een partij rode of reideturf had afgenomen terwijl zij even van huis was.
Elske wilde niet meegaan en zei dat de getuige er alleen heen moest gaan. Dat deed zij. Zij vroeg haar buurvrouw of Maaike Willems daar voorbij was gekomen met een partij zoden in haar schortdoek.
De getuige ging dadelijk weer naar huis. Elske zat daar nog. Toen de getuige haar vertelde dat de buurvrouw Maaike Willems niet had gezien, hield Elske vol dat zij Maaike had zien lopen.
Fokke Jan Yskes, wonend op het Witveen onder Oostermeer, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat hij op zaterdag de vijfde van deze maand omstreeks negen uur 's avonds thuiskwam. Zijn dochter Willemke vertelde dat Elske Pytters haar had gezegd dat Maaike Willems haar zoden uit het achterhuis had gestolen. Willemke was ernaar gaan vragen en had gehoord dat het niet waar was.
In mei 1775 verdwenen voedsel en kleding bij Hendrik Jacobs en zijn gezin. Hendrik, zijn vrouw Maaikie Johannes en zijn dochter Tjetske legden ieder een verklaring af.
Maaikie Johannes beschrijft de schorten en de rok
Maaikie Johannes, de vrouw van Hendrik Jacobs, verschijnt vrijwillig en wordt onder ede verhoord. Zij is naar haar beste weten in haar 31e levensjaar. Op 12 mei verdwenen uit haar huis een stuk spek, een klomp roggebrood en een stuk van een rol boter.
Bergum 1805 - Een bijbel met zilveren haken uit het kabinet van Maake Hiddes
Kort daarna kwam Jacobs schoondochter Maake Hiddes thuis. Zij was getrouwd met Erryt Jacobs en woonde met haar man bij Jacob. Maake was in haar 47ste levensjaar. Die ochtend was zij om acht uur van huis gegaan om op het land cichorei te wieden. Voor haar vertrek had zij deuren en vensters goed gesloten.
Jan Hendriks Pijk, koopman te Bergum , naar beste weten ongeveer achtendertig jaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen dinsdagmorgen tussen zes en zeven uur wilde hij zijn kippen voeren. Die zaten in een hok naast zijn huis. Hij keek naar zijn bijenstal achter het huis van Liebet Hedzers en zag dat een van de beste korven met bijen ontbrak. Die woog zesendertig pond toen hij op de bijenstal werd gezet. Meteen na deze ontdekking liep hij naar Maarten Sjoerds bij Bergumerdam. Die had voor de helft deel in de bijenhouderij. Hij vroeg hem of hij de korf had weggenomen, omdat hijzelf de vorige dag niet thuis was geweest. Maarten antwoordde nee. Daarop nam hij aan dat de korf gestolen was. Hij weet nog steeds niet waar die gebleven is. Hij kan niet precies opgeven welke letters op de korf staan omdat hun korven met verschillende letters zijn gemerkt. Hij zegt dat hij de korf wel heel goed zou herkennen als hij die terugzag. Verder weet hij niets van de zaak. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende die. Bergum, 7 november 1794. Handtekening: jan hendriks pijk.
Maayke Jans, dochter van Bintje Baukes, inwonend bij haar moeder te Bergum en in haar 21ste levensjaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat gisteren, zondag 24 april, om zes uur drie mannen kwamen: Roel Aukes, zoon van Auke Roelofs zandpranger; Brant Sjoerds, zoon van Sjoerd, ongehuwde schipper in de Rottevalle; en Gjolt Douwes, knecht bij een schipper die aan Bergumerdam lag om te laden Zij vroegen jenever en dronken die.
Hij vroeg of er iets van hem was blijven liggen. Zij antwoordden dat er niets van hem lag. Hij vertrok direct met Brant Sjoerds. Zij sloot haar verklaring na voorlezing en ondertekende te Bergum op 25 april 1808. Maayke Jans.
Binne Loptkes, gewoon gerechtsassistent van het gerecht van Tietjerksteradeel, wonend in Bergum , verschijnt in zijn 34ste levensjaar. Hij wordt beëdigd en verhoord en verklaart dat hij gisteren als assistent volgens opdracht aanwezig was op de markt van Oostermeer . Om ongeveer negen uur 's avonds zat hij met gerechtsassistent Rytter Sijbes en de buitengewone assistenten Gerrijt Jans uit Bergum en Sjoerd Jelles uit Eestrum in de benedenkamer van Sijbren Meents in Oostermeer. Zij hoorden gestommel in de bovenkamer van dezelfde Sijbren Meents. Rytter Sijbes en Gerrijt Jans gingen naar boven en kwamen korte tijd daarna met een man, wiens naam en woonplaats de getuige niet kent, naar beneden. Zij zeiden: 'des OverStuurs Mae Wat bedreven'. Vervolgens kwamen deze vier personen van boven achter hen aan. Daarbij klonk: 'Hij zal aan de duivel met op de kamer.' Daarbij vielen ook de woorden 'Jungens Houd Imme Stil' (jongens, houd. stil) en 'hebben en niet met te Vechten'.
Maaijke kon niet zeggen wie de diefstal had gepleegd. Nadat de verklaring was voorgelezen, sloot zij die af en tekende zij met haar eigen hand: Maijke Jans. De akte is op 13 oktober 1796 in Bergum opgesteld.
Makke Makkes woont als knecht bij huisman Sijtze Wijttes te Hardegarijp en is in zijn 20ste levensjaar. Hij is beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat zijn broodheer zijn zeven schapen op de avond van de 29ste in zijn luttikhuis had laten brengen. Op de 30ste ontbrak het beste, een wit schaap dat nog nooit lammeren had gehad. Hij en zijn broodheer hadden eerst samen... Zijn eigen
Hij weet niet door wie het schaap is gestolen en weet verder niets. Na voorlezing ondertekent hij te Bergum op 31 januari 1783. In de handtekening zit een inktvlek in de voornaam; de lopende tekst leest Makke Makkes. In de marge: beschikking zoals hiervoor.
Jelle verklaarde dat de handkorf met bollen en het gerookte spek uit het huis van zijn moeder Getje Oenes, weduwe van Mark Jelles, waren weggenomen nadat het boelgoed was afgelopen. Hij plaatste de vermissing op de voorafgaande avond.
Getje Oenes was de weduwe van Mark Jelles. Zij woonde op de Heidstreek onder Bergum en was volgens haar verklaring in haar 71ste levensjaar. Ook zij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd.
Marten Alberts — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Marten Alberts werd vermoedelijk rond 1768 geboren. Hij komt in verschillende strafzaken voor. Op 18 juni 1796 werd opdracht gegeven hem te arresteren, omdat men verwachtte dat hij op de markt van Oostermeer opnieuw misdrijven zou plegen. Hij moest, als hij daar werd aangetroffen, worden aangehouden en naar het Blokhuis in Leeuwarden worden gebracht.
Marten Alberts komt ook voor in een zaak rond inbraak en diefstal van rogge. Harmen Baukes, wonende aan de kant van Veenwouden onder Bergum, deed daarvan aangifte. Volgens hem waren Marten Alberts en Klaas Alberts, twee zonen van Albert Hattums, de daders. Zij waren betrapt en hadden hun zakken achtergelaten.
Opsporing verzocht van zoon Marten Alberts
Op 18 juni 1796 stuurde procureur-generaal Nicolaas Scheltema een brief met de opdracht om Marten Alberts uit Veenwouden te arresteren. De procureur-generaal had het vermoeden dat Marten Alberts die volgende maandag naar de markt in Oostermeer zou gaan.
Volgens de procureur-generaal was het waarschijnlijk dat Marten Alberts daar zou komen om zijn "kwade kunsten" uit te oefenen. Daarmee bedoelde hij dat Marten van plan was op de markt nieuwe misdrijven te plegen. Daarom moest men op de markt naar hem uitkijken. Als hij daar werd aangetroffen, moest hij worden aangehouden en als gevangene naar het Blokhuis in Leeuwarden worden gebracht.
Volgens Harmen waren de daders Marten Alberts en Klaas Alberts, zonen van Albert Hattums. Zij werden bij de diefstal betrapt en lieten hun zakken achter. Ook Johan Pieter Schacht, knecht bij Harmen Baukes, en buurvrouw Janke Jans legden verklaringen af. Lees de afzonderlijke verklaringen van Harmen, zijn knecht en Janke over de roggezakken .
Marten Alberts, geboren rond 1768: verschillende strafzaken, waaronder een vermelding van 5 juli 1800.
De broers Alberts werden één voor één aangehouden. Het toeval wilde dat een andere broer, Marten Alberts, in dezelfde maand februari in Groningen werd opgepakt. Over hem werd op 20 februari 1799 een verklaring afgelegd door de 69-jarige Yskjen Douwes.
De uitbraak begon in de ochtend. Ook de Groninger Harm Geerts was erbij. R.S. Roarda vermeldt bovendien dat Marten Alberts met zijn broers uit het tuchthuis brak. Het precieze aantal broers in de groep wordt daarom hier niet vastgelegd zonder controle van het oorspronkelijke ontsnappingsdossier.
De volgende morgen ging hij om drie uur naar buiten. Tegen de vensters aan de straat vond hij een stuk van de bovenbalk van een zijbord van een boerenwagen. Om ongeveer negen uur verklaarde Marten Alles, meester- wagenmaker in Oostermeer, dat die balk van hem was. De getuige verklaarde verder dat Hans Jitses op dinsdagmorgen de, rond tien uur, de dag na de Oostermeermarkt, op straat ruzie had met een Douwe uit Surhuisterveen en hem wat afranselde. De getuige en verscheidene anderen zagen dat.
Trijntje Sikkes Aylva, dienstmeid bij meester-bakker Marten Eltes in Oostermeer, in haar negentiende levensjaar, verklaarde dat zij zondagavond de 23e met toestemming van haar baas tussen zeven en acht uur koffie ging drinken bij herbergier Jan Michels in Oostermeer. Daar kwamen rond middernacht Hans Jitses en Sijt Johannes bij haar. Hans was smidsknecht bij meester-grofsmid Pytter Johannes op de Snakkarbuuren; Sijte was knecht bij meester-wagenmaker Marten Alles in Oostermeer.
Zij achtte het wel hoogstwaarschijnlijk, omdat zij niemand anders op straat had gezien of gehoord. Zij dacht dat des te meer omdat Hans in de tijd tussen hun afscheid en het inslaan van de ruiten nauwelijks verder heen en terug had kunnen lopen dan tot de wagenmaker Marten Alles. Zij wist ook heel goed dat Hans haar baas bedreigingen had gedaan. Verder wist zij alleen nog dat wagenmakersknecht Sijt Johannes bij Jan Michels was blijven zitten toen zij met Hans vertrok.
Sijt Johannes, knecht bij meester-wagenmaker Marten Alles in Oostermeer, ongeveer dertig jaar oud, verklaarde het volgende. Op zondag de 23e, laat op de avond, trof hij Hans Jitses aan het oosteind van de buurt in Oostermeer. Hans was smidsknecht bij meester-grofsmid Pytter Johannes op de Snakkarbuuren. Met Hans ging hij, zonder van de eerdere voorvallen te weten, naar herbergier Jan Michels.
Marten Alles, meester-wagenmaker in Oostermeer, in zijn vierentwintigste levensjaar, verklaarde na oproeping en beëdiging
Toen Marten Eltes de deur kwam openen, liep Hans met snelle passen weg, tot aan de deur van Jan Michels. Terwijl de wagenmaker Marten Alles voorbijging, ging Hans naar het achtereind van de buurt. Daar ontmoette hij koopman Okker Klazes, die naast meester-grofsmid Pytter Johannes op de Snakkerbuuren woonde. Met hem liep hij
dat hij niet kon verklaren wanneer Sijt Johannes bij Jan Michels was vertrokken en of Sijte, toen hij in bed lag, geklop had gehoord zonder te weten wat het was of waar het vandaan kwam. Over de verklaring van wagenmaker Marten Alles zei Hans niets te kunnen zeggen. Hij had het bij de bakker gevonden stuk hout, dat van de wagenmaker zou zijn, nooit in handen gehad. Hij kon evenmin zeggen of zo'n stuk hout voor de deur van bakker Marten Eltes lag.
Gerk Hindriks, wonend te Garijp, in zijn 37ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij afgelopen zondag merkte dat zijn Nieuwe Testament verdwenen was van zijn kist in de kamer. Het boekje had een Franse band en twee zilveren haken. Hij verdacht Kanke of Jantie Jans, de vrouw van Marten Beernts onder Veenwouden, die de dag ervoor bij hem was geweest. Hij ging meteen naar haar toe. In aanwezigheid van enkele vrouwen, wier namen hij niet wist, bekende zij uiteindelijk dat zij het boekje de vorige dag van de kist had genomen en dezelfde dag voor twee schellingen aan Haije Folkerts te Bergum had verkocht. Gerk bracht grietman Altena daarvan meteen op de hoogte. In aanwezigheid van de fiscaal liet deze Haije Folkerts direct komen. Gerk herkende het als zijn eigendom.
Antje Klases, de vrouw van Gerk Hendriks te Garijp , in haar 24ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat afgelopen zaterdagochtend een vrouw bij haar thuis kwam, die zij meende te kennen als Kanke of Jantie Jans, de vrouw van Marten Beernts onder Veenwouden. Bij het weggaan vroeg die vrouw toestemming; Antje gaf die. De volgende dag merkte zij dat het Nieuwe Testament van haar man verdwenen was van haar kist. Het had een Franse band en zilveren haken. Toen zij bericht kreeg dat Kanke het had weggenomen, ging haar man meteen naar Kanke. Bij thuiskomst zei hij dat Kanke had bekend dat zij het boekje genomen en voor twee schellingen aan Haije Folkerts te Bergum verkocht had.
Haije Folkerts, meester timmerman te Bergum, in zijn 34ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat Kanke of Jantie Jans, de vrouw van Marten Beernts in Veenwouden, op de vijfde van deze maand in de middag bij hem thuis kwam. Het precieze uur kon hij niet bepalen. Zij bood hem het bijgevoegde Nieuwe Testament aan, met Franse band en zilveren haken. Zij zei dat zij het van haar moeder had geërfd en het voor twee schellingen wilde afstaan. Hij betaalde haar twee schellingen voor het boekje. Afgelopen zondagavond had hij het aan grietman Altena overhandigd. Gerk Hindriks uit Garijp had het als zijn eigendom herkend. Haije wist verder niets en ondertekende na voorlezing in Bergum op 8 januari 1760 met 'Haije F: Pruimboom'. De grietman als commissaris en de beëdigde klerk bevestigden de opname op diezelfde datum.
Hardegarijp 1811 - Jan Cornelis en Marten Dirks over de mesverwonding
De getuige verklaart aan Marten Dirks geen de minste regtmatige reden van die mishandeling gegeven te hebben En ook nooit te voren eenige kwaestie met dezelve heeft gehad.
De getuige verklaart dat hij Marten Dirks niet de minste rechtmatige aanleiding voor deze mishandeling heeft gegeven en ook nooit eerder enige ruzie met hem heeft gehad.
Zij vroegen of zij binnen een pijp mochten aansteken. Marten Dirks, zoon van Dirk Botes, riep volgens Jan dat die duivel eruit moest. Marten liep op Jan af en stootte hem op de borst. Jan dacht hem te kalmeren. In plaats van te bedaren trok Marten echter een mes en bracht Jan twee sneden aan de arm toe, door zijn kleding tot op de huid.
Marten Dirks
Marten Dirks, zoon van arbeider Dirk Botes op het Hooghiem onder Hardegarijp, woont bij zijn vader en is in zijn zestiende levensjaar. Hij verklaarde dat Jan Cornelis en Pytter Lieuwes op 13 januari rond acht uur 's avonds bij hem thuis kwamen. Hij wilde hen niet binnen hebben.
Marten Douwes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
In de nacht van 24 op 25 februari 1779 verdwenen bij een boer in Bergum de zilveren schoengespen en een zondagse rok met zilveren knopen van knecht Hendrik Jacobs. In de schuur sliep die nacht Marten Douwes uit Drachten , die ook "Slegte Marten" werd genoemd.
Tijs Bouwes was huisman in Bergum en in zijn 32ste levensjaar. Op de avond van 24 februari kwam Marten Douwes tussen zeven en acht uur bij hem thuis. Marten kreeg wat te eten en werd daarna naar het stro in de schuur gebracht om er de nacht door te brengen.
Op 3 december laatstleden lag hij met zijn schuit aan de Kalkmerk in Amsterdam. Omstreeks zeven uur 's avonds gingen hij en zijn vrouw, Uilkjen Johannes, naar het schip van zijn vader Douwe Martens, die daar ook met zijn schuit lag. Zijn broer Marten Douwes en andere personen kwamen daar eveneens.
Kort daarna kwamen Albert Johannes, Oeble Abrahams, knecht van Douwe Martens, en Teije Claes, knecht van Marten Douwes, met Sipke Pieters naar Sjoerds schip. Volgens hun zeggen hadden zij Sipke in een hoerhuis gevonden.
Hij heeft dit jaar als knecht op het schip van Douwe Martens gevaren. Op de derde van deze maand lag Douwe met zijn schip bij de Kalkmerk in Amsterdam. Oeble was toen op het schip van Marten Douwes. Daar vertelde Uilkjen Johannes, de vrouw van Sjoerd Douwes, hem het volgende. Uilkjen meldde hem dat uit haar vooronder haar tas met zilveren beugel en haak was gestolen. Daarin zaten haar gouden zonnehoedhaken en twee gouden ringen. Ook ontbraken een mannenhemd en minstens één doek.
In de nacht van 23 op 24 juni 1805 werden ruiten ingeslagen bij bakker Marten Eltes in Oostermeer. Zeven betrokkenen werden over de gebeurtenissen en de voorafgaande ruzie gehoord. Hun afzonderlijke verklaringen staan hieronder in de eigen volgorde; herkenningen, verdenkingen en ontkenningen blijven gescheiden.
Marten Eltes, meester-bakker in Oostermeer, verklaarde dat zijn dienstmeid Trijntje Sikkes Aylva op de afgelopen zondagavond, de 23e van deze maand, met zijn toestemming om ongeveer acht uur koffie ging drinken bij herbergier Jan Michels, eveneens in Oostermeer. Zij kwam die nacht rond half twee thuis. Nadat zij had aangeklopt, liet hij haar binnen. Zodra hij de deur had gesloten, hoorde hij iemand haastig uit de steeg weglopen.
Daarbij uitte Hans bedreigingen: als hij Marten Eltes, ‘die bliksem’, daar had, zou hij hem nog op een andere manier betalen. Hans herhaalde die bedreigingen verscheidene keren in aanwezigheid van de genoemde omstanders. Meer wist de getuige hierover niet te zeggen.
Trijntje Sikkes Aylva, dienstmeid bij meester-bakker Marten Eltes in Oostermeer, in haar negentiende levensjaar, verklaarde dat zij zondagavond de 23e met toestemming van haar baas tussen zeven en acht uur koffie ging drinken bij herbergier Jan Michels in Oostermeer. Daar kwamen rond middernacht Hans Jitses en Sijt Johannes bij haar. Hans was smidsknecht bij meester-grofsmid Pytter Johannes op de Snakkarbuuren; Sijte was knecht bij meester-wagenmaker Marten Alles in Oostermeer.
De getuige voegde toe dat zij dinsdag de tussen negen en tien uur 's morgens aanwezig was toen Hans Jitses op straat met iemand vocht. Zij en vele anderen waren daarvan ooggetuigen. Hans uitte bedreigingen tegen haar baas Marten Eltes. Hij zei onder meer herhaaldelijk over ‘die duivel Marten Eltes’: ‘Die zal ik wel eens betalen.’
Zij verbleven daar enige tijd bij Etje Everts, een kleinkind van Jan Michels, en Trijntje Sikkes Aylva, de dienstmeid van meester-bakker Marten Eltes. Hans en Trijntje gingen die nacht samen weg; de getuige wist het precieze tijdstip niet. Hij bleef naar schatting nog een kwartier bij Jan Michels en ging toen ook naar huis. Op straat hoorde of merkte hij niets. Kort nadat hij in bed lag, hoorde hij enig geklop, maar hij kon niet zeggen wat het was of waar het vandaan kwam. Meer wist hij hierover niet.
en ondervraging dat een stok van de bovenste berriestok van een boerenwagen zijn eigendom was. Volgens de bakker Marten Eltes had deze het stuk hout maandagmorgen de 24e tegen de muur aan de voorgevel van zijn huis gevonden. Van wat er verder bij de bakker was gebeurd wist de wagenmaker niets. Hij was die nacht niet in Oostermeer, maar bij zijn oom op het huis Te Oud onder Oudwoude. Maandagmorgen was hij weer thuisgekomen.
Willem Hendriks, stokersknecht bij Gabe Jans in Oostermeer, in zijn zevenentwintigste levensjaar, verklaarde dat Hans Jitses, smidsknecht bij meester-grofsmid Pytter Johannes op de Snakkarbuuren, op de tussen tien en elf uur 's morgens op straat bij herbergier Jan Michels met een Douwe uit Surhuisterveen had gevochten. Daarbij zei Hans dat hij wilde dat hij Marten Eltes, ‘die duivel’, daar ook eens had. Meer wist de getuige hierover niet.
Lieuwe Jans, arbeider onder Oostermeer, in zijn veertigste levensjaar, verklaarde dat hij op de tussen tien en elf uur 's morgens op straat bij herbergier Jan Michels had gezien hoe smidsknecht Hans Jitses vocht met iemand die naar algemeen zeggen uit Surhuisterveen kwam. Hans woonde bij meester-grofsmid Pytter Johannes op de Snakkarbuuren. Bij die gelegenheid zei Hans dat hij wilde dat hij Marten Eltes, ‘die duivel’, ook eens daar had; dan zou hij hem ook geven.
Hans Jitses, smidsknecht bij meester-grofsmid Pytter Johannes op de Snakkerbuuren in Oostermeer, in zijn negentiende levensjaar, kreeg de verklaring van bakker Marten Eltes van 26 juni 1805 voorgelezen. Hij verklaarde dat hij in de nacht van de 23e op de 24e met Sijt Johannes, wagenmakersknecht bij Marten Eltes, bij herbergier Jan Michels was geweest. Daar troffen zij de meid van bakker Marten Eltes en de kleindochter van Jan Michels. Na enig verblijf bracht Hans de meid naar huis. Zij klopte aan.
voorbij het huis van Marten Eltes. Hij merkte daar niets en ging vervolgens met Okker Klazes naar huis. Op straat hoorde of zag hij niemand. Hij hoorde geen glas kraken en zag ook niet dat bij Marten Eltes toen al ruiten waren ingeslagen. Verder verklaarde hij dat hij op de omstreeks tien uur 's morgens op straat voor de deur van Jan Michels had gevochten met een Douwe uit Surhuisterveen. Hij had gezegd: ‘Baas, die duivel Marten Eltes uit dominie van mij’.
Hij zei dat hij dronken was geweest en daarom niet wist wat hij verder had gezegd. Over de verklaring van Trijntje Sikkes Aylva zei hij dat het klopte dat hij met Sijt Johannes bij Jan Michels was gekomen, de meid van Marten Eltes had thuisgebracht en daarna was weggegaan. Voor het overige verwees hij naar zijn antwoord op de verklaring van Marten Eltes. Over de verklaring van wagenmakersknecht Sijt Johannes zei Hans dat hij het daarmee eens was, behalve
dat hij niet kon verklaren wanneer Sijt Johannes bij Jan Michels was vertrokken en of Sijte, toen hij in bed lag, geklop had gehoord zonder te weten wat het was of waar het vandaan kwam. Over de verklaring van wagenmaker Marten Alles zei Hans niets te kunnen zeggen. Hij had het bij de bakker gevonden stuk hout, dat van de wagenmaker zou zijn, nooit in handen gehad. Hij kon evenmin zeggen of zo'n stuk hout voor de deur van bakker Marten Eltes lag.
Over de verklaring van stokersknecht Willem Hendriks zei hij dat hij inderdaad op straat bij Jan Michels met Douwe uit Surhuisterveen had gevochten. Daarbij had hij gezegd: ‘Baas, die duivel Marten Eltes uit dominie van mij hier eens’. Daarmee had hij volgens zijn eigen uitleg alleen bedoeld dat hij hem wel eens wilde spreken. Over de verklaring van arbeider Lieuwe Jans zei Hans het daarmee eens te zijn, behalve dat hij niet gezegd had: ‘Ik wilde wel dat ik Marten Eltes, die duivel, ook eens had, dat hij die ook
zou geven.’ Volgens Hans had hij gezegd: ‘Baas, die duivel Marten Eltes uit dominie van mij hier eens.’ Daarmee sloot hij dit verhoor af.
Opvallend is dat meerdere kinderen of verwanten van Hattum goederen kochten. Jan Hattums Kuipers komt vaak voor. Hij kocht onder meer huisraad, melkemmers, een klok, een bed met peul en ook een koe. Marten Kuipers kocht eveneens veel: gereedschap, huisraad, schilderijen, dekens, kussens en een bed met peul. Sjoukje Kuipers kocht onder meer borden, gordijnen en een turfvat. Atze Kuipers kocht kleinere huisraadposten zoals kantjes en een mandje. Hattum Kuipers wordt ook genoemd als koper van onder meer een geldrier en hooi.
Marten Martens, meester-kleermaker in Bergum en in zijn 33ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij afgelopen zaterdagavond gemaakte kleren bij meester-bakker Jan Pijtters op de Nieuwe Stad in Bergum had thuisgebracht. Na een kort verblijf kwam Frouwkjen Oebles binnen. Zij was dienstmeid bij boer Cornelis Sijdes in Noordermeer onder Bergum. Zij dronken daar samen een borrel. Daarna ging hij met Frouwkjen en Wijbe Pijtters, die bij zijn broer Jan Pijtters woonde, naar huis. Het was ongeveer elf uur.
Hij had niet gemerkt of gezien dat Frouwkjen Oebles de geldbuidel uit zijn zak haalde. Wel had hij gezien dat Antje Sjoerds de buidel bij Frouwkjens borsten weghaalde. Verder wist hij niets. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende. Bergum, 17 april 1770; Marten Martens.
Lijsbert Willems, weduwe van Sjoerd Tjerks en wonend in de herberg op de Nieuwe Stad in Bergum, ongeveer of ruim zestig jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat afgelopen zaterdagavond meester-kleermaker Marten Martens, Frouwkjen Oebles, dienstmeid bij boer Cornelis Sijdes in Noordermeer onder Bergum, en Haje Tjallings daar waren geweest. Haje had er eerst alleen gezeten. Marten en Frouwkjen kwamen later samen binnen, ongeveer om elf uur 's avonds. Zij dronken samen een borrel brandewijn.
Antje haalde de buidel met geld bij haar borsten weg. Marten Martens herkende hem als de zijne en kreeg hem terug. Er werd beloofd niet over het geval te spreken.
Antje Sjoerds woonde bij haar moeder Lijsbert Willems in de herberg op de Nieuwe Stad in Bergum. Zij was naar beste weten in haar 28ste of 29ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat Haje Tjallings, die bij de Nieuwe Stad in Bergum woonde, afgelopen zaterdagavond bij hen had gezeten. Later kwam Marten Martens.
Haje Tjallings, ongehuwd, wonend bij de Nieuwe Stad in Bergum en in zijn 34ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij afgelopen zaterdagavond bij Lijsbert Willems, weduwe van Sjoerd Tjerks, in de herberg op de Nieuwe Stad was. Later kwamen meester-kleermaker Marten Martens en Frouwkjen Oebles, dienstmeid bij boer Cornelis Sijdes in Noordermeer onder Bergum. Zij dronken samen een borrel brandewijn.
Zij verklaarde dat zij afgelopen zaterdagavond bij meester-bakker Jan Pijtters op de Nieuwe Stad in Bergum kwam in verband met het versturen van een brief van haar broer. Daar trof zij meester-kleermaker Marten Martens en Haje Tjallings, wonend bij Kootstertille . De brief was nog niet ontvangen. Zij dronken samen een borrel jenever.
Marten Sjoerds was 68 jaar en koopman. Hij woonde in Bergum aan de dam. In de nacht van 24 op 25 november waren uit een bijenstal achter zijn huis twee korven, met de bijen erin, verdwenen:
Marten wist niet wie de korven had weggenomen. Nadat zijn beëdigde verklaring was voorgelezen, tekende hij die op 26 november 1800 in Bergum als Marten Sjoerds.
enige tijd vóór november 1756 had zij zich door trouwbeloften verbonden aan Gerrijt Jans in Oudkerk. Zij wilden kort na Lichtmis 1757 trouwen. Gerrijt is echter in december 1756 door een schot uit zijn eigen geweer om het leven gekomen. Toen zij zich door beloften aan elkaar verbonden, was zij van hem zwanger geworden. Zij is nog steeds zwanger van Gerrijt en heeft met geen andere man geslachtsgemeenschap gehad. Zij weet verder niets. Na voorlezing sluit en ondertekent zij in Oudkerk op 21 april 1757, als Martie Rinses. De grietman en T. Ypeij bekrachtigen haar verklaring op dezelfde dag.
Oudkerk 1757: Martien Rinses over haar verdwenen man en Gerrijt Jans
Op 21 april 1757 werd Martien Rinses in Oudkerk verhoord. Zij was ongeveer 35 jaar en werd op dat moment vastgehouden. Het gerecht schreef diezelfde dag dat zij hoogzwanger was.
Verhoor van de gedetineerde Martien Rinses, wonend in Oudkerk, naar haar beste weten in haar 35ste levensjaar. Zij vertelt dat zij ongeveer dertien jaar geleden trouwde met Wytze Hendriks. Toen zij in Rinsumageest woonden, is haar man vertrokken, met de afgelopen Lichtmis precies tien jaar geleden. Sindsdien had zij geen bericht over hem ontvangen. Alleen hadden kinderen haar verteld dat hij naar Oost-Indië zou zijn gegaan.
Brief van het gerecht aan het Hof: Wij hebben verklaringen afgenomen over de koperen goederen die Wybren Ottes en Sipke Hartes, beiden in Oenkerk , zijn ontstolen: een emmer en een theeketel. Ook hebben wij Martien Rinses uit Oudkerk in bewaring genomen. Zij is hoogzwanger en zegt dat haar zwangerschap van Gerrijt Jans is, die in december 1756 door een geweerschot om het leven kwam. Haar man Wytze Hendriks is ruim tien jaar geleden bij haar vertrokken en wij weten niet of hij nog leeft of dood is. Daarom hebben wij gemeend haar in bewaring te moeten nemen en haar bekentenis of verklaring op schrift te stellen. Die sturen wij hierbij. Met respect blijven wij uw gehoorzame dienaren. H. W. van Altena en T. Ypeij, Bergum , 21 april 1757.
Martinus Claases — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Gerrijt Martinus woont in Oostermeer en is naar zijn beste weten in zijn zestiende levensjaar. Na verhoor en ondervraging verklaart hij dat zijn vader, Martinus Claases uit Oostermeer, hem voortdurend aanspoort 's nachts te gaan bedelen. Zijn vader dreigt hem te slaan als hij dat niet doet. Gerrijt zegt dat hij geen zin heeft om te bedelen, maar uit vrees voor de bedreigde straf 's nachts zijn huis moet verlaten.
Gerrijt Martinus woont in Oostermeer en is naar zijn beste weten in zijn zestiende levensjaar. Na verhoor en ondervraging verklaart hij dat zijn vader, Martinus Claases uit Oostermeer, hem voortdurend aanspoort 's nachts te gaan bedelen. Zijn vader dreigt hem te slaan als hij dat niet doet. Gerrijt zegt dat hij geen zin heeft om te bedelen, maar uit vrees voor de bedreigde straf 's nachts zijn huis moet verlaten.
De leren schoenen met gespen van zilvermetaal die de commissaris mij bij het afleggen van deze verklaring toont, zijn naar mijn beste herinnering door mij gemaakt voor Gerrijt Martinus, zoon van Martinus Claases, wonend onder Oostermeer. De schoenen zijn nog onbetaald.
Dezelfde vrouw in samenhangende onderzoeken: Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers. In beide zaken heet zij Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers in Suameer. Het latere verhoor verwijst expliciet naar de verklaringen van december 1768 en januari 1769. De kaas van Romke Rienks en het onderzoek naar een gouden knoop en koralen zijn verschillende onderwerpen. Martjen ontkent betrokkenheid bij de diefstallen.
Romke Rienks, wonend te Suameer, in zijn 51ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op de avond van de 5de van deze maand ontdekte dat waren gestolen: een paar laarzen, een paar zwarte korte moffen , drie hoefijzers, drie schaatsen, een bruin baaien lap, wit langet , met de maat "een engen agtste" el , een rood Soord-doekje, een bruin retijnen lap, een stuk van een grove gele kaas en een stuk roggebrood. Naar zijn vermoeden raakte hij de goederen op de 5de bij daglicht kwijt. Hij en zijn vrouw waren beiden weg. Ze hadden de achterdeur dichtgedaan en de middendeur op de klink gezet, maar vergeten die te grendelen. Vandaag hoorde hij dat Jan Gerrijts, zoon van Gerrit Jans, wever te Suameer, het stuk kaas had gebracht bij Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers daar. Bij nader onderzoek bekende Jan Gerrijts ook dat hij dat stuk kaas daar had gebracht. Gisterenavond ging de getuige naar het huis van Gerrijt Jans, bij wie diens zoon Jan Gerrijts woont, en sprak Gerrijt Jans erop aan. Deze zei van niets te weten. Vervolgens gingen zij naar achteren. Hij en Gerrijt Jans vonden op de zolder de laarzen, het paar zwarte korte moffen en één hoefijzer. De getuige herkende ze als zijn eigendom en nam ze weer mee naar huis. De overige goederen vond hij niet terug. Volgens vader Gerrijt Jans was Jan Gerrijts al vertrokken en was hij vandaag nog niet verschenen. Verder wist de getuige niets, sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende; zijn naam en eigenhandig gezet merk staan onderaan. Bergum , 22 december 1768. Romke Rienks.
Yttje Johannes, echtgenote van Romke Rienks te Suameer , in haar 45ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat zij op de avond van de 5de ontdekte dat waren weggenomen: een paar laarzen, een paar zwarte korte moffen, drie hoefijzers, drie schaatsen, een bruin baaien lap en wit langet, met de maat "een en agtste" el, een rood Soord-doekje, een bruin retijnen lap, een stuk grove gele kaas van naar haar schatting anderhalf pond en een stuk roggebrood. Naar haar vermoeden was de dief via de achterdeur en middendeur binnengekomen; die waren niet gegrendeld. Daarna hoorde zij dat het stuk kaas bij Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers te Suameer, was. Om daar meer van te weten, vroeg zij Martjen Brugts hoe zij aan het stuk kaas was gekomen. Die antwoordde dat Jan Gerrijts, zoon van wever Gerrijt Jans daar, het haar had gebracht. Gisteren was de getuige aanwezig in het huis van Martjen Oebles. Jan Gerrijts werd daar ondervraagd en bekende dat hij het stuk kaas aan Martjen Oebles had gebracht, maar zei dat hij het van Ludser Sjoerds te Suameer had gekocht. Daarna ging de man van de getuige 's avonds naar het huis van de genoemde Gerrijt en vroeg hem naar de weggenomen goederen. Deze zei dat hij daar niets van wist. Maar toen zij gingen zoeken, vonden zij op de zolder van Gerrijt Jans de laarzen, de moffen en één hoefijzer. Haar man bracht deze goederen terug naar huis. Volgens Gerrijt Jans was zijn zoon Jan Gerrijts al vertrokken, zonder dat men wist waar hij verbleef. Zij kon verder niets zeggen, sloot haar verklaring na voorlezing en tekende eigenhandig. Bergum, 22 december 1768. yttje johannes.
Jan Sijmens Pel, distillateur te Suameer, in zijn 51ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij gisterenavond in het huis van Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers te Suameer, was. Daar waren ook Yttje Johannes, echtgenote van Romke Rienks, opzichter Ysse Rinkes en Jan Gerrijts, zoon van wever Gerrijt Jans. In hun aanwezigheid vroeg Martjen Brugts aan Jan Gerrijts of hij haar de kaas had gebracht. Jan Gerrijts antwoordde bevestigend. Hij zei dat hij die kaas van Ludser Sjoerds had gekocht en er een stuk van had afgesneden. Martjen Oebles zei toen.
Ysse Rinkes, opzichter bij de molen te Suameer, in zijn 37ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij gisterenavond naar het huis van Martjen Oebles, weduwe van Harmen Rutgers te Suameer, was gekomen. Daar waren ook Jan Sijmens Pel, Yttje Johannes, echtgenote van Romke Rienks, en Jan Gerrijts, zoon van wever Gerrijt Jans. Martjen Brugts vroeg Jan Gerrijts of hij haar niet een stuk kaas had gebracht. Hij antwoordde ja en zei dat hij een van Ludser Sjoerds had gekocht en dat stuk ervan had afgesneden. Martjen Brugts zei daarop:
Jan Gerrijts, vrijgezel te Suameer, wonend bij zijn vader Gerrijt Jans, wever te Suameer, ongeveer 23, 24, 25 of 26 jaar oud, zonder dit precies te kunnen bepalen, werd als gedetineerde ondervraagd en geconfronteerd met de afgenomen verklaringen. Hij verklaarde dat hij ongeveer drie weken geleden op het land van Wialte Melles, dicht bij het huis van Romke Rienks te Suameer, was geweest. Daar was die middag omstreeks drie uur achter Romke Rienks' huis Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers, eveneens uit Suameer. Zij riep hem bij zich. Toen hij bij haar kwam, zei Martjen Brugts tegen hem:
Zodra het donker was, moest hij daar vertrekken. Hij deed dat, haalde de laarzen en moffen die avond weg en bracht ze op de zolder van zijn vader. Martjen Brugts zei toen tegen hem dat hij de laarzen voor drie carolusguldens moest verkopen en haar de helft van dat geld brengen. Hij zegt dat Martjen ze uit de schuur van Romke Rienks had gestolen. Genoemd worden een stuk kaas, een stuk brood, drie hoefijzers, drie schaatsen, een stukje langet en lappen. Hij zou er niets van hebben gebruikt of gegeten.
Hij zegt verder dat Martjen Brugts later tegen hem had gezegd met de laarzen naar haar huis te komen. Een Hendriks uit Bergum wilde ze kopen en zou daarvoor bij haar thuis komen. Jan zegt niet in Romke Rienks' huis te zijn geweest. Volgens hem had Martjen Brugts de goederen al buiten het huis gebracht. De achterdeur stond open.
Sjoerd Jans, wonend in Suameer en naar beste weten in zijn 44ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat afgelopen maandagmorgen, de 26ste van deze maand, tussen acht en negen uur Maaike Harmens voor zijn vensters kwam. Zij woonde bij haar moeder Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers, in Suameer. Zij zei:
Martjen Brugts
Verhoor van de gedetineerde Martjen Brugts.
Martjen sloot haar verklaring na voorlezing en ondertekende eigenhandig. Bergum, 16 januari 1769; Martjen Brugts. Daarnaast staat J. Alies.
Suameer 1769: een gouden knoop, zwarte koralen en Martjen Brugts
Antje Sijtses, echtgenote van boer Jurjen Wijbrens in Suameer , naar beste weten ruim veertig jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat zij al enige tijd Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers uit Suameer, bij haar thuis had laten werken. Voor zover Antje wist, had Martjen zich daar goed gedragen. Andere mensen hadden haar wel eens gezegd dat Martjen weinig te vertrouwen was en dat zij op haar moesten letten.
Jurjen Wijbrens, boer in Suameer en in zijn 36ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat zijn vrouw hem had verteld dat zij afgelopen zomer een gouden knoop van een armmof en een streng zwarte koralen was kwijtgeraakt. Dat zou zijn gebeurd in de tijd waarin Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers in Suameer, bij hen werkte. Voor zover Jurjen wist, had Martjen zich bij hem thuis heel goed gedragen. Hij kon niets ten nadele van haar zeggen, behalve dat hij wist dat zij een kind buiten het huwelijk had gekregen nadat haar man al enige tijd overleden was. Hij kon ook niets ten nadele van haar dochter Maaike Harmens zeggen. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende eigenhandig. Bergum , 5 januari 1769; Jurjen Wijbrens.
Douwe Douma, dorpsrechter en ontvanger in Suameer en naar beste weten in zijn 44ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers, daar in het algemeen niet de beste naam had. Hij had niets anders concreets ten nadele van haar gehoord dan dat zij na het overlijden van haar man een kind had gekregen. Hij wist wel dat zij lang na het overlijden van haar man een kind buiten het huwelijk had gekregen. Verder wist hij niets over haar of haar dochter Maaike Harmens. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing. Bergum, 5 januari 1769.
Martjen Brugts
Verhoor van de gedetineerde Martjen Brugts.
Martjen sloot haar verklaring na voorlezing en ondertekende eigenhandig. Bergum, 16 januari 1769; Martjen Brugts. Daarnaast staat J. Alies.
Garijp 1802 - De kist van Martjen Claes en verdwenen doeken en boekjes
Toen de boer Rinse Hedzers Douma uit Garijp verschillende goederen miste, vermoedde hij dat zijn dienstmeid Martjen Claes ermee te maken had. Op donderdag 25 maart 1802 werd haar kist geopend. Vijf getuigen vertelden op 29 maart wie er aanwezig was, welke goederen in de kist lagen en waarom zij volgens anderen geopend moest worden.
Rinse Hedzers Douma, huisman te Garijp, in zijn 28e levensjaar, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat hij van tijd tot tijd goederen heeft vermist. Hij verdacht hierin zijn meid Martjen Claes. Op donderdag 25 maart jongstleden heeft hij door de schout van Garijp, in aanwezigheid van de dorpsrechter Pieters, de kist van de meid laten openen.
Sierk Bouwes, dienstknecht bij Rinse Hedzers Douma, huisman te Garijp, 19 jaar oud, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat hij sinds enige tijd een rode zijden doek, een halve Zabaansche doek en drie boekjes heeft vermist. Een van de boekjes werd "blouwdtje" genoemd, een ander "Vergulde Spiegel". Zijn boer Rinse Hedzers Douma heeft op 25 maart jongstleden de kist van hun meid Martjen Claes door de schout van Garijp, in aanwezigheid van dorpsrechter Pieters, laten openen.
Broer Pieters, dorpsrechter te Garijp, 62 jaar oud, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat hij afgelopen donderdag 25 maart is ontboden in het huis van Rinse Hedzers Douma, huisman te Garijp. De schout van Garijp was er eveneens aanwezig. De schout opende in zijn aanwezigheid de kist van de meid Martjen Claes.
Anne Foppes, smid te Garijp, in zijn 19e levensjaar, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat Martjen Claes, meid van Rinse Hedzers Douma, huisman te Garijp, op donderdag 25 maart jongstleden samen met Sije Joukes uit Bergum bij hem is gekomen. Zij vroeg of hij of zijn broer bij R.H. Douma wilde komen om haar kist te openen, omdat haar sleutel weg was en zij uit haar dienst vertrok.
In haar kist zaten nog twee doeken en enkele liedboekjes van de knecht Sierk Bouwes, die zij hem eerst wilde teruggeven voordat zij vertrok. De aangever heeft dit gedaan en gezien dat Martjen Claes de beide doeken en boekjes uit de kist haalde en aan de knecht gaf. Hij sloot zijn verklaring na duidelijke voorlezing af en ondertekende haar te Bergum op 29 maart 1802.
Sije Joukes, dienstknecht te Bergum, in zijn 25e levensjaar, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat Martjen Claes, dienstmeid van Rinse Hedzers Douma, huisman te Garijp, samen met hem vanuit Bergum is gereden om haar kist in Garijp op te halen, omdat zij uit haar dienst was. Zij had hem vooraf al gezegd dat er twee doeken en enkele liedboekjes van de knecht in haar kist zaten. Zij had de sleutel ervan verloren en wilde eerst de kist laten openen om de goederen die zij voor de knecht had bewaard weer terug te geven.
Bij die gelegenheid herkende de huisvrouw van R.H. Douma twee tipmutzen in de kist als de hare. Martjen Claes gaf haar er één terug, waarvan zij eveneens zag dat het niet van haar was; zij wist echter niet hoe het in haar kist was gekomen.
De woning en kist van Martjen Claes kunnen niet met zekerheid aan een huidige plek worden gekoppeld.
Martjen Jacobs, weduwe van Hinne Jans, werkt als dienstmeid bij Geert Theunis in Kuikhorne onder Achtkarspelen en is in haar 49ste levensjaar. Na verschijning, beëdiging en verhoor verklaart zij dat zij op zaterdagavond 11 februari hoorde dat Aafke was overleden. Aafke woonde bij Bauke Timmerman, die enkele weken eerder uit Dokkum was gekomen.
Yttje Johannes, echtgenote van Romke Rienks te Suameer , in haar 45ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat zij op de avond van de 5de ontdekte dat waren weggenomen: een paar laarzen, een paar zwarte korte moffen, drie hoefijzers, drie schaatsen, een bruin baaien lap en wit langet, met de maat "een en agtste" el, een rood Soord-doekje, een bruin retijnen lap, een stuk grove gele kaas van naar haar schatting anderhalf pond en een stuk roggebrood. Naar haar vermoeden was de dief via de achterdeur en middendeur binnengekomen; die waren niet gegrendeld. Daarna hoorde zij dat het stuk kaas bij Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers te Suameer, was. Om daar meer van te weten, vroeg zij Martjen Brugts hoe zij aan het stuk kaas was gekomen. Die antwoordde dat Jan Gerrijts, zoon van wever Gerrijt Jans daar, het haar had gebracht. Gisteren was de getuige aanwezig in het huis van Martjen Oebles. Jan Gerrijts werd daar ondervraagd en bekende dat hij het stuk kaas aan Martjen Oebles had gebracht, maar zei dat hij het van Ludser Sjoerds te Suameer had gekocht. Daarna ging de man van de getuige 's avonds naar het huis van de genoemde Gerrijt en vroeg hem naar de weggenomen goederen. Deze zei dat hij daar niets van wist. Maar toen zij gingen zoeken, vonden zij op de zolder van Gerrijt Jans de laarzen, de moffen en één hoefijzer. Haar man bracht deze goederen terug naar huis. Volgens Gerrijt Jans was zijn zoon Jan Gerrijts al vertrokken, zonder dat men wist waar hij verbleef. Zij kon verder niets zeggen, sloot haar verklaring na voorlezing en tekende eigenhandig. Bergum, 22 december 1768. yttje johannes.
Jan Sijmens Pel, distillateur te Suameer, in zijn 51ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij gisterenavond in het huis van Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers te Suameer, was. Daar waren ook Yttje Johannes, echtgenote van Romke Rienks, opzichter Ysse Rinkes en Jan Gerrijts, zoon van wever Gerrijt Jans. In hun aanwezigheid vroeg Martjen Brugts aan Jan Gerrijts of hij haar de kaas had gebracht. Jan Gerrijts antwoordde bevestigend. Hij zei dat hij die kaas van Ludser Sjoerds had gekocht en er een stuk van had afgesneden. Martjen Oebles zei toen.
Ysse Rinkes, opzichter bij de molen te Suameer, in zijn 37ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij gisterenavond naar het huis van Martjen Oebles, weduwe van Harmen Rutgers te Suameer, was gekomen. Daar waren ook Jan Sijmens Pel, Yttje Johannes, echtgenote van Romke Rienks, en Jan Gerrijts, zoon van wever Gerrijt Jans. Martjen Brugts vroeg Jan Gerrijts of hij haar niet een stuk kaas had gebracht. Hij antwoordde ja en zei dat hij een van Ludser Sjoerds had gekocht en dat stuk ervan had afgesneden. Martjen Brugts zei daarop:
Hardegarijp 1806 - Martjen Wijbes en Grytje Hettes missen hun kleding
Martjen Wijbes, haar inwoonster Grytje Hettes en dienstmeid Tjettje leggen op 14 juni 1806 afzonderlijke verklaringen af over een inbraak, verdwenen kleding en twee voorbijgaande vrouwen.
Martjen Wijbes - verklaring
Martjen Wijbes (in modern Nederlands)
Martjen Wijbes, weduwe van Sijtse Fookes, wonend te Hardegarijp, in haar 37 ste levensjaar, verklaarde na oproeping, beëdiging en ondervraging dat zij gisteren van huis was geweest om langs de huizen brood te verkopen. Bij haar vertrek had zij het huis goed afgesloten. Bij haar thuiskomst omstreeks half drie 's middags ontdekte zij dat een glazen venster aan de noordzijde van haar huis was opengebroken en dat er een ruit uit was genomen.
Dit is het eigenhandig geplaatste handmerk van Martjen Wijbes, in tegenwoordigheid van C.A. Heemstra, waarnemend secretaris.
Grytje Hettes, weduwe van Sijtse Harmens, wonend te Hardegarijp, in haar 51 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat zij gisteren bij schoolmeester G. Schaapmans te Hardegarijp aan het werk was. Martjen Wijbes, weduwe van Sijtse Fookes, bij wie zij inwoonde, kwam haar daar vertellen dat er dieven bij haar thuis waren geweest.
Mijn knecht Sjoerd Binnerts was uit bed. Uit zijn broek, die op de bedstede lag, waren twee stuivers en... verdwenen. Zelf miste ik ook... Uit de broek van mijn knecht Jan Wobbes, die bij de genoemde bedstede hing, waren een schelling , stuivers en enkele duiten weg. Van mijn meid Mayke Jans waren uit de bij haar liggende kleding een schelling, vijf stuivers en enkele duiten gestolen. Ook de broek van mijn zoon Aucke Oebeles, die op de stoel vóór mijn bedstede lag of stond, was...
Over een mogelijke dader had Jelle alleen een bericht via zijn zoon. Mechiel Spelter, ketellapper uit Veenwouden , zou die zoon hebben verteld dat hij Andries Aukes uit Veenwouden het spek had zien stelen. Jelle verklaarde niet dat hij dat zelf had gezien.
Jan Krop woonde als bakkersknecht bij Jan Hendriks, meesterbakker in Bergum, en was ruim zestien jaar oud. Hij verscheen en werd ondervraagd. Een beëdiging wordt in deze aanhef niet genoemd. Hij verklaarde dat hij op 16 mei laatstleden iets na vijf uur 's avonds enkele bollen naar het huis van Meert Jous wilde brengen. In de buurt stond Albert Tietes, een zoon van Tiete Jans uit Bergum. Albert ging met hem mee naar Meert Jous.
Jan Oeges, arbeider in Garijp , in zijn 39e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat afgelopen woensdagavond tussen vijf en zes uur Aarn Harmens, meester-schoenmaker in Garijp, bij hem thuis kwam. Jan vroeg hem te gaan zitten. Aarn weigerde en vroeg Jan eens mee te gaan naar het huis van Gepke en Lolkje Jans. Jan had daar geen zin in en vroeg wat dat moest betekenen. Aarn wilde dat niet zeggen, maar bleef erop aandringen dat hij meeging. Uiteindelijk ging Jan mee. Bij de vrouwen trof hij Meine Christiaans aan, de knecht van Aarn Harmens.
Gepke Jeens, ongehuwde jonge vrouw in Garijp, in haar 20e levensjaar, werd opgeroepen en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij afgelopen woensdagavond tussen vijf en zes uur thuiskwam bij haar zuster Lolkje Jans, met wie ze in hetzelfde huis woont. Ze trof Jan Oeges, Aarn Harmens en zijn knecht Meine Christiaans aan. Ze dronken daar een borrel. Aarn Harmens en Meine Christiaans zeiden toen tegen elkaar.
Ze zeiden dat ze wel wilden dat die "Gelderse poep" snel thuiskwam. Daarmee bedoelden ze Jan Petrus, die als ongehuwde man bij Gepke en haar zuster Lolkje inwoonde. Dan zouden ze hem weldra "koudmaken". Meine Christiaans was volgens Gepke ook gewapend met een houwer. Dat bleek toen hij vertrok: haar zuster, aan wie hij het wapen in bewaring had gegeven, gaf hem toen die sabel terug.
Gepke verklaarde verder dat ze een boodschap had gedaan. Toen ze tussen zes en zeven uur terugkwam, vond ze alleen Meine Christiaans nog bij haar zuster in huis. Hij vertelde hun beiden dat hij met zijn gezelschap had besloten het huis en pakhuis van koopman Eelke Rammerts Boonstra in brand te steken en in de lucht te laten vliegen.
Aaltje vreesde dat er misschien iets ongeoorloofds zou gebeuren. Ze ging haar man onmiddellijk achterna en vroeg hem weer met haar naar huis te gaan. Dat deed hij meteen. In het huis had ze Aarn Harmens en Meine Christiaans gezien. Ze sprak niet met hen, omdat ze direct weer vertrok. Haar man kwam meteen achter haar aan.
Lolkje Jans, ongehuwde jonge vrouw in Garijp, in haar 27e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat afgelopen woensdagavond de zesde van deze maand Jan Oeges, Aarn Harmens en Meine Christiaans bij haar thuis waren geweest en gezamenlijk een borrel hadden gedronken. Jan Oeges en Aarn Harmens kwamen tegelijk binnen met haar zuster Gepke, die melk had gehaald. Meine Christiaans zat er toen al. Haar zuster.
Gepke zette de melkpot in de provisiekamer en ging meteen weer naar buiten. Kort daarna kwam Aaltje Pieters, vrouw van Jan Oeges, binnen om haar man thuis te halen omdat ze zouden eten. Jan ging meteen met zijn vrouw weg; ook Aarn Harmens vertrok. Meine Christiaans bleef alleen zitten. Hij was nog bij Lolkje in huis toen Gepke weer binnenkwam, maar bleef daarna niet lang meer.
Lolkje verklaarde dat zij van deze drie personen geen bedreigingen of ongeregelde gesprekken had gehoord. Ze was niet steeds bij hen geweest: tussendoor moest ze nu en dan ook uit de kamer zijn. Ze had niet gezien dat Meine Christiaans een houwer bij zich had. Nog minder had zij een dergelijk wapen van hem in bewaring gehad en bij zijn vertrek teruggegeven.
Meinert Taetes was in zijn dertigste levensjaar en werkte als knecht bij Tijs. Hij verklaarde dat ook hij die ochtend omstreeks vijf uur het openstaande dorshuisvenster en de schuurdeuren aantrof.
Op zondag 5 december 1756 gingen Gerrijt Jans en de jonge Jacobus Harmens vanuit Oudkerk in een klein vaartuig het water op om vogels te schieten. Twee dagen later werden verschillende inwoners gehoord. Zij vertelden niet allemaal hetzelfde deel van het voorval: Jacobus was erbij toen het geweer afging; Goffe Aukes, Meint Hendriks en Jacob Sijes kwamen pas daarna.
Goffe, Meint Hendriks en Jacob Sijes gingen op weg. Zij vonden Gerrijt Jans liggend op de hoek van Eijsenga State Vinne. Een stukje bij hem vandaan lagen twee snaphanen, geweren. Gerrijt zei tegen hen:
Meint Hendriks
Meint Hendriks in Oudkerk, naar zijn beste weten in zijn 34ste levensjaar, vertelt dat hij afgelopen zondagmiddag kort na twee uur bij Goffe Aukes zat. Hij hoorde Jacobus Harmens bij Sybe Sijtes aan de deur roepen dat Gerrijt Jans zichzelf had geschoten en dat zij snel moesten komen helpen.
kort na twee uur had Sybe Sijtes hem gezegd dat Gerrijt Jans zichzelf had geschoten en gevraagd te helpen. Jacob, Goffe Aukes en Meint Hendriks vonden Gerrijt op de hoek van Eijsenga State Vinne. Een stukje bij hem vandaan lagen twee geweren. Op Jacobs vraag hoe het ongeluk was gebeurd, antwoordde Gerrijt:
Na onderzoek van uw brief en de verklaringen over Gerrijt Jans’ overlijden door een ongeluk hebben wij het volgende besloten. De overledene heeft bij zijn leven tegenover Goffe Aukes, Meint Hendriks en Jacob Sijes verklaard dat de gedetineerde volledig onschuldig was aan het ongeluk. Wij verzoeken en bevelen u uitdrukkelijk Jacobus Harmens uit zijn gevangenschap te ontslaan. Namens de raadsheren van het Hof van Friesland: B. Boscha, Leeuwarden , december 1756.
Antje Hotses, vrouw van landbouwer Meint Jacobs in Oudkerk , is in haar 40ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart zij dat zij op 9 augustus om zeven uur 's morgens van het werk thuiskwam. Zij ontdekte dat spullen ontbraken uit een kist in hun woonvertrek: vier of vijf Westfaalse lakens, waarvan twee gemerkt N.F. en één J.M.; vier of vijf vrouwenhemden, één gemerkt J.H. met satijn in de hals; en een sloop van wit linnen.
Meint Jans — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Op de avond van 31 december 1780 gingen de Bergumer huisman Meint Jans en zijn vrouw Lijsbert naar Jantje Feddes. Hun zoon Jan Meints en de knecht Rinse Gaatses bleven thuis. De volgende ochtend misten de bewoners geld, een zilveren vingerhoed en twee paar zilveren schoengespen.
Meint Jans (V75, begin). Meint Jans is huisman in het westelijke deel van het dorp Bergum, 62 jaar oud. Hij wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat hij gisterenmiddag om ongeveer twee uur met de 'lepper' het land achter zijn huis opging. Daar kwam de persoon bij hem die volgens zeggen Roel Wouters heet, schuitvoerder uit Noorderdragten. Dat is dezelfde persoon die hier nu in hechtenis zit.
Meint Jans (V75, vervolg). De gedetineerde ging dwars over de landerijen bij hem vandaan. Kort daarna hoorde Meint jammerlijk geschreeuw en gekerm. Hij gelooft dat dit bij de woningen van Jacob Hijlkes of Jan Melles was. Hij kan verder niets zeggen, sluit zijn verklaring na voorlezing en ondertekent die. Bergum, 21 januari 1785. Ondertekening: Meint Jans. Het geschreeuw heeft hij gehoord; de precieze plaats noemt hij als zijn veronderstelling.
Maar uiteindelijk merkte Dirk Jans afgelopen zondag, de 17de van deze maand, dat een dergelijk paard - en naar alle waarschijnlijkheid het eerder genoemde paard - in Bergum in de hovinge van Meint Jans stond. Hij ging daarheen en zag dat het zijn paard was. Het was er gebracht door iemand die Doctor Hijltje werd genoemd, kastelein in Sneek . Deze stond het paard vrijwillig aan Dirk af en gaf het hem terug.
Jan Krop zei daarop dat Albert erom loog: op 16 mei, toen zij van Meirt Jous naar huis gingen, had Albert hem die doek laten zien. Albert bleef ontkennen en vertrok. Dezelfde morgen rond tien uur kwam hij terug bij Jelle Staphorstius. Na aandringen van Sijtske verklaarde hij niet erom te willen liegen: hij had beide doeken gekocht van Jelles zoontje Allert, de blauwe voor zes en de paarsbonte voor twaalf stuivers. Hij zei bovendien dat hij de geruite doek voor twaalf stuivers aan een kramer op de markt van Bergum had verkocht. Hij bleef erbij dat hij de blauwe voor twee stuivers aan Jan Krop had overgedragen.
Hij wist niet wie het geld had weggenomen of hoe dat was gebeurd. Zijn knecht Melle Dirks, zoon van Dirk Melles uit Veenwouden , was een arme jongen, maar had sinds kort allerlei goederen aangeschaft. Daarom was Pijbe hem gaan verdenken. Hij had de knecht aangesproken over de vraag of hij het geld had weggenomen. Melle ontkende dat met nadruk.
Bergumerheide 1810 - De witte ooi van Melle Folkerts
Melle Folkerts mist een witte ooi uit het land achter de Bergumerheide. Hij noemt de knip boven in het linkeroor.
Melle Folkerts
Melle Folkerts, landbouwer onder Bergum , is in zijn 25ste levensjaar. Hij woont bij zijn schoonvader Pytter Hendriks. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Tussen 16 en 17 september verdween uit het land achter de Bergumerheide een wit schaap. Het was een ooi, gemerkt met een knip boven in het linkeroor.
Hij weet niet wie de diefstal pleegde. Hij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 17 september 1810: Melle Folkerts.
Bonne stuurde Ruurds vrouw, die buiten was gebleven, naar haar vader Harmen Jacobs om hem het voorval te melden. Intussen waarschuwden Bonne en Melle Melles de buren. Die kleedden het lichaam en legden het af. Over het karakter van de man kon Bonne verder niets zeggen; de overige omstandigheden waren hem onbekend.
Over Ruurd Douwes als persoon kon Melle niets met zekerheid zeggen. Hij had wel dikwijls via geruchten gehoord dat Ruurd niet goed bij zijn zinnen was. Meer wist hij niet van het voorval. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende die eigenhandig te Bergum op 10 september 1788. De tekst noemt hem 'Posthumus', maar de ondertekening luidt 'Melle Melles posma'.
Zij verklaarde dat deze aanblik haar zo ontstelde dat zij begon te kermen en te schreien. Twee buren, Bonne Wopkes en Melle Melles Posthumus, kwamen bij haar huis en gingen naar binnen. Zij maakten haar man los, zoals zij haar vertelden. Daarna werden de overige buren gewaarschuwd. Met hen werd het lichaam afgelegd en gekleed.
Bonne ging met Melle Melles Posthumus naar Ruurds huis. Bij binnenkomst in het voorhuis vonden zij Ruurd hangend aan een strop, met zijn benen schuin naar achteren. De strop zat om zijn hals en was aan de bovenzijde aan een stijl bevestigd, met daarnaast het 'kerbiel'; de precieze bouwkundige beschrijving blijft moeilijk te duiden. Zij sneden onmiddellijk de strop stuk en maakten de man los, maar constateerden dat hij al overleden was. Bij zijn mond, hals of elders konden zij geen 'gutsing' of ander teken van belang vinden. Het eerste woord is niet betrouwbaar geduid en wordt niet als een bepaald letsel vertaald.
Melle Melles Posthumus woonde bij zijn moeder Trijntjen Romkes, laatstelijk weduwe van Douwe Jans, in Garijp. Hij was in zijn 33e levensjaar en verklaarde na oproeping, beëdiging en ondervraging het volgende.
Getuigenverklaringen van Fraukjen Romkes en haar zoon Melle Melles Postma, op 27 augustus 1777 afgelegd bij het gerecht van Tietjerksteradeel.
Melle Melles Postma woonde bij zijn moeder. Hij was in zijn 23ste levensjaar. Fraukjen was eerder getrouwd geweest met Melle Willems, die eveneens was overleden.
Melle Thomas — 2 verhaalpagina’s · beoordeeld verband
Zeer waarschijnlijk dezelfde persoon: Melle Thomas, de jonge knecht. In januari 1804 is Melle Thomas knecht bij Melle Walters en in zijn zestiende levensjaar; in december is hij daar opnieuw knecht en in zijn zeventiende levensjaar. Werkgever, naam en leeftijd sluiten op elkaar aan. Hij is in beide zaken een benadeelde of getuige, geen aangewezen dader.
De dienstknecht Melle Thomas was in zijn 17de levensjaar. Hij was met Harmen Jelmers rond één uur naar het land gegaan om te werken. Ook hij hoorde de vogels en dacht dat ergens een dood dier lag. Achter de dijk aan de westkant zagen ze de drie geslachte schapen.
De andere knecht, Melle Thomas, was in zijn zestiende levensjaar. Keimpe maakte hem eveneens omstreeks drie uur wakker en zei dat er in huis gestolen was. Ook Melle Thomas sliep in het voorhuis. Toen hij naar het buitenhuis ging om zijn kleding aan te trekken, merkte hij dat verschillende stukken verdwenen waren. Hij gaf de volgende bijzonderheden op:
Zeer waarschijnlijk dezelfde timmerman: Melle Uitzes en zijn familie, Suameer 1810. In september en oktober 1810 verklaart Melle Uitzes als timmerman te Suameer, telkens in zijn 42ste levensjaar. Naam, beroep, woonplaats en leeftijd stemmen overeen. In oktober worden zijn vrouw Trijntje Douwes, moeder Wijtske Harts en nichtje Grietje Gjalts genoemd. De septemberzaak gaat over goederen uit zijn eigen huis; in oktober houdt hij Sjoukje Tjeerds aan bij zijn moeder. De verklaringen leggen geen verband tussen Sjoukje en de diefstal in september.
Timmerman Melle Uitzes en de jonge boerenknecht Geert Tjeerds beschrijven ieder wat in dezelfde nacht verdwenen is.
Melle Uitzes
Melle Uitzes, timmerman in Suameer , is in zijn 42ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. In de nacht van 21 op 22 september is uit de kamer vóór zijn bed een blauwe linnen broek gestolen, die aan een stoel hing. Ook een zilveren voorwerp met twee banden was weggenomen.
Hij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 25 september 1810: Melle Uitzes.
Geert Tjeerds, boerenknecht die bij timmerman Melle Uitzes in Suameer woont, is in zijn 15ste levensjaar. Hij werd opgeroepen en ondervraagd. In de nacht van 21 op 22 september zijn een paar zilveren schoengespen van zijn schoenen gestolen. De schoenen stonden op een doos boven zijn bedstede in het buitenhuis .
Trijntje Douwes, vrouw van timmerman Melle Uitzes in Suameer , is in haar 29ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Gisteren, 12 oktober, rond negen uur kwam het jonge meisje Grietje Gjalts bij haar aan huis. Grietje is een dochter van landbouwer Gjalt Andries in Suameer, maar woont bij Wijtske Harts.
Melle Uitzes
Melle Uitzes, timmerman in Suameer, is in zijn 42ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Gistermorgen, 12 oktober, rond negen uur werd zijn vrouw Trijntje Douwes gehaald door het meisje Grietje Gjalts, dochter van landbouwer Gjalt Andries in Suameer.
Op ontvangen bevel liet hij haar diezelfde avond naar Bergum brengen, waar zij nog gedetineerd was. Hij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 13 oktober 1810: Melle Uitzes.
Het meisje zei dat een vrouw in haar huis was. Wijtske ging meteen naar huis en vond die vrouw op de weg bij haar schoondochter Trijntje Douwes, vrouw van haar zoon Melle Uitzes. Trijntje toonde haar de genoemde kleding. Wijtske verklaarde dat alle stukken van haar waren, behalve het blauwe jongensborstje, dat van haar kleinkind Grietje was.
De vrouw sprak haar aan. Intussen zag Grietje dat de vrouw kleding inpakte, waaronder een schortje van Grietje. Zij ging weg en riep haar tante Trijntje Douwes, daarna haar oom Melle Uitzes en haar grootmoeder Wijtske Harts. Zij vertelde dat een vrouw bij haar grootmoeder thuis was.
Waarschijnlijk dezelfde boer: Melle Walters en zijn bedrijf in Suameer. Naam, dorp en boerenbedrijf verbinden de verklaringen over een verwond paard, bijenkorven, een inbraak en geslachte schapen. De leeftijden zijn niet geheel consistent: in 1785 zijn 42ste levensjaar, in 1795 zijn 51ste en in december 1804 zijn 63ste. Daarom blijft de identificatie waarschijnlijk. De verschillende vermissingen vormen geen bewijs van één dader. De verklaring uit 1806 noemt Melle in zijn 63ste levensjaar, dus 62. Dat wijkt af van de leeftijdslezing bij 1804. Naam, Suameer, boerenbedrijf en arbeider Harmen Jelmers ondersteunen het verband; de leeftijd blijft tegenstrijdig.
Melle Walters, huisman in Suameer , in zijn tweeënveertigste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij de afgelopen zondagavond zijn knecht Jan Gerbens drie paarden naar het land had laten brengen dat hij gebruikte ten noorden van de bebouwing van Suameer. Toen had hij bij geen van de paarden enig letsel gezien.
Toen de knecht maandagochtend met de drie paarden thuiskwam, vertelde die hem dat de driejarige zwarte merrie met een bles een snede in de tong had. Melle onderzocht het paard en zag dat de tong halverwege haar lengte dwars doorgesneden was tot ongeveer de halve dikte. Hij wist niet wie die snede aan het paard had toegebracht. Het kwam Melle voor dat de wond weer zou genezen. Meer wist hij niet. Na voorlezing sloot hij af en ondertekende eigenhandig te Bergum op 10 november 1785 als Melle Walters.
Jan Gerbens, knecht bij Melle Walters, huisman in Suameer, in zijn achtentwintigste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij de afgelopen zondagavond op opdracht van zijn boer drie paarden naar diens land ten noorden van de bebouwing van Suameer had gebracht. Maandagochtend ging hij met een kopje haver weer naar dat land om de paarden thuis te halen.
Zodra hij thuiskwam vertelde hij het aan Melle Walters, die de wond meteen onderzocht. Jan wist niet wie dit had gedaan. Verder wist hij niets. Na voorlezing sloot hij af en zette een merk te Bergum op 10 november 1785. Bij het kruis staat dat het Jan Gerbens' eigenhandig gezette merk is, met C. Wilhelmij als getuige.
Melle Walters, huisman te Suameer , in zijn 51ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de 13de van deze maand, om ongeveer tien uur 's morgens, ontdekte hij dat opnieuw een korf met bijen uit zijn bijenstal ontbrak. De korf had er de avond tevoren nog gestaan. In de plaats ervan stond een lege korf die ook in zijn bijenhuis op een plank had gelegen. Hij kende geen merktekens van de verdwenen korf, behalve dat deze blauw geverfd was.
Hij wist niet wie de diefstal had gepleegd. Wel had hij de avond tevoren in het huis van Reinder Rients, meester-schoenmaker te Suameer, van Reinders zoon gehoord dat die in Bergum bij zijn zuster was geweest. Deze zuster, Hinke Reinders, was de vrouw van Lammert Rinses, koopman op de Nieuwe Stad in Bergum . Zij had haar broer opgedragen hun vader Reinder te waarschuwen die nacht nauwkeurig op zijn bijen te letten. Zij wist namelijk dat er een persoon op pad zou zijn, op wie zij geen goed oog had. Hoewel Melle de naam van die man niet kende en evenmin wist of deze de diefstal had gepleegd, vond hij het een aanwijzing, omdat juist diezelfde nacht zijn bijen waren gestolen. Verder wist hij niets te zeggen. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing. Bergum, 20 april 1795. Melle Walters.
Hinke wist dat haar buurman Klaas Gerbens op pad was en dat hij volgens zijn eigen zeggen een dag of twee dacht weg te blijven. Omdat het vaker was gebeurd dat bijen verdwenen juist wanneer Klaas niet thuis was geweest, zei zij tegen haar broer Buttle Reinders dat hun vader vooral op zijn bijen moest passen. Haar buurman Klaas Gerbens was op pad en zij had niet het beste oog op hem. Volgens de vrouw van Klaas was hij ook weg geweest toen de vorige keer de bijen van Melle Walters en Douwe Jens verdwenen.
Melle Walters, huisman te Suameer, in zijn 51ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen zondagochtend, de 5de, ging hij om ongeveer zeven uur naar zijn bijenstal, waar drie korven met bijen stonden. Toen hij ze optilde, ontdekte hij dat één geheel leeg was: er ontbrak dus een volle korf, waarvoor een lege in de plaats stond. Die lege korf was ook van hem en had in dezelfde bijenstal gelegen.
De verdwenen korf had geen merkteken en was ongeverfd. Hij was zoveel waard dat Melle hem niet voor zeven carolusgulden zou hebben willen verkopen. Melle had geen enkel spoor van de dieven kunnen vinden en wist volstrekt niet wie deze daad had gepleegd. Omdat hij niets meer wist, sloot en ondertekende hij zijn verklaring na voorlezing. Bergum , 8 april 1795. Melle Walters.
Suameer 1804 - Drie geslachte schapen achter op het land van Melle Walters
Op zaterdag 8 december 1804 hoorden een arbeider en een jonge knecht vogels schreeuwen boven het land van Melle Walters in Suameer. Achter een dijk vonden ze de resten van drie schapen van hun boer.
Harmen Jelmers, 33 jaar, werkte op zaterdag 8 december voor boer Melle Walters in Suameer. Rond één uur in de middag liep hij uit het huis van de boer naar het land. Daar hoorde hij vogels luid schreeuwen. Hij keek wat er aan de hand was en ontdekte aan de westkant van een dijk drie geslachte schapen.
Het waren twee witte en één zwart schaap, alle drie van Melle Walters. De huiden waren afgestroopt. Het vet was tot en met het schedelvet uit de dieren gehaald en met de huiden meegenomen. Bij het zwarte schaap was de kop afgesneden, terwijl de huid nog om de kop zat. De staarten waren half uit de huid gehaald, maar zaten nog aan de vleesrompen. Eén wit schaap had een zwarte vlek rond een oog; daar zat een deel van de huid nog aan.
Harmen had de dieren de avond ervoor om zeven uur nog gezien toen hij bij Melle Walters van zijn werk vertrok. Hij dacht daarom dat ze in de nacht van vrijdag 7 op zaterdag 8 december waren geslacht. Hij droeg de vleesrompen meteen naar het huis van de boer. Bij zijn verklaring op 9 december zette hij zijn handmerk : een kruis.
Melle Walters onderzoekt wat zijn knechten hebben gebracht
Boer Melle Walters was in zijn 63ste levensjaar. Op zaterdagmiddag 8 december kwam hij om twee uur thuis. Zijn arbeider Harmen en zijn knecht Melle vertelden dat zij de drie schapen achter op het land geslacht hadden aangetroffen en de vleesrompen al hadden thuisgebracht.
Hij had de dieren vrijdagavond 7 december nog bij de achterdeur gezien. Daarom vermoedde hij dat ze in de nacht waren geslacht. Wie dit had gedaan wist hij niet. De drie verklaringen werden op 9 december 1804 in Bergum opgeschreven. Melle Walters ondertekende met de naam Melle Wouters.
Suameer 1804 - Inbraak bij Melle Walters en zijn twee knechten
In de nacht van 9 op 10 januari 1804 stond boer Melle Walters uit Suameer omstreeks twaalf uur op om in het buitenhuis achter de koeien te gaan plassen. Hij meende de achterdeur open te zien staan. Toen hij dichterbij kwam, bleken beide deuren wagenwijd open te staan. De avond daarvoor waren ze gesloten; de voorste deur zat met een grendel vast.
Suameer 1806 - Een zwartvaal schaap van Melle Walters wordt geslacht
Melle Walters, zijn knecht Tjibbe Melles en arbeider Harmen Jelmers verklaren op 15 april 1806 over een vermist zwartvaal schaap. Hun verklaringen onderscheiden wat Melle van anderen hoorde en wat de knecht en de arbeider zelf achter het hok vonden.
Melle Walters - verklaring
Melle Walters (in modern Nederlands)
Melle Walters, huisman te Suameer, in zijn 63ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat zijn knecht Tjibbe Melles op de ochtend van de veertiende bij hem binnenkwam. Die zei dat er gekraste passage over het land vlak buiten de deur een zwartvaal schaap was verdwenen en dat hij niet wist waar het gebleven was. Het schaap had de avond daarvoor met nog twee andere schapen in het genoemde hok gezeten.
Tjibbe Melles, als knecht inwonend bij Melle Walters, huisman te Suameer, in zijn 21ste levensjaar, verklaarde na oproeping, beëdiging en ondervraging dat hij op maandag de veertiende omstreeks zes uur 's morgens naar buiten kwam. Hij ontdekte dat een zwartvaal schaap ontbrak uit het hok buiten de deur. Daarin hadden de vorige avond met dit schaap nog twee andere gezeten.
Harmen Jelmers, als arbeider werkend bij Melle Walters, huisman te Suameer, en daar wonend, naar zijn beste herinnering in zijn 35ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij op de veertiende omstreeks zes uur 's morgens naar het huis van Melle Walters kwam om er te werken. Nelle vertelde hem dat hij een zwartvaal schaap uit het hok miste. Daarop ging de getuige dadelijk samen met Tjibbe Melles, knecht van Melle Walters, op zoek naar het schaap.
Melle Melles Postma woonde bij zijn moeder. Hij was in zijn 23ste levensjaar. Fraukjen was eerder getrouwd geweest met Melle Willems, die eveneens was overleden.
Melle Wolters, landbouwer te Suameer , ongeveer 48 jaar oud, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Toen hij gistermorgen wilde gaan ploegen, ontdekte hij dat het ijzer met de bijbehorende kettingen van de ploeg ontbrak. Dit verbindt het voorstel met de ploegbalk en wordt door de boer 'Zeelpand' genoemd. De ploeg had 's nachts op het land achter zijn huis gestaan. Hij had hem daar de vorige avond in goede orde achtergelaten. Hij weet niet wie het ijzer heeft weggenomen. Hij sluit zijn verklaring na voorlezing en ondertekent die. Bergum, 2 mei 1792. Melle Wolters.
Hij had de dieren vrijdagavond 7 december nog bij de achterdeur gezien. Daarom vermoedde hij dat ze in de nacht waren geslacht. Wie dit had gedaan wist hij niet. De drie verklaringen werden op 9 december 1804 in Bergum opgeschreven. Melle Walters ondertekende met de naam Melle Wouters.
Tietjerk 1774: overleden manspersoon bij Menie Dobben onder Tietjerk
Overleden manspersoon bij Menie Dobben onder Tietjerk . 9 november 1774.
Dorpsrechter Pytter Douwes hoorde dat bij de Menie Dobben een dode man was gevonden. Het gerecht droeg hem op het lichaam op te halen en naar de kerk te brengen. Met Oene en anderen voerde hij dat uit.
Beernt Ruurds werkte als arbeider in Rijperkerk. Op 13 juni 1805, toen hij ongeveer 32 jaar oud was, werkte hij in het veen van Freerk Sijbes onder Tietjerk, bij de Merje Dobbe. Hij werd opgeroepen om een mes en een schede te bekijken.
Jifke Jans, Janke Johannes, Trijntje Gaeles, Michiel Douwes en Douwe Douwes verklaren op 29 oktober en 1 november 1806 over opengebroken kisten en verdwenen goederen.
Jifke Jans is 56 jaar en woont onder Oenkerk. Ze is de weduwe van Haje Aukes. Op de ochtend van 28 oktober liep ze rond tien uur met Janke Johannes, de vrouw van Tjipke Douwes, langs het huis van Michiel Douwes en zijn vrouw. Zij zagen dat de onderdeur onder de bovendeur door naar binnen was gestoten. Ze openden de bovendeur en vonden de pin van de onderdeur in het voorhuis.
Janke Johannes is 40 jaar, getrouwd met Tjipke Douwes en woont onder Oenkerk. Op de ochtend van 28 oktober kwam ze rond tien uur met Jifke Jans, de weduwe van Haje Aukes, langs het huis van Michiel Douwes en zijn vrouw. Zij zagen dat de onderdeur onder de bovendeur door naar binnen was gestoten. Ze openden de bovendeur en vonden de pin van de onderdeur in het voorhuis.
Trijntje Gaeles, vrouw van Tjalling Lammerts, in haar 45 ste levensjaar, wonend onder Oenkerk, verklaarde onder ede dat de achtentwintigste tussen tien en elf uur 's morgens Jifke Jans, weduwe van Haje Aukes, en Janke Johannes, vrouw van Tjipke Douwes, bij haar kwamen. Zij vertelden dat was ingebroken bij Michiel Douwes en diens vrouw, de kinderen van de getuige. Van een kist in de kamer waren spullen overhoopgegooid.
Michiel Douwes
Michiel Douwes, schuitvaarder onder Oenkerk, naar zijn beste weten 35 jaar oud, verklaarde onder ede dat hij gisteren, de achtentwintigste, omstreeks acht uur 's avonds met zijn schuit thuiskwam. Hij had daarmee turf naar elders vervoerd. Bij zijn schoonouders Tjalling Lammerts en diens vrouw onder Oenkerk hoorde hij dat waarschijnlijk in de nacht van de zevenentwintigste op de achtentwintigste bij hem was ingebroken.
Hij kon niet zeggen wie deze misdaad had gepleegd. Na duidelijke voorlezing ondertekende hij te Bergum op 29 oktober 1806. Michiel Douwes.
Hij ging meteen kijken, zag dat de kist inderdaad open was en miste een bruinbonte katoenen broek met gele strepen en een geelkoperen bleke tabaksdoos. Hij wist niet dat er nog meer van hem was gestolen. Douwe vertelde verder dat hij het stukje gerookt vlees dat in de schoorsteen van zijn broer Michiel Douwes had gehangen, zelf enige tijd eerder had weggehaald.
In de nacht van 6 op 7 januari 1772 verdwenen voedselvoorraden uit de kelder van Michiel Johannes en Roeltje Gerrits op het Witveen onder Oostermeer. Michiel was landbouwer, in zijn drieënvijftigste levensjaar. Hij miste twee potten varkensvet, een pan met ruim twee bollen boter en een pot met varkensvet en schapenvlees.
Michiel Wijbes, ongehuwd, timmermansknecht, wonend te Oostermeer , in zijn 27e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij afgelopen woensdag, 28 oktober, tegen de schemering uit Drachten vertrok, waar die dag markt was geweest. Onderweg ging hij een herberg in Smallingerland binnen, genaamd Nijetap. Hij vroeg er om een borrel en trof enkele bekende inwoners van Oostermeer aan. Zij spraken af samen naar huis te gaan.
Hij wist verder niets. Na voorlezing beëindigde en ondertekende hij zijn verklaring te Bergum op 4 november 1795. Handtekening: Michiel Wijbes.
Hij zag dat Michiel Wijbes in het voorhuis werd mishandeld. Zij scheurden het koord van zijn hoed, scholden hem flink uit en riepen
Alle Jeens, ongehuwd, wonend te Oostermeer, in zijn 22e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij afgelopen woensdag, 28 oktober, om ongeveer zes uur in de herberg Nijetap kwam. Er was een verschrikkelijk tumult. Zij hielden Michiel Wijbes in het voorhuis vast: de een van voren en de ander van achteren. Zij scheurden het nationale koord van zijn hoed en gingen ermee naar binnen. Vervolgens duwden zij Michiel de deur uit en mishandelden hem opnieuw. Uiteindelijk raakten zij weer met elkaar binnen, waar het tumult even hevig opnieuw begon.
Sijtze Volkerts, werkzaam en wonend als boerenknecht bij Beert Martens te Oostermeer, in zijn 25e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij afgelopen woensdagavond, 28 oktober, met anderen van de markt van Drachten kwam. Onderweg gingen zij Nijetap in Smallingerland binnen en kochten een borrel. Michiel Wijbes kwam daar ook. Zij overlegden om samen naar huis te gaan.
Even later kwam Michiel Wijbes binnen. Na een kort verblijf kwam hij bij hen in de kamer. Toen pakte Rinse Oedses uit Ondega Michiel bij de borst en duwde hem samen met anderen de kamer uit. Van die personen kende de getuige alleen Rinse. Even later kwam Michiel weer bij hen in de kamer en dronk nog een borrel. Volgens de getuige gingen zij toen vreedzaam met elkaar om.
Rinske Ruurds, vrouw van arbeider Miente Bakkerus, wonend te Franeker en nu aanwezig te Bergum , in haar 33ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij gisteren, de 13de, omstreeks elf uur langs het huis van Geert Feyes en diens vrouw in Kuikhorne onder Bergum liep.
Minke Aukes, de ongeveer zeventigjarige vrouw van dorpsrechter Oeble Brammerts, had de twee vrouwen donderdagmiddag bij haar huis gehad. Zij gaf hun een stuiver , waarna zij vertrokken. Zij herkende hen als de vrouwen die nu vastzaten.
Berent Martens bleef bij Antje Arends in huis. Pytter en Grietje kwamen kort daarna weer terug. Later hoorde zij dat Pytter met Grietje vertrok; Berent bleef nog even bij Rinse thuis. Zij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 18 januari 1810: Minke Binderst.
Minke Binnerts, meerderjarige ongehuwde vrouw die bij landbouwer Abele Atzes in Oostermeer woont, is in haar 41ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de avond van 6 januari ging zij voor het slapen met haar meid Sybrigje Johannes even naar buiten.
Sybrigje Johannes, meerderjarige jonge vrouw en dienstmeid bij Abele Atzes en Minke Binnerts in Oostermeer, is in haar 22ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de avond van 6 januari ging zij vóór het slapen nog even met haar meesteres Minke Binnerts naar buiten.
Hij hoorde op straat geluid van mensen. Daarop ging hij naar Minke Binnerts en haar meid Sybrigje Johannes, die buiten stonden. Hij zag Rinse Jelles, Pytter Nieuwman en Grietje Jacobs gezamenlijk het huis van Rinse Jelles verlaten en naar de wel, de waterput gaan.
In de nacht van 4 op 5 april 1771, omstreeks twee uur, vroeg Minke Gaukes de schoenmakersknecht Ysbrant Floris naar de herberg in Garijp te komen. Zij had hulp nodig tegenover het gezelschap dat daar zat. Ysbrant was in zijn zevenentwintigste levensjaar.
Antke Jans, de dertigjarige vrouw van meesterkuiper Hector Goltjens, zag die dag een vrij blauwe kneuzing op de bil van Minke Gaukes.
Sijbren had eerst het mes uit de vensterbank genomen en was tegen de wens van de weduwe daarmee door de kamer gelopen. Daarna vroeg hij een speld. Kort daarop greep hij haar bij het hoofd. De getuige liep onmiddellijk naar buiten om de buren te halen. Een tijdje later ontmoette zij de weduwe buiten de deur, sterk bebloed en jammerlijk toegetakeld. Zij klaagde bitter over haar zij en had wonden aan hoofd en handen. De getuige kon verder niets zeggen. Na voorlezing sloot zij haar verklaring en zette een merk. Zij was een. tante van Wijtskie Folkes. Bergum, 17 februari 1756. Bij het eigenhandige merk staat hier "Minke Kornelis"; het begin van haar verklaring had "Hinke Kornelis".
Minke Minnes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Hardegarijp 1787: De verdwenen schoenen en gespen van Minke Minnes
Deze pagina bevat de beschikbare verklaringen en stukken over de verdwenen schoenen en gespen van Minke Minnes.
Verklaringen en stukken: 1787: De verdwenen schoenen en gespen van Minke Minnes
Minke Minnes, de vrouw van Douwe Rinzes Douma, huisman onder Hardegarijp, in haar 33ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaart dat haar man op de 21ste van deze maand met zijn 'voorkind' en knecht om ongeveer elf uur 's morgens naar de 'fenne' ging. Zij kwamen tussen twee en drie uur weer thuis. Haar man vertelde haar toen dat de schoenen van zijn vrouw, met de zilveren gespen erop en de letters R. D., verdwenen waren. Zij hadden aan spijkers op de 'middeling' gehangen en waren nergens meer te vinden. Minke zegt dat zij intussen de hele tijd met haar kleine kind in de kamer was. Zij weet geheel niet wie de genoemde schoenen met zilveren gespen heeft gestolen. Omdat zij verder niets weet, sluit Minke Minnes haar verklaring na voorlezing en tekent die eigenhandig in Bergum op 26 juni 1787.
Minke Minnes was 46 jaar en de vrouw van Douwe Rinses Douma, wonend onder Hardegarijp. Zij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd .
Minke wist verder niets van de zaak. Na voorlezing ondertekende zij haar verklaring in Bergum op 1 juli 1801 met de naam Minke Minnes.
De verklaringen van Minke Minnes en Rindert Sipkes Algra dateren van 1 juli 1801. Jelmer Harmens, Pieter Wijbrens en Harmen Jelmers verklaarden op 2 juli. Johannes Lodema trad op als commissaris ; Hi. P. Rienhuis ondertekende de gezamenlijke afsluiting als beëdigd klerk . De verklaringen laten de vragen over eigendom en daderschap open.
Minke Paulus — 1 verhaalpagina · beoordeeld verband
Zeer waarschijnlijk hetzelfde echtpaar: Minke Poulus/Paulus en Geert Johannes, 1803 en 1807. Minke Poulus is in 1803 in haar 28ste levensjaar en de vrouw van Geert Johannes op de Harste bij Suameer. Minke Paulus is in 1807 in haar 32ste levensjaar en opnieuw zijn vrouw, nu onder Bergum. Naamvariant, partner en leeftijdsverloop passen; de woonplaatsaanduiding verschilt. De teruggevonden rok en het schort uit 1803 en de inbraak van 1807 blijven afzonderlijke zaken.
Geert Johannes en Minke Paulus vertellen afzonderlijk wat zij bij thuiskomst aantroffen.
Minke Paulus
Minke Paulus, echtgenote van Geert Johannes, arbeider onder Bergum, was in haar tweeëndertigste levensjaar. Zij werd opgeroepen, legde de eed af en werd ondervraagd. Zij verklaarde dat zij gisterenmorgen, 19 augustus, omstreeks vijf uur met haar man naar het land was gegaan om te maaien en te binden.
Die lag in stukken op de grond. Omdat zij verder niets wist, sloot zij haar verklaring na duidelijke voorlezing en het plaatsen van haar handmerk op 20 augustus 1807. Eigen handmerk: Minke Paulus, een kruis; in aanwezigheid van P. W. G. Bruining.
Zeer waarschijnlijk hetzelfde echtpaar: Minke Poulus/Paulus en Geert Johannes, 1803 en 1807. Minke Poulus is in 1803 in haar 28ste levensjaar en de vrouw van Geert Johannes op de Harste bij Suameer. Minke Paulus is in 1807 in haar 32ste levensjaar en opnieuw zijn vrouw, nu onder Bergum. Naamvariant, partner en leeftijdsverloop passen; de woonplaatsaanduiding verschilt. De teruggevonden rok en het schort uit 1803 en de inbraak van 1807 blijven afzonderlijke zaken.
Suameer 1803 - Minke Poulus mist linnengoed op de Harste
Minke Poulus
Minke Poulus, echtgenote van Geert Johannes, woonde op de Harste bij Suameer en was in haar 28ste levensjaar. Op maandag 11 juli 1803 ging zij overdag van huis om bij het baggelwerk te werken. Toen zij terugkwam, waren verschillende goederen uit haar woning verdwenen. Uit een niet-afgesloten kistje in de kamer miste zij:
Het huis van Minke Poulus en het genoemde land aan de sloot zijn op grond van deze tekst niet precies aan te wijzen.
Minne Doekes, huisman in Wijns en naar zijn beste weten ongeveer drieënvijftig jaar oud, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat hij op 30 september 1783 vroeg in de ochtend in bed lag. Zijn vrouw kwam bij hem en vroeg of hij niet had gezien dat zij de avond ervoor de tobbe met linnengoed op de koestal had neergezet. Hij antwoordde:
Zijn vrouw antwoordde dat zij de tobbe miste. Direct daarna gingen Minne en zijn vrouw naar achteren in huis. Zij vonden de schuurdeur, die met een touw was dichtgemaakt geweest, en de deur van het dorshuis naar de gang open. Daar ontdekten zij dat de tobbe met linnengoed was weggenomen. Het linnengoed bestond uit zeven hemden, een 'puil doek'. en twee lakens. Later die dag vond Minne de lege tobbe verderop op het erf. Hij weet niet wie dit heeft gedaan en weet verder niets hierover. Na voorlezing besluit Minne zijn verklaring en ondertekent eigenhandig. Bergum , 3 oktober 1783. Minne Doekes.
Tjittje Sijes, echtgenote van Minne Doekes, huisman in Wijns, is ongeveer veertig jaar oud. Zij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaart dat zij op 30 september 1783 's morgens na het opstaan naar het achterhuis ging. Daar ontdekte zij dat de tobbe met linnengoed ontbrak die zij de avond ervoor in aanwezigheid van haar man op de koestal had neergezet. Zij ging naar haar man, die nog in bed lag, en vertelde hem dit. Samen doorzochten zij het achterhuis..., maar vonden de tobbe met linnengoed niet. Zowel de schuurdeur, die met een touw was dichtgebonden, als de deur van het dorshuis naar de gang stond open.
Minne Drewes, die thuis bij zijn vader Drewes Ewolts woonde, een boer te Ham in Groningen, dicht bij Aduwart, was in zijn tweeëntwintigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat die ochtend tussen vier en vijf uur de driejarige bruine ruin van het land van zijn vader vermist bleek. Zij konden het paard nergens vinden. Hij reisde daarom met zijn vader naar Oostermeer. Daar vonden zij het na enig zoeken op de markt terug. Volgens wat men zei had een voor hem onbekende persoon uit Grootegast het paard voor dertig daalders verkocht aan een koopman uit Steenwijk, die Minne evenmin kende.
Tussen 26 en 27 maart 1800 verdwenen laarzen en kleding uit het buitenhuis van boer Minne Feitses in Giekerk . Minne en de twintigjarige knecht Pieter Sjoerds werden ieder afzonderlijk gehoord. Hun twee lijsten komen grotendeels overeen, maar ze noemen niet precies dezelfde kledingstukken en merktekens.
Minne Feitses - de kleding uit het buitenhuis
Minne Feitses was 54 jaar en huisman (boer) in Giekerk. In de nacht van 26 op 27 maart 1800 verdwenen laarzen en kleding uit zijn buitenhuis. Hij noemde de goederen in zijn aangifte afzonderlijk.
Het buitenhuis van Minne Feitses is in deze twee verklaringen niet nauwkeurig gelokaliseerd; er kan geen bestaand gebouw met zekerheid worden aangewezen.
Minne Franses — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Op 23 december 1792 was er in de herberg van Auke Alles te Hardegarijp een loterij van bollen, weggen, koek en andere etenswaren. Daarbij waren onder anderen Geert Alberts, Hattum Alberts, Jan Fransen, Hendrik Clazes, Minne Franses, Albert Melles, Tijs Cornelis, Vroukje Jelles en Pieter Beens aanwezig.
- Geert Alberts uit Veenwouden; - Hattum Alberts uit Veenwoudsterwal onder Bergum ; - Jan Tommes uit Veenwoudsterwal onder Veenwouden; - Hendrik Claes, eveneens uit Veenwoudsterwal, onder Hardegarijp; - Minne Franses, knecht bij Sijke Wytzes te Hardegarijp; - Albert Melles en Tijs Cornelis, ongehuwde mannen te Hardegarijp; - Wroukje Jelles en Pieter Beens, de meid en knecht van Jan Wijbrens, boer te Hardegarijp; - nog anderen van wie Auke niet alle namen kon opnoemen.
Op aanraden van de vrouw van de herbergier ging zij omstreeks negen uur weg. Meteen volgden haar: Geert Alberts, Hattum Alberts, Hendrik Claes, Minne Franses en Jan Franses. Wroukje probeerde deze jongens te ontlopen door te rennen.
Oostermeer 1772: aardappeldiefstal en aanhouding van Minne Harmens
Aardappeldiefstal en aanhouding van Minne Harmens. 29 februari 1772.
Minne Harmens vertelt waarom hij in Oostermeer was
De aangehouden man heette Minne Harmens. Hij zei in Smallenger Opeinde geboren te zijn, getrouwd te zijn en drie kinderen te hebben. In het najaar van 1771 was hij aan het Wildpad gaan wonen.
Bergum 1782: Minne Martens, een nalatenschap en de opvoeding van een kind
Verklaringen en stukken: 1782: Minne Martens, een nalatenschap en de opvoeding van een kind
Verklaring van Douwe Wadman, Landsman te Garijp . Hij is in zijn 36ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart uit geruchten te hebben gehoord dat Minne Martens op 27 januari 1782 te Bergum was geweest en daar ook weer was vertrokken, zonder bij zijn vroeger bewoonde huis te zijn geweest.
Douwe Wadman: Minne is op 3 februari bij hem aan huis gekomen en heeft hem voorstellen gedaan om een overeenkomst te sluiten over de nalatenschap van zijn vrouw en over de opvoeding van het kind van Minne Martens en diens vrouw Tettje Wadman. Douwe weet niet dat Minne verder orde op zijn zaken heeft gesteld. Hij heeft wel gehoord dat Minne graag in het huis wilde komen. De persoon aan wie Douwe en zijn broer Hendrik Wadman het toezicht hadden toevertrouwd, durfde hem zonder Douwes voorkennis niet toe te laten. Douwe weet verder niets, sluit na voorlezing en ondertekent te Bergum op 6 februari 1782 als D. G. Wadman.
Hendrik Wadman: Hendrik Wadman, herbergier te Tietjerk , in zijn 32ste levensjaar, wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij heeft gehoord dat Minne Martens op 27 januari 1782 te Bergum was en later daar terugkwam. Hij heeft Minne zelf op 4 februari 1782 te Bergum gesproken. Minne heeft daar aan hem en zijn broer Douwe Wadman voorstellen gedaan voor een overeenkomst over de goederen en het kind van Tettje Wadman en Minne Martens.
Sara Van der Heijde: Sara Van der Heijde, vrouw van Watte Douwes, wonend bij Bergumerdam, in haar 41ste levensjaar, wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaart dat Minne Martens op de avond van 27 januari 1782 bij haar thuis kwam. Hij was een beetje beschonken en vroeg of hij daar die nacht mocht blijven. Dat gebeurde. De personen en de precieze samenhang van dat geschrapte gedeelte zijn onvoldoende zeker.
Sible Bandert: Sible Bandert, herbergier bij Bergumerdam, ongeveer 62 jaar oud, wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart enige tijd eerder een brief van een heer te hebben ontvangen. De brief betreft het gedrag van Minne Martens.
Slot Sible Bandert: hij heeft de brief over Minne Martens ontvangen en deze aan het gerecht overgeleverd. Hij verklaart geen enkele kennis te hebben dat Minne sinds het overlijden van zijn vrouw orde op zijn zaken heeft gesteld. Hij weet verder niets, sluit na voorlezing en ondertekent te Bergum op 6 februari 1782. Zijn ondertekening wordt gelezen als S. H. Banders.
Marge: als Minne Martens zich hier weer bevindt, moet daarvan aan het Hof worden gerapporteerd.
Lutsje Dirks Donja, vrouw van herbergier Pijtter Douwes in Tietjerk en in haar 38e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat op 12 december jongstleden Jouke Fockes uit Bergum bij haar en haar man in dienst was gekomen en daar nog steeds in dienst was. Op 26 januari 1763 had haar man bij gelegenheid een zweep laten verrijden. Er was zeer veel volk bij hun huis geweest. Laat in de nacht hadden zij in haar gewone kamer bij het vuur gezeten: zijzelf, haar man, de meid en de twee oppassers Jouke Fockes en Klaas Beernts, en later ook medeoppasser Minne Overneij. Diezelfde nacht, na twee uur, kwamen Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen en Jan Pijtters uit Bergum vanuit het Zomerhuis bij hen aan de haard. Het door Hedzer gevraagde witbier smaakte hem niet. Hij vroeg een mengel bruin bier, dat Klaas Beernts hem eveneens gaf.
Minne Overneij
Minne Overneij, wonend in Leeuwarden en ongeveer 33 jaar oud, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij sinds enkele weken bij herbergier Pijtter Douwes in Tietjerk in dienst was geweest. In de nacht tussen 26 en 27 januari 1763, om ongeveer drie uur of daaromtrent, kwam hij vanuit het Zomerhuis in de gewone kamer van Pijtter Douwes. Daar trof hij Hedzer Binnerts en Jan Pijtters aan, naast Pijtter Douwes, diens vrouw, de meid en twee oppassers. Hedzer maakte toen ruzie over een fles wijn die, volgens Jouke Fockes, Hedzer aan hem verloren had. Minne hoorde Jouke erbij zeggen dat hij er geen aanspraak op maakte als Hedzer die niet wilde betalen. Pijtter Douwes zat ondertussen te slapen.
Lutske Jans, huisvrouw van Wijger Joukes, wonende te Bergum, naar haar beste weten ruim 28 jaar oud, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat op 30 oktober 1755 's avonds omstreeks ruim negen uur kwam mijn man thuis. Hij riep mij voor de deur en zei: "Daar gaat Attje over het land; zij heeft iets opzij. ..." Toen ik buiten kwam, zag ik Attje Fookes, huisvrouw van Tijs Jans te Bergum, over het land van Minne Wierds lopen. Zij hield haar schorteldoek wat op; er leek iets in te zitten. Door de duisternis kon ik niet zien wat het was en waar zij bleef.
Zij zei ook niets te weten van de diefstal op 31 oktober van het afgelopen jaar bij Gosse Bruins en zijn vrouw. Die avond was zij niet de steeg bij Klaas Meinerts ingegaan en ook niet op het land van Minne Wierds geweest. Wel kon het zijn - zij wist het niet zeker - dat zij de volgende ochtend met een emmer op dat land water had gehaald. Zij wist zeker dat zij bij het terugkomen niets in haar schorteldoek had gehad. Zij ontkende dat zij op 1 november 1755 geld en goederen bij de haard had gesorteerd en zei niets te weten van zwarte kralen, een zilveren oorijzer, een telepeltie..., gouden ringen en zilveren knopen. Het kon zijn dat zij op de ochtend van 1 november 1755 bij Lutske Jans, huisvrouw van Wijger Joukes, in huis was geweest. Zij hadden daar echter geen woord gesproken over de diefstal van de voorgaande avond bij Gosse Bruins en zijn vrouw. Zij wist niets van het gesprek dat daar toen zou zijn gevoerd. Ook ontkende zij wat zij met Keij Toffeltje afgesproken zou hebben. Dat zij ooit gezegd had Jelle Albarts te willen bestelen, was volgens haar volledig verzonnen. Zij wist verder van geen van deze zaken en was volgens haarzelf in alles onschuldig. Na voorlezing sloot zij haar verklaring. Bergum, 13 april 1756.
Wijger Joukes, wonende te Bergum, in zijn 24ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op 30 oktober 1755 's avonds omstreeks negen uur naar huis liep. Voor hem zag hij Attie Fookes, huisvrouw van Tijs Jans te Bergum, door de steeg ten oosten van Klaas Meinerts gaan. Zij was maar een klein stukje voor hem en zei: "Daar heb ik toch een mooie truc gedaan." Hij zag dat zij een... goederen in haar schorteldoek had, die rinkelden. Hij vroeg: "Wat heb je gedaan?" Zonder antwoord te geven ging zij achter het privaat van Klaas Meinerts door de sloot op het land van Minne Wierds. Daarna riep de getuige zijn vrouw, omdat Attie over een plaats ging waar zij niet hoorde te komen. Hij en zijn vrouw zagen haar over dat land lopen met goederen in haar schorteldoek. Door de duisternis konden zij haar niet ver volgen. Na een korte tijd kwam zij terug, ging haar huis in en stak licht aan. Daarna ging zij daarmee weer de buurt in. Hij wist verder niets, sloot na voorlezing zijn verklaring en tekende eigenhandig. Hij vermeldde geen verwantschap met partijen. Bergum, 13 april 1756, Wijger Joukes.
Trijntje Pijtters was weduwe van Minne Wijttes en in haar 81ste levensjaar. Zij woonde in een kleine kamer bij boer Willem Pijtters in Giekerk . Op de avond van 16 februari zette zij wasgoed in het water voor de volgende dag.
Trijntje Pijtters, weduwe van wijlen Minne Wijttes, wonend te Giekerk in de kleine kamer bij de boer Willem Pijtters, in haar 81ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, getuigde dat zij op de avond van de 16de in haar kamer twee 'Tossen' lakens, drie handdoekjes en zes tipmutsen in een tob met water had gelegd, met de bedoeling die de volgende dag te wassen. Toen zij de volgende ochtend opstond, merkte zij dat de tob met linnengoed uit haar kamer verdwenen was. Bovendien waren drie pond vlasgaren gestolen, die onder het scherm in de kamer bij de kast hingen, en een bont 'onderst' uit de lade van de kast. Toen zij dit ontdekte, riep zij Willem Pijtters. Nadat zij naar achteren waren gegaan, vonden zij de lege tob bij de open schuurdeuren, met de goederen eruit weggenomen, zonder dat aan de schuurdeuren deuren sporen van braak waren ontdekt. Willem Pijtters zei dat hij die deuren de avond ervoor goed had gesloten. Zij weet niet wie haar goederen heeft gestolen. Wel was op de avond van de 16de achter Willems huis een haar onbekende man geweest. Hij had gevraagd of zij wortels wilden kopen en gezegd dat hij met zijn schip met wortels in Oenkerk lag. Hij had een stok in zijn hand. Zij zei verder dat zij op de ochtend van de 17de bij haar kamerdeur een groene stok van essenhout had gevonden. Zij kon niet met zekerheid zeggen dat dit dezelfde stok was die de man in zijn hand had. Omdat zij verder niets kon zeggen, beëindigde zij haar verklaring na voorlezing en zette haar merk te Bergum op 19 februari 1767. Trijntje Pijtters: eigen gezet merk.
Willem Pijtters, boer te Giekerk, naar geschatte leeftijd drieëndertig à vierendertig jaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, getuigde dat de weduwe Trijntje Pijtters, weduwe van Minne Wijttes, in zijn kleine kamer woont. Zij had afgelopen dinsdagochtend, naar hem geroepen terwijl zij nog in bed lag, geroepen dat zij die nacht dieven in huis had gehad. Hij stond meteen op. Trijntje Pijtters zei hem dat zij de dag ervoor in een tob met water drie handdoekjes, twee lakens en zes tipmutsen had gezet. De tob met linnengoed was weg; ook ontbraken drie pond vlasgaren. Hij ging naar achteren en vond de schuurdeur open. Naar zijn weten was die de avond ervoor goed gesloten. Hij kon niet vaststellen dat hout aan de deuren gebroken was en vond daarbij de tob waarin het linnengoed had gelegen. Afgelopen maandagavond of dinsdagochtend was een onbekende man bij zijn huis geweest, die zei wortels te koop te hebben en met zijn schip met wortels in Oenkerk te liggen. De getuige was toen niet thuis. Toen hij op het land was had hij de man slechts van ver gezien. Hij kon hem niet beschrijven, omdat deze hem geheel onbekend was. Hij weet evenmin wie de diefstal heeft gepleegd. Bij de deur van Trijntjes kamer had hij een groene stok, mogelijk van eikenhout gevonden, die hij vandaag aan het gerecht heeft overhandigd. Omdat hij hierover verder niets wist, beëindigde hij zijn verklaring na voorlezing en ondertekende die te Bergum op 19 februari 1767: Willem Pijtters.
Minse Lolkes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Bergum 1797 - Minse Lolkes verliest vijftig carolus op de markt
Op de Bergumer markt van 17 mei 1797 raakte Minse Lolkes uit Murmerwoude zijn geldbuidel kwijt. Hij legde diezelfde dag een verklaring af voor het gerecht in Bergum. In andere verhalen uit Bergum staan meer gebeurtenissen uit het dorp.
De verklaring van Minse Lolkes
Minse Lolkes was huisman , woonde in Murmerwoude en was volgens het verhoor in zijn 67ste levensjaar.
Nadat zijn verklaring duidelijk was voorgelezen, sloot Minse die af en tekende hij met zijn eigen hand te Bergum op 17 mei 1797: Minse Lolkes.
Op 17 mei 1797 legden ook Sjouke Sijbrens uit Lekkum en Minse Lolkes uit Murmerwoude verklaringen af over verdwenen geldbuidels op de Bergumer markt. Zij konden geen dader aanwijzen.
Jelte van Sminia, drost van het vijfde district in Friesland, wonend te Bergum en in zijn 49ste levensjaar, werd door commissaris Minse Wijtses beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij afgelopen zaterdag, de 3de, om ongeveer vier uur 's middags met zijn knecht Anne Harmens Witsenburg te paard van Leeuwarden naar Bergum vertrok.
Garijp 1807 - Minse Wytses mist een loden opvangbak
Minse Wytses vertelt over de verdwenen loden opvangbak bij zijn voordeur.
Minse Wytses
Minse Wytses, medelid van het drostengerecht van het vijfde district, woonachtig in Garijp en naar zijn beste weten zestig jaar oud, werd opgeroepen, legde de eed af en werd ondervraagd. Hij verklaarde dat in de nacht tussen 12 en 13 maart bij de voordeur van zijn huis een loden opvangbak was afgescheurd en meegenomen. Daar zat een loden pijp aan vast die buiten zijn huis tot dicht bij de regenwaterbak liep.
Hij ontdekte het op de dertiende, 's morgens omstreeks negen uur. Omdat hij niet kon zeggen wie de diefstal had gepleegd, sloot hij zijn verklaring na duidelijke voorlezing en ondertekening te Bergum op 14 maart 1807. Ondertekend: Minse Wytses.
Zeer waarschijnlijk dezelfde schipper en zoons: Minze Durks, Minze Polle, en zijn twee zoons in 1809. De fuikzaak noemt Minze Durks, bijgenaamd Minze Polle, schipper uit Rottevalle, die met zijn twee zoons voer. Het verhoor van maart noemt dezelfde naam, bijnaam en woonplaats, met zoons Durk en Jan. De scheepseigenaar uit de fuikzaak heet Wybe Sijgers, bijgenaamd Wybe Pot; deze wordt niet gelijkgesteld aan de Syger Pot uit het eerdere verhoor. Een vermelding bij het meer bewijst geen daderschap van de fuikdiefstal.
Oene Hendriks vertelt over zijn verdwenen korf. Minze Durks en zijn zoons geven hun verklaringen over het schip en de aangetroffen was.
Oene Hendriks, arbeider in Witveen onder Oostermeer, is in zijn 35ste levensjaar. Op de morgen van 25 maart hoorde hij bericht over kluitschipper Minze Durks, bijgenaamd Minze Polle. Hij verdacht hem in verband met de op 23 maart gemelde vermissing van de bijenkorf. Oene gaf meteen bericht aan de baljuw .
Minze Durks
Minze Durks, in de wandeling Minze Polle, schuitschipper in Rottevalle onder Noorder-Drachten, is in zijn 73ste levensjaar. Hij zit vast. Zijn kluitschip ligt bij de dam te Bergum en is daar aangehouden. Het schip was ook van Syger Pot in Rottevalle. Het is beladen met heide en ruim veertig bossen bezemrijs.
Durk Minzes, schippersknecht bij zijn vader Minze Durks in Rottevalle onder Noorder-Drachten, is in zijn 22ste levensjaar en zit vast. Hij verklaart dat hij met zijn vader in een kluitschip bij de dam te Bergum ligt en dat zij daar zijn aangehouden. Het schip is beladen met heide en ruim veertig bossen bezemrijs.
Jan Minzes, schippersknecht bij zijn vader Minze Durks in Rottevalle onder Noorder-Drachten, schat zijn leeftijd tussen vijftien en twintig jaar. Hij zit vast. Hij verklaart dat hij met zijn vader in een schuitje bij de dam te Bergum ligt en daar samen met hem is aangehouden. Het schip is beladen met heide en bossen bezemrijs.
Minze Durks, Minze Polle, en zijn twee zoons in 1809
De fuikzaak noemt Minze Durks, bijgenaamd Minze Polle, schipper uit Rottevalle, die met zijn twee zoons voer. Het verhoor van maart noemt dezelfde naam, bijnaam en woonplaats, met zoons Durk en Jan. De scheepseigenaar uit de fuikzaak heet Wybe Sijgers, bijgenaamd Wybe Pot; deze wordt niet gelijkgesteld aan de Syger Pot uit het eerdere verhoor. Een vermelding bij het meer bewijst geen daderschap van de fuikdiefstal.
Diezelfde ochtend rond zes uur was Minze Durks, bijgenaamd Minze Polle, uit Rottevalle bij hem gekomen en had gevraagd of hij een eind stok voor hem had. Rommert had geen stok. Minze vertrok met zijn schuitschip en met zijn twee zoons naar het meer. Hij voerde een schuit van Wybe Sijgers, bijgenaamd Wybe Pot, eveneens uit Rottevalle.
Minze Durks, Minze Polle, en zijn twee zoons in 1809
De fuikzaak noemt Minze Durks, bijgenaamd Minze Polle, schipper uit Rottevalle, die met zijn twee zoons voer. Het verhoor van maart noemt dezelfde naam, bijnaam en woonplaats, met zoons Durk en Jan. De scheepseigenaar uit de fuikzaak heet Wybe Sijgers, bijgenaamd Wybe Pot; deze wordt niet gelijkgesteld aan de Syger Pot uit het eerdere verhoor. Een vermelding bij het meer bewijst geen daderschap van de fuikdiefstal.
Zeer waarschijnlijk dezelfde schipper en zoons: Minze Durks, Minze Polle, en zijn twee zoons in 1809. De fuikzaak noemt Minze Durks, bijgenaamd Minze Polle, schipper uit Rottevalle, die met zijn twee zoons voer. Het verhoor van maart noemt dezelfde naam, bijnaam en woonplaats, met zoons Durk en Jan. De scheepseigenaar uit de fuikzaak heet Wybe Sijgers, bijgenaamd Wybe Pot; deze wordt niet gelijkgesteld aan de Syger Pot uit het eerdere verhoor. Een vermelding bij het meer bewijst geen daderschap van de fuikdiefstal.
Oene Hendriks, arbeider in Witveen onder Oostermeer, is in zijn 35ste levensjaar. Op de morgen van 25 maart hoorde hij bericht over kluitschipper Minze Durks, bijgenaamd Minze Polle. Hij verdacht hem in verband met de op 23 maart gemelde vermissing van de bijenkorf. Oene gaf meteen bericht aan de baljuw .
Minze Durks, in de wandeling Minze Polle, schuitschipper in Rottevalle onder Noorder-Drachten, is in zijn 73ste levensjaar. Hij zit vast. Zijn kluitschip ligt bij de dam te Bergum en is daar aangehouden. Het schip was ook van Syger Pot in Rottevalle. Het is beladen met heide en ruim veertig bossen bezemrijs.
Minze Durks, Minze Polle, en zijn twee zoons in 1809
De fuikzaak noemt Minze Durks, bijgenaamd Minze Polle, schipper uit Rottevalle, die met zijn twee zoons voer. Het verhoor van maart noemt dezelfde naam, bijnaam en woonplaats, met zoons Durk en Jan. De scheepseigenaar uit de fuikzaak heet Wybe Sijgers, bijgenaamd Wybe Pot; deze wordt niet gelijkgesteld aan de Syger Pot uit het eerdere verhoor. Een vermelding bij het meer bewijst geen daderschap van de fuikdiefstal.
Diezelfde ochtend rond zes uur was Minze Durks, bijgenaamd Minze Polle, uit Rottevalle bij hem gekomen en had gevraagd of hij een eind stok voor hem had. Rommert had geen stok. Minze vertrok met zijn schuitschip en met zijn twee zoons naar het meer. Hij voerde een schuit van Wybe Sijgers, bijgenaamd Wybe Pot, eveneens uit Rottevalle.
Minze Durks, Minze Polle, en zijn twee zoons in 1809
De fuikzaak noemt Minze Durks, bijgenaamd Minze Polle, schipper uit Rottevalle, die met zijn twee zoons voer. Het verhoor van maart noemt dezelfde naam, bijnaam en woonplaats, met zoons Durk en Jan. De scheepseigenaar uit de fuikzaak heet Wybe Sijgers, bijgenaamd Wybe Pot; deze wordt niet gelijkgesteld aan de Syger Pot uit het eerdere verhoor. Een vermelding bij het meer bewijst geen daderschap van de fuikdiefstal.
Trijntje wist niet wie de ketel en emmer had meegenomen en kon daarover geen verdere gegevens geven. Zij liet haar verklaring op 7 februari 1804 in Bergum voorlezen en zette er een handmerk onder. Minze Wytzes trad op als commissaris ; de naam van de klerk is in het slotprotocol niet helemaal zeker.
Monte Sybes, meester-bakker in Suameer, in zijn vijfendertigste levensjaar, verklaarde zelf dat zijn vrouw het kledingstuk op zondag 20 juni had buitengehangen. Er zaten naar zijn zeggen ongeveer dertig ronde zilveren knopen aan. Op maandag omstreeks één uur merkte hij dat de hemdrok verdwenen was. Hij wist niet wie hem had meegenomen. Hij ondertekende op 25 juni 1773.
Hittje Jans, in haar twintigste levensjaar, woonde met haar man Monte Sybes, een meester-bakker, in Suameer. Op zondag 20 juni 1773 hing zij een hemdrok van haar man aan de pomp aan de westkant van het huis. Er zaten ongeveer dertig ronde zilveren knopen aan.
Murkjen Luitjens, vrouw van Klaas Gerks, woont op de heidestreek onder Bergum en is naar haar beste weten ongeveer 40 jaar. Zij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaart naar waarheid:
Ten slotte zag zij dat hij het jonge varken op de wagen bracht die hij uit de Valom had laten komen. Daarmee ging hij weg naar de schuijlige pijp. Zij weet verder niets over het gebeurde. Haar verklaring is voorgelezen en zij heeft haar met haar handmerk ondertekend. Bergum, 30 oktober 1787. Het bijschrift noemt Murkjen Luitjens' eigen handmerk.
N
Nanne Oosterhof — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Sijtske Jans wonende te Oostermeer oud in t 28ste Jaar geciteert etc getuigde de Waarheit te Zijn dat Gerben Ybes meester Backer te oostermeer op den 26 october 1758 publijk op de Straat heeft uitgeroepen dat Nanne Oosterhof hem Zijn gouden Knopen had ontstolen en dat hij oosterhof daar van Zulke Schobijakken als Fooke Jans en Harmanus Muldering Zijn onderhield ook mede dat Nanne oosterhof een valsche quitantie en Edul Schrijver was
Sijtske Jans, wonend in Oostermeer, in haar 28ste levensjaar, legt nog een afzonderlijke verklaring af. Zij hoorde Gerben Ybes, meesterbakker in Oostermeer, op 26 oktober 1758 in het openbaar op straat roepen dat Nanne Oosterhof hem zijn gouden knopen had ontstolen. Hij zei dat Oosterhof daarvan schobbejakken zoals Fooke Jans en Harmanus Muldering onderhield. Hij noemde Nanne ook een schrijver van valse kwitanties en akten. Sijtske weet verder niets; de afsluiting is verkort. Het zijn Gerbens beschuldigingen zoals zij die hoorde.
Hans Jans, meestersmid in Oostermeer, in zijn 40ste levensjaar, verklaart afzonderlijk dat hij naar zijn beste herinnering Gerben op 26 oktober 1758 op straat hoorde roepen dat Nanne Oosterhoff hem zijn gouden knopen had ontnomen en daarvan schobbejakken zoals Fooke Jans en Harmanus Muldering onderhield. Gerben noemde Nanne ook een schrijver van valse akten en kwitanties. Hans weet verder niets; de afsluiting is verkort.
Nanne Winius, meesterchirurgijn in Bergum, in zijn 27ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigt dat hij gisteravond omstreeks tien uur naar het huis van Douwe Lautenback, herbergier bij het Huis ter Heide onder Bergum, was gehaald. Daar verbond hij Doede Egberts. Deze had een dwarslopende wond in zijn gezicht, vlak onder het jukbeen, en bovendien een wond aan zijn neus, nabij de grote ooghoek. Hij vond beide wonden zonder gevaar. Hij kan verder niets over de zaak vertellen. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring af en ondertekent hij eigenhandig. Bergum, 21 september 1762. Ondertekening: N. Winius.
Nanning Winius — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Na een bezoek aan de herberg raakten Dirk Douwes en Bouwe Johannes handgemeen. Dirk, zijn vrouw Antje, hun zoon Wijbe en chirurgijn Nanning Winius verklaarden over de avond en de verwondingen.
Nanning Winius
Nanning Winius, meesterchirurgijn in Bergum , ruim dertig jaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de ochtend van de 24e van deze maand werd hij gehaald naar het huis van Dirk Douwes, scheepstimmermansknecht bij de dam in Bergum. Bij het onderzoek stelde hij vast dat aan Dirks rechterzijde een rib in het lichaam gebroken was. De chirurgijn vroeg hoe dit ongeluk was gebeurd. Dirk en zijn vrouw antwoordden beiden dat Dirk op de grond was gevallen. Toen Nanning doorvroeg hoe zoiets mogelijk was, hielden zij die verklaring staande.
Nanning Winius, meester chirurgijn in Bergum, in zijn zevenenveertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat hij deze ochtend op bevel van de heer grietman Sminia naar het dode lichaam is gegaan dat in de sloot van Sybren Douma's land onder Gaastmaburen lag. Hij zag dat het hoofd al van de romp was gescheiden. Een deel van de schedel was niet meer door de bedekkende weefsels bedekt. Verder zag hij alleen de handen onbedekt; die waren grotendeels verrot. Hij kan op geen enkele manier vaststellen hoe lang het lichaam al dood was en weet verder niets daarover.
Bij het onderzoek werden geld en drie dobbelstenen gevonden. Bij het geld waren zeven dubbeltjes en zeven stuivers . De man droeg onder meer een donkerblauwe jas en een bonte muts. Zijn schoenen hadden open gespen . De volgende ochtend onderzocht Pytter het lichaam met chirurgijn Nanning Winius. Zij vonden geen teken waaruit bleek dat de man voortijdig aan zijn einde was gekomen.
Nanning Winius onderzoekt het lichaam
Nanning Winius, meesterchirurgijn in Bergum , onderzocht het lichaam op bevel van het gerecht in de kerk. Hij vond lichte krasjes die niet dieper gingen dan de opperhuid. Verder ontdekte hij niets waaruit hij kon besluiten dat de man voortijdig aan zijn einde gekomen was. De verklaringen werden op 9 november 1774 in Tietjerk afgelegd.
Arbeider Sjoerd Jans woonde met zijn vrouw Neeltie Gerrits op het Witveen onder Oostermeer . Sjoerd was in zijn 35ste levensjaar en Neeltie in haar 33ste. Op een zondagmorgen, kort voor 3 oktober 1804, liep Sjoerd door het achterhuis . Hij zag dat in de achterdeur een gat was gesneden, zo groot dat iemand er gemakkelijk een flinke hand door kon steken om de grendel los te schuiven. De grendel zat nog op zijn doorn.
Neeltie Gerrits verklaart afzonderlijk
Neeltie Gerrits was de vrouw van arbeider Sjoerd Jans en in haar 33ste levensjaar. Ook zij verklaarde dat haar man die zondagmorgen in het achterhuis een gat in de achterdeur had ontdekt. Het was groot genoeg om er een flinke hand door te steken en de grendel weg te schuiven. Omdat die grendel nog op zijn doorn zat, vroegen zij zich af wat er in huis gebeurd was. Zij doorzochten samen het huis.
Sjoerd Jans ondertekende zijn verklaring. Neeltie Gerrits en Sjoukjen zetten ieder een handmerk onder hun eigen tekst. Alle drie werden op 3 oktober 1804 in Bergum gehoord.
Neeltje Durks — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Eernewoude 1804 - De verdwenen doeken van Neeltje Durks
De 80-jarige weduwe Neeltje Durks mist twee katoenen doeken van de bleek en spreekt Sybren Wybrens aan. Hij geeft een andere verklaring.
Neeltje Durks, weduwe van Volkert Gjolts, woonde in Eernewoude en was in haar 81ste levensjaar. Zij legde op 18 mei 1804 thuis haar verklaring af. In de voorgaande week waren twee katoenen doeken verdwenen van de bleek achter haar huis. Een doek was donkerblauwbont. De andere was bruinbont, met een roodachtige kleur, en enigszins verschoten. Geen van beide droeg lettermerken. Neeltje liet zulke doeken dikwijls ook in de nacht buiten liggen. Zij wist niet op welke dag of in welke nacht de doeken precies waren meegenomen, maar ontdekte de vermissing op donderdag 10 mei.
Sybren Wybrens woonde in Eernewoude, was vrijgezel en in zijn 64ste levensjaar. Op 19 mei werd hij als gedetineerde in Bergum verhoord, nadat de verklaringen tegen hem waren voorgelezen. Daarbij ging het om de verdwenen doeken van Neeltje Durks en de houten nap van Tjitske Keimpes.
Sybren ontkende dat hij de nap aan Trijntjes moeder te koop had aangeboden. Volgens zijn verklaring had Trijntje juist gevraagd of hij een houten schotel voor haar moeder, de vrouw van Auke Jitses, kon verkopen. Zij zou er vijf stuivers voor willen betalen, maar hij had gezegd dat hij geen schotel wist en er ook nu niets van wist. Zijn verhoor over de verdwenen doeken en de houten nap staat uitvoeriger bij de aangifte van Neeltje Durks.
Neeltje Sies, de vrouw van Pieter Willems, boer te Wijns, ongeveer 55 jaar oud, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij afgelopen donderdag, de 15e van deze maand, om ongeveer vijf uur 's morgens volgens haar gewoonte met de sleutel naar haar vuurhutje buiten het huis ging om vuur te maken en water te koken. Daar zag zij dat de deuren openstonden. Uit het raam ontbraken vier ruiten, die met het lood en al eruit waren gebroken. Op de grond lagen twee hele ruiten en twee in stukken.
Zij verklaarde geen enkel geluid te hebben gehoord en niet te weten wie deze diefstal had gepleegd. Zij wist verder niets. Na voorlezing beëindigde en ondertekende zij haar verklaring te Bergum op 19 oktober 1795. Handtekening: Neeltje Sies.
Zijn vrouw Neeltje Sijes wekte hem 's morgens tussen vijf en zes uur en zei dat hij snel uit bed moest komen, omdat hun vuurhutje al leeg was. Hij ging erheen en vond de deuren open. Uit het raam waren twee ruiten met het lood en al gebroken. Daarnaast waren twee hele ruiten eruit genomen. Deze lagen met de gebroken stukken op het erf.
Tjetze Jelmers, Janke Benjamins, Grietje Tjetses en Benjamin Michiels vertellen over een opengebroken geldkist en een avond in hun huis. Neltje Pytters geeft haar eigen lezing.
De getuige vroeg vervolgens zijn dochter Grietje, een kind van dertien jaar, of zij wist wie de kist had opengebroken en het geld had meegenomen. Eerst durfde zij dat niet te zeggen. Maar nadat de getuige en een buurvrouw aandrongen, zei zij dat Neltje Pytters het had gedaan.
Naast het slot was een stuk van de zijkant van het deksel afgehakt. De volgende dag vroeg de getuige haar dochter Grietje, een kind van dertien jaar, of zij wist wie de kist had opengebroken en het geld had meegenomen. Eerst durfde zij dat niet te zeggen, maar na aandringen zei zij dat Neltje Pytters het enkele dagen tevoren had gedaan.
Grietje Tjetses, dochter van de eerder genoemde Tjetze Jelmers, woonde aan de Nieuwstad in Bergum en was dertien jaar oud. Zij werd opgeroepen en ondervraagd. Zij verklaarde dat enkele dagen geleden, toen haar ouders van huis waren, Neltje Pytters naar hun huis was gekomen.
Voor zover hij zich het best kon herinneren, bestond dat uit drie Zeeuwse rijksdaalders , enkele goudguldens, drie Lor guldens en verder enkele zes en een halve stuiverstukken en Orakeltjes. Volgens zijn halfzuster Grietje Tjetses had een zekere Neltje Pytters de diefstal gepleegd. Zij was een dochter van Wytske Paulus, weduwe van Pytter Sakes, die ook daar woonde.
Neltje Pytters
Neltje Pytters woonde bij haar moeder Wytske Paulus, weduwe van Pytter Sakes, aan de Nieuwstad in Bergum. Zij was in haar tweeëntwintigste levensjaar. Zij verklaarde dat zij binnen de deur van Tjetze Jelmers en zijn vrouw aan de Nieuwstad was geweest.
Op 18 juni 1796 stuurde procureur-generaal Nicolaas Scheltema een brief met de opdracht om Marten Alberts uit Veenwouden te arresteren. De procureur-generaal had het vermoeden dat Marten Alberts die volgende maandag naar de markt in Oostermeer zou gaan.
Twee getuigenverklaringen van Nicolaus Cuperus en Aafke Gosses, op 3 december 1781 bij het gerecht afgelegd.
Nicolaus Cuperus merkt de vermissing op
Nicolaus Cuperus woonde op Schuilenburg en was naar zijn opgave in zijn 46ste levensjaar. Hij verklaarde dat hij op 27 november had ontdekt dat drie lakens, een vrouwenhemd en zeven bonte doeken ontbraken.
Op woensdag 30 oktober 1771 verdween bij klaarlichte dag wasgoed bij het huis van Jelmer Albarts en Nieske Douwes in Suameer. Jelmer was huisman , in zijn veertigste levensjaar. Hij had een zwart mannen- camisool aan het hek te drogen gehangen.
Nieske Wytse, ongehuwde dochter uit Oostermeer, in haar zestiende levensjaar (ongeveer vijftien), is gehoord maar wegens haar minderjarigheid niet beëdigd . Zij verklaart: De afgelopen maandag omstreeks de middag was ik thuis, terwijl mijn vader op het veld was. Ik heb daar geen andere mensen... vernomen. Kort nadat mijn vader was thuisgekomen, was hij met Berber Taekes bij het gerecht met de brandbrief. Toen zij terugkwamen, heb ik gehoord dat er een geschreven stuk was gevonden. Dat bevatte de dreiging dat, als mijn vader niet zeventig gulden op de aangegeven tijd en plaats bracht, ons huis zou worden afgebrand. Ik kan niet zeggen wie zij daarmee bedoelen of wie dit heeft geschreven. Verder kan ik niets zeggen. Ik blijf bij mijn voorgelezen verklaring, Bergum, 23 juli 1739, Nijske Wytse. Onder de naam staat 'vaders hand'.
Trijntje Sijbes, vrouw van Nijke Jacobs, arbeider, wonend op de Heid Hoek onder Bergum , in haar 41 e levensjaar, verschenen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat zij deze morgen rond vier uur van huis ging naar Aaltje Harmens onder Veenwouden , waar zij dagelijks werkte. Toen zij omstreeks elf uur thuiskwam zag zij dat een kist in de kamer aan de bovenkant in stukken was geslagen. Zij kon niet merken dat daar iets uit ontbrak. Toen zij verder rondkeek zag zij ook dat een kast die zij goed had afgesloten was opengebroken. Daaruit miste zij een grijze linnen zak met de letters S:S. Zij had daarin goederen gepakt: doeken, lakens, hemden, kousen en meer dergelijke zaken. Zij wilde de zak bij haar buren brengen, omdat zij en haar man dagelijks allebei buitenshuis werkten en hun huis wat afgelegen op een open plek stond
Jelmer noemde in zijn eigen verklaring afzonderlijk de twee vrouwenhemden, het mannenhemd, de sloop, de rouwdoek en de drie mutsen die volgens zijn vrouw van de bleek waren verdwenen. Nieske verklaarde zelf over de twee grote linnen lakens en dezelfde overige was. Beiden beschreven het verdwijnen tussen drie en vier uur. Jelmer tekende als Jelmer Alberts en Nieske als Nijske Douwes.
Nieske Wytse, ongehuwde dochter uit Oostermeer, in haar zestiende levensjaar (ongeveer vijftien), is gehoord maar wegens haar minderjarigheid niet beëdigd . Zij verklaart: De afgelopen maandag omstreeks de middag was ik thuis, terwijl mijn vader op het veld was. Ik heb daar geen andere mensen... vernomen. Kort nadat mijn vader was thuisgekomen, was hij met Berber Taekes bij het gerecht met de brandbrief. Toen zij terugkwamen, heb ik gehoord dat er een geschreven stuk was gevonden. Dat bevatte de dreiging dat, als mijn vader niet zeventig gulden op de aangegeven tijd en plaats bracht, ons huis zou worden afgebrand. Ik kan niet zeggen wie zij daarmee bedoelen of wie dit heeft geschreven. Verder kan ik niets zeggen. Ik blijf bij mijn voorgelezen verklaring, Bergum, 23 juli 1739, Nijske Wytse. Onder de naam staat 'vaders hand'.
Wytse Benedictus, ongehuwd en wonend onder Noorder Drachten, is in zijn 32ste levensjaar. Hij is verschenen, heeft zijn verklaring volgens het doopsgezinde formulier bekrachtigd en is verhoord. Hij zegt dat twee korven met bijen van hem zijn gestolen.
Toen Oeble in huis was, vertelde smid Obbe Egberts hem later dat diens zoon bericht had dat Fooke Jans de twee schapenvellen vanaf de wagen in het schip had gelegd. Dit laatste is een mededeling van een ander, geen eigen waarneming van Oeble.
Oebele Binnerts — 7 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Geachte vrienden, Na onderzoek van de toegezonden verhoren tegen Tjeerd Sioerts over de baggelaar en van de stukken over het voorval bij het huis van Oebele Binnerts, boer in Oostermeer , bevelen wij u de gedetineerde Tjeerd Sioerts door uw gerechtsdienaren naar het afgebroken Blokhuis hier te laten brengen.
Wij verlangen verder onderzoek naar het voorval in het huis van Oebele Binnerts en nadere verhoren. De stukken moeten aan het Hof worden toegezonden.
Dat is hem volledig onbekend. Hij zegt ook niet te weten wie de diefstal op 19 december 1737 in het huis van Oebele Binnerts in Oostermeer heeft gepleegd. Hij zegt daaraan op geen enkele manier schuldig te zijn.
De genoemde leren schoenen met koperen gespen die toen bij Oebele Binnerts waren gevonden, waren wel van hem. Die schoenen waren voor hem gemaakt door Sjoerd Atses, meester-schoenmaker in Oostermeer. Hij kan niet zeggen hoe die schoenen bij het huis van Oebele Binnerts zijn gekomen. Pas de zaterdagochtend daarna had hij gemerkt dat hij ze miste.
Dat is hem volledig onbekend. Hij zegt ook niet te weten wie de diefstal op 19 december 1737 in het huis van Oebele Binnerts in Oostermeer heeft gepleegd. Hij zegt daaraan op geen enkele manier schuldig te zijn.
De genoemde leren schoenen met koperen gespen die toen bij Oebele Binnerts waren gevonden, waren wel van hem. Die schoenen waren voor hem gemaakt door Sjoerd Atses, meester-schoenmaker in Oostermeer. Hij kan niet zeggen hoe die schoenen bij het huis van Oebele Binnerts zijn gekomen. Pas de zaterdagochtend daarna had hij gemerkt dat hij ze miste.
Dat is hem volledig onbekend. Hij zegt ook niet te weten wie de diefstal op 19 december 1737 in het huis van Oebele Binnerts in Oostermeer heeft gepleegd. Hij zegt daaraan op geen enkele manier schuldig te zijn.
De genoemde leren schoenen met koperen gespen die toen bij Oebele Binnerts waren gevonden, waren wel van hem. Die schoenen waren voor hem gemaakt door Sjoerd Atses, meester-schoenmaker in Oostermeer. Hij kan niet zeggen hoe die schoenen bij het huis van Oebele Binnerts zijn gekomen. Pas de zaterdagochtend daarna had hij gemerkt dat hij ze miste.
Oostermeer 1737: nachtelijke diefstal bij Oebele Binnerts
Oebele Binnerts
Oebele Binnerts, boer in Oostermeer , is naar zijn beste weten 43 jaar oud.
Oebele Binnerts (in modern Nederlands):
Na voorlezing sluit ik mijn verklaring af en onderteken haar. Bergum , 25 december 1737. Oebele Binnerts. Afgelegd voor de commissaris en actuaris Johan Ypeij. W. Tjebbes en J. Ypeij worden genoemd.
Wij hebben uw brief van de 26ste van deze maand gelezen over de toegezonden verhoren en het onderzoek bij het huis van Oebele Binnerts in Oostermeer. Het Hof beveelt nader onderzoek, in het bijzonder naar Gerrijt Martinus, en verlangt dat daarover verklaringen worden afgenomen en toegezonden.
Op grond van uw opdracht van 27 december 1737 heeft het gerecht nader onderzoek gedaan naar het voorval in het huis van Oebele Binnerts, boer in Oostermeer. Het gerecht stuurt de verklaring of verklaringen mee. Verder...
Wij hebben uw laatst toegezonden verhoren gelezen over het voorval in het huis van Oebele Binnerts. Wij verzoeken en bevelen u ambtshalve Gerrijt Martinus binnen uw rechtsgebied te arresteren. Laat hem daarna door uw gerechtsdienaren naar het afgebroken Blokhuis brengen.
Dat is hem volledig onbekend. Hij zegt ook niet te weten wie de diefstal op 19 december 1737 in het huis van Oebele Binnerts in Oostermeer heeft gepleegd. Hij zegt daaraan op geen enkele manier schuldig te zijn.
De genoemde leren schoenen met koperen gespen die toen bij Oebele Binnerts waren gevonden, waren wel van hem. Die schoenen waren voor hem gemaakt door Sjoerd Atses, meester-schoenmaker in Oostermeer. Hij kan niet zeggen hoe die schoenen bij het huis van Oebele Binnerts zijn gekomen. Pas de zaterdagochtend daarna had hij gemerkt dat hij ze miste.
Dat is hem volledig onbekend. Hij zegt ook niet te weten wie de diefstal op 19 december 1737 in het huis van Oebele Binnerts in Oostermeer heeft gepleegd. Hij zegt daaraan op geen enkele manier schuldig te zijn.
De genoemde leren schoenen met koperen gespen die toen bij Oebele Binnerts waren gevonden, waren wel van hem. Die schoenen waren voor hem gemaakt door Sjoerd Atses, meester-schoenmaker in Oostermeer. Hij kan niet zeggen hoe die schoenen bij het huis van Oebele Binnerts zijn gekomen. Pas de zaterdagochtend daarna had hij gemerkt dat hij ze miste.
Dat is hem volledig onbekend. Hij zegt ook niet te weten wie de diefstal op 19 december 1737 in het huis van Oebele Binnerts in Oostermeer heeft gepleegd. Hij zegt daaraan op geen enkele manier schuldig te zijn.
De genoemde leren schoenen met koperen gespen die toen bij Oebele Binnerts waren gevonden, waren wel van hem. Die schoenen waren voor hem gemaakt door Sjoerd Atses, meester-schoenmaker in Oostermeer. Hij kan niet zeggen hoe die schoenen bij het huis van Oebele Binnerts zijn gekomen. Pas de zaterdagochtend daarna had hij gemerkt dat hij ze miste.
Klaaske Jacobs Nink woont bij haar vader Jacob Nink, koopman en winkelier in Bergum, en is in haar 19de levensjaar. Zij werd opgeroepen en ondervraagd. In de week van Pasen ontving zij in de winkel van Oebele Binnes, vroeger kleine knecht bij Durk Jeens, een tweeguldenstuk. Zij herkent het als het stuk dat baljuw Van Sminia haar deze avond toont.
Kort daarna kwamen Albert Johannes, Oeble Abrahams, knecht van Douwe Martens, en Teije Claes, knecht van Marten Douwes, met Sipke Pieters naar Sjoerds schip. Volgens hun zeggen hadden zij Sipke in een hoerhuis gevonden.
Diezelfde nacht kwamen Albert Johannes, Oeble Abrahams en Teije Claes met Sipke Pieters naar haar schuit. Zij zeiden dat zij hem uit een hoerhuis hadden gehaald. Sipke kreeg het verwijt dat hij de goederen had gestolen. Eerst ontkende hij dat; daarna begon hij te huilen en bekende hij in aanwezigheid van iedereen alles volledig.
Albert zocht Sipke samen met Oeble Abrahams en Teije Claes en vond hem in een hoerhuis. Uiteindelijk gingen zij met hem naar Sjoerds schip. Daar kreeg Sipke het verwijt dat hij de vermiste goederen had gestolen. Eerst ontkende hij het. Daarna begon hij te huilen en bekende hij ten slotte in aanwezigheid van allen volledig dat hij de diefstal had gepleegd.
Oeble Abrahams woont op het Vliet buiten Leeuwarden . Hij is naar zijn beste weten in zijn 25ste of 26ste levensjaar. Hij is verschenen, beëdigd en ondervraagd en verklaart naar waarheid:
Oeble weet verder niets te vertellen en sloot hiermee zijn verklaring. Zijn verklaring is voorgelezen en hij heeft haar met zijn handmerk ondertekend. Hij is geen familielid van de partijen. Het bijschrift noemt Oeble Abrahams' eigen handmerk.
Oeble Andrijs, schipper in Oostermeer en naar zijn beste weten in zijn tweeënzestigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen vrijdagavond, omstreeks negen uur, stond hij voor zijn deur. Hij zag dat Fooke Jans in Oostermeer twee schapenvellen op een wagen voor zijn deur neerlegde. Toen de wagen naar het Oostermeer reed, liep Cornelis, de zoon van Fooke Jans, erachteraan.
. weet Oeble niets. Hij sluit zijn verklaring na voorlezing en tekent zelf. Bergum, 19 augustus 1766. Oeble Andrijs.
. niet verkopen, maar wel het lamsvel. Daarom verkocht Gerben alleen dat laatste vel. De carolusgulden die hij ervoor kreeg, gaf hij op de ochtend van de 17e van deze maand bij Fooke Jans thuis af. Daarbij vertelde hij dat Sijtze Sapes had gezegd dat het andere schapenvel van hem was. Omdat dit niet was verkocht en Sijtze het als zijn eigendom herkende, ligt het nu in het huis van schipper Oeble Andrijs. Toen Gerben verslag uitbracht. antwoordde Fooke alleen "dat het goed was". Gerben kan verder niets zeggen, sluit zijn verklaring na voorlezing en tekent. Bergum, 19 augustus 1766. Gerben Jans.
Jeip Annes, wonend in Oostermeer en naar zijn beste weten in zijn veertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen zondagmiddag, na de laatste preek, kwam Fooke Jans bij hem thuis en vroeg naar de schapenvellen. Jeip antwoordde dat het ene naar Bergum was gekomen. Hij wist niet of het zich op het schip of bij Oeble Andrijs thuis bevond. Sijtze Sapes had gezegd dat het zijn schapenvel was; deze was bij Bergumerdam van het schip gegaan.
Oeble Atzes, huisman te Oostermeer, in zijn vijfendertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen dinsdagmorgen was Barber Geerts, de vrouw van Johannes Luitgens, eerder dan hij opgestaan en in het ' buithuis ' geweest. Zij en haar man wonen met Oeble in hetzelfde huis. Barber riep dat hij bij haar moest komen, omdat zij de achterdeur open had gevonden.
Zij keerde meteen terug en riep Oeble Atzes, die nog in bed lag, dat hij bij haar moest komen: zij had de achterdeur zo ver mogelijk open gevonden. Oeble kwam snel. Zij onderzochten samen de zaak. Behalve de wijd openstaande deur zagen zij dat zes van de negen ruiten van het glasraam boven de deur ontbraken. Ook ontbrak de ijzeren roede die dwars voor het raam had gezeten.
Oeble Beernts — 6 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Gerrit Johannes, ongehuwd, momenteel wonend in Buitenpost bij Oeble Beernts,25 jaar oud, verschenen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat hij op de 7 e van deze maand met Oeble Beernts in een chais naar Bergum reed. In het huis van notaris G:Wilhelmij ontving hij van Jalte Oebles, boer te Garijp ,250 caroligulden wegens de verkoop van vierde halvemad hooiland onder Oostermeer . Het geld bestond uit 210. guldenstukken; de rest uit drieguldenstukken en 'Veertien de halven'. Hij stopte 'dertien de halven'. in zijn zak en de rest van het geld in een aparte buidel . Daarna reed hij met Oeble weer weg, nadat zij in het huis van Johs Lodema wat hadden gegeten en gedronken. De getuige had zijn geld toen in de kist van de chais gedaan. Zij kwamen vervolgens bij het Zwartkruis, in het huis van Aldert Pieters, waar zij een borrel dronken. Hij haalde zijn geld tijdelijk uit de chais en gaf het aan de vrouw des huizes in bewaring. Toen zij wilden vertrekken gaf zij hem het geld persoonlijk terug. Hij nam acht gulden uit de buidel en legde de rest weer in de kist van de chais.
Omdat Aldert niet thuis was, was hij daarheen gegaan. Terwijl zij daar zaten, stond voor de deur een sjees . Daarbij stonden Oeble Beernts en Gerrit Johannes, beiden uit Buitenpost, die ermee waren gekomen. Zij leken telkens op het punt te staan te vertrekken. Gerrit Johannes was al een of twee keer op de sjees gegaan en stapte er vervolgens weer af. Oeble zei telkens dat zij eerst nog een borreltje brandewijn moesten hebben.
Daar waren Oeble Beernts en Gerrit Jakobs... Hun sjees en paard stonden voor de deur. Johannes ging in de stoep zitten. Oeble en Gerrit waren allebei dronken, vooral de laatste. Zij maakten nogal wat drukte, voornamelijk doordat Gerrit Johannes zijn vertering niet wilde betalen. Jan Gerrits kwam ook bij Johannes in de stoep. Hij had het lawaai eveneens van een afstand gehoord.
Toen Jan Gerrits en Johannes vervolgens naar huis wilden, hoorden zij buiten een rijtuig naderen. Zij wachtten om te zien wie het was. Het bleken Jan Tennus en zijn vrouw te zijn, die met een wagen met stro uit Collumerland kwamen... Johannes en Jan Gerrits liepen vervolgens met Jan Tennus naast de wagen naar huis. Onderweg vertelden zij hem wat er was gebeurd. Van Jan en zijn vrouw hoorden zij dat die Oeble Beernts met de sjees juist aan de andere kant van de Zwarte Tille waren tegengekomen, en dat hij hun met enkele Franse vloeken had gezegd dat hij de zweep had verloren. Het was toen wel anderhalf uur geleden dat Oeble bij Aldert was vertrokken.
Aldert Pieters is kastelein in het Zwart Kruis aan de Zomerweg in Bergum, in zijn vierenvijftigste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en ondervraging verklaarde hij het volgende. Toen hij afgelopen maandagavond thuiskwam, zaten Johannes Tjibbes en Jan Gerrits in zijn stoep. Voor de deur stonden een paard en een sjees waarmee Oeble Beernts en Gerrit Johannes waren gekomen. Die stonden erbij.
Antje Alberts is een ongehuwde jonge vrouw, in haar zeventiende levensjaar. Zij woont bij haar vader Aldert Pieters, kastelein in het Zwart Kruis aan de Zomerweg onder Bergum. Na oproeping en ondervraging verklaarde zij het volgende. Maandagmiddag kwamen Oeble Beernts en Gerrit Johannes met de sjees bij haar thuis. Zij hadden daar de hele middag rondgetreuzeld. Kort na hun komst ging Antje naar de tuin. Toen zij terugkwam, vond zij hen daar nog. Vervolgens ging zij weer weg om te melken. Hun paard stond voor de sjees. Toen zij terugkwam, waren zij er nog steeds. Gerrit was toen al behoorlijk dronken.
Jan zei tegen zijn vrouw dat hij dacht dat het Oeble Beernts was, ook wel Oeble Brommergent genoemd, voor zover hij dat aan de stem kon horen. Vervolgens ontmoetten zij op de weg tussen Alderts huis en Jans eigen huis Jan Gerrits en Johannes Tjibbes. Die vroegen hun of zij Oeble waren tegengekomen. Jan en zijn vrouw antwoordden dat zij dat wel geloofden, althans voor zover zij dat aan zijn stem konden horen. Hij had hun op zijn gebruikelijke manier, met enkele Franse vloekwoorden, verteld dat hij zijn zweep had verloren. Johannes en Jan Gerrits vertelden hun wat er bij Aldert thuis was gebeurd. Daardoor raakten Jan Tennus en zijn vrouw nog sterker overtuigd dat zij Oeble waren tegengekomen. Hoewel zij door de duisternis niet duidelijk konden zien wie het was, twijfelden zij er toch niet aan dat het Oeble was geweest.
... Besluit. Er is onvoldoende bewijs gebleken om op dit moment tegen Oeble Beernts te beschikken.
Daar waren Oeble Beernts en Gerrit Johannes. Hun sjees en paard stonden voor de deur.
Jan Gerrits en ik gingen daarna met Jan Teunis en de wagen mee naar huis. Onderweg vertelde Jan Teunis ons dat zij Oeble Beernts zojuist aan de andere kant van de Zwarte Tille met de sjees waren tegengekomen.
Afgelopen maandagavond kwam ik thuis. Bij mijn stoep zaten Johannes Tjibles en Jan Gerrits. Voor de deur stond een paard met een sjees . Met die sjees waren Oeble Beernts en Gerrit Johannes gekomen.
De zaak begon met Gerrit Johannes, een ongehuwde koopman van 25 jaar. Hij woonde op dat moment bij Oeble Beernts in Buitenpost . Op de zevende van de maand had Gerrit bij notaris G. Wilhelmy in Bergum een bedrag van 250 pond ontvangen van Atze Oebles, een boer uit Garijp .
De verklaring van Oeble Beernts
Jan Gerrits, een ongehuwde koopman uit Bergum, legde ook een verklaring af. Hij verklaarde dat Johannes Tjibles naast Aldert Pieters woonde. Hij had gezien dat Oeble Beernts met de kist bezig was terwijl Gerrit Johannes binnen was. Ook had hij gehoord dat Oeble geld in zijn zak had.
Jan Teunis verklaarde dat hij op maandagavond rond tien uur bij de Zwarte Tille een sjees was tegengekomen. Volgens hem was dat waarschijnlijk Oeble Beernts, die in de wandeling ook Oeble Breunus werd genoemd. Jan Teunis herkende hem vooral aan zijn stem. De man zei in het voorbijgaan: “Sacré nom de Dieu, ik heb mijn zweep verloren.”
Toch kwam het niet tot een duidelijke veroordeling. Het Hof van Friesland gaf een rescriptie , een schriftelijke beslissing. Het Hof oordeelde dat er niet genoeg bewijs was om verder tegen Oeble Beernts op te treden.
Kort gezegd: het geld verdween bij of rond herberg ’t Zwartkruis. Oeble Beernts werd sterk verdacht, maar het bewijs was volgens het Hof niet voldoende om er een zaak van de maken. Voor de geschiedenis van Bergum is de zaak vooral waardevol omdat het een tijdsbeeld laat zien.
Oeble Binnerts — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Oeble Binnerts uit Oostermeer, in zijn zeventigste levensjaar, miste van zijn bleek drie mannenhemden, een vrouwenhemd en twee vrouwenlakens. Ongeveer twee weken later legde hij hierover een verklaring af. Hij wist niet wie het linnen had weggenomen. Hij ondertekende op 10 september 1771 in Bergum .
Donne was bij het onderzoek aanwezig. De chirurgijn zei dat de wond hem toen niet dodelijk voorkwam. Donne ging daarna naar Oeble Binnerts en sprak daar de Groninger. Hij antwoordde dat het goed stond en er volgens de meester nog geen gevaar was. Op 7 oktober 1772 ondertekende hij na voorlezing zijn verklaring.
De chirurgijn had de officier eerst bij hem thuis en later bij Oeble Binnerts gesproken; daar werd opnieuw naar de toestand gevraagd. De snaphaan had volgens Crans één tot drie keer geweigerd.
Dorpsrechter Oeble Binnerts hoort hun relaas
De officier en de heer uit Groningen kwamen op 1 oktober ook bij Oeble Binnerts, dorpsrechter en huisman in Oostermeer. De Groninger vertelde dat hij de snaphaan over zijn arm had liggen en de jongen achter hen liep. Het wapen was volgens hem vanzelf afgegaan en had de jongen in de hals geraakt.
In Kuikhorne werden in de nacht van 29 op 30 december 1801 bij drie landbouwers vensterruiten gebroken. Durk Johannes en Goortze Gaeles beschreven verdwenen lakens, hemden en andere textiel. Oeble Binnes miste een zijde spek uit de melkkelder . Het waren drie afzonderlijke aangiften.
Oeble Binnes
Oeble Binnes, landbouwer in Kuikhorne onder Bergum, is 64 jaar. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd. In de nacht van 29 op 30 december werden de glazen uit het venster van de melkkelder gebroken.
Minke Aukes, de ongeveer zeventigjarige vrouw van dorpsrechter Oeble Brammerts, had de twee vrouwen donderdagmiddag bij haar huis gehad. Zij gaf hun een stuiver , waarna zij vertrokken. Zij herkende hen als de vrouwen die nu vastzaten.
Oeble Breunus — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Jan Teunis verklaarde dat hij op maandagavond rond tien uur bij de Zwarte Tille een sjees was tegengekomen. Volgens hem was dat waarschijnlijk Oeble Beernts, die in de wandeling ook Oeble Breunus werd genoemd. Jan Teunis herkende hem vooral aan zijn stem. De man zei in het voorbijgaan: “Sacré nom de Dieu, ik heb mijn zweep verloren.”
Jan zei tegen zijn vrouw dat hij dacht dat het Oeble Beernts was, ook wel Oeble Brommergent genoemd, voor zover hij dat aan de stem kon horen. Vervolgens ontmoetten zij op de weg tussen Alderts huis en Jans eigen huis Jan Gerrits en Johannes Tjibbes. Die vroegen hun of zij Oeble waren tegengekomen. Jan en zijn vrouw antwoordden dat zij dat wel geloofden, althans voor zover zij dat aan zijn stem konden horen. Hij had hun op zijn gebruikelijke manier, met enkele Franse vloekwoorden, verteld dat hij zijn zweep had verloren. Johannes en Jan Gerrits vertelden hun wat er bij Aldert thuis was gebeurd. Daardoor raakten Jan Tennus en zijn vrouw nog sterker overtuigd dat zij Oeble waren tegengekomen. Hoewel zij door de duisternis niet duidelijk konden zien wie het was, twijfelden zij er toch niet aan dat het Oeble was geweest.
Afgelopen woensdagavond wilde zijn knecht Oeble Floris zijn schoenen pakken. Die stonden op een plank in het voorhuis tussen de twee kamers. Oeble zei tegen Dirk:
Dirk Floris huisman te Oenkerk oud in 't 30ste Jaar, geciteerd , geëdigd en geëxamineerd, ge- tuigde de waarheid te Zijn: Dat gepasseerde Woensdag avond, Zijn knegt Oeble Floris, desselvs Schoenen, staande op een planke in het voor- huis tusschen Zijn bijde kamers, van die planke willende te nemen, voor tegen de Deponent Zeide, mijn Silveren gaspen vermisten van mijn Schoenen.
Oeble Floris woont als knecht bij zijn broer, de boer Dirk Floris in Oenkerk. Hij is in zijn 29ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaart naar waarheid:
Pijtter Gerbens' gespen waren eveneens vrijwel rond, maar hadden stalen beugels. Volgens Pijtter hadden zij bij aankoop ruim negen carolusgulden gekost. Oeble weet helemaal niet wie de twee paar gespen heeft gestolen. Zijn verklaring is voorgelezen en hij heeft haar eigenhandig ondertekend: 'Oeble Floris'.
Afgelopen dinsdag werden zijn schoenen en die van knecht Oeble Floris op een plank in het portaal van zijn werkgever gezet. Op beide paren zaten hun zilveren gespen. Toen Oeble woensdagavond zijn schoenen van de plank nam, ontdekten zij dat de gespen van die schoenen ontbraken. Ook Pijtters eigen gespen ontbraken.
Jan Sytzes woonde bij Oeds Ames, huisman te Hardegarijp , en was in zijn achtentwintigste levensjaar. Hij was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij op de zesde van deze maand rond tien uur 's morgens zijn schoenen met zilveren gespen nog voor het bed in het buithuis had zien staan. Daar had hij ze de vorige avond neergezet.
Oeds Arnes, huisman onder Hardegarijp, in zijn zesendertigste levensjaar, verscheen en werd volgens het formulier voor de mennonieten beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij op de 14de van deze maand met het schip van Veenwoudsterwal uit Leeuwarden voer. Men vertelde Oeds dat Sijtse Wijtzes uit Hardegarijp een partij geplante jonge boompjes was ontstolen. Een van het gezelschap zei onder meer te denken dat er ook bomen van Oeds waren gestolen. Toen Oeds thuiskwam, ging hij onmiddellijk naar zijn twee stukken land, waarvan het ene in de zogenaamde Ade hoff ligt.
Sijds, schipper te Rijperkerk en in zijn 38ste levensjaar, verklaarde dat hij een van de mannen kende als Sijtse Hendriks, bijgenaamd Fortuijn. Een tweede heette Oeds Hendriks, zijn broer. Volgens Sijds was Oeds degene die de zak had weggegooid. Van de derde kende hij slechts een voornaam, mogelijk Jouke, en dat zijn moeder Janke heette. De naam van zijn vader kende hij niet.
Oeds Jans uit Suameer , ongeveer 73 of 74 jaar oud, ging op zondagmiddag 8 december 1771 naar de kerk. Hij had een nieuw hangslot op zijn voordeur gedaan. Bij thuiskomst bleek het slot afgebroken. Hij wist niet dat er iets was weggenomen.
Antje Geerts woonde tot mei 1740 bij Oege Douwes in Tietjerk en verblijft nu bij Ytje Folkerts, weduwe van Jan Gerbens, in Suameer bij de oude dam. Zij is in haar 32ste levensjaar (ongeveer 31). Haar overleden moeder Geeske Jans was een volle zus van haar overleden tante Gertie Jans, vrouw van Heine Eijlarts in Bergum . Haar tante stierf ongeveer driekwart jaar geleden. Antje zegt dat zij afgelopen zaterdag acht weken met Heine verloofd was; Heine noemt ongeveer zes weken.
Oege Egberts mist op twee dagen telkens 3500 jonge elzenbomen.
Oege Egberts
Oege Egberts, ongehuwde man, wonend op de Nieuwstad onder Bergum , is in zijn 25ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op 15 december 's morgens ontdekte hij dat uit een stuk grond bij zijn huis 3500 jonge elzenbomen waren weggenomen. Op 22 december ontdekte hij opnieuw een vermissing uit hetzelfde stuk grond: nog 3500 jonge elzenbomen.
Hij weet niet wie de bomen ontvreemd heeft. Hij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 24 december 1809: Oege Egberts.
Aarn vertelde hem dat hij de vorige avond op de Kerkelaan Johannes Eelkes, Jan Hendriks en Oege Jans had ontmoet. Die hadden bij Jan een les in de rekenkunst gehaald. Johannes had Aarn gevraagd wat hij daar deed en of hij een bode zou "bekleden"... Aarn had geantwoord:
Toen deze personen vertrokken, kwam Oege Jans nog even binnen. Hij vroeg of zijn vader Jan Oeges daar was. Toen hij hem niet aantrof, vertrok hij meteen weer.
Oostermeer 1782: Nachtelijke inbraak bij Oene Dirkes
Deze pagina bevat de beschikbare verklaringen en stukken over nachtelijke inbraak bij Oene Dirkes.
Verklaringen en stukken: 1782: Nachtelijke inbraak bij Oene Dirkes
Oene Dirkes, voormalig schuitenvoerder te Oostermeer op de Snakkerburen , is naar zijn beste weten ongeveer 60 jaar oud. Hij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen nacht lag hij in bed en beschreef hij zichzelf als "vrij wat uit orden". Omstreeks drie uur in de ochtend werd hij gewekt door zijn broers dochter Janke Jurjens. Zij riep:
Janke Jurjens, echtgenote van Johannes Appeloms, woont bij Oene Dirkes, voormalig schipper te Oostermeer op de Snakkerburen. Zij is naar haar beste weten in haar 26ste levensjaar. Zij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen nacht werd zij omstreeks drie uur wakker en hoorde enig geschommel in huis. Haar man was niet thuis. Zij riep naar haar oom Oene Dirkes:
Zij en haar oom gingen uit bed en maakten licht. De eiken kast in de kamer stond open. Het slot hing aan een spijkertje; zij vonden verder geen schade aan de kast. Uit de kast ontbrak, volgens Oene Dirkes, ongeveer 550 carolusgulden aan gouden en zilveren munt. Ook ontbraken vier vlaslinnen lakens en vier mannenhemden, waarvan één of meer met O D gemerkt waren. Uit de kamer ontbraken haar dochters bonte muts en zilveren oorijzer. De gedetailleerde muntsoorten noemt Janke zelf hier niet.
Oene Dirks — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Ruird Jans, meesterkuiper in Oostermeer, in zijn 31ste levensjaar, vertelt dat hij in de afgelopen zomer van 1758 's avonds, toen het al donker was, met zijn vrouw en Oene Dirks op zijn stoep zat. Hij vertelde Oene hoe de dochter van Albart Hemrika eens was 'aangetast'.
Aaltie Hommes, vrouw van Ruird Jans, meesterkuiper in Oostermeer, in haar 46ste levensjaar, wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaart dat zij, haar man en Oene Dirks in 1759 op een avond, toen het al donker was, in haar huis zaten. Oene Dirks vertelde hoe de dochter van Albart Hemrika eens was aangetast. Fooke Jans bevond zich bij hen zonder te spreken.
Sijtze Sapes, koopman in Oostermeer , naar zijn beste weten in zijn dertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Aan het begin van deze zomer bracht hij vier schapen naar de weide op het land van Oene Dirks in Oostermeer, bij de Jorre. Daaronder waren twee weren , die hij uit het Overdiep in Groningerland had gekregen. Beide hadden witte wol; van beide waren de oorpunten afgesneden. Ze hadden ook het kenmerk "met quiedot". Op de 4e van deze maand werd één van deze weren uit het land gestolen. Op de 9e van deze maand vond hij op het schip van Oostermeer.
Sijtze Sapes, koopman in Oostermeer en naar zijn beste weten in zijn dertigste levensjaar, is opnieuw opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij is geconfronteerd met Fooke Jans. Ongeveer vier weken geleden, zonder de datum precies te kunnen bepalen, vroeg Fooke hem of hij vette schapen voor hem had. Sijtze antwoordde dat hij dat niet geloofde, maar wel drie Overdiepse schapen had. Eén liep in Wijbe Sipkes' Riedkamp, twee in het land van Oene Dirks. Hij wilde ze niet voor minder dan zes gulden per stuk afstaan. Hij dacht niet dat ze voor Fooke geschikt waren; de passage zegt dat hij er één niet kon slachten, omdat het niet boven de vijftig pond zou wegen.
Sijds Klases, vrijgezel, nu timmerknecht in Oudkerk , ongeveer 28 jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij op de vijftiende van deze maand als vrijgezel was komen wonen bij de weduwe van Oene Douwez in Oudkerk.
Hij wist niet wie dit had gedaan. Ook wist hij niet of er onbekenden bij de weduwe van Oene Douwez in huis waren geweest. Er was alleen een vrouw, hier Jitske genoemd, van wie hij dacht dat zij Rintske heette. Zij had twee kinderen bij zich en zei dat zij de vrouw was van Ypke Ypres, schipper in Marssum.
Oene Hendriks vertelt over zijn verdwenen korf. Minze Durks en zijn zoons geven hun verklaringen over het schip en de aangetroffen was.
Oene Hendriks
Oene Hendriks, arbeider in Witveen onder Oostermeer, is in zijn 35ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Tussen 20 en 23 maart is van Oene een korf met bijen gestolen. De voorzijde was rood geverfd; ook witte olieverf wordt genoemd. De korf stond voor de gevel van zijn huis.
Oene Hendriks, arbeider in Witveen onder Oostermeer, is in zijn 35ste levensjaar. Op de morgen van 25 maart hoorde hij bericht over kluitschipper Minze Durks, bijgenaamd Minze Polle. Hij verdacht hem in verband met de op 23 maart gemelde vermissing van de bijenkorf. Oene gaf meteen bericht aan de baljuw .
Oene Jans — 6 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Rinse Oenes was een zoon van Oene Jans uit Kuikhorne, onder de Koten in Achtkarspelen. Hij was ongeveer achttien jaar. Op 11 juni 1805 zat hij gevangen in het rechthuis van Tietjerksteradeel. De ondervrager las hem verklaringen voor die het gerecht van Kollumerland op 31 mei had opgenomen.
Rinse Oenes, zoon van Oene Jans uit Kuikhorne, zat op 12 juni 1805 gevangen. Bij zijn verhoor in Bergum kreeg hij verklaringen voorgelezen over een mes met schede dat bij hem was gevonden. Rinse erkende dat hij beide voorwerpen in zijn bezit had gehad.
Fokeltje Ritzerts, weduwe van Oene Jans in Kuikhorne onder Achtkarspelen, is in haar 53ste levensjaar. Na verschijning, beëdiging en verhoor verklaart zij dat zij op zaterdagavond 11 februari hoorde dat Aafke bij Bauke Timmerman was overleden. Bauke was enkele weken eerder uit Dokkum gekomen.
Op 11 juni 1805, omstreeks negen uur in de ochtend, kwam gerechtsdienaar Popke Popkes bij haar aan huis. Hij had Rinse Oenes, een zoon van Oene Jans, bij zich. Rinse was aangehouden en werd in Bergum vastgehouden.
Sijtse Tjeerds, huisman in de Kuikhorne onder Kooten, in zijn 52 ste of 53 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat in de afgelopen week Folkert Pytters bij hem was geweest, die bij Oene Jans, arbeider aldaar, verbleef. Folkert had gezegd dat hij nog vier zwarte kippen had lopen bij Johannes Hedzers, huisman te Suameer. Hij zou ze hebben geruild. Hij wilde de kippen aan de getuige verkopen omdat hij zei Johannes Hedzers de vier kippen kwijt wilde en ze niet langer bij zich wilde houden. Toen de getuige afgelopen zondag vóór de middag uit de kerk te Veenwouden thuiskwam, liepen de kippen bij het huis. Op zijn vraag vertelde zijn vrouw Sijtske dat Folkert ze had gebracht. Hij was toen alweer vertrokken. Maandag de dertiende ontmoette de getuige Johannes Hedzers op de markt te Oostermeer en vroeg hem naar de kippen van Folkert. Johannes antwoordde dat als Folkert zijn kippen had meegenomen, die van hem waren en hem waren ontstolen. Johannes vroeg de getuige ze voorlopig te bewaren. De volgende dag zou hij laten weten of hij dergelijke kippen miste. Gisteren, dinsdag de veertiende, kwam Johannes kijken en herkende de kippen als de zijne. Hij vroeg de getuige Folkert te laten halen. De getuige wist dat die bij Pytter Pytters, ook in de Kuikhorne, werkte en liet hem meteen halen. Toen kwam Folkert bij de getuige thuis. De getuige zei: "Johannes is hier om de kippen." Folkert zweeg. In tegenwoordigheid van de getuige vroeg Johannes hoe hij ertoe was gekomen zijn kippen weg te nemen; hij sprak ook over eerdere handel met kippen toen Folkert zijn knecht was geweest. Folkert zweeg weer. Uiteindelijk zei Johannes: "Het kan nog wel goedkomen als je mij eens een dag komt helpen werken." Folkert antwoordde: "Ja, ik wil je wel een dag helpen werken." Op de vraag of hij het alleen had gedaan, zei Folkert: "Nee, Bonne Oenes, die ook in de Kuikhorne woont, heeft het met mij gedaan." Op de vraag naar de ontbrekende haan zei hij dat die onderweg was ontsnapt nadat zij de kippen van het land hadden gehaald. De getuige, Johannes en Folkert vingen vervolgens samen de kippen bij het huis van de getuige. Johannes nam ze in een zak mee terug. Verder wist de getuige niets. Na voorlezing ondertekende hij te Bergum op 15 oktober 1806. Sijtze Tjeerds.
Folkert Pytters, ongehuwd, wonend bij Oene Jans in de Kuikhorne, in zijn 19 de levensjaar en nu gedetineerd in het rechthuis te Bergum, verklaarde dat hij op 12 mei/juni 1806 als knecht bij Johannes Hedzers te Suameer was gaan wonen. Hij had daar enige tijd gewerkt, totdat hij met de boer een afspraak maakte waardoor zijn dienst zou eindigen. Verder verklaarde hij dat hij en de zoon van de boer in de afgelopen hooitijd twee eenden hadden gevonden in de hooimieden buiten Garijp. Hij had die, naar zijn zeggen, met de zoon van de boer, een klein jongetje, geruild tegen vier zwarte kippen. De afspraak was dat de kippen bij de boer zouden blijven zolang hij daar woonde. Hij was zondagmorgen vóór drie uur opgestaan en samen met Bonne Oenes vanuit het huis van Oene Jans, arbeider in de Kuikhorne onder Bergum, naar het huis van Johannes Hedzers te Suameer was gegaan. Zij hadden een zak van Oene Jans meegenomen. Ze klopten aan, maar kregen geen gehoor. Hij ging met Bonne Oenes in het kleine bijhuis van Johannes Hedzers, dat niet op slot was, en nam daar vier kippen uit die volgens hem van hemzelf waren. Hij herkende ze goed; er lagen ook nog eieren. Hij zei dat hij daar toen geen haan had gezien. Hij en Bonne deden de vier kippen in de zak en gingen meteen terug naar het huis van Oene Jans, waar zij zondagochtend omstreeks aankwamen. Enige tijd later ging hij met Bonne en de zak kippen naar Sijtse Tjeerds in de Kuikhorne onder Kooten. Die was niet thuis. Zijn vrouw zei dat hij de kippen bij het huis moest laten lopen. Dat deed hij. Hij nam de zak weer mee en bracht die bij Oene Jans terug. Gisteren, de veertiende, werkte hij bij Pytter Pytters, huisman in de Kuikhorne onder Kooten. Daar kreeg hij via een jongetje van Sijtse Tjeerds het bericht om even bij hem te komen. De gedetineerde ging naar Sijtse Tjeerds en trof daar Johannes Hedzers uit Suameer. Die zei dat hij zijn kippen terug wilde omdat hij had gemerkt dat de gedetineerde de eenden had meegenomen. De gedetineerde antwoordde daarop instemmend. Uiteindelijk vingen Johannes, de gedetineerde en Sijtse Tjeerds samen de kippen. De gedetineerde kreeg van Johannes een dubbeltje en ging terug naar Pytter Pytters. Verder wist hij niets over de zaak. Na voorlezing ondertekende hij te Bergum op 15 oktober 1806. Folkert Pytters.
Bonne Oenes, ongehuwd, in de Kuikhorne onder Bergum, zoon van Oene Jans, arbeider aldaar, naar zijn beste weten in zijn 15 de levensjaar, maar nu gedetineerd, verklaarde het volgende. Afgelopen zaterdag omstreeks acht uur 's avonds was Folkert Pytters bij zijn vader gekomen. Hij vroeg hem mee te gaan naar Johannes Hedzers, huisman te Suameer. Daar zou hij nog vier zwarte kippen hebben die hij, toen hij er knecht was, van Johannes had geruild tegen eenden. Die wilde hij nu ophalen. De gedetineerde ging mee. Bij aankomst lag Johannes al in bed; het was ongeveer één uur na middernacht. Hij ging op een boerenwagen op het erf zitten. Folkert ging bij hem vandaan om de kippen te halen die, zoals hij hem verteld had, van hem waren. Even later kwam Folkert terug met een zak kippen en zei: "Daar heb ik ze al." Zij gingen samen terug naar het huis van zijn vader Oene Jans, waar zij 's nachts om elf à twaalf uur aankwamen zo luidt dit tijdstip. Zij legden de zak op de haardwal. Die bleef daar tot de volgende ochtend om zes à zeven uur. Folkert stond toen op, nam de zak en vertrok naar, zoals hij zei, Sijtse Tjeerds in de Kuikhorne onder Kooten. Hij zou de kippen aan hem hebben verkocht: vier voor acht stuivers . Zondag rond elf à twaalf uur bracht Folkert de zak terug bij de vader van de gedetineerde. De gedetineerde wist niet hoeveel kippen erin hadden gezeten en ook niet of er een haan bij was. Volgens Folkert waren het vier zwarte kippen. Verder wist hij niets. Na voorlezing plaatste hij zijn handmerk te Bergum op 15 oktober 1806. Dit is het eigenhandig geplaatste handmerk van Bonne Oenes, in tegenwoordigheid van C.A. Heemstra.
Trijntje wist niet wie de goederen had weggenomen. Een gerechtsdienaar had bij Rinse Oenes, zoon van Oene Jans uit Kuikhorne, een mes met schede aangetroffen en het voorwerp aan Trijntje laten zien. Rinse zat op dat moment gevangen.
Oene Sybes uit Tietjerk, ongeveer veertig jaar oud, ging op 8 november 1774 weggelopen beesten halen. In het veenland van Harmen Kreus vond hij een man op de grond. Hij bekeek hem en zag dat hij dood was.
Sake Hendriks, als jongen in dienst bij, huisman te Bergum,14 jaar, verklaarde als gedetineerde dat hij op zondagavond 30 maart een schietgeweer had genomen uit een hok in de tuin van Okke Tiettes, tuinman te Bergum, in het klooster. Hij had het geweer verborgen in een greppeltje, op ongeveer een enige afstand van het huis van Gosse Hinnes. Hij was met Okke Tiettes naar die plaats gegaan, waarna Okke het geweer had meegenomen.
Ook verklaarde hij dat hij op verschillende momenten jonge bomen had gestolen, zowel uit Okke Tiettes' tuin in het klooster als uit diens tuin op de Nieuwstad. Hij kon zich niet precies herinneren wanneer hij dat had gedaan. Na duidelijke voorlezing zette hij zijn eigen handmerk onder het verhoor, te Bergum op 5 april 1806.
Okke Tiettes Bosgra, tuinman te Bergum, in zijn zevenendertigste levensjaar, verklaarde na oproeping, beëdiging en ondervraging dat vanmorgen een kleine jongen bij hem kwam toen hij op zijn land in de Nieuwstad bij Bergum was. De jongen werkte bij hem. Hij zei dat hij had gehoord dat het schietgeweer uit zijn boomkwekerij in het Klooster uit een hok op het land van de getuige ontbrak.
Toen Marten Eltes de deur kwam openen, liep Hans met snelle passen weg, tot aan de deur van Jan Michels. Terwijl de wagenmaker Marten Alles voorbijging, ging Hans naar het achtereind van de buurt. Daar ontmoette hij koopman Okker Klazes, die naast meester-grofsmid Pytter Johannes op de Snakkerbuuren woonde. Met hem liep hij
voorbij het huis van Marten Eltes. Hij merkte daar niets en ging vervolgens met Okker Klazes naar huis. Op straat hoorde of zag hij niemand. Hij hoorde geen glas kraken en zag ook niet dat bij Marten Eltes toen al ruiten waren ingeslagen. Verder verklaarde hij dat hij op de omstreeks tien uur 's morgens op straat voor de deur van Jan Michels had gevochten met een Douwe uit Surhuisterveen. Hij had gezegd: ‘Baas, die duivel Marten Eltes uit dominie van mij’.
In december 1801 legden twee landbouwers uit het gebied van Oostermeer afzonderlijke verklaringen af. Otte Sijgers vertelde over opengebroken schuurdeuren op het Witveen. Baate Jacobs verklaarde dat twee witte schapen uit zijn schapenhok waren verdwenen. Hij vond later hun vellen.
Otte Sijgers
Otte Zygers, die ondertekent als Otte Sijgers, is landbouwer op het Witveen onder Oostermeer en 50 jaar. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd . In de nacht van 15 op 16 december werden de deuren van zijn schuur met geweld opengebroken.
Er verdwenen ongeveer drie vierde lopen boekweit , drie zakken, waarvan twee gemerkt S.S.Wd en A.S., en een vork. Hij kan niet zeggen wie de daders zijn. Na voorlezing sloot en tekende hij te Bergum op 18 december 1801: Otte Sijgers.
Otte Sijgers noemde zelfs de letters die op twee van zijn drie zakken stonden: S.S.Wd en A.S. Die merktekens hielden verband met de verdwenen zakken, niet met een bekende dader.
Otte Zygers, die ondertekent als Otte Sijgers, is landbouwer op het Witveen onder Oostermeer en 50 jaar. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd . In de nacht van 15 op 16 december werden de deuren van zijn schuur met geweld opengebroken.
Ouwe Clases — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Zij vroeg toen haar buurvrouw Sytske Machiels, huisvrouw van Sybe Hendriks, of zij iemand had opgemerkt die bij haar huis was geweest toen de genoemde goederen waren gestolen. Sytske Machiels antwoordde dat zij geen vreemde had gezien, behalve de veehoedster van Alle Sybes, huisman onder Oostermeer, die volgens haar zeggen een beest zocht. De aangeefster ontdekte vervolgens dat die veehoedster van Alle Sybes haar rok en voorschot droeg. Haar broer Ouwe Clases, huisman te Eestrum, ging naar de genoemde veehoedster en stelde vast dat dit zo was. Zij gaf daarop meteen de rok en het voorschot aan Ouwe Clases terug en zei dat zij de goederen van haar tante te Eestrum had gekregen.
Sjoukjen vroeg buurvrouw Sytske Machiels of zij iemand bij het huis had gezien. Die noemde de veehoedster van Alle Sybes onder Oostermeer, die naar eigen zeggen een dier zocht. Sjoukjens broer Ouwe Clases ging naar de veehoedster. Hij beschreef zelf hoe de rok en het voorschot werden gedragen, hoe hij naar de herkomst vroeg en hoe de kleding uiteindelijk werd teruggegeven.
Ouwe Clases
Ouwe Clases, huisman te Eestrum, 52 jaar oud, verklaart na oproeping, beëdiging en verhoor dat zijn zuster Sjoukjen Clases, huisvrouw van Cornelis Wytses, hem op maandag 30 augustus 1802 heeft verteld dat een ruit in het venster van de voorgevel was gebroken en de vensterhaak was losgemaakt. Haar waren een rode baaien rok, een zwart schapengrijs voorschot, een klaabontje, een sloopje en een wit Tree uit een Webbe ontstolen. Zij had bij gerucht gehoord dat de veehoedster van Alle Sybes, huisman onder Oostermeer, die goederen droeg.
Er lagen stukken op de grond. Hij bracht de stukken naar kerkvoogd Ouwe Clases en ging met hem weer terug naar de kerk. Hendrik weet verder niets. Na voorlezing tekent hij op 4 februari 1809 in Bergum : Hendrik Sijes.
Ouwe Clases
Ouwe Clases, landbouwer en kerkvoogd in Eestrum, is in zijn 55ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij dat Hendrik Sijes op dinsdag 31 januari tussen acht en negen uur 's morgens naar zijn huis kwam. Hendrik meldde dat hij bij het passeren van de kerk een uitgebroken vierkant vensterdeel aan de zuidkant had gezien.
Het bevatte glas in lood en ijzeren staven; stukken lagen op de grond. Hendrik bracht enkele stukken mee. Ouwe Clases ging met Willem Oebles en Pytter Wijtzes naar de kerk. Zij zagen dat inderdaad een vierkant deel uit een van de zuidelijke vensters was gehaald of gebroken.
Binnen ontdekte Ouwe Clases dat het koperen bekken dat daar gewoonlijk stond ontbrak. Hij weet verder niets. Na voorlezing tekent hij op 4 februari 1809 in Bergum: Ouwe Clases.
Pytter zag dat ook. Hij ging met Ouwe Clases en Willem Oebles naar binnen om te onderzoeken of er iets was verdwenen. Volgens Ouwe Clases ontbrak het koperen bekken dat daar gewoonlijk stond. Pytter weet verder niets. Na voorlezing tekent hij op 4 februari 1809 in Bergum: Pytter Wijtzes.
Willem Oebles, arbeider in Eestrum, is in zijn 44ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij dat hij op dinsdag 31 januari 1809 langs de kerk kwam. Ouwe Clases, landbouwer en kerkvoogd, riep hem vanaf het kerkhof om hem het ontbrekende deel van een glasvenster aan de zuidkant te laten zien.
Willem zag dat daar een vak met glas en lood ontbrak. Daarna ging hij met Ouwe Clases en Pytter Wijtzes, die er ook waren, de kerk in om te onderzoeken of er iets ontbrak. Volgens Ouwe Clases miste het koperen bekken dat daar gewoonlijk stond. Willem weet verder niets.
Ouwe Klases — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Wijns 1768-1769: Palle Pijtters en 280 gulden uit een kist
Palle Pijtters was huisman in Wijns en in zijn 59ste levensjaar. Rond Kerstmis 1768 merkte hij dat uit een timmerkist in zijn kamer een zwarte buidel met geld verdwenen was.
Palle Pijtters
Palle Pijtters, boer in Wijns en in zijn 59ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij omstreeks Kerstmis 1768 had gemerkt dat uit zijn timmerkist in de kamer een zwarte buidel met tweehonderdtachtig carolusguldens verdwenen was.
Hij had het geld niet nageteld. Hij had het enige jaren geleden, ongeteld, ontvangen van zijn moeder, die nu bijna een jaar geleden overleden was. Sindsdien had het in de kist gelegen, die niet op slot was. Hij wist niet op welk tijdstip hij het geld en de zak was kwijtgeraakt en ook niet wie ze had genomen. Verder wist hij niets. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende. Bergum , 27 februari 1769; Palle Pijtters. Ambtelijk slot voor ons, de nedergerechtsrechter en klerk , dezelfde datum; Gerrit Raitsma en G. Wilhelmi.
Ook buren en dorpsgenoten kochten veel kleine posten. Namen als Folkert Fennema, Sake Antonides, Age Fokkema, Jan de Jager, Pals Kingma, Djoerd Douma, Sijtse Kloosterman, Pieter van Manen, Jan Pompstra en anderen keren telkens terug. Zij kochten soms kleine huisraad, soms gereedschap, soms vee of grotere posten.
Paulus Marius Beuckens Braunius (in modern Nederlands)
Paulus Marius Beuckens Braunius, secretaris en boelontvanger van Tietjerksteradeel, wonend te Bergum, in zijn 48ste levensjaar, verklaarde onder ede het volgende. Op woensdag de tweede van deze maand ging hij van het rechthuis, waar hij, naar Bergumerdam met drost en gerecht van het vijfde district. Hij liep enigszins terzijde en zag drost en gerecht met een koopman, Isbrand van der Werf genoemd, het huis ingaan van Bintje Baukes, weduwe van Jan Jans, aan de Lageweg te Bergum.
Deze pagina bevat de beschikbare verklaringen en stukken over inbraak bij Paulus Tjeerds.
Verklaringen en stukken: 1782: Inbraak bij Paulus Tjeerds
Wytske Sweitnes, vrouw van Paulus Tjeerds, woont te Suameer en is in haar 28ste levensjaar. Zij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Haar man werkt in het veen bij Klaas Hendriks te Oudega . Op de 19de van deze maand ging zij naar het huis van ontvanger Pijtter Sijbes Algera te Suameer. Daar kwam 's namiddags een meisje bij haar en zei dat zij naar huis moest komen omdat een onbekende in haar huis had ingebroken.
Alle Jans woont te Suameer en is in zijn 60ste levensjaar. Hij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de 19de van deze maand, kort na de middag, riep zijn zoon Baake hem. Baake bevond zich op de "Hagte". Alle was op de reed naar zijn land. Toen hij naar Baake ging, hoorde hij van hem dat een onbekende door het venster de woning van Paulus Tjeerds was binnengeklommen.
Vader en zoon gingen meteen naar dat huis. Ze bleven enige tijd wachten en letten op wie er uit zou komen, maar zagen niemand. Toen openden zij de deur en vonden niemand in het huis. Uiteindelijk ontdekten zij dat het venster van het darskhuis openstond. Alle vermoedt dat de onbekende daardoor is vertrokken; hij heeft dat vertrek niet zelf gezien. Paulus Tjeerds' vrouw, die daarbij aanwezig was, zei dat haar schoenen met zilveren gespen en een bonte doek gestolen waren.
Baake Alles woont bij zijn vader Alle Jans te Suameer en is in zijn 16de levensjaar. Hij is opgeroepen en ondervraagd; bij hem staat hier geen afzonderlijke vermelding van beëdiging. Op de 19de van deze maand, kort na de middag, was hij op de "hagte". Hij zag een onbekende man met een ronde hoed, een bruin rokje en zomers witte kousen. Die opende Paulus Tjeerds' venster, klom daardoor naar binnen en trok het glasvenster weer dicht.
Baake riep zijn vader, die op de reed naar zijn land was, vertelde wat hij had gezien en ging met hem naar het genoemde huis. Zij wachtten enige tijd; niemand kwam naar buiten. Intussen lieten zij door een klein meisje aan Paulus Tjeerds' vrouw, die bij ontvanger Pijtter Sijmes Algera was, doorgeven dat zij naar huis moest komen. Zij kwam meteen bij hen. Bij het openen van de deuren vonden zij geen onbekende in het huis. Het darskhuisvenster stond open; de onbekende scheen daardoor te zijn weggegaan. Van Paulus Tjeerds' vrouw hoorde hij dat haar schoenen met zilveren gespen en een bonte doek gestolen waren.
Petrus (knecht bij molenaar Cornelis Hendriks) — 1 verhaalpagina
Omstreeks Allerheiligen 1790, zonder de exacte dag te weten, was zij op verzoek naar Bintje Baukes gegaan, vrouw van Jan Jans, die toen in de Stokerije in Bergum aan de Legeweg (Lageweg) woonde. Daar trof zij een zekere Petrus aan. Hij diende toen als knecht bij molenaar Cornelis Hendriks in Bergum .
Antje verklaarde dat zij zich toen door Petrus had laten verleiden en dat zij geslachtsgemeenschap met hem had gehad. Daardoor was zij zwanger geworden. Op 14 augustus 1791 had zij een zoon gekregen, die nog leefde. Sindsdien had zij met geen andere man geslachtsgemeenschap gehad.
Na deze geboorte was Petrus vertrokken en, naar men zei, soldaat geworden. Zij wist niet waar hij zich ophield. Verder verklaarde Antje dat zij niets bezat en door de armenvoogden van Hardegarijp werd onderhouden. Zij was volstrekt niet in staat om de vastgestelde boete van duizend gulden (ƒ 1000) te betalen.
Petrus Gedes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Petrus Gedes, arbeider te Suawoude, in zijn 64e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij afgelopen woensdagmiddag tussen twee en drie uur een zak waarin hij aardappelen had gehaald wilde terugbrengen naar de schipper van wie hij ze had gekocht. Die lag met zijn schip in de Wijde Ee. Onderweg ontmoette hij drie personen met geweren en een pols, een lange stok. Zij lieten hem eerst voorbijgaan, maar keerden zich direct daarna om en vroegen of daar ergens het pad naar Oude Miede was. Hij wees hun het pad. Zonder verder woorden te wisselen ging ieder vervolgens zijns weegs.
Na voorlezing beëindigde hij zijn verklaring en ondertekende haar eigenhandig. Bergum , 23 oktober 1795. Handtekening: Petrus Gedes.
Franciscus Hellendoorn Cramer, predikant van de gemeente Suawoude en Tietjerk , wonend in Suawoude,37 jaar oud, verschenen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat Petrus Gedes, ouderling in de gemeente te Suawoude, zich op de 10 e van deze maand in het huis van Klaas Sijtes op Oudemiede onder Suawoude tegen de revolutie had uitgelaten. Hij zei onder meer dat hij alle vroegere regenten goede mensen vond, of ten minste even goed als de huidige. Op de 13 e daarna zei dezelfde Petrus Gedes in het huis van Klaas Hendriks, schipper te Suawoude, waar de getuige samen met die ouderling een huisbezoek bracht, dat hij de getuige niet als wettige predikant erkende. Hij erkende wel Petrus van Gorkum, die door de gemeente was aangesteld. Hij zag de getuige alleen als iemand die daar door de huidige regering heen was gestuurd. Hij nam het de getuige zeer kwalijk dat deze Willem V een tiran noemde. Petrus Gedes zei dat die prins een goed man was.
De getuige verklaarde dat het bovenstaande de hoofdzaak van Petrus Gedes' uitspraken bevatte. Hij kon hierover geen nauwkeuriger verklaring geven. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende haar eigenhandig. Bergum ,17 augustus 1795. Franciscus Hellendoorn Cramer. Het attest begint met 'Aldus'.
Klaas Sijtes, boer op Oude Miede onder Suawoude,32 jaar oud, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat op 10 augustus in de voormiddag dominee Cramer, de wederom aangestelde predikant van de gemeente Suawoude en Tietjerk , wonend te Suawoude, en Petrus Gedes, die daar eveneens woonde en ouderling van die gemeente was, bij hem thuis kwamen voor een huisbezoek.
Cramer zei ook dat iemand die geen goed patriot was evenmin een goed christen was. Petrus Gedes antwoordde dat hij toch graag een goed christen wilde zijn. De getuige kon verder geen behoorlijk verslag geven van alles wat er nog meer was gezegd, omdat hij zich dat niet meer kon herinneren
Anke Baukes, vrouw van Klaas Sijtes, boer op Oude Miede onder Suawoude, in haar 28 e levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat maandag 10 van deze maand in de voormiddag dominee Cramer en Petrus Gedes, predikant en ouderling van Suawoude en Tietjerk, bij haar thuis een huisbezoek kwamen brengen. Zij hoorde wel dat de predikant en ouderling het soms oneens waren, maar kon niet op hun woorden letten. Zij had een kind op schoot en nog twee kinderen speelden om haar heen.
Klaas Hendriks, schipper te Suawoude,33 jaar oud, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat donderdag 13 van deze maand dominee Cramer en Petrus Gedes, predikant en ouderling van de gemeente Suawoude en Tietjerk, bij hem thuis kwamen voor een huisbezoek. Zij raakten al spoedig in een woordenwisseling.
Het geschil begon toen Cramer de getuige en zijn vrouw aanspoorde belijdenis van het geloof te doen en Petrus Gedes zich daar ook in mengde. Cramer nam dit hem zeer kwalijk en zei:
Petrus Gedes zei onder meer tegen Cramer dat dominee P:van Gorkum, volgens Cramers eigen zeggen, wettiger voor het beroep was dan hij. P:van Gorkum was immers met toestemming en goedkeuring van de grietman door de leden van de kerkenraad verkozen, terwijl Cramer door de oude heren was aangesteld en ook weer afgezet. Tijdens het verdere geruzie zei Petrus Gedes uiteindelijk dat hij nog steeds stond voor dezelfde waarheden waarvoor hij altijd had gestaan. Cramer antwoordde:
Hiltje Jans, vrouw van Klaas Hendriks, schipper te Suawoude , in haar 26 e levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat afgelopen donderdag 13 van deze maand predikant Cramer en Petrus Gedes, ouderling van Suawoude , bij haar thuis kwamen voor een huisbezoek. Cramer nodigde haar en haar man uit om aan het avondmaal te gaan. Petrus Gedes mengde zich in het gesprek. Cramer nam dat zeer kwalijk en zei:
Petrus Jelkes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Deze pagina bevat de beschikbare verklaringen en stukken over lotverkopers bij Petrus Jelkes.
Verklaringen en stukken: 1789: Lotverkopers bij Petrus Jelkes
Petrus Jelkes, huisman te Garijp , ongeveer zestig jaar oud, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat begin juni jongstleden, op een dag die hij niet precies kon bepalen, een Jood bij hem thuis kwam. Deze heette Joseph Harmanes en woonde in de Slotmakersstraat te Leeuwarden . Hij had een andere Jood bij zich, van wie hij zei dat die zijn knecht was.
Die laatste kwam bij Petrus en twee van zijn zoons op het land. Hij vroeg of er geen oude man bij was die Petrus Jelkes heette. Er werd ja geantwoord. Petrus en zijn twee zoons gingen met de man naar huis. Daar vonden zij Joseph Harmanes bij de meid.
Jan Petrus woonde bij zijn vader Petrus Jelkes, huisman te Garijp. Naar zijn beste weten was hij in zijn eenendertigste levensjaar. Hij verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat begin juni jongstleden een Jood bij zijn vader en broer op het land kwam. De man vroeg of er een oude man met de naam Petrus Jelkes bij was. Hij had een boodschap van groot belang en voegde eraan toe dat 'mijnheer de collecteur ' thuis was.
Acht dagen na 16 juni 1789 kwam Jan overdag thuis. In het achterhuis vond hij zijn vader en broer met de knecht van Joseph Harmanus. Deze bood zijn vader achttien lotbriefjes aan. Ook deze waren volgens hem aan Petrus toegewezen, omdat de eerder genoemde dominee was overleden: het was Petrus Jelkes' deel. Zijn vader nam deze briefjes aan en betaalde honderdacht carolusgulden. Jan noemt zowel bij de aanbieding als bij de aanvaarding achttien briefjes. Zijn vader noemt in zijn eigen verklaring acht; dat verschil is behouden.
Hier begint Jouke Petrus' verklaring. Hij woonde bij zijn vader Petrus Jelkes, huisman te Garijp, en was naar zijn beste weten ruim twintig jaar oud. Hij verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat begin juni van dit jaar, terwijl hij met zijn vader en broer op het land was, een Jood bij hen kwam. Deze vroeg of Petrus Jelkes er ook was. Nadat hij ja als antwoord had gekregen, zei hij dat dat dat juist was, want hij had een boodschap voor Petrus Jelkes. Zoals hij het zei, zouden zij het ook wel weten. Het was van groot belang en 'mijnheer de collecteur' was thuis.
De loten waren volgens hem door de vlucht van Patriotten overgebleven. De heren die erover gingen waren gevlucht. De loten waren aan Epke de Roos, de heer Seirts Mebius, een dominee en Petrus Jelkes toegewezen, ieder een vierde. Zo waren deze vier briefjes Petrus' deel. Hij moest ze noodzakelijk aannemen of een briefje van afstand opmaken. De verkoper mocht ze zelf niet houden en moest ze anders naar de andere deelnemers terugbrengen.
Acht dagen later kwam de knecht voor de derde keer, met achttien lotbriefjes. Hij zei dat hij die moest brengen omdat de genoemde dominee was overleden; daarom waren deze briefjes aan Petrus Jelkes toegewezen. Joukes vader nam ze opnieuw aan en betaalde honderdacht carolusgulden. Hij dacht nog niet dat alles vals was, omdat de man de allersterkste intentien deed; dit woord is onzeker en de betekenis wordt niet verder ingevuld. Zij hadden Joukes vader uiteindelijk overgehaald. Daarna vertrok de man snel en geagiteerd. Jouke had hem sindsdien niet meer gezien, maar kende hem nog heel goed van gezicht. Hij was klein, zwart van gezicht, had zwart opgemaakt haar, droeg op het hoofd een driekante hoed en was verder gekleed in een grauwe rok. Ook de zogenaamde 'heer collecteur', Joseph Harmanus, was Jouke volledig bekend.
Petrus Jelkes was boer in Suameer en in zijn 42ste levensjaar. Op 30 augustus 1763 bracht hij hooi uit zijn mieden aan de zuidkant van de Marsloot bijeen. Op de wal maakte hij een hooibult van ongeveer elf voeren.
Petrus Jelkes
Petrus Jelkes, boer in Suameer en in zijn 42e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op 30 augustus jongstleden uit zijn hooilanden aan de zuidkant van de Marsloot ongeveer elf voeren hooi had samengebracht, in een hoop op de wal. Hij wilde het met het schip naar huis halen zodra de boekweit geoogst was. Gisteren reisde hij met het schip naar het genoemde hooi, samen met zijn knecht Hendrik Everts en buurman Jacob Aarnts. Toen zij erbij kwamen, zagen zij dat een groot gedeelte verdwenen was. Er waren slechts twee voeren over. Petrus gaf aan dat de hoop hooi op de middag van de 27e van deze maand nog geheel aanwezig was en dat op de 28e een groot gedeelte verdwenen was. Hij wist niet wie hem het genoemde hooi had ontvreemd. Meer wist hij er niet van. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende.
Hendrik Everts, inwonende dienstknecht bij boer Petrus Jelkes in Suameer en in zijn 22e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op 30 augustus 1763 met zijn boer op de wal van de Marsloot een hoop hooi van ongeveer elf voeren had samengebracht. Zij waren van plan het met een schip naar huis te halen. Toen zij gisteren met het schip bij het hooi kwamen, merkten zij dat een groot gedeelte verdwenen was. Er waren nog slechts ongeveer twee voeren over. Hij wist niet wie het genoemde hooi had gestolen. Meer kon Hendrik er niet over zeggen. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en tekende met een merk.
Jacob Aarnts, boer in Suameer en in zijn 27e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij gisterenmorgen met Petrus Jelkes en diens knecht met een schip naar de Marsloot was gevaren, om daar het hooi op te halen dat Petrus er in een hoop had samengebracht. Toen zij erbij kwamen, troffen zij twee voeren aan. Petrus zei dat er ruim tien voeren geweest waren. Ook Jacob had daar het hooi in een hoop bijeengebracht. Hij kon daarom wel zien dat er een aanzienlijke hoeveelheid was. Hij wist echter niet wie het hooi van Petrus had gestolen. Meer wist hij er niet van. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende.
Heiltje Eeuwes, weduwe van Petrus Lebbes, boerin op het Witveen onder Oostermeer , is 30 jaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. In de nacht van 22 op 23 november verdwenen twee melkschapen, een zwart en een wit. Die waren met een koppelstok aan elkaar verbonden.
Sander Annes, arbeider bij Heiltje Eeuwes, weduwe van Petrus Lebbes op het Witveen onder Oostermeer, woont in Rottevalle en is in zijn 39ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op 23 november rond negen uur 's morgens ontdekte hij dat zijn boerin twee schapen uit het land miste, een zwart en een wit.
Sijtze Jans, boerenknecht bij Heiltje Eeuwes, weduwe van Petrus Lebbes op het Witveen onder Oostermeer, is in zijn negentiende levensjaar. Hij werd opgeroepen en ondervraagd. De arbeider Sander Annes vertelde hem op de morgen van 23 november 1810 dat twee schapen uit het land vermist waren.
Petrus Ram, meesterchirurgijn te Bergum, in zijn 61ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij zich vandaag op verzoek van het gerecht van Tietjerksteradeel naar het huis van Wijtskie Folkes, weduwe van Roel Tjallings, te Oostermeer had begeven en haar had onderzocht. Hij vond een kleine wond in haar gezicht boven het oog, drie sneden in de vingers van de ene hand en twee sneden in de andere. Daarnaast had zij een zware kneuzing in haar rechterzij, die de patiënte vrij veel pijn deed. Als er geen complicaties kwamen, verwachtte hij dat alles goed zou aflopen.
Na een avond drinken en zingen bij Jan Kinderman op Altenburg werd kapitein Petrus van Goens met pijn wakker. Hij ontdekte een touw om zijn geslachtsdeel. Vijf aanwezigen en later Hijlke Martens legden ieder een verklaring af.
Capitain Petrus van Goens
Kapitein Petrus van Goens, wonend in Bergum in zijn 54ste levensjaar, legt vervolgens zijn eigen verklaring af. Op de middag van 20 oktober 1759 kwam hij met Jacob Pijtters en Hylke Martens bij Jan Kinderman op Altenburg onder Tietjerk. Jan Sijmens Pel en Auke Oedses uit Suameer kwamen daar ook. Het gezelschap hield zich bezig met het drinken van sterke drank. Goens ging uiteindelijk naar bed.
Franciscus Hellendoorn Cramer, predikant van de gemeente Suawoude en Tietjerk , wonend in Suawoude,37 jaar oud, verschenen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat Petrus Gedes, ouderling in de gemeente te Suawoude, zich op de 10 e van deze maand in het huis van Klaas Sijtes op Oudemiede onder Suawoude tegen de revolutie had uitgelaten. Hij zei onder meer dat hij alle vroegere regenten goede mensen vond, of ten minste even goed als de huidige. Op de 13 e daarna zei dezelfde Petrus Gedes in het huis van Klaas Hendriks, schipper te Suawoude, waar de getuige samen met die ouderling een huisbezoek bracht, dat hij de getuige niet als wettige predikant erkende. Hij erkende wel Petrus van Gorkum, die door de gemeente was aangesteld. Hij zag de getuige alleen als iemand die daar door de huidige regering heen was gestuurd. Hij nam het de getuige zeer kwalijk dat deze Willem V een tiran noemde. Petrus Gedes zei dat die prins een goed man was.
Philip Ketelar, tuinman bij mevrouw de weduwe Domnia in Oostermeer , naar zijn beste weten in zijn achtendertigste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat mevrouw Van Domnia verscheidene kapoenen door hem liet voeren op de zolder van het luttikhuis van Bernt Martens, dat een weinig van diens kamer afstond. Op de ochtend van 24 februari laatstleden zag hij dat zes kapoenen ontbraken. Hij twijfelde er niet aan dat iemand ze van die zolder had gestolen. Hij wist echter niet wie dat had gedaan en wist verder niets over deze of een andere zaak.
Na voorlezing sloot hij af en ondertekende eigenhandig te Bergum op 1 maart 1785. De naam bij de ondertekening luidt 'Philip Ketler'. Het gezamenlijke slot vermeldt dat de verklaringen zijn afgelegd voor mederechter en beëdigd klerk , met ondertekeningen F. Ypeij en C. Wilhelmij.
Sije Durks, Philip Pytters en Douwe Rinses vertellen over verdwenen schapen en gevonden slachtresten.
Philip Pytters
Philip Pytters, in zijn 22ste levensjaar, boerenknecht bij Douwe Rinses aan de Zomerweg onder Hardegarijp, naast de weduwe van Jan Cornelis, verklaarde onder ede dat op maandag de twaalfde omstreeks twaalf uur Sije Durks bij hem thuis kwam. Die was boerenknecht bij de weduwe van Jan Cornelis en vertelde dat hij een zwart schaap miste. Dat liep op het land waar Douwe Rinses ook zijn schapen had.
Zijn jongen heette eveneens Johannes. Die was de zoon van Philip Schatter, die in Bergum aan de Lijkweg woonde. De jongen had van hem toestemming gekregen zaterdagavond naar zijn ouders te gaan. Hij had dat ook gedaan. Johannes Bijttes was zelf naar Suameer gegaan. Volgens afspraak kwam de jongen die ochtend weer bij hem op het schip. In de tussentijd was de jongen niet terug bij het schip geweest.
Johannes Philips, jongen of knecht bij Johannes Bijttes uit Suameer, in zijn zestiende levensjaar, was verschenen en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij de vorige zaterdagavond met toestemming van zijn schipper naar het huis van zijn vader Philip Schatter in Bergum aan de Lageweg was gegaan.
Op de avond van 28 april 1773 zag meesterschoenmaker Binne Aukes achter de woning van Philips Pytters in Oenkerk Johannes Sickes op het pastorieland liggen. Philips zat boven op hem. Binne zag niet dat Philips hem sloeg. Johannes bloedde sterk, stond op en ging naar huis.
Philips Pytters geeft zijn lezing
Philips Pytters, in zijn drieënvijftigste levensjaar, werd in zijn eigen huis vastgehouden. Hij vertelde dat hij met een tuinklauw aardappelen pootte op het land bij zijn huis. Volgens hem kwam Johannes met een schop naar buiten en sloeg hij daarmee naar hem.
Piebe Baukes, winkelier te Eernewoude, was naar eigen zeggen in zijn 34ste levensjaar. Op 30 april 1804 hoorde hij tussen tien en elf uur 's avonds, terwijl hij thuis zat, lawaai buiten de deur. Hij ging kijken. Hij zag Sybren Wybrens, die ook in Eernewoude woont, bezig de schuurdeur van Auke Jitses open te maken. Hij had een mes in zijn hand om het touw waarmee de deur gesloten was door te snijden. Dat lukte op dat moment niet. Naar hij zei was zijn mes te kort. Sybren vroeg Piebe of die een langer mes had.
Sybren Wybrens te Eernewoude, vrijgezel, was in zijn 64ste levensjaar. Hij erkende dat hij het touw had doorgesneden waarmee de schuurdeur van Auke Jitses was vastgebonden. Hij had daar 's nachts op het hooi verbleven. Hij wist niet meer precies wanneer dat was. Hij deed het omdat hij geen ander onderkomen had. Niemand wilde hem in huis nemen en ook de armenvoogden wilden hem geen woning bezorgen. Hij ontkende dat hij Piebe Baukes om een mes had gevraagd. Ook ontkende hij dat hij bij hem om een bijl was geweest.
Pier Theunis — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Jouke Ludsers en Pier Theunis werden op 19 juni 1803 gehoord over de verdwenen gereedschappen, molenzeilen en spijkers uit een watermolen en het vertrek van twee veenarbeiders. De verklaringen noemen precies wat ieder had gezien of pas van iemand anders hoorde.
In de vaart bij het veen lag het schip van Jelle Theunis. Daar verbleven met diens toestemming twee arbeiders, die overdag bij hem werkten. Jelle had tegen Jouke gezegd dat de mannen Jan en Doege heetten en uit Surhuisterveen kwamen. Pier Theunis vertelde Jouke dat hij de twee op woensdagavond nog in het schip had gezien en gesproken, maar bij zijn terugkeer donderdag bij zonsopkomst niemand meer aantrof. Jouke ondertekende zijn verklaring na voorlezing op 19 juni 1803 in Bergum.
Pier Theunis
Pier Theunis woonde aan de wal bij Veenwouden en was naar eigen herinnering in zijn 35ste levensjaar. Als onderveenbaas , ook honnebaas genoemd, had hij bij het veen van Jelle en Claas Theunis twee arbeiders in dienst. Beiden zeiden uit Surhuisterveen te komen. De ene heette Jan; hij zei vroeger soldaat te zijn geweest en getrouwd te zijn. De andere arbeider heette Doeye.
Ook de afzonderlijke verklaringen van Jouke Ludsers en Pier Theunis staan in het verhaal Molen, schip en vertrokken arbeiders (1803) .
Pieter Alberts — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
1800, 20 september: Pieter Alberts, streng gegeseld en gebrandmerkt, tien jaar tuchthuis en daarna 25 jaar uit Friesland verbannen. Roarda: dossier 390.
In Rijperkerk werd in de nacht van 27 op 28 januari 1798 een hoeveelheid rogge uit de schuur van boer Cornelis Sikkes gestolen. Op 30 januari werden Cornelis en zijn boerenknecht Pieter Andries afzonderlijk gehoord door het gerecht van Tietjerksteradeel. Beiden spraken over het achtervenster van de schuur.
Hij verklaarde dat op zondagmorgen 28 januari 1798 was ontdekt dat in de voorgaande nacht, tussen 27 en 28 januari, een partij rogge van de hoop uit zijn schuur was weggenomen. Hij noemde daarbij ook zijn knecht Pieter Andries.
De verklaring van Pieter Andries
Pieter Andries was boerenknecht en woonde bij Cornelis onder Rijperkerk. Hij was in zijn drieëndertigste levensjaar. Ook hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd.
Pieter Annes, eveneens boer in Eestrum, bevond zich volgens de akte in zijn 64ste levensjaar. Ook hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd.
Pieter Beens — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Op 23 december 1792 was er in de herberg van Auke Alles te Hardegarijp een loterij van bollen, weggen, koek en andere etenswaren. Daarbij waren onder anderen Geert Alberts, Hattum Alberts, Jan Fransen, Hendrik Clazes, Minne Franses, Albert Melles, Tijs Cornelis, Vroukje Jelles en Pieter Beens aanwezig.
- Geert Alberts uit Veenwouden; - Hattum Alberts uit Veenwoudsterwal onder Bergum ; - Jan Tommes uit Veenwoudsterwal onder Veenwouden; - Hendrik Claes, eveneens uit Veenwoudsterwal, onder Hardegarijp; - Minne Franses, knecht bij Sijke Wytzes te Hardegarijp; - Albert Melles en Tijs Cornelis, ongehuwde mannen te Hardegarijp; - Wroukje Jelles en Pieter Beens, de meid en knecht van Jan Wijbrens, boer te Hardegarijp; - nog anderen van wie Auke niet alle namen kon opnoemen.
Pieter Beens
Pieter Beens, knecht bij Jan Wijbrens te Hardegarijp, naar zijn beste weten 22 jaar oud, was opgeroepen, werd beëdigd en ondervraagd.
Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende die zelf. Hij was aan partijen vreemd. Bergum, 10 januari 1793. Ondertekening: Pieter Buens.
Klaas beschreef de gevonden stukken als gereedschap voor zijn veengraverij. Verschillende voorwerpen waren gemerkt met zijn eigen letters en, volgens Tjipke Douwes en Janke Johannes, ook met de letters van zijn vader Pieter Clases. Tjipke verklaarde over de vraag die hij zelf aan Pieter Rykeles had gesteld; Janke beschreef wat haar man had gedaan.
Ze waren ook gemerkt met de letters van Claas Pieters en zijn vader Pieter Clases. Na duidelijke voorlezing sloot de getuige zijn verklaring af en zette hij te Bergum op 25 juni 1802 eigenhandig zijn merk: Tjipke Douwes.
Op de zolder vond hij twee steekijzers, een leppe, een grijpe, een leyke, een paar baggelborden en een grenen plank, die volgens zijn zeggen hem toebehoorden. De gereedschappen waren ook gemerkt met de letters van Claas Pieters en zijn overleden vader Pieter Clases. Na duidelijke voorlezing sloot zij haar verklaring af en zette zij te Bergum op 25 juni 1802 eigenhandig haar kruismerk : Janke Johannes.
Merkletters van Klaas Pieters en zijn overleden vader Pieter Clases.
Zij vertrouwde erop dat ook buiten niets meer gaande was en ging naar buiten om naar het secreet te gaan. Toen zij daar was, kwamen er wel drie mensen om het huis, onder wie de man die bij haar logeerde. Vol schrik en angst keerde zij terug en vluchtte naar haar buurman Pieter Gerbens. Hij liet haar door een venster binnen, omdat hij de deur niet durfde te openen. Om vier uur 's morgens kwam zij thuis. Zij vond haar oudste zoon Roel bij het vuur. Hij vertelde dat haar voerman met nog een van zijn knagtjes op dat moment werkelijk in de kamer in bed lag. Beiden stonden rond vijf uur op en waren tevreden. Zij aten en dronken wat met de huisgenoten en leken haar ontevreden over de aangerichte baldadigheden. Daarna vertrokken ze. Zij wist toen niet dat er iets gestolen was. Om twaalf uur 's middags ontdekte haar zoon Sijmen dat de zilveren gespen ontbraken van de schoenen die hij wilde aantrekken. Die stonden in het voorhuis op een lege bedstede; hij had ze voor de veiligheid met lege graanzakken bedekt. Toen zij dit hoorde, keek zij naar haar eigen schoenen en gespen, die daar ook stonden. Zij ontdekte dat ook een van haar zilveren gespen ontbrak. Die was niet erg groot, langwerpig vierkant, met een stalen beugel en de letters T.S.
Na ongeveer een kwartier kwamen ze terug. Niemand was er meer, maar ze zagen dat de ruiten van de theekast waren stukgeslagen. Sijmen ging toen naar buurman Pieter Gerbens, waar zijn moeder heen was gevlucht. Hij bleef daar tot vijf uur de volgende morgen. Daarna ging hij naar zijn zwager Eelke Welles. Eelke ging naar het huis van Sijmens moeder, terwijl Sijmen tot zeven uur bij zijn zwager bleef. Toen hij thuiskwam, was hun voerman al vertrokken. Niemand wist toen dat er iets ontbrak. Maar rond twaalf uur 's middags wilde hij zijn schoenen met zilveren gespen aantrekken. Ze stonden op een lege bedstede en hij had ze voor de veiligheid met een partij lege graan zakken bedekt. Hij ontdekte dat de gespen van zijn schoenen ontbraken en dat ook een zilveren gesp van de schoenen van zijn moeder, die daar eveneens stonden, verdwenen was. Zijn gespen zijn groot en langwerpig vierkant, met zilveren beugels. Vorig jaar kocht zijn broer Roel ze bij zilversmid De Wal te Leeuwarden voor 23-14-8. Ze zijn niet met letters of andere kenmerken gemerkt. Meer weet hij er niet van. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende die. Bergum, 3 april 1794. Handtekening: Symen Alzes Nycolai.
Haje Pieters, ongehuwd, woont bij zijn vader Pieter Gerrits in Oostermeer bij de Leijen. Hij is in zijn vierendertigste levensjaar, is ontboden, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen dinsdagmorgen vond hij bij het opstaan de achterdeur niet afgesloten. Daardoor vermoedde hij onraad. Hij ging naar het tellevenster. Het was wel dicht, maar niet zoals hij het de vorige avond had afgesloten. De spijker waaraan het venster met een haak vastzat, was kromgebogen. De spijker die hij de avond tevoren nog boven de haak had gestoken, ontbrak.
Hij tekende de gevonden goederen op: een zwarte broek, een gekleurd sargies rokje, een damasten hemdrok zonder knopen, een meine hoed, twee vrouwenrokken, een zwart schort, een boezelen schortdoek , een bont jak en een zwart jak, een rood ruft, een rode doek, twee mutsen, twee lakens, twee slopen en enkele andere, niet nader genoemde kleinigheden. Daarna ging hij met de vrouwen weg en deed de deur zo goed mogelijk dicht. Hij informeerde het gerecht en vroeg vervolgens Pieter Gosses om zijn broer Eeltje Gosses op te zoeken en hem over de zaak te berichten. De volgende dag 's avonds ging hij opnieuw naar Eeltje Gosses' huis, haalde de geïnventariseerde goederen daar weg en bracht ze bij Jan Jens Croese in bewaring. Verder weet hij niets van het geval. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende die. Bergum, 8 december 1794. Handtekening: L. G. Lauerman.
Pieter Gosses, veenbaas onder Oenkerk, naar beste weten ruim veertig jaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen woensdag vertelde dorprechter L. G. Lauerman hem dat er in het huis van zijn broer Eeltje Gosses was gestolen. Hij vroeg hem Eeltje op te zoeken en erover te berichten. Pieter reisde meteen weg en vond zijn broer te SchilCampen onder Leeuwarden, waar hij met zijn schip lag. Eeltje ging onmiddellijk met hem naar huis. Pieter was daar even met hem binnen, maar ging meteen weer weg. Verder weet hij niets van de zaak. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende die. Bergum, 8 december 1794. Handtekening: Pieter Gosses.
In de nacht van 2 op 3 december 1801 verdween een schaap van landbouwer Pieter Hendriks uit een weiland onder Bergum . In een ander stuk land werd het dier geslacht aangetroffen. Pieter vond de kop en het vel in de sloot.
Pieter Hendriks
Pieter Hendriks was 37 jaar en landbouwer onder Bergum. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd .
Pieter Jans — 3 verhaalpagina’s · beoordeeld verband
Mogelijk dezelfde persoon: Pieter Jans uit Bergum en Bergumerdam. In 1797 wordt Pieter Jans uit Bergum aangehouden na nachtelijk toezicht. In 1801 wordt een Pieter Jans uit Bergum als verkoper van voorschorten en een haarspit genoemd; in 1802 verdenken twee huisgenoten Pieter Jans van Bergumerdam na overnachtingen in hun schuur. Naam, streek en tijdsverloop passen, maar partner, vader en aansluitende leeftijden ontbreken. De drie mannen zijn daarom niet als bewezen één persoon samengevoegd.
Bergum 1797 - Nachtelijk toezicht en aanhouding van Pieter Jans
Op 26 januari 1797 legden de gerechtsassistenten Johannes Meinderts en Pieter Sybes in Bergum verklaringen af over een opdracht om Pieter Jans in het oog te houden. De zaak speelde in de nacht van 25 op 26 januari. Beide mannen beschreven de aanhouding en de overbrenging naar het raadhuis van Tietjerksteradeel.
Hij verklaarde over de ochtend van 26 januari 1797, omstreeks zes uur. Hij noemde zijn collega Pieter Sybes, die in de voorafgaande nacht in opdracht van het gerecht toezicht moest houden op Pieter Jans, een inwoner van Bergum.
Johannes vertelde dat Pieter Jans die ochtend thuis was gekomen. Uit het vervolg van zijn verklaring komt naar voren dat Pieter Jans was aangehouden.
Pieter Jans was volgens Johannes dronken. Daarom konden de assistenten hem niet meteen behoorlijk ondervragen. Johannes verklaarde dat Pieter Jans hem had verteld over een zak die met hout gevuld was geweest. Pieter Jans had hem volgens zijn verklaring bekend dat hij dat hout had gestolen.
Johannes verklaarde dat hij Pieter Jans met hulp van zijn tweede assistent naar het raadhuis van Tietjerksteradeel in Bergum bracht. Nadat de verklaring duidelijk was voorgelezen, ondertekende hij die te Bergum op 26 januari 1797 met zijn naam: Johannes Meinderts.
Hij verklaarde dat het gerecht hem opdracht had gegeven Pieter Jans uit Bergum in de nacht van 25 op 26 januari 1797 op te sporen en in het oog te houden. Volgens zijn verklaring kwam Pieter Jans de volgende ochtend om ongeveer zes uur met een zak aan. Op dit punt omschreef hij de zak als "vol geld".
Pieter Sybes verklaarde dat hij samen met zijn tweede assistent Johannes Meinderts Pieter Jans had aangehouden. Hij noemde daarbij het huis van de laatstgenoemde. Ook volgens Pieter Sybes was Pieter Jans dronken.
Pieter Jans had volgens de aan Pieter Sybes afgelegde bekentenis gezegd dat hij de zak had geleend. Pieter verklaarde verder dat de zak met hout gevuld was geweest en dat Pieter Jans had bekend dat hout te hebben gestolen.
Pieter Sybes bracht Pieter Jans samen met Johannes Meinderts naar het raadhuis te Bergum. Zijn verklaring werd duidelijk voorgelezen, waarna hij op 26 januari 1797 in Bergum tekende met zijn naam: Pieter Sybes.
In het voorjaar en de zomer van 1801 kwamen twee diefstallen uit verschillende dorpen ter sprake bij het gerecht in Bergum: twee vrouwenvoorschorten bij Hardegarijp en een haarspit met hamer bij Suawoude . In vijf verklaringen werd verteld hoe deze voorwerpen via aankopen in Suameer terechtkwamen. Pieter Jans uit Bergum werd als verkoper genoemd, maar een bewezen diefstal door hem staat niet vast.
Ze had horen zeggen dat Pieter Jans uit Bergum de twee voorschorten bij de vrouw van Jelmer Harmens in Suameer te koop had aangeboden. Daarom ging ze zelf naar Jelmers huis en vroeg na wat er gebeurd was. Volgens haar bleek het aanbod inderdaad te zijn gedaan.
De dochter van Jelmer had van Pieter Jans het voorschort met het bonte stukje aan de voorkant gekocht voor 5½ stuiver . Minke herkende het voorschort bij de dochter.
Rindert vernam dat Pieter Jans uit Bergum een haarspit met hamer te koop had aangeboden. Volgens zijn onderzoek had Pieter die verkocht aan Jelmer Harmens in Suameer of aan diens zoon. Rindert wist niet aan welke van beiden. Jelmer of zijn zoon had de gereedschappen vervolgens aan de knecht van Sijtze Diemers, landbouwer te Suameer, verkocht voor 28 stuiver.
Rindert herkende het haarspit dat via die knecht was gekocht als het zijne. Pieter Jans had in de nacht van maandag 25 op dinsdag 26 mei bij Rindert in de schuur geslapen. Daarom en door andere omstandigheden verdacht Rindert hem, maar hij zei er uitdrukkelijk bij dat hij het daderschap niet met zekerheid kon vaststellen.
Hij verklaarde dat hij op zaterdag 30 mei 1801 van Pieter Jans uit Bergum een haarspit met een hamer had gekocht. Volgens Jelmer droeg de hamer twee merkletters.
Op zondag 28 juni 1801 kwam Pieter Jans uit Bergum rond negen uur in de ochtend bij hem met twee grijze vrouwenvoorschorten. Eén daarvan had een stukje bont, patroonachtig stof. Pieter bood de voorschorten te koop aan. Hij zei dat hij geld nodig had en dat hij de voorschorten van zijn zuster had gekregen.
Sjoerd Cornelis, huisman aan de kant van Veenwouden onder Bergum, 40 jaar oud, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat in de nacht tussen de 4e en 5e van deze maand uit zijn schuur en achterhuis een kleine hoeveelheid haver, een haarspit met hamer en nog een kleine hamer zijn gestolen. Hij vermoedt sterk dat Pieter Jans, die op Bergumerdam woont, dit heeft gedaan. Deze heeft twee nachten bij hem in de schuur gelogeerd: hij kwam op woensdagmorgen de 3e en vertrok weer op vrijdagmorgen de 5e, zodat hij juist die nachten in de schuur heeft gelogeerd.
Pieter Jans vertrok die ochtend, nog voordat de aangever ontdekte dat er iets ontbrak, snel nadat hij koffie had gedronken met hem en zijn gezin. Volgens Sjoerd had Pieter Jans ook een sjaal uit zijn kamer gestolen. De aangever kan niet zeggen waar Pieter Jans zich nu ophoudt.
Sjoerd noemde de aankomst van Pieter Jans op woensdagmorgen 3 maart, het koffiedrinken met het gezin en diens vertrek op vrijdagmorgen 5 maart. De sjaal kwam uit de kamer, de andere spullen uit de schuur en het achterhuis.
Stijntje Jans, huisvrouw van Sjoerd Cornelis, wonend onder Bergum, 31 jaar oud, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat in de nacht tussen de 4e en 5e van deze maand uit de schuur en het achterhuis een kleine hoeveelheid haver, haar sjaal, een haarspit, een hamer en nog een kleine hamer zijn gestolen. Zij vermoedt sterk dat Pieter Jans, wonend op Bergumerdam, dit heeft gedaan, omdat hij twee nachten bij haar in de schuur heeft gelogeerd. Na duidelijke voorlezing sloot zij haar verklaring af en zette zij te Bergum op 11 maart 1802 eigenhandig haar kruismerk : Stijntje Jans.
De schuur waarin Pieter Jans volgens de verklaringen logeerde, is niet nauwkeurig te identificeren.
Pieter Melles was arbeider te Garijp en in zijn 32ste levensjaar. Hij verklaarde, na oproeping, verhoor en beëdiging, dat Jan Wessels hem in aanwezigheid van Jacob Jacobs, boerenknecht te Garijp, had verteld hoe hij op 19 augustus een zwarte, driejarige merrie uit het gemeenschaar had gestolen. De merrie was van Andries Melles.
Jacob Jacobs was boerenknecht te Garijp en 25 jaar oud. Hij verklaarde dat Jan Wessels in aanwezigheid van Pieter Melles en Andries Melles tegen hem had gezegd dat hij op zondagavond 19 augustus de zwarte merrie uit het gemeenschaar had gestolen. Het dier was drie jaar oud en behoorde aan Andries Melles.
Hij kon verder niets zeggen, sloot na voorlezing zijn verklaring en ondertekende die eigenhandig. Oostermeer, 17 februari 1756. Ondertekend "Meester Pieter Ram". Er staat ook "Vreemd", een aanduiding waarvan de functie hier niet geheel vaststaat.
Veenbaas Klaas Pieters uit Bergum liet in juni 1802 navragen of arbeider Pieter Rykeles op het Molenend onder Oenkerk zijn gereedschap in bewaring had. Volgens arbeider Tjipke Douwes ontkende Pieter dat. Op maandag 21 juni bezocht Klaas het huis en vond voorwerpen op de zolder.
Klaas Pieters, veenbaas wonend onder Bergum, 53 jaar oud, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat hij enige tijd geleden Tjipke Douwes, arbeider op het Molenend onder Oenkerk, heeft gevraagd aan de daar wonende arbeider Pieter Rykeles te vragen of deze goederen van de aangever onder zich had. Pieter antwoordde Tjipke dat hij geen goederen of gereedschappen van de aangever in bewaring had. Vervolgens is de aangever afgelopen maandag de 21e van deze maand bij het huis van Rykeles Pieters gekomen.
Klaas beschreef de gevonden stukken als gereedschap voor zijn veengraverij. Verschillende voorwerpen waren gemerkt met zijn eigen letters en, volgens Tjipke Douwes en Janke Johannes, ook met de letters van zijn vader Pieter Clases. Tjipke verklaarde over de vraag die hij zelf aan Pieter Rykeles had gesteld; Janke beschreef wat haar man had gedaan.
Tjipke Douwes, arbeider op het Molenend onder Oenkerk, in zijn 37e levensjaar, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat hij op verzoek van Klaas Pieters, veenbaas onder Bergum, naar arbeider Pieter Rykeles op het Molenend onder Oenkerk is gegaan om te vragen of deze nog iets van Claas Pieters in bewaring had. Pieter antwoordde dat hij niets van Claas Pieters had. Daarop is Claas Pieters afgelopen maandag de 21e van deze maand bij Pieter Rykeles gekomen en heeft daar op de zolder twee steekijzers, een leppe, een grijpe, een leyke, een paar baggelborden en een grenen plank gevonden. Volgens Claas behoorden deze gereedschappen hem toe.
Janke Johannes, huisvrouw van Tjipke Douwes, arbeider op het Molenend onder Oenkerk, 34 jaar oud, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat haar man op verzoek van Claas Pieters, veenbaas onder Bergum, aan Pieter Rykeles, arbeider op het Molenend onder Oenkerk, heeft gevraagd of hij ook iets van Claas Pieters in bewaring had. Pieter antwoordde dat hij niets van Claas Pieters in handen had. Daarop kwam Claas Pieters afgelopen maandag de 21e van deze maand naar het huis van Pieter Rykeles.
Klaas Pieters, veenbaas onder Bergum, 53 jaar oud, verklaart na oproeping, beëdiging en verhoor dat hij de twee steekijzers, een leppe, een grijpe, een leyke, een paar baggelborden en de grenen plank die hij van de zolder van Pieter Rykeles heeft gehaald, in aanwezigheid van Tjipke Douwes, die hij meteen erbij haalde, als zijn eigendom heeft herkend en daarbij blijft. Gjalt Reins, huisman te Roodkerk, die hem woensdag 23 juni passeerde, liet hij bij zich komen om te tonen dat de gereedschappen met zijn letters en die van zijn overleden vader waren gemerkt en hem toebehoorden. Vervolgens ontbood hij dorpsrechter L.G. Laurman van Oudkerk en verklaarde ook aan hem dat hij de gereedschappen als de zijne herkende.
Pieter Rykeles erkende toen ook meteen dat de genoemde goederen aan de aangever toebehoorden. De aangever heeft de goederen meegenomen voor zijn veengraverij. Na duidelijke voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende haar te Bergum op 27 juni 1802.
De goederen getoond aan Gjalt Reins en dorpsrechter L.G. Laurman; na die confrontatie zou Pieter Rykeles het eigendom hebben erkend.
Op 27 juni werd Klaas Pieters opnieuw gehoord. Hij noemde Gjalt Reins uit Roodkerk en dorpsrechter L.G. Laurman uit Oudkerk, aan wie hij de gereedschappen en de merken had getoond. Volgens Klaas erkende Pieter Rykeles toen dat de goederen hem toebehoorden. Een uiteindelijke rechterlijke beslissing is in deze stukken niet opgenomen.
Tussen 26 en 27 maart 1800 verdwenen laarzen en kleding uit het buitenhuis van boer Minne Feitses in Giekerk . Minne en de twintigjarige knecht Pieter Sjoerds werden ieder afzonderlijk gehoord. Hun twee lijsten komen grotendeels overeen, maar ze noemen niet precies dezelfde kledingstukken en merktekens.
Pieter Sjoerds - eigen opsomming en kruismerk
Pieter Sjoerds was een twintigjarige boerenknecht die bij Minne woonde. Zijn eigen verklaring noemt grotendeels dezelfde diefstal, maar ook een extra hemdrok en gemerkte hoosjes. Zijn woorden worden niet met Minnes lijst samengevoegd.
Op 26 januari 1797 legden de gerechtsassistenten Johannes Meinderts en Pieter Sybes in Bergum verklaringen af over een opdracht om Pieter Jans in het oog te houden. De zaak speelde in de nacht van 25 op 26 januari. Beide mannen beschreven de aanhouding en de overbrenging naar het raadhuis van Tietjerksteradeel.
Hij verklaarde over de ochtend van 26 januari 1797, omstreeks zes uur. Hij noemde zijn collega Pieter Sybes, die in de voorafgaande nacht in opdracht van het gerecht toezicht moest houden op Pieter Jans, een inwoner van Bergum.
De verklaring van Pieter Sybes
Pieter Sybes was eveneens gerechtsassistent van Tietjerksteradeel. Hij was in zijn drieënvijftigste levensjaar en werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd.
Pieter Sybes verklaarde dat hij samen met zijn tweede assistent Johannes Meinderts Pieter Jans had aangehouden. Hij noemde daarbij het huis van de laatstgenoemde. Ook volgens Pieter Sybes was Pieter Jans dronken.
Pieter Jans had volgens de aan Pieter Sybes afgelegde bekentenis gezegd dat hij de zak had geleend. Pieter verklaarde verder dat de zak met hout gevuld was geweest en dat Pieter Jans had bekend dat hout te hebben gestolen.
Pieter Sybes bracht Pieter Jans samen met Johannes Meinderts naar het raadhuis te Bergum. Zijn verklaring werd duidelijk voorgelezen, waarna hij op 26 januari 1797 in Bergum tekende met zijn naam: Pieter Sybes.
Ook buren en dorpsgenoten kochten veel kleine posten. Namen als Folkert Fennema, Sake Antonides, Age Fokkema, Jan de Jager, Pals Kingma, Djoerd Douma, Sijtse Kloosterman, Pieter van Manen, Jan Pompstra en anderen keren telkens terug. Zij kochten soms kleine huisraad, soms gereedschap, soms vee of grotere posten.
Pieter Vlieg uit Collum verklaarde op 17 mei 1797 voor het gerecht in Bergum. Op de Bergumer markt was zijn geldbuidel uit zijn rokzak genomen. Hij merkte dat onmiddellijk. Daarnaast werden Beerend Martens en Sybe Everts gehoord. Zij vertelden ieder hoe zij op de Bergumer markt een man een geldbuidel zagen wegnemen, maar noemden de bestolene niet bij naam.
Pieter Vlieg
Pieter Vlieg was huisman te Collum, tegenwoordig Kollum, en was volgens het verhoor in zijn 39ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd .
Jelmer verkocht het haarspit en de hamer vervolgens aan Pieter Wijbrens, dienstknecht bij landbouwer Sijtze Diemers in Suameer, voor één gulden en acht stuiver.
Pieter Wijbrens
Pieter Wijbrens was 24 jaar en werkte als dienstknecht bij Sijtze Diemers, landbouwer in Suameer. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd.
De verklaringen van Minke Minnes en Rindert Sipkes Algra dateren van 1 juli 1801. Jelmer Harmens, Pieter Wijbrens en Harmen Jelmers verklaarden op 2 juli. Johannes Lodema trad op als commissaris ; Hi. P. Rienhuis ondertekende de gezamenlijke afsluiting als beëdigd klerk . De verklaringen laten de vragen over eigendom en daderschap open.
Pieter Willems, boer te Wijns , in zijn 67e of 68e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat in de nacht tussen de 14e en 15e van deze maand uit zijn vuurhutje buiten het huis twee koperen kookpotten waren gestolen. De ene had vol aardappelen gezeten die zij voor de varkens hadden gekookt; die aardappelen waren buiten de deur uitgestort. De andere pot was leeg geweest. Verder waren een koperen theeketel, die zij de vorige avond onder de tafel hadden laten staan, een stuk ham, een stuk spek, twee gerookte rundertongen, drie stukken gerookt vlees, een blauwe linnen schort en een mes met een schede gestolen. Al deze goederen waren de vorige avond in het vuurhutje geweest.
Pieter Willems verklaarde 's nachts geen enkel geluid te hebben gehoord en niet te weten wie deze diefstal had gepleegd. Na voorlezing beëindigde en ondertekende hij zijn verklaring te Bergum op 19 oktober 1795. Zijn handtekening luidt Pytter Willems.
Neeltje Sies, de vrouw van Pieter Willems, boer te Wijns, ongeveer 55 jaar oud, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij afgelopen donderdag, de 15e van deze maand, om ongeveer vijf uur 's morgens volgens haar gewoonte met de sleutel naar haar vuurhutje buiten het huis ging om vuur te maken en water te koken. Daar zag zij dat de deuren openstonden. Uit het raam ontbraken vier ruiten, die met het lood en al eruit waren gebroken. Op de grond lagen twee hele ruiten en twee in stukken.
Pijbe Aarnts was boer in Giekerk en ongeveer dertig jaar oud. Op 23 september 1764 merkte hij dat er geld uit zijn kast ontbrak.
Pijbe Aarnts
Pijbe Aarnts, boer te Giekerk, ongeveer dertig jaar oud, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op de 23ste van deze maand had ontdekt dat ongeveer vierentwintig à vijfentwintig carolusguldens uit zijn kast ontbraken. Er waren verschillende muntsoorten, waaronder Saksische schellingen en dubbeltjes. Hij wist niet dat de kast van het slot was geweest, dus ontsloten was geweest.
Antje Geerts en Eelke Oeges vertellen over de inbraak bij timmerman Gerrijt Thomas. Pijbe Eeltjes mist in dezelfde nacht zijn schuitje.
Pijbe Eeltjes
Pijbe Eeltjes, landbouwer onder Oudkerk, is ongeveer 45 jaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. In de nacht van 24 op 25 november verdween een klein schuitje dat bij de dorpsbuurt lag. Het was gemerkt met de witte letters P.E. en een wit geschilderde klaver tussen die letters.
Er had een oud kleed in gelegen. Hij weet niet wie het schuitje meenam. Hij acht het zeer waarschijnlijk dat het is gebruikt om de goederen te vervoeren die dezelfde nacht bij Gerrijt Thomas gestolen zijn. Hij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 29 november 1810: Pijbe Eeltjes.
Na duidelijke voorlezing sloot Pieter zijn verklaring af en tekende met zijn eigen hand: "Pijter Andries". Daaronder staat dat de verklaringen voor de commissaris en de secretaris zijn afgelegd. Klaas Titterdijk ondertekende als commissaris; de andere handtekening is niet leesbaar.
Hij wist niet wie de dader of daders waren. De verklaring werd voorgelezen. Op 7 december tekende Pieter in Bergum met de naam Pijter Hendriks.
Op 7 december 1801 legde Pieter zijn verklaring af en ondertekende hij die in Bergum met de spelling Pijter Hendriks. Johannes Lodema trad op als commissaris . Het bijbehorende protocol vermeldt de commissaris en secretaris, maar geen uitspraak over een verdachte.
Hij nam de aal mee naar huis en zette hem vanwege zijn bijzondere vorm in een tobbe met water. Daar liet hij hem zwemmen tot de avond, wanneer hij de fuiken weer in het water bracht. Toen zette hij de aal in de kaar, die in het water van een veenput achter de buurt lag. Pijter Tijsses had de aal ook gezien toen die nog in de tobbe zat.
Pijtten Alles, huisman in Oostermeer , in zijn dertigste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat zijn knecht Sijt Oebles hem op de ochtend van 25 februari had meegedeeld dat één van de zeven schapen ontbrak die in zijn luttikhuis , buiten de schuur, werden gevoerd. Het ging om een wit schaap. Het buikvlees daarvan lag in een hok waar een barg had gelegen.
Hij ging met die knecht naar het luttikhuis en vond het buikvlees in het hok. De huid met de kop ontbrak. Naar zijn vermoeden, op grond van het uiterlijk van het vlees, was het schaap de vorige nacht in het luttikhuis geslacht. Hij wist niet wie dat had gedaan. Meer wist hij niet. Hij sloot na voorlezing af en ondertekende eigenhandig te Bergum op 1 maart 1785, als Pijtten Alles.
Sijt Oebles, knecht bij Pijtten Alles, huisman in Oostermeer, in zijn achttiende levensjaar, was opgeroepen en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij op de ochtend van 25 februari van dit jaar naar het luttikhuis ging, dat buiten de schuur van zijn werkgever stond. Van de zeven schapen die daar werden gevoerd, miste hij een wit schaap. Het buikvlees lag in een hok waar een barg had gelegen. Het vlees zag er volgens hem zo uit dat het schaap de vorige nacht in het genoemde luttikhuis was geslacht. Zodra hij het ontdekte, vertelde hij het rechtstreeks aan zijn werkgever. Die ging met hem mee naar het luttikhuis en vond daar het buikvlees liggen. Nergens konden ze de huid en kop van het geslachte schaap vinden. Daarom concludeerden ze dat het vermiste was gestolen. Hij had geen vermoeden wie dit had gedaan en kon verder niets over het voorval vertellen. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en zette zijn gebruikelijke handmerk te Bergum op 1 maart 1785. Bij het kruismerk staat dat het Sijt Oebles' eigen merk is.
Op 24 januari 1781 legden drie mannen een verklaring af over verdwenen bijenkorven. Pijtter Bauwes woonde in Garijp ; Rinse Rinsma en Sake Jans woonden in Bergum . Alle drie hadden de vermissing de vorige ochtend ontdekt.
Pijtter Bauwes in Garijp
Pijtter Bauwes was huisman en in zijn dertigste levensjaar. Hij merkte op de ochtend van 23 januari dat één van zijn beste bijenkorven met de bijen uit de bijenstal bij zijn huis verdwenen was.
Kort na de koop kwamen twee personen uit Groningen. Zij zeiden dat het paard eigendom van Pijtter Cornelis was en eisten het terug. Gerrijt wist verder niets over de zaak. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring en zette zijn eigen merk. Bergum , 17 september 1764.
Kornelis Engberts, inwonende dienstknecht bij Beerentje Rickers, weduwe van Pijtter Cornelis op de Ham onder Aduwart in Groningen, was in zijn vierendertigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat die ochtend uit het land van zijn werkgeefster een zwarte zesjarige ruin vermist bleek. Het paard had wat wit aan weerszijden van de schoft en een spat, een aandoening van het spronggewricht, aan het rechterbeen.
Jan Arjens, ongehuwd en woonachtig onder Oudehoof in Groningen, was in zijn zesendertigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij die ochtend met Cornelis Engberts, knecht bij Beerentje Rickers, weduwe van Pijtter Cornelis op de Ham onder Aduwart, naar Bergum was gereden om de zesjarige ruin te zoeken die die ochtend uit het land van de weduwe vermist bleek.
Jan Arjens was enigszins verwant aan de weduwe van Pijtter Cornelis. Zijn verklaring werd te Bergum op 17 september 1764 gesloten en ondertekend.
Pijtter Dirks, wonend in Oostermeer en naar zijn beste weten ongeveer vijftig jaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de ochtend van de 12e of 13e van deze maand ontmoette hij Fooke Jans met een wit schaap op het land van Alle Wolles in Oostermeer, op het ordis pad. Hij vroeg of het een Overdieps schaap was. Fooke antwoordde: "neen, het is een half Slagt", en zei dat hij het had van Bartel uit Kootstertille . Pijtter weet verder niets. Hij sluit zijn verklaring na voorlezing en tekent. Bergum, 19 augustus 1766. De handtekening lijkt Pijtter Dijks; de naam in de verklaring blijft Pijtter Dirks.
Pijtter Dirks, wonend in Oostermeer en naar zijn beste weten ongeveer vijftig jaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de ochtend van de 12e of 13e van deze maand ontmoette hij Fooke Jans met een wit schaap op het land van Alle Wolles in Oostermeer, op het ordis pad. Hij vroeg of het een Overdieps schaap was. Fooke antwoordde: "neen, het is een half Slagt", en zei dat hij het had van Bartel uit Kootstertille . Pijtter weet verder niets. Hij sluit zijn verklaring na voorlezing en tekent. Bergum, 19 augustus 1766. De handtekening lijkt Pijtter Dijks; de naam in de verklaring blijft Pijtter Dirks.
In de nacht van 26 op 27 januari 1763 zaten de herbergier , zijn huisgenoten en verschillende oppassers bij het vuur in de herberg van Pijtter Douwes in Tietjerk . Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen onder Hardegarijp en Jan Pijtters uit Bergum kwamen na twee uur 's nachts bij hen aan de haard.
Jan Pijtters, vrijgezel, wonend in Bergum en in zijn 27e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op de 26e van deze maand, bij gelegenheid dat in Tietjerk om een zweep gereden werd, daar in gezelschap van Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen was geweest. Na middernacht gingen zij vanuit het Zomerhuis naar de gewone kamer van herbergier Pijtter Douwes. Daar was verder geen buitenstaander aanwezig, alleen herbergier Pijtter Douwes, zijn vrouw en zijn meid en drie knechten. Hedzer Binnerts vroeg een mengel bruin bier. Toen hij ervan dronk, zei hij dat het wit bier was. Jouke Fockes, die die nacht als oppasser bij Pijtter Douwes in dienst was en het voor hem had getapt, verzekerde echter dat het bruin bier was. Daarover werd gesproken.
Anne Noordenbos, meester-chirurgijn in Oudkerk en in zijn 31e à 32e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op 27 januari jongstleden in de vroege ochtend werd gehaald naar het huis van herbergier Pijtter Douwes in Tietjerk. Toen hij de herberg binnen zou gaan, zag hij twee mensen slapen die hij niet kende. Volgens de informatie die hij kreeg, zouden dit Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen en Jan Pijtters uit Bergum zijn geweest. In de herberg onderzocht en verbond hij Jouke Fockes. Deze had op de linkerwang, langs het kaakbeen tot over de kin, een zware, diepe snijwond van ongeveer twee vingers lang, aangebracht met een scherp instrument. De patiënt zei dat Hedzer Binnerts hem die snijwond zonder de geringste ruzie had toegebracht. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende.
Jouke Fockes, wonend in Bergum en in zijn 27e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op de dinsdag na Kerstmis 1762 in dienst was gekomen van herbergier Pijtter Douwes in Tietjerk. Sinds die tijd is hij onafgebroken in dat huis gebleven. In de nacht van 26 op 27 januari 1763, om twee uur na middernacht, zat hij in de gewone kamer van Pijtter Douwes, samen met Pijtter, diens vrouw, medeoppasser Klaas Beernts en de meid. Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen en Jan Pijtters uit Bergum kwamen daar bij hen. Hedzer vroeg eerst een mengel wit bier, dat hem niet smaakte. Daarna vroeg hij een mengel bruin bier. Medeoppasser Klaas Beernts tapte het en gaf het aan hem. Toen Hedzer ervan proefde, zei hij dat het opnieuw wit bier was. Jan Pijtters en de andere aanwezigen hielden het voor bruin bier. Hedzer bleef het tegendeel volhouden en zei dat zij logen dat het bruin bier was. Hij wilde wel om een fles wijn wedden dat het wit bier was. Jouke antwoordde:
Daarover vielen geen verdere woorden. Hedzer Binnerts en Jan Pijtters deden hun schaatsen af, die zij enige tijd aan hun voeten hadden gehad. Even later stonden Hedzer Binnerts en Jan Pijtters op alsof zij wilden vertrekken, zonder dat er de geringste ruzie of onenigheid was. De vrouw van Pijtter Douwes zei toen tegen Jouke:
Pijtter Douwes
Pijtter Douwes, herbergier in Tietjerk en in zijn 35e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op 20 december 1762 Jouke Fockes uit Bergum in dienst nam en hem nog steeds in huis in dienst heeft. Op 26 januari jongstleden liet hij om een zweep rijden en was er veel volk bij zijn huis geweest. Laat in de nacht zat hij in zijn gewone kamer bij het vuur, samen met zijn vrouw, de oppassers Jouke Fockes en Klaas Beernts en de meid. Na twee uur 's nachts kwamen Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen en Jan Pijtters uit Bergum bij hen aan de haard. Terwijl die twee bier dronken, viel Pijtter op zijn stoel in slaap.
Tietjerk, 3 februari 1763. Handtekening: Pijtter Douwes.
Lutsje Dirks Donja, vrouw van herbergier Pijtter Douwes in Tietjerk en in haar 38e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat op 12 december jongstleden Jouke Fockes uit Bergum bij haar en haar man in dienst was gekomen en daar nog steeds in dienst was. Op 26 januari 1763 had haar man bij gelegenheid een zweep laten verrijden. Er was zeer veel volk bij hun huis geweest. Laat in de nacht hadden zij in haar gewone kamer bij het vuur gezeten: zijzelf, haar man, de meid en de twee oppassers Jouke Fockes en Klaas Beernts, en later ook medeoppasser Minne Overneij. Diezelfde nacht, na twee uur, kwamen Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen en Jan Pijtters uit Bergum vanuit het Zomerhuis bij hen aan de haard. Het door Hedzer gevraagde witbier smaakte hem niet. Hij vroeg een mengel bruin bier, dat Klaas Beernts hem eveneens gaf.
Klaas Beernts, wonend in Veenwouden en naar zijn beste weten in zijn 30e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat herbergier Pijtter Douwes uit Tietjerk hem op 26 januari 1763 vroeg die dag te helpen. Na middernacht zat Klaas met Pijtter Douwes, diens vrouw, medeoppasser Jouke Fockes en de meid in de gewone kamer van de herbergier bij het vuur. Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen en Jan Pijtters uit Bergum kwamen bij hen aan de haard. Zij vroegen een mengel bier en Klaas gaf hun een mengel wit bier. Zij proefden het, maar het smaakte Hedzer niet. Hedzer vroeg een mengel bruin bier. Klaas tapte dat en gaf het hem. Toen Hedzer het proefde, zei hij dat het opnieuw wit bier was. Omdat Hedzer over het bier praatte, vroeg Jouke toen aan Klaas waar hij het bier had getapt. Jouke zei stellig:
Pijtter Douwes was ondertussen in slaap geraakt. Na het genoemde geschreeuw deden Hedzer Binnerts en Jan Pijtters de schaatsen af die zij aan hun voeten hadden gehad. Hedzer leek boos te worden en vroeg Jan Pijtters of hij
Jan antwoordde ja. De vrouw van Pijtter Douwes riep dat de voordeur geopend moest worden. Jouke Fockes stond op om dat te doen en liep bij de kamerdeur Hedzer Binnerts voorbij. Even later kwam Jouke weer binnen. Hij bloedde vreselijk en had een grote snijwond in zijn gezicht. Hij zei:
Minne Overneij, wonend in Leeuwarden en ongeveer 33 jaar oud, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij sinds enkele weken bij herbergier Pijtter Douwes in Tietjerk in dienst was geweest. In de nacht tussen 26 en 27 januari 1763, om ongeveer drie uur of daaromtrent, kwam hij vanuit het Zomerhuis in de gewone kamer van Pijtter Douwes. Daar trof hij Hedzer Binnerts en Jan Pijtters aan, naast Pijtter Douwes, diens vrouw, de meid en twee oppassers. Hedzer maakte toen ruzie over een fles wijn die, volgens Jouke Fockes, Hedzer aan hem verloren had. Minne hoorde Jouke erbij zeggen dat hij er geen aanspraak op maakte als Hedzer die niet wilde betalen. Pijtter Douwes zat ondertussen te slapen.
Nadat daarover veel was gesproken, trokken Hedzer Binnerts en Jan Pijtters de schaatsen van hun voeten. De twee mannen kwamen over de vloer. Hedzer leek boos te zijn. De vrouw van Pijtter Douwes had geroepen dat de voordeur geopend moest worden. Jouke ging daarvoor bij de deur in de kamer Hedzer voorbij. Direct daarna kwam hij weer binnen, afgrijselijk bloedend, met een grote snijwond in zijn gezicht. Hij zei:
Aaltie Fockes, inwonende meid bij herbergier Pijtter Douwes in Tietjerk en in haar 20e levensjaar, is opgeroepen en ondervraagd. Zij getuigde dat in de nacht tussen 26 en 27 januari jongstleden, lang na middernacht, zijzelf, Pijtter Douwes, diens vrouw, haar broer Jouke Fockes en oppasser Klaas Beernts in de gewone kamer van Pijtter Douwes zaten. Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen en Jan Pijtters uit Bergum kwamen bij hen. Zij hadden een mengel wit bier gedronken. Dat smaakte Hedzer niet, en hij vroeg een mengel bruin bier. Het werd hun gegeven. Toen hij het proefde, zei hij dat het opnieuw wit bier was. Hoewel iedereen het voor bruin bier hield, bleef Hedzer volhouden dat het wit bier was. Hij zei:
Pijtter Eelkes, meestersmid in Bergum, ongeveer achtenvijftig jaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. In de afgelopen week, op een dag die hij niet precies kan bepalen, kwam een zoon van Sijmen Gerrijts uit Bergum bij hem thuis. Hij heeft nu gehoord dat deze Gerrijt heet. De jongen bood een ijzeren kruk van een slijpsteen te koop aan. Pijtter weigerde, omdat hij geloofde dat de jongen er niet eerlijk aan was gekomen. De jongen zei dat hij het voorwerp gevonden had. ... Pijtter weet verder niets, sluit zijn verklaring na voorlezing en tekent zelf. Bergum, 27 januari 1766. In de linkermarge staat de ambtelijke sluiting van dit onderzoeksdeel, ondertekend door Altena en Wilhelmi.
Pijtter Gerbens — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Op de ochtend van 15 november 1756 ontdekte Pijtter Gerbens, dorpsrechter en ontvanger in Giekerk , dat er goederen uit zijn huis waren verdwenen. Hij was in zijn 61ste levensjaar. Onder de verklaring staat zijn naam als Pijtter Gerbunt.
Pijtter Gerbens/Gerbunt
Pijtter Gerbens, dorpsrechter en ontvanger in Giekerk, in zijn 61ste levensjaar, vertelt dat hij op de ochtend van de 15de ontdekte dat iets uit het middelhuis verdwenen was.
Afgelopen woensdagavond wilde hij zijn schoenen van de plank in het portaal nemen. Die waren daar de vorige dag neergezet. De zilveren gespen die aan zijn beide schoenen hadden gezeten, ontbraken. Op hetzelfde moment ontdekten zij dat ook de gespen van de jongste knecht Pijtter Gerbens ontbraken. Zijn schoenen hadden op dezelfde plank gestaan.
Pijtter Gerbens' gespen waren eveneens vrijwel rond, maar hadden stalen beugels. Volgens Pijtter hadden zij bij aankoop ruim negen carolusgulden gekost. Oeble weet helemaal niet wie de twee paar gespen heeft gestolen. Zijn verklaring is voorgelezen en hij heeft haar eigenhandig ondertekend: 'Oeble Floris'.
Pijtter Gerbens woont als tweede knecht bij de boer Dirk Floris in Oenkerk. Hij is in zijn 16de levensjaar. Hij is opgeroepen en verschenen, maar niet beëdigd. Hij verklaart naar waarheid:
Toen ontdekten zij ook dat de zilveren gespen ontbraken aan de schoenen van zijn tweede knecht Pijtter Gerbs. Die schoenen hadden op hetzelfde bord gestaan. De schoenen met de gespen waren daar de vorige dag neergezet.
Pijtter Gerbunt — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Op de ochtend van 15 november 1756 ontdekte Pijtter Gerbens, dorpsrechter en ontvanger in Giekerk , dat er goederen uit zijn huis waren verdwenen. Hij was in zijn 61ste levensjaar. Onder de verklaring staat zijn naam als Pijtter Gerbunt.
van de mantelstok ontbreken twee gekleurde camisolen en een eveneens gekleurde mannenrok. Uit een daar staand tobje ontbreken een mannenhemd en een vrouwenhemd. Uit het buitenhuis ontbreekt ook een paar gekleurde mannenkousen. Hij weet niet wie de diefstal pleegde. Hij acht het waarschijnlijk dat de dief door het venster van het dorshuis binnenkwam. Uit het glazen venster lijkt een ruit te zijn genomen en teruggezet; vervolgens zou de haak van het houten venster zijn geopend en weer gesloten. Na voorlezing sluit en ondertekent hij de verklaring in Bergum op 17 november 1756, met de naam Pijtter Gerbunt. De ambtelijke bekrachtiging vermeldt 18 november 1756.
Wij zenden tegelijk een verklaring van dorpsontvanger Pijtter Gerbunt in Giekerk over de diefstal die hij op de 15de thuis ontdekte. De daders zijn niet gevat. Wij blijven met respect uw gehoorzame dienaren. De brief is ondertekend door H. W. van Altena en T. Ypeij.
Die letters waren J: G. Op 27 december reisde zij met haar moeder naar Leeuwarden. Daar beschreven zij aan zilversmid Lents Sijbolt Kaspers van der Deel, afkomstig uit Arum en verblijvend te Harlingen. Hij was bij hen thuis goed bekend en daarom verdachten zij hem. De zilversmid liet haar de zilveren schoengespen zien die van haar broer Pijtter Gosses waren gestolen. Hij zei dat iemand zoals zij Sijbolt beschreven had, ze de vorige ochtend omstreeks acht uur aan hem had verkocht. Gisteren was het bijgevoegde paar roeden in het hooi gevonden. Zij zei zeker te weten dat die van Sijbolt Kaspers van der Deel waren. Zij ondertekende na voorlezing in Bergum op 2 januari 1760 met 'jetske gosses'.
Jochum Gosses, wonend te Tietjerk, negentien jaar, werd opgeroepen en ondervraagd. Wegens zijn minderjarigheid werd hij niet beëdigd. Hij verklaarde dat hij in de nacht van 25 op 26 december, omstreeks twee uur, wakker werd door het geroep van zijn vader. Zij vonden de kleine schuurdeur open. Zij ontdekten onder andere dat van zijn broer Pijtter Gosses een paar ovale zilveren schoengespen waren gestolen, met op de beugels de letters P: G. Hijzelf vermiste een paar vergelijkbare, enigszins anders gevormde gespen met de letters J: G: op de beugels. Verder noemde hij vermoedelijk geribbelde zilveren gespen.
Die gespen met stalen beugels en een beetje geld waren uit de zak van zijn broek gestolen. Verder was een roodbonte doek verdwenen, die op een stoel had gelegen en die zij voor twee carolusgulden hadden gekocht. De koperen tabaksdoos van zijn broer Pijtter Gosses was langwerpig. In het deksel waren een dubbele arend en een hartje uitgesneden. Gisteren waren in hun hooi de genoemde twee roeden gevonden. Hij wist dat die van Sijbolt Kaspers van der Deel waren. Zij verdachten hem omdat hij bij hen thuis goed bekend was en de week ervoor nog bij hen was geweest, met een roede. Hij wist verder niets en ondertekende na voorlezing in Bergum op 2 januari 1760. De verklaring werd opgenomen door de grietman als commissaris en de beëdigde klerk.
Op donderdag 4 januari 1770 beviel Sjoukjen Folkierts in Oenkerk van een dochter. Haar echtgenoot Sierk Sierks was al lange tijd weg. Een week later werden Tjittje Pijlgers, Hendrik Pijtters, dorpsrechter Pijtter Henrica, vroedmeester Anne Noordenbos en Sjoukjen zelf gehoord. Hun verklaringen verschillen op enkele punten, onder meer over het jaar waarin Sierk vertrok.
Pijtter Henrica
Pijtter Henrica, dorpsrechter en ontvanger in Oenkerk en in zijn 57ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat Sierk Sierks en diens vrouw Sjoukjen Folkierts daar hadden gewoond. Sierk vertrok omstreeks mei 1768 en liet zijn vrouw achter. Voor zover de getuige wist, was hij nog niet thuis teruggekeerd. Hij wist niet waar Sierk zich ophield. Sjoukjen ontving in 1769 ondersteuning van de armvoogden van Hallum. Hij wist verder niets, sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende. Oenkerk, 11 januari 1770; P. Henrica, dorpsrechter.
Pijtter Jans — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Pijtter Jans, potschipper en handelaar in oud ijzer in Bergum , ongeveer drieëndertig à vierendertig jaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Aan het begin van de afgelopen week kwam een zoon van Sijmen Gerrijts uit Bergum bij hem thuis. Pijtter kende diens naam niet, maar hoorde dat hij Gerrijt heette. De jongen bood hem een ijzeren kruk en een ijzeren boutje te koop aan. Hij zei dat deze op de zolder hadden gelegen en dat hij ze daarvandaan had gehaald. Hij zei ook dat zijn vader in drie weken niets had verdiend. Pijtter kocht het ijzer tegen één stuiver per twee pond en betaalde meteen.
...Pijtter aan het gerecht overhandigd. Hij kan verder niets over de zaak zeggen, sluit zijn verklaring na voorlezing en tekent zelf. Bergum , 27 januari 1766. Pijtter Jans.
Jacob Fookes, wonend aan de Lageweg in Bergum en in zijn vijfenveertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Tijdens de afgelopen week ontdekte hij op een ochtend dat een ijzeren boutje uit zijn pomp ontbrak. Later merkte hij ook dat een groot stuk ijzer uit zijn schuur was verdwenen. Afgelopen vrijdag ging hij naar Pijtter Jans, potschipper en handelaar in oud ijzer in Bergum. Daar vond hij het ijzeren boutje van de pomp. Pijtter zei dat hij het gekocht had van een zoon van Sijmen Gerrijts in Bergum.
Pijtter Jans, huisman in Oostermeer en ruim vijftig jaar oud, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat zijn meid Johanna Jurjens afgelopen maandagochtend wasgoed had uitgespreid om te bleken op de bleek achter zijn huis. Het ging om één van zijn hemden, dat volgens hem met de letters P: J: was gemerkt, twee hemden van zijn zoontjes, één gemerkt I: P: en het andere R: P:, twee grove bedlakens, een tipmuts van zijn vrouw Grietje Willems, nog zo'n muts van zijn meid en een blauwe doek van de meid.
Hij zegt tenslotte dat zijn vrouw Grietje Willems op dit moment 'niet al te wel met het hoofd' is en daarom niet goed in staat is naar behoren een verklaring naar waarheid af te leggen. Daarom kan hij de letters op het gestolen goed niet met volledige zekerheid opgeven. Verder weet hij niets. Hij besluit zijn verklaring na voorlezing en ondertekent eigenhandig. Bergum , 15 oktober 1783. Pijtter Jans.
Johanna Jurjens, dienstmeid bij Pijtter Jans in Oostermeer, is naar haar beste weten in haar eenentwintigste of tweeëntwintigste levensjaar. Zij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaart dat zij afgelopen maandagochtend op de bleek achter Pijtter Jans' huis wasgoed had uitgespreid om te bleken: een hemd van haar broodheer, gemerkt P: J:, twee hemden van zijn zoontjes, één gemerkt I: P: en het andere R: P:, twee grove bedlakens, een tipmuts van pijtter jans' vrouw, gemerkt G: W:, eenzelfde muts van haarzelf en een vrijwel nieuwe blauwe doek die ook van haar was.
Diezelfde middag ontdekten zij tussen twee en drie uur dat alle goederen van de bleek verdwenen waren. Zij weet helemaal niet wie ze heeft gestolen. Niet ver van de bleek werd toen in de tuin van Pijtter Jans' moeder een roodbonte doek gevonden. Die is vandaag aan het gerecht overhandigd. Hij was niet van Pijtter Jans of iemand uit zijn huis.
Antje Foekes huisvrouwe van Pijtter Klases huisman te Oostrum, oud omtrent Negen en Vijftig Jaaren, geconfineert en tegens de genomen Informatien gecon- fronteert: verklaarde de waarheit te Zijn dat heden te Oostermeer op de Merkie in een Backers huis Zijnde om wat te Eten, al- daar op een bank had Sien leggen een Klein buideltje en terwijl het Zelve alleen lag was Zij het had genomen en in haar Sak gesteken haar op Zeker hart toon Seggende dat hij Zijn buidel met geld Vermiste en de Executs: quam om Visitatie te doen was Zij gecontineerde uit vrese dat Zij maar vermits dat Zij het gestolen hadde, Zoo danig altereert geworden dat Zij het beursje niet had durven overgeven
Antje Foekes, de vrouw van Pijtter Klases, boer te Oostrum, ongeveer 59 jaar, zat gevangen en werd geconfronteerd met de eerder opgenomen verklaringen. Zij zei dat zij vandaag op de markt te Oostermeer in een bakkershuis was om iets te eten. Zij zag een klein buideltje op een bank liggen. Omdat het daar alleen lag, nam zij het en stak het in haar zak... sprak haar op een harde toon aan en zei dat hij zijn buidel met geld miste. De executeur kwam om haar te onderzoeken. Zij was bang:... Omdat zij het gestolen had, raakte zij zo overstuur dat zij het beursje niet durfde af te geven.
Pijtter Lieuwes, wonende op Woelwijk onder Tietjerk , naar zijn beste weten in zijn 31ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigt dat hij op 16 november laatstleden omstreeks vijf uur 's avonds achter zijn huis stond. Naar hij meent hoorde hij wel tienmaal op de Zwarteweg veel rumoer en geroep. Toen hij daarop dwars in de richting van de Zwarteweg keek, zag hij daar twee personen oostwaarts lopen. Daarna ging hij bij 'de Lonij' van Woelwijk naar de openbare weg. Nadat hij daar even had gestaan, zag hij een man aankomen met zijn hoed om het hoofd hangend, in een zwart rokje en met banden aan zijn broek.
Op 24 december 1805 kwam Pijtter Pijtters van der Veen omstreeks acht uur in de ochtend bij de schuit van schipper Poppe Roels aan de Bergumerdam . Het schip lag in de vaart achter het huis van de schipper. Pijtter was diens knecht en bevond zich in zijn vijfentwintigste levensjaar.
Fooke ging vervolgens met Tjalleng Tjesgers en Pijtter Sakes naar Klaas Wierds. Hij vroeg waarom Klaas haver van het land van hun baas had gehaald. Klaas antwoordde dat hij daar niets van wist en zijn paarden niet op Cloostermans land had gehad.
Tjalleng Tjesgers, vrijgezel te Bergum , was in zijn achtentwintigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij die ochtend om half zeven met Fooke Hendriks en Pijtter Sakes naar Klaas Wierds aan de Zomerweg onder Bergum was gegaan. Zij hadden ontdekt dat van Hedzer Cloostermans land aan de Kloosterlaan elf stuiken en drie schoven haver ontbraken.
Pijtter Sakes
Pijtter Sakes woonde als knecht bij Hedzer Kloosterman te Bergum en was in zijn eenentwintigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat zij die ochtend hadden ontdekt dat van het land van zijn werkgever aan de Cloosterlaan elf stuiken en drie schoven haver ontbraken. De haver had lang stro en was met twee banden gebonden.
In modern Nederlands: Laat ons maar beginnen. Hem zal geen leed geschieden, maar wij zullen hem tot bedaren brengen. Omdat dit niet hielp, lieten zij de betrokken personen - de ruzie bestond uit een woordenstrijd - buiten het huis gaan. Tijdens dit alles zei gerechtsassistent Binne Lopkes dat een zekere Freytse Raels uit de Rottevalle hem verscheidene slagen in het gezicht en op het hoofd had gegeven. Zijn neus was in ieder geval wat gewond. De getuige heeft echter niet gezien dat Freytse Raels Binne Lopkes sloeg. Freytse Roels is vervolgens opgepakt en hier in het rechthuis opgesloten. De getuige weet verder niets. Na voorlezing tekent hij in Bergum op 19 juni 1787, met de naamvorm Pijtter Sijbes.
Baake riep zijn vader, die op de reed naar zijn land was, vertelde wat hij had gezien en ging met hem naar het genoemde huis. Zij wachtten enige tijd; niemand kwam naar buiten. Intussen lieten zij door een klein meisje aan Paulus Tjeerds' vrouw, die bij ontvanger Pijtter Sijmes Algera was, doorgeven dat zij naar huis moest komen. Zij kwam meteen bij hen. Bij het openen van de deuren vonden zij geen onbekende in het huis. Het darskhuisvenster stond open; de onbekende scheen daardoor te zijn weggegaan. Van Paulus Tjeerds' vrouw hoorde hij dat haar schoenen met zilveren gespen en een bonte doek gestolen waren.
Pijtter Tijses, meerderjarig en ongehuwd, dertig jaar oud en wonend te Hardegarijp, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Gistermorgen werd hij verzocht naar het huis van bijzitter G. Reitsma in Hardegarijp te komen. De dorprechter van Hardegarijp liet hem een aal zien en vroeg of hij die kende. Pijtter antwoordde meteen dat het dezelfde aal was die Tijs Cornelis een week eerder in de fuik had gevangen. Hij zei dit zeker te weten, omdat hij de aal direct na de vangst had bekeken. De aal was heel herkenbaar doordat hij een kromme staart had. Daarom wist hij dat dit de aal was die hem vandaag werd getoond.
Meer weet hij hierover niet. Na voorlezing sluit en ondertekent hij zijn verklaring. Bergum, 19 december 1793. Zijn handtekening luidt 'Pijtter Tijsses'.
Attje Freerks, een weduwe van ongeveer zestig jaar uit Oenkerk , was in augustus 1773 met anderen bezig hooi vóór haar huis op een hooibult te brengen. Omstreeks negen à tien uur zag zij Pijtter Wijbrens tussen de bonen in de hof van een andere weduwe gaan.
Gertje Rieners herkent Pijtter Wijbrens
Gertje Rieners, de vrouw van een meestertimmerman in Oenkerk, stond op de hooibult. Zij zag iemand bonen plukken en in een zak stoppen. Eerst dacht zij dat het iemand was die voor de weduwe plukte. Daarna herkende zij Pijtter Wijbrens, de buurman. Zij zei:
daar is Pijtter Wijbrens in Trijntje haar hof die haalt daar een Sak met bonen weg daar moeten hennen
In modern Nederlands: Daar is Pijtter Wijbrens in Trijntjes hof, die haalt daar een zak met bonen weg, daar moeten wij heen.
Pijtter Wijbrens ontkent dat hij de bonen plukte
Pijtter Wijbrens, in zijn zeventigste levensjaar, erkende bij zijn verhoor dat hij in de hof van de weduwe was geweest. Volgens hem zocht hij kippeneieren omdat zijn kippen wegliepen. Hij zei rechtop te hebben gelopen en maar één keer in de hof te zijn geweest.
Pijtter Ybeles — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Nieuwe verklaringen. Pijtter Ybeles, meester-timmerman in Oostermeer, in zijn 41ste levensjaar, vertelt dat hij in de afgelopen zomer-het geschreven jaartal lijkt 1759-op een zaterdagavond op straat stond. De precieze dag weet hij niet. Hij zag Kornelis Wijbes Tadema en Fooke Jans uit de voermanswagen stappen. Nauwelijks waren zij van de wagen of hij zag Fooke het dikste einde van de zweep nemen en Kornelis daarmee zo in het gezicht slaan dat die hevig bloedde. Hij weet verder niets. Na voorlezing sluit en ondertekent hij in Oostermeer op 29 mei 1759. Hij is geen verwant van Fooke Jans.
Pijtter Ybeles, meestertimmerman in Oostermeer, in zijn 41ste levensjaar, begint een afzonderlijke verklaring. Hij en Goffe Albarts werkten in de zomer van 1758 aan het huis van Gerben Ybes, meesterbakker in hetzelfde dorp. Zij bespraken een maat die zij daar gebruikten. Gerben kwam dronken naar hen toe en vroeg wat zij met elkaar te bespreken hadden. Zij antwoordden: "Wij praten over ons eigen goed." Gerben schold Pijtter vervolgens met allerlei woorden uit. Pijtter legde zijn hand op Gerbens borst en zei: "Jij moet mij van het lijf blijven." Gerbens antwoord volgt op 000173.
Albart Goffes, meestertimmerman in Oostermeer, naar zijn beste weten in zijn 42ste levensjaar, begint een afzonderlijke verklaring over hetzelfde werk in de zomer van 1758. Hij en Pijtter Ybeles werkten aan Gerbens huis en bespraken een maat die zij gebruikten. Gerben kwam naar hen toe en vroeg: "Wat hebben jullie met elkaar te bespreken?" Zij antwoordden dat hem dat niet aanging. Gerben en Pijtter kregen een woordenwisseling. Pijtter legde zijn hand op Gerbens borst. Gerben was dronken en zei tegen Pijtter dat hij hem van het lijf moest blijven. Hij dreigde het mes in Pijtters huid te steken. Daarna kwamen zij gemakkelijk weer tot elkaar en gingen verder vreedzaam met elkaar om. Albart weet verder niets.
Drie afzonderlijke getuigenverklaringen van Sijbren Meints, Pijttje Folkes en Klaas Cupeerus, op 15 oktober 1779 opgetekend.
Pijttje Folkes mist haar blauwe schortdoek
Pijttje Folkes, echtgenote van Rinnert Lieuwes, woonde eveneens in Oostermeer. Zij was in haar 35ste levensjaar. Op maandagavond had zij haar rok, haar zonnehoed en een blauwe boeselder schortdoek in het achterhuis neergelegd.
Dirk Jans, huisman en koopman in Bergum , in zijn zesenveertigste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij op 16 augustus van dit jaar op de kermis in Appingedam verschillende paarden had gekocht, waaronder een zwarte, tweejarige merrie. Die kocht hij van Pintje Sijmons, inwoner van Middelstum in Groningerland, voor honderddertig carolusgulden en elf stuivers .
Jorrit Jacobs, wonend aan de Lageweg in Bergum en naar zijn beste weten in zijn tweeënvijftigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigt dat hij op de 18e van deze maand ontdekte dat uit zijn hof zijn slijpsteen met de ijzeren kruk ontbrak. Ook zijn bijl ontbrak; naar zijn beste herinnering had hij die in zijn kleine huisje achtergelaten. Na veel zoeken zonder iets terug te vinden, wendde hij zich uiteindelijk tot de smid Pitter Eelkes in Bergum. Van de smid hoorde hij dat Gerrijt Sijmens, een zoon van Sijmen Gerrijts in Bergum, hem een bijl zonder steel en een ijzeren kruk van een slijpsteen te koop had aangeboden. De smid had geweigerd die te kopen.
Daarop ging Jorrit naar Pitter Jans in Bergum , potschipper en handelaar in oud ijzer. Daar vond hij zijn bijl en de kruk van de slijpsteen. Pitter zei dat hij deze van Gerrit Sijmens had gekocht: de bijl voor twee stuivers en de kruk tegen één stuiver per pond . Pitter had de bijl en de kruk aan het gerecht gegeven. Toen deze vandaag aan Jorrit werden getoond, verklaarde hij met volle zekerheid dat zij van hem waren. Hij weet niet wie ze van hem heeft gestolen en evenmin waar de slijpsteen is gebleven. Hij weet verder niets, sluit zijn verklaring na voorlezing en tekent zelf. Bergum, 27 januari 1766. Jorrit Jacobs.
Gerrijt Sijmens, wonend bij zijn vader Sijmen Gerrijts aan de Lageweg in Bergum en in zijn twaalfde levensjaar, is gedetineerd. Hij wordt geconfronteerd met de ingewonnen verklaringen en ondervraagd. Hij zegt dat hij in de afgelopen week, zonder de dag precies te weten, op een ochtend water ging halen uit de dobbe op de Lage Venne. In de wal van de Lage Venne vond hij een ijzeren kruk van een slijpsteen en een bijl zonder steel. Diezelfde ochtend vond hij in de steeg van Jacob Fookes een ijzeren boutje van een pomp. Dat ijzerwerk heeft hij, samen met een hamer zonder steel en drie ijzeren vensterbanden, op twee afzonderlijke tijdstippen aan potschipper Pitter Jans in Bergum verkocht, voor in totaal vijf stuivers. Volgens hem behoorden de laatste vier voorwerpen aan zijn vader toe en lagen zij op diens zolder. Hij gaf het geld aan zijn stiefmoeder. Hij zegt dat hij zo aan het ijzerwerk gekomen is en dat hij het dus niet gestolen heeft. Hij kan verder niets zeggen, sluit zijn verklaring na voorlezing en blijft erbij. Bergum, 27 januari 1766.
Hij was naar Dokkum gereisd, had Hendrick Graaf opgezocht en hem over de bijbel aangesproken. Hendrick deed alsof hij nergens van wist. Hij wendde zich tot verschillende uitdragers en anderen, maar vond geen spoor. In het bijzonder vertelde hij het ook in de herberg van Pope Geerts in Dokkum. Daarna ging hij naar huis.
Afgelopen zaterdag kreeg hij bericht van Pope Geerts dat het boek bij hem lag en hij het kon ophalen. Afgelopen maandag haalde hij het terug. Pope zei dat twee mannen het boek te koop hadden aangeboden. Hij noemde hen niet bij naam. Omdat Pope wist dat de getuige een dergelijke bijbel miste, had hij die achtergehouden. Verder wist de getuige niets. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende. Bergum , 13 januari 1769; Ynse Gjalts. Ambtelijk slot van dezelfde datum; H. W. Altena en G. Wilhelmi.
Popke Bartels woont als knecht bij Halbe Klaases, boer in Oostermeer. Hij is naar zijn beste weten in zijn eenentwintigste of tweeëntwintigste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij het volgende als de volle waarheid.
Popke Bartels (in modern Nederlands):
Ondertekend: Popke Bartels. Daaronder staat dat de verklaring op 20 november 1736 voor mederechter en commissaris Wytse Tjebbes werd afgelegd. Genoemd worden W. Tjebbes en T. Ypeij.
Op 11 juni 1805, omstreeks negen uur in de ochtend, kwam gerechtsdienaar Popke Popkes bij haar aan huis. Hij had Rinse Oenes, een zoon van Oene Jans, bij zich. Rinse was aangehouden en werd in Bergum vastgehouden.
Uilkjen Jans, dochter van Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum, woonde bij Popke Sakes, timmerman te Deinum, maar verbleef nu bij haar moeder. Zij was. Zij verklaarde dat op zondagavond de 26e Liebbe Geerts, boerenknecht bij Antje Jochums in Garijp, Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Atze Oebles in Garijp, en Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, bij haar moeder koffie dronken.
Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, timmerman te Bergum, verklaarde dat zij op zondagavond de 26e koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum. Bij haar waren Liebbe Geerts, boerenknecht bij Antje Jochums in Garijp, Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Atze Oebles in Garijp, Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, en Trijntje Wipkes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum. Ook Aaltjes dochter Uilkjen Jans was er. Zij woonde bij Popke Sakes, timmerman te Deinum.
Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, verklaarde dat zij op zondagavond de 26e koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum. Verder waren er Liebbe Geerts, boerenknecht bij Antje Jochums in Garijp, Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Atze Oebles in Garijp, Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, en Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, huisman te Bergum. Ook Aaltjes dochter Uilkjen Jans, wonend bij Popke Sakes, huisman te Deinum, was er.
Ook haar dochter Uilkjen Jans, wonend bij Popke Sakes, huisman te Deinum, was daar. Terwijl de getuige en de anderen rustig en vreedzaam in huis zaten, werd tussen acht en negen uur aanhoudend lawaai om het huis gemaakt. Boven de achterdeur werd een gat in het rieten dak gemaakt. Daardoor werd met de hand de grendel van de deur geschoven. Daarna liep iemand door de gang naar buiten via de voordeur. Hij kon niet zeggen wie dat hadden gedaan.
Ook Aaltjes dochter Uilkjen Jans, wonend bij Popke Sakes, huisman te Deinum, was er. Terwijl het gezelschap rustig en vreedzaam in huis zat, werd tussen acht en negen uur om het huis aanhoudend lawaai gemaakt. Boven de achterdeur werd een gat in het rieten dak gemaakt. Daardoor werd met de hand de grendel van de deur geschoven. Daarna liep iemand door de gang naar buiten via de voordeur. Hij kon niet zeggen wie dat hadden gedaan.
Zij woonde bij Popke Sakes, huisman te Deinum. Terwijl het gezelschap rustig en vreedzaam bij Aaltje zat, werd tussen acht en negen uur aanhoudend lawaai om het huis gemaakt. Boven de achterdeur werd een gat in het rieten dak gemaakt. Daardoor werd met de hand de grendel van de deur geschoven. Daarna liep iemand door de gang naar buiten via de voordeur. Hij kon niet zeggen wie dat hadden gedaan. Aaltje sloot vervolgens de achterdeur van binnen zo dat die alleen met geweld van buiten kon worden geopend.
Hiltie Aukes, weduwe van Popke Sijmens, wonend in Bergum en in haar 76ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij op de ochtend van 21 september 1763 een vlaslinnen laken op de bleek achter haar huis had gelegd om te bleken, samen met ander linnengoed. Het laken was met letters gemerkt.
Popke Tjeerds, koopman in Bergum, in zijn achtenzestigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat Hauje Douwes in zijn buurt, dicht bij hem, woont. Diens zoon Douwe Haujes woont daar met zijn vrouw Acke pyters. Douwe maakt zich al lange tijd herhaaldelijk aan dronkenschap schuldig en gedraagt zich dan thuis als een razend en uitzinnig mens. Hij braakt op uiterst kwaadaardige wijze alles uit wat lelijk en slecht is en wat hem in het hoofd komt. Hij behandelt en bejegent dan zowel zijn vrouw Acke pyters als zijn oude vader Hauje Douwes zeer slecht en scheldt hen jammerlijk uit op de meest onbeschaafde en brutale manier.
Na voorlezing besluit Popke zijn verklaring. Hij is niet bloedverwant met de genoemde personen en tekent met zijn handmerk. Bergum, 25 juli 1783. Bij het kruis staat dat dit het eigenhandig geplaatste merk van Popke Tjeerds is.
Bergumerdam 1805 - Gestolen kleding uit de schuit van Poppe Roels
Op 24 december 1805 kwam Pijtter Pijtters van der Veen omstreeks acht uur in de ochtend bij de schuit van schipper Poppe Roels aan de Bergumerdam . Het schip lag in de vaart achter het huis van de schipper. Pijtter was diens knecht en bevond zich in zijn vijfentwintigste levensjaar.
Pijtter haalde meteen Poppe Roels erbij. Samen doorzochten zij het schip. Zij konden geen verdere vermissing ontdekken. Pijtter vermoedde dat iemand die met schepen vertrouwd was alle hoeken en gaten had doorzocht, maar hij kon niemand aanwijzen.
Poppe Roels, in zijn dertigste levensjaar, verklaarde dat de knecht hem tussen acht en negen uur in huis had gewaarschuwd. De knecht had hem verteld dat de linnen kap van het vooronder ongeveer een handbreed was verschoven. Hij had de bouten eronder losgemaakt en ontdekt dat enkele van zijn bezittingen gestolen waren. Poppe ging onmiddellijk mee. Hij zag dat spullen uit het kastje op de vloer lagen, waaronder een bijl. Een van de luiken stond wat open. Zelf miste hij niets van zijn eigen goederen uit het schip.
Hij kan alleen vertellen wat hij van zijn vrouw en de meid gehoord heeft. Hij sluit de verklaring na voorlezing en ondertekent die. Bergum , 24 oktober 1793. W. Y. Posthumus Swart.
Pregtje Hendriks, echtgenote van Gerrit Zakes, landbouwer te Suameer , in haar vijfendertigste levensjaar, is verschenen, beëdigd en ondervraagd. Gistermorgen tussen elf en twaalf uur ging zij naar de heide om daar zoden op te maken; haar man was aan het maaien. Om ongeveer vier uur 's avonds kwam zij thuis. Het westelijke venster in de gevel stond open. Bij haar vertrek had zij dat venster, de deuren en alle overige vensters goed gesloten.
Zij denkt dat het glazen venster van buiten is opgelicht en de dief daardoor binnenkwam, omdat zij aan het venster en ook elders geen breuk heeft gevonden. Zij weet geheel niet wie dit gedaan heeft en heeft verder over het een of ander geen verdere kennis. Zij sluit haar verklaring na voorlezing en zet haar eigen merk. Bergum , 10 juli 1792. Een kruis bij Pregtje Hendriks is aangeduid als haar eigen gezette merk.
Ik ontdekte dat mijn twee zilveren gespen waren verdwenen van mijn schoenen die voor mijn bed stonden, en ook de twee zilveren gespen van mijn zoontjes schoenen, eveneens voor het bed. Beide stellen waren gemerkt B. G. Ook miste ik het zilveren heft van een mes, gemerkt B. G., uit de tafellade; mijn dochters oorringen, gemerkt S. S., van de vensterbank; en een witte das en een bonte doek die mijn meid toebehoorde. Hendrik is niet teruggekomen en heeft zijn verdiende loon niet opgehaald. Daarom vermoed ik dat hij de diefstal heeft gepleegd. Verder weet ik niets. Ik bekrachtig mijn voorgelezen verklaring te Bergum op 5 juli 1738, Pybe Eelkes.
Makke en zijn broodheer volgden samen de voetsporen van het vermiste schaap vanaf het luttikhuis een eind in de richting van Veenwouden. Vervolgens ging Makke alleen verder, door het Veenwoudster tolhuis, langs de "prosterakker" tot aan het noordeinde en tot bij één huis waarin, naar wordt gezegd, Pybe Hendriks woont.
Pybe Meines — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Op 14 juni werd zijn verklaring in Oudkerk voorgelezen. Claas zette zijn handtekening eronder. De volgende ochtend ontdekten ook Pybe Meines en Foekje Jacobs schade aan loden leidingen bij huizen in Oudkerk.
Haar verklaring werd op 14 juni 1805 in Oudkerk voorgelezen. Daarna zette zij er haar handtekening onder. Diezelfde dag werden ook verklaringen opgenomen van Pybe Meines en Claas Douwes over loden leidingen bij hun huizen.
Sytske Annes, vrouw van schuitvoerder Pyter Aukes, aan de Leegeweg in Bergum , in haar 54ste levensjaar, verklaart na beëdiging. Zij en haar man voeren ongeveer vier weken geleden met de schuit van Bergum naar Drachten. Toen zij gisteravond thuiskwam, ging zij naar haar huis en vond de deur van haar kleine kamer niet gesloten. Vanmorgen ging zij er weer heen en ontdekte dat een stuk was uitgesneden uit ... dat op het bed stond. Ook miste zij een wit linnen kraamkleed. ... Een spijker ... Uitgenomen of gevallen delen ...
Pyter Aukes (Ables mogelijk)
Pyter Aukes, schuitvoerder in Bergum , in zijn 61ste levensjaar, verklaart na beëdiging. Hij vertelt over een vaartocht enkele weken geleden, van Bergum naar Drachten. Zijn vrouw is Sytske Annes. ... Op een woensdag ... Alleen thuiskomen ... Bij terugkomst was geklaagd over iets ongewoons in het huis. ...
Het geld in de kist bedroeg ongeveer 350 carolusgulden. ... De munten omvatten vijf zilveren dukatons, drie-guldenstukken, vier gulden, carolusgulden en ander geld. ... Hij weet niet wie de diefstal heeft gepleegd en ook niet wanneer. Wat hij weet over de toestand vóór het vertrek naar Drachten heeft hij van zijn vrouw Sytske Annes en de bij hen inwonende ongehuwde vrouw gehoord. Hij vermoedt dat de dief via het venster van de kleine kamer en een gemaakte opening naar binnen kwam en zich in de kamer liet zakken. ... Verder kan hij niets zeggen. Hij bekrachtigt zijn voorgelezen verklaring. Bergum , 4 november 1740, Pyter Aukes.
Eestrum 1809 - Een ruit uit de achterdeur van Pytter Alles
Herbergier Pytter Alles ontdekt glas bij zijn achterdeur.
Pytter Alles
Pytter Alles, herbergier in Eestrum, is in zijn 60ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij dat hij op dinsdag 31 januari 1809 omstreeks zeven uur 's morgens opstond. In het achterhuis zag hij dat een ruit uit het glasvenster van de achterdeur was gehaald.
Het glas lag bij de deur. Pytter heeft niet ontdekt dat er iets is verdwenen. Hij weet niet wie de braak heeft gepleegd. Na voorlezing tekent hij op 4 februari 1809 in Bergum : Pytter Alles.
Oostermeer 1806 - Pytter Arjens luistert vanuit een kleerkast mee
Ipias Reitsma en timmerman Pytter Arjens leggen op 26 juni 1806 verklaringen af over verdwenen kabinetgeld en wat Hans Jacobs daarover tegenover Reitsma zou hebben erkend.
De getuige had ontdekt dat de jongen bij verschillende mensen geldstukken had uitgegeven zoals hij die miste. Nadat, had de jongen hem de diefstal bekend. Dat gebeurde in het gehoor van Pytter Arjens, die daar toen timmerde.
Pytter Arjens - verklaring
Pytter Arjens (in modern Nederlands)
Pytter Arjens, meester-huistimmerman te Oostermeer, in zijn 27 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij gisterochtend, de vijfentwintigste, bij Ipias Reitsma thuis timmerde. Op verzoek van Reitsma had hij zich in een kleerkast verstopt in de kamer waar Reitsma met zijn boerenknecht was.
Sjoukje Tjeerds zegt dat zij de vrouw is van Pytter Claas, maar nergens een vaste woonplaats heeft. Volgens haar is zij drie weken geleden getrouwd, maar zij weet niet waar. Zij is in haar achttiende levensjaar. Zij verklaarde dat zij gistermorgen tussen negen en tien uur achter een huis in Suameer in een droge sloot zat om haar behoefte te doen.
Dorpsrechter Pytter Douwes hoorde dat bij de Menie Dobben een dode man was gevonden. Het gerecht droeg hem op het lichaam op te halen en naar de kerk te brengen. Met Oene en anderen voerde hij dat uit.
Pytter Eelkes, jeneverstokersknecht bij Gabe Jans in de buurt van Oostermeer, is in zijn 26ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij dat zijn baas hem op 1 oktober 's avonds vroeg of hij zonder toestemming drank uit het vat had genomen, omdat er drank ontbrak.
Er was sprake van een sleutel. Gabe zou de knecht bij een nieuwe vermissing verdenken. De aanwezigen bleven in de kamer zitten. Pytter weet niet of zij nog meer over het voorval bespraken. Hij weet verder niets. Na voorlezing tekent hij op 20 oktober 1808 in Bergum: Pytter Eelkes.
Gabe Jans, jeneverstoker in de buurt van Oostermeer, is in zijn 40ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij dat hij enige tijd eerder met zijn knecht Pytter Eelkes had gesproken over drank die uit zijn drankbak was verdwenen. Op de ochtend van 7 oktober kwam zijn knecht vertellen wat hij achter het huis had gezien: Tieke Taekes, weduwe van Hart van der Meer, bij de drankbak met een emmer.
Men besloot Tieke naar het huis van Gabe te laten komen om het die ochtend waargenomen voorval te onderzoeken. Zijn dochter werd naar haar gestuurd, maar Tieke kwam niet. Vervolgens ging Pytter Eelkes opnieuw naar haar woning; daarop kwam zij mee. Gabe vroeg haar of zij drank uit zijn drankbak had gehaald.
Tjalling Willems, dorprechter in Oostermeer, is in zijn 45ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij dat Gabe Jans, jeneverstoker in Oostermeer, hem op 7 oktober binnenriep toen hij voorbijkwam. Gabe vertelde de dorprechter wat zijn knecht Pytter Eelkes bij de drankbak achter het huis had ontdekt.
Pytter Gorijts woont te Oostermeer en is, naar zijn eigen zeggen, in zijn 68ste levensjaar. Hij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Gisternacht, ongeveer vijf uur, ontdekte hij dat van zijn bleek twee mannenhemden en twee vrouwenhemden ontbraken. Van de mannenhemden was één gemerkt met H C; bij de vrouwenhemden noemt hij A C. Verder ontbraken negen vlaslinnen lakens, gemerkt N S, en een grote zak zonder letters. Een mannenhemd zonder letters.
Melle Folkerts, landbouwer onder Bergum , is in zijn 25ste levensjaar. Hij woont bij zijn schoonvader Pytter Hendriks. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Tussen 16 en 17 september verdween uit het land achter de Bergumerheide een wit schaap. Het was een ooi, gemerkt met een knip boven in het linkeroor.
Pytter Jacobs, wonend te Surhuisterveen, in zijn tweeënvijftigste levensjaar, verklaarde als gedetineerde dat hij gisteren,2 april, 's middags bij een vrouw aan de Lageweg in Bergum was geweest. Hij kon het tijdstip niet bepalen. Zij heette Bintje.
Bintje Baukes, weduwe van wijlen Jan Jans, wonend aan de Lageweg te Bergum, in haar 63ste levensjaar, verklaarde na afzonderlijke beëdiging en ondervraging dat op woensdag de tweede van deze maand omstreeks twee uur een haar bekende koopman bij haar thuis was gekomen: Isbrand Sipkes van der Werf uit Leeuwarden. Hij zei een boek te komen halen dat hij bij haar had vergeten. Isbrand ontmoette bij haar thuis Pytter Jacobs uit Surhuisterveen.
Isbrand sprak herhaaldelijk over zijn boek, dat hij bij Bintje in huis had laten liggen. Uiteindelijk zei Pytter Jacobs tegen Isbrand: "Wat gaat dat hier staan over dat boek?" Hij greep Isbrand bij de borst, scheurde een van de voorpanden van diens lijfrok geheel af en wierp de koopman met geweld in de hoek van de kamer. Daarna ging Isbrand het huis uit en zei: "Ik ga naar het gerecht om het aan te geven." Dadelijk kwamen drost J. van Sminia en nog een of twee gerechtsleden in haar huis.
Zij kon niet bepalen wie die anderen waren. Er werd gezegd: "Wat. hier is er een geweest met. " Daarop sloeg Pytter Jacobs op de ruiten en liet veel boosheid en getier horen, zodat drost en gerecht het huis verlieten. Kort daarna pakte Pytter zijn goederen en vertrok hij bij de getuige.
Midden op de vloer stond Pytter Jacobs uit Surhuisterveen. Die werd ervan beschuldigd de koopman tegen de grond te hebben gegooid en zijn rok aan stukken te hebben gescheurd. De drost en het gerecht vroegen Pytter waarom hij de koopman zo had mishandeld.
Zij gaven de nodige bevelen om Pytter Jacobs in bewaring te nemen. Hiermee beëindigde de getuige zijn verklaring. Na voorlezing ondertekende hij die te Bergum op 6 april 1806.
Pytter Jans — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Pytter Jans, arbeider die nu in Suameer woont, schat dat hij in zijn 30ste levensjaar is. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij dat hij op 19 mei tussen zes en zeven uur 's morgens vanuit Noordermeer naar de Zomerweg onder Bergum ging. Hij liep door bos en vervolgens door het bos van H.B. van Sminia ten westen van de Ritskelaan, bij de Zomerweg.
Anne Witzenburg, knecht van baljuw J. van Sminia in Bergum, is in zijn 30ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij dat hij op verzoek van zijn werkgever op 19 mei om elf uur 's morgens met arbeider Pytter Jans uit Hardegarijp naar een bos ging.
De boeken lagen onder bladeren. Anne en Pytter Jans namen de twee boeken mee en brachten deze naar baljuw J. van Sminia in Bergum. Anne weet verder niets. Na voorlezing tekent hij op 20 mei 1808 in Bergum: Anne Witsenborg.
Tjeerd Jans, een knecht in zijn vijfentwintigste levensjaar, werkte bij de weduwe van wagenmaker Jan Jans in Oostermeer. Toen hij op zaterdagavond om elf uur thuiskwam, zag hij achter het huis een man bij de bijenstal van Pytter Jans.
Pytter Johannes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Pytter Johannes, ongehuwde arbeider in Kuikhorne onder Bergum, ruim achttien jaar oud, was opgeroepen en volgens het doopsgezinde formulier beëdigd. Hij getuigde dat hij op de 13de omstreeks één uur 's middags langs het huis van Geert Feyes liep. Hij hoorde dat daar een onbekende in huis was.
Jan Harmens nam de goederen mee. Omdat de getuige verder niets wist, sloot hij zijn verklaring na voorlezing en bevestigde die met zijn handmerk te Bergum op 14 oktober 1807. Pytter Johannes; G.G. Reitsma.
Het andere raam werd bijna geheel vernield; aan iedere kant bleven twee ruiten zitten. Er werden wel tien slagen gegeven. De getuige riep: ‘Houd maar op, Hans, ze zijn er al uit.’ Hij was er vast van overtuigd dat Hans Jitses de ruiten had ingeslagen. Hans was smidsknecht bij Pytter Johannes, meester-grofsmid op de Snakkarbuuren in Oostermeer. De getuige kreeg als antwoord ‘, duivel’. Aan de stem van degene die antwoordde kon hij volgens zijn verklaring duidelijk horen dat het Hans Jitses was.
Trijntje Sikkes Aylva, dienstmeid bij meester-bakker Marten Eltes in Oostermeer, in haar negentiende levensjaar, verklaarde dat zij zondagavond de 23e met toestemming van haar baas tussen zeven en acht uur koffie ging drinken bij herbergier Jan Michels in Oostermeer. Daar kwamen rond middernacht Hans Jitses en Sijt Johannes bij haar. Hans was smidsknecht bij meester-grofsmid Pytter Johannes op de Snakkarbuuren; Sijte was knecht bij meester-wagenmaker Marten Alles in Oostermeer.
Sijt Johannes, knecht bij meester-wagenmaker Marten Alles in Oostermeer, ongeveer dertig jaar oud, verklaarde het volgende. Op zondag de 23e, laat op de avond, trof hij Hans Jitses aan het oosteind van de buurt in Oostermeer. Hans was smidsknecht bij meester-grofsmid Pytter Johannes op de Snakkarbuuren. Met Hans ging hij, zonder van de eerdere voorvallen te weten, naar herbergier Jan Michels.
Willem Hendriks, stokersknecht bij Gabe Jans in Oostermeer, in zijn zevenentwintigste levensjaar, verklaarde dat Hans Jitses, smidsknecht bij meester-grofsmid Pytter Johannes op de Snakkarbuuren, op de tussen tien en elf uur 's morgens op straat bij herbergier Jan Michels met een Douwe uit Surhuisterveen had gevochten. Daarbij zei Hans dat hij wilde dat hij Marten Eltes, ‘die duivel’, daar ook eens had. Meer wist de getuige hierover niet.
Lieuwe Jans, arbeider onder Oostermeer, in zijn veertigste levensjaar, verklaarde dat hij op de tussen tien en elf uur 's morgens op straat bij herbergier Jan Michels had gezien hoe smidsknecht Hans Jitses vocht met iemand die naar algemeen zeggen uit Surhuisterveen kwam. Hans woonde bij meester-grofsmid Pytter Johannes op de Snakkarbuuren. Bij die gelegenheid zei Hans dat hij wilde dat hij Marten Eltes, ‘die duivel’, ook eens daar had; dan zou hij hem ook geven.
Hans Jitses, smidsknecht bij meester-grofsmid Pytter Johannes op de Snakkerbuuren in Oostermeer, in zijn negentiende levensjaar, kreeg de verklaring van bakker Marten Eltes van 26 juni 1805 voorgelezen. Hij verklaarde dat hij in de nacht van de 23e op de 24e met Sijt Johannes, wagenmakersknecht bij Marten Eltes, bij herbergier Jan Michels was geweest. Daar troffen zij de meid van bakker Marten Eltes en de kleindochter van Jan Michels. Na enig verblijf bracht Hans de meid naar huis. Zij klopte aan.
Toen Marten Eltes de deur kwam openen, liep Hans met snelle passen weg, tot aan de deur van Jan Michels. Terwijl de wagenmaker Marten Alles voorbijging, ging Hans naar het achtereind van de buurt. Daar ontmoette hij koopman Okker Klazes, die naast meester-grofsmid Pytter Johannes op de Snakkerbuuren woonde. Met hem liep hij
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Jan Cornelis is boerenknecht bij landbouwer Gerrijt Mients onder Dantumadeel, bij het klooster van Veenwouden . Hij is een jongeling in zijn zeventiende levensjaar. Hij verscheen en werd ondervraagd. Op 13 januari rond acht uur 's avonds kwam hij met Pytter Lieuwes, eveneens ongehuwd en wonend in Veenwouden, bij arbeider Dirk Botes op het Hooghiem onder Hardegarijp .
Daarna kwamen Pytter Lieuwes en Jan Cornelis bij hen binnen. Volgens Hendrikje zei Jan dat hij gesneden of gestoken was, maar niet wist te zeggen wie dat had gedaan. Jan en Pytter vertrokken meteen weer met de genoemde personen. Zij weet niet waarheen.
Marten Dirks, zoon van arbeider Dirk Botes op het Hooghiem onder Hardegarijp, woont bij zijn vader en is in zijn zestiende levensjaar. Hij verklaarde dat Jan Cornelis en Pytter Lieuwes op 13 januari rond acht uur 's avonds bij hem thuis kwamen. Hij wilde hen niet binnen hebben.
Drie getuigenverklaringen van Bouwe Teunes, Pytter Lieuwes en Gerrijt Andrijs, opgenomen op 15 oktober 1779.
Pytter Lieuwes ging mee naar het achterhuis
Pytter Lieuwes, eveneens huisman onder Tietjerk en in zijn 47ste levensjaar, was op de markt aanwezig toen Bouwe Gerrijt vroeg het vlas mee te nemen. Hij hoorde Gerrijt toestemmen en zeggen dat de zak bij Gerben Ybes gebracht moest worden.
Op vrijdag 3 augustus 1804 reed Stijntje Geerts om ongeveer negen uur in de ochtend met haar boer Pytter Melles in een wagen naar de mieden buiten Garijp. Daar gingen zij wieden. Stijntje was in haar 25ste of 26ste levensjaar en werkte als dienstmeid bij Pytter, die in zijn 38ste levensjaar was.
De precieze woning van Pytter Melles is aan de hand van deze verklaringen niet aangewezen.
Vijf omwonenden vertellen wat zij hoorden en zagen bij het huis van Rinse Jelles en de waterput. Rinse is getrouwd met Antje Arends; Berent Martens is getrouwd met Grietje Jacobs. Pytter Nieuwman wordt genoemd als bezoeker.
Hij zag in het huis van Rinse Jelles Berent Martens, landbouwer in Oostermeer, bij de vrouw van Rinse. Zij leken te vrijen. Die vrouw was met Rinse getrouwd. Enige tijd later zag hij Pytter Nieuwman, eveneens uit Oostermeer, met Grietje Jacobs, de vrouw van Berent Martens, samen bij Rinse binnengaan.
Antje zei dat zij weer naar de put zou gaan om Grietje terug te lokken. Antje ging weg en kwam kort daarna met Grietje terug; zij gingen bij Rinse naar binnen. Pytter Nieuwman ging daar meteen daarna ook naar binnen. Rond twee uur zag Minke, die buiten stond, Rinse, Pytter en Grietje uit Rinses huis naar de gemeenschappelijke waterput gaan.
Antje zei dat zij weer naar de wel zou gaan om haar terug te lokken. Zij ging weg en kwam kort daarna met Grietje terug. Zij gingen het huis van Rinse Jelles binnen; Pytter Nieuwman kwam meteen daarna ook. Ongeveer twee uur later zag een van de beide getuigen, buiten staand, dat Rinse Jelles, Pytter Nieuwman en Grietje uit het huis naar de wel, een waterput gingen.
Berent Martens bleef bij Antje Arends in huis. Pytter Nieuwman en Grietje kwamen kort daarna terug. Later hoorden zij dat Pytter Nieuwman met Grietje vertrok; Berent Martens bleef nog even bij Rinse Jelles thuis. Sybrigje sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 18 januari 1810: Syberkien Johannes.
Hij hoorde op straat geluid van mensen. Daarop ging hij naar Minke Binnerts en haar meid Sybrigje Johannes, die buiten stonden. Hij zag Rinse Jelles, Pytter Nieuwman en Grietje Jacobs gezamenlijk het huis van Rinse Jelles verlaten en naar de wel, de waterput gaan.
Berent Martens bleef in huis bij Antje Arends, de vrouw van Rinse Jelles. Kort daarna kwamen Pytter Nieuwman en Grietje terug. Later hoorde hij dat Pytter Nieuwman met Grietje vertrok; Berent Martens bleef nog even. Hij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 18 januari 1810: Jochem Philippes.
Zij hoorde dat Berent Martens en zijn vrouw en Pytter Nieuwman, allen uit Oostermeer, bij Rinse waren. Zij zegt niemand te hebben gezien. Zij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 18 januari 1810: Jitske Pijtters.
Johannes Hedzers, huisman te Suameer, in zijn 47 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat maandag de dertiende op de markt te Oostermeer Sijtse Tjeerds, huisman in de Kuikhorne onder, hem vroeg of de kippen goed bevielen die hij van Folkert Pytters had gekregen. Folkert had eerder als knecht bij de getuige gewoond. De getuige antwoordde: "Folkert heeft geen kippen bij mij gehad. Als hij kippen bij mij heeft weggenomen, zijn het de mijne." Sijtse zei: "Ik heb de kippen niet van Folkert Pytters gekocht; hij heeft ze bij mij gebracht." De getuige vertrok van de markt en ontdekte thuis dat van zijn tien kippen en een haan drie hennen en een haan uit ontbraken. Ze waren allemaal zwart. Hij had ze de voorafgaande zondag nog gezien. Dinsdag de veertiende ging hij naar Sijtse Tjeerds in de Kuikhorne om de dieren te bekijken. Hij herkende ze als de zijne. Hij haalde vervolgens Folkert Pytters, die bij Pytter Pytters in de Kuikhorne verbleef. In tegenwoordigheid van Sijtse Tjeerds en diens vrouw zei hij tegen hem: ". "Folkert antwoordde de getuige: "Bonne Oenes, die ook in de Kuikhorne woont, heeft het samen met mij gedaan." De getuige zei hem zoiets zijn leven niet weer te doen. Omdat hij voor de kippen veel had moeten lopen, moest Folkert hem een dag komen helpen werken. Folkert beloofde dat. De getuige vroeg ook waar de ontbrekende haan was en of die bij Bonne was opgegeten. Folkert antwoordde dat de haan onderweg was ontsnapt toen zij de kippen van het land hadden gehaald. Daarna vroeg de getuige hem te helpen de kippen te vangen. Dat deed hij. Samen met Folkert en Sijtse Tjeerds ving de getuige de kippen, nam ze in een zak mee en ging naar huis. Verder wist hij niets. Hij ondertekende zijn verklaring te Bergum op 15 oktober 1806.
Sijtse Tjeerds, huisman in de Kuikhorne onder Kooten, in zijn 52 ste of 53 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat in de afgelopen week Folkert Pytters bij hem was geweest, die bij Oene Jans, arbeider aldaar, verbleef. Folkert had gezegd dat hij nog vier zwarte kippen had lopen bij Johannes Hedzers, huisman te Suameer. Hij zou ze hebben geruild. Hij wilde de kippen aan de getuige verkopen omdat hij zei Johannes Hedzers de vier kippen kwijt wilde en ze niet langer bij zich wilde houden. Toen de getuige afgelopen zondag vóór de middag uit de kerk te Veenwouden thuiskwam, liepen de kippen bij het huis. Op zijn vraag vertelde zijn vrouw Sijtske dat Folkert ze had gebracht. Hij was toen alweer vertrokken. Maandag de dertiende ontmoette de getuige Johannes Hedzers op de markt te Oostermeer en vroeg hem naar de kippen van Folkert. Johannes antwoordde dat als Folkert zijn kippen had meegenomen, die van hem waren en hem waren ontstolen. Johannes vroeg de getuige ze voorlopig te bewaren. De volgende dag zou hij laten weten of hij dergelijke kippen miste. Gisteren, dinsdag de veertiende, kwam Johannes kijken en herkende de kippen als de zijne. Hij vroeg de getuige Folkert te laten halen. De getuige wist dat die bij Pytter Pytters, ook in de Kuikhorne, werkte en liet hem meteen halen. Toen kwam Folkert bij de getuige thuis. De getuige zei: "Johannes is hier om de kippen." Folkert zweeg. In tegenwoordigheid van de getuige vroeg Johannes hoe hij ertoe was gekomen zijn kippen weg te nemen; hij sprak ook over eerdere handel met kippen toen Folkert zijn knecht was geweest. Folkert zweeg weer. Uiteindelijk zei Johannes: "Het kan nog wel goedkomen als je mij eens een dag komt helpen werken." Folkert antwoordde: "Ja, ik wil je wel een dag helpen werken." Op de vraag of hij het alleen had gedaan, zei Folkert: "Nee, Bonne Oenes, die ook in de Kuikhorne woont, heeft het met mij gedaan." Op de vraag naar de ontbrekende haan zei hij dat die onderweg was ontsnapt nadat zij de kippen van het land hadden gehaald. De getuige, Johannes en Folkert vingen vervolgens samen de kippen bij het huis van de getuige. Johannes nam ze in een zak mee terug. Verder wist de getuige niets. Na voorlezing ondertekende hij te Bergum op 15 oktober 1806. Sijtze Tjeerds.
Folkert Pytters, ongehuwd, wonend bij Oene Jans in de Kuikhorne, in zijn 19 de levensjaar en nu gedetineerd in het rechthuis te Bergum, verklaarde dat hij op 12 mei/juni 1806 als knecht bij Johannes Hedzers te Suameer was gaan wonen. Hij had daar enige tijd gewerkt, totdat hij met de boer een afspraak maakte waardoor zijn dienst zou eindigen. Verder verklaarde hij dat hij en de zoon van de boer in de afgelopen hooitijd twee eenden hadden gevonden in de hooimieden buiten Garijp. Hij had die, naar zijn zeggen, met de zoon van de boer, een klein jongetje, geruild tegen vier zwarte kippen. De afspraak was dat de kippen bij de boer zouden blijven zolang hij daar woonde. Hij was zondagmorgen vóór drie uur opgestaan en samen met Bonne Oenes vanuit het huis van Oene Jans, arbeider in de Kuikhorne onder Bergum, naar het huis van Johannes Hedzers te Suameer was gegaan. Zij hadden een zak van Oene Jans meegenomen. Ze klopten aan, maar kregen geen gehoor. Hij ging met Bonne Oenes in het kleine bijhuis van Johannes Hedzers, dat niet op slot was, en nam daar vier kippen uit die volgens hem van hemzelf waren. Hij herkende ze goed; er lagen ook nog eieren. Hij zei dat hij daar toen geen haan had gezien. Hij en Bonne deden de vier kippen in de zak en gingen meteen terug naar het huis van Oene Jans, waar zij zondagochtend omstreeks aankwamen. Enige tijd later ging hij met Bonne en de zak kippen naar Sijtse Tjeerds in de Kuikhorne onder Kooten. Die was niet thuis. Zijn vrouw zei dat hij de kippen bij het huis moest laten lopen. Dat deed hij. Hij nam de zak weer mee en bracht die bij Oene Jans terug. Gisteren, de veertiende, werkte hij bij Pytter Pytters, huisman in de Kuikhorne onder Kooten. Daar kreeg hij via een jongetje van Sijtse Tjeerds het bericht om even bij hem te komen. De gedetineerde ging naar Sijtse Tjeerds en trof daar Johannes Hedzers uit Suameer. Die zei dat hij zijn kippen terug wilde omdat hij had gemerkt dat de gedetineerde de eenden had meegenomen. De gedetineerde antwoordde daarop instemmend. Uiteindelijk vingen Johannes, de gedetineerde en Sijtse Tjeerds samen de kippen. De gedetineerde kreeg van Johannes een dubbeltje en ging terug naar Pytter Pytters. Verder wist hij niets over de zaak. Na voorlezing ondertekende hij te Bergum op 15 oktober 1806. Folkert Pytters.
Willemke Fokkes, dochter van Fokke Jan Yskes, bij haar vader in huis op het Witveen onder Oostermeer, verklaarde na oproeping, beëdiging en ondervraging dat op zaterdagavond de vijfde van deze maand omstreeks zeven uur Elske Pytters bij haar thuis kwam. Elske was een dochter van Pytter Raven, wonend op de Heideburen in de Rottevalle onder Achtkarspelen. Zij zei haar dat een Maaike Willems, vrouw van Sape Sjoerds, die ook op het Witveen woonde, haar een partij rode of reideturf had afgenomen terwijl zij even van huis was.
Neltje was een dochter van Wytske Paulus, weduwe van Pytter Sakes, die daar ook woonde. Neltje had haar vijf muntstukken gegeven, of gezegd dat zij die zou krijgen, en gedreigd haar dood te slaan als zij er tegen iemand iets van zei. De man van de getuige had haar dochter hard geslagen, omdat zij het niet eerder had verteld.
Neltje was een dochter van Wytske Paulus, weduwe van Pytter Sakes, die daar ook woonde. Neltje ging naar het achterhuis . Zij hoorde iets, maar wist niet wat Neltje in het achterhuis deed.
Voor zover hij zich het best kon herinneren, bestond dat uit drie Zeeuwse rijksdaalders , enkele goudguldens, drie Lor guldens en verder enkele zes en een halve stuiverstukken en Orakeltjes. Volgens zijn halfzuster Grietje Tjetses had een zekere Neltje Pytters de diefstal gepleegd. Zij was een dochter van Wytske Paulus, weduwe van Pytter Sakes, die ook daar woonde.
Neltje Pytters woonde bij haar moeder Wytske Paulus, weduwe van Pytter Sakes, aan de Nieuwstad in Bergum. Zij was in haar tweeëntwintigste levensjaar. Zij verklaarde dat zij binnen de deur van Tjetze Jelmers en zijn vrouw aan de Nieuwstad was geweest.
Antje Lieuwes, de vrouw van Pytter Sierks onder Hardegarijp , ging op een dinsdagochtend weg en sloot de deuren goed. De volgende dag ontdekte zij dat het slot van haar kast los hing en de kastdeur los was. Uit de kast ontbraken onder meer de zilveren schoengespen van haar man en een zilveren haak en oog.
Pytter Sijbes, gewoon gerechtsassistent van het gerecht van Tietjerksteradeel, wonend in Bergum , volgens zijn beste weten in zijn 41ste levensjaar, verschijnt en wordt beëdigd en verhoord. Hij verklaart dat hij gisteren met de genoemde gewone en buitengewone assistenten toezicht hield op de markt van Oostermeer . Om ongeveer negen uur 's avonds zat hij met Binne Lopkes, Gerrijt Jans en Sjoerd Jelles in de benedenkamer van Sijbren Meents in Oostermeer . Zij hoorden gestommel in diens bovenkamer. De getuige en Gerrijt Jans gingen daarheen, pakten een man die met een andere man ruzie had bij de armen en brachten hem naar beneden. Verscheidene personen, wier namen en woonplaatsen hij niet kent, volgden hen direct en zeiden:
Gerrijt Jans, buitengewoon gerechtsassistent, wonend in Bergum, volgens zijn beste weten in zijn 53ste of 54ste levensjaar, verschijnt en wordt beëdigd en verhoord. Hij verklaart dat hij met de gewone en buitengewone assistenten zich gisteren naar de markt in Oostermeer begaf. Om ongeveer negen uur 's avonds bevond hij zich daar met Binne Lopkes, Pytter Sijbes en Sjoerd Jelles in de benedenkamer van Sijbren Meents. Zij hoorden gestommel in diens bovenkamer. De getuige en Pytter Sijbes gingen erheen. Zij troffen twee mannen aan die erg 'Ontstuig' waren. Hun namen en woonplaatsen kent hij niet. Zij pakten de man die zij bij de hand hadden bij de armen en brachten hem naar beneden. Verschillende personen volgden hen direct en eisten dat zij de man loslieten. Zij antwoordden dat hem geen leed zou worden aangedaan, maar dat zij hem tot bedaren wilden brengen. Toen die woorden niet hielpen, brachten zij de man buiten en lieten hem op verzoek van de anderen los.
Sjoerd Jelles, buitengewoon gerechtsassistent van het gerecht van Tietjerksteradeel, wonend in Eestrum , in zijn 56ste levensjaar, verschijnt en wordt beëdigd en verhoord. Hij verklaart dat hij gisteren met de andere gerechtsdienaren op de markt van Oostermeer aanwezig was. Om ongeveer negen uur 's avonds was hij met Binne Lopkes, Pytter Sijbes en Gerrijt Jans in de benedenkamer van Sijbren Meents in Oostermeer. Zij hoorden gestommel in de bovenkamer. Pytter Sijbes en Gerrijt Jans gingen daarheen. Zij kwamen kort daarna met een man naar beneden. Verscheidene personen omringden de assistenten. Daar kwam ook Freytse Roels bij, die zei in de Rottevalle onder Achtkarspelen te wonen. In het bijzijn van de getuige sloeg hij assistent Binne Lopkes driemaal op het hoofd en verwondde hij diens neus enigszins. Freytse gaf ook de getuige zelf een slag op het hoofd, maar die kwam niet hard aan. Daarna probeerden de getuige en Binne Freytse Roels vast te pakken. Verschillende personen probeerden te verhinderen dat zij hem in bewaring namen.
Antje Tjeerds is de weduwe van arbeider Pytter Sijbrens. Zij woont in Kuikhorne onder Bergum en is 39 jaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op 22 december rond acht uur ging zij de hof achter haar huis in. Daar lag een bijenkorf waaruit het raatwerk was geklopt en de bijen waren gehaald.
Dirk Harmens, arbeider in Kuikhorne onder Bergum, is in zijn 66ste à 67ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Buurvrouw Antje Tjeerds, weduwe van Pytter Sijbrens, riep hem op 22 december rond acht uur en vertelde dat een van zijn bijenkorven in de hof achter haar huis lag.
Toen Grytje het huis had verlaten en nog maar een klein eind verder was, zag zij bij de sloot, aan de wal bij de bogge van Pytter Sijmens Algra, een zwart baaien schort liggen.
De oude sloten en vaarten maken deel uit van het historische landschap, maar de exacte vindplaats bij de bogge van Pytter Sijmens Algra is niet vastgesteld.
Elske Pytters, dochter van Pytter Sjaards Raven, bij hem wonend in de Rottevalle, in haar 19de levensjaar, verklaarde dat zij, de gedetineerde, op zaterdagmiddag de vijfde van deze maand bij Fokke Jan Yskes thuis was geweest. Vervolgens was zij met Willemke naar Antke Jans, die in de voorkamer van hetzelfde huis woonde, om te vragen of zij nog iets voor haar had. Antke antwoordde dat haar man de eieren allemaal naar de stad had meegenomen.
Hedser Binnerts Douma, ongehuwd en wonend in Gaastmaburen onder Hardegarijp, naar zijn beste weten 23 jaar oud, vertelt dat hij op 24 juni 1757 met Pytter Sjoerds, Gerrijt Jans en Liebbe Uwes vertrok om te maaien. Zij voeren in een praampje door de Voetlingssloot. Daar zagen zij een lege oude praam met een man erop. Er werd gezegd dat hij Jan Jarigs heette en in Kootstertille woonde; Hedser geeft dus een door anderen genoemde naam.
Pytter Sjoerds
Pytter Sjoerds woont in Gaastmaburen onder Hardegarijp . Hij geeft zijn leeftijd naar beste weten als 44 à 45 jaar. Hij vertelt dat hij op 24 juni 1757 met Hedser Binnerts Douma, Gerrijt Jans en Liebbe Uwes door de Voetlingssloot voer om te gaan maaien. Zij zagen daar een lege oude praam met een man van wie gezegd werd dat hij Jan Jarigs uit Kootstertille was.
Diezelfde dag kreeg Tjitske het trommeltje terug van Tjeerd Pytters. Hij was vijftien jaar en de zoon van de overleden Pytter Tjeerds. Tjeerd woonde bij zijn grootvader Jacob Sytzes, eveneens in Eestrum.
Het bevatte glas in lood en ijzeren staven; stukken lagen op de grond. Hendrik bracht enkele stukken mee. Ouwe Clases ging met Willem Oebles en Pytter Wijtzes naar de kerk. Zij zagen dat inderdaad een vierkant deel uit een van de zuidelijke vensters was gehaald of gebroken.
Pytter Wijtzes
Pytter Wijtzes, landbouwer in Eestrum, is in zijn 52ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij dat hij op dinsdag 31 januari 1809 tussen negen en twaalf uur langs de kerk kwam. Kerkvoogd Ouwe Clases riep hem vanaf het kerkhof om te laten zien dat een vierkant vensterdeel met glas en lood aan de zuidkant ontbrak.
Pytter zag dat ook. Hij ging met Ouwe Clases en Willem Oebles naar binnen om te onderzoeken of er iets was verdwenen. Volgens Ouwe Clases ontbrak het koperen bekken dat daar gewoonlijk stond. Pytter weet verder niets. Na voorlezing tekent hij op 4 februari 1809 in Bergum: Pytter Wijtzes.
Willem zag dat daar een vak met glas en lood ontbrak. Daarna ging hij met Ouwe Clases en Pytter Wijtzes, die er ook waren, de kerk in om te onderzoeken of er iets ontbrak. Volgens Ouwe Clases miste het koperen bekken dat daar gewoonlijk stond. Willem weet verder niets.
Pieter Willems verklaarde 's nachts geen enkel geluid te hebben gehoord en niet te weten wie deze diefstal had gepleegd. Na voorlezing beëindigde en ondertekende hij zijn verklaring te Bergum op 19 oktober 1795. Zijn handtekening luidt Pytter Willems.
Verder had de drost niets met hem te doen gehad. Aan het einde van de Zwarteweg sprak Folkert Pytter Wybes aan, die drie koeien over de weg dreef. Zo raakte de drost van het hinderlijke gezelschap af. Pytter Wybes, zijn knecht en Binne Douwes Wadman waren eveneens getuigen van wat er was gezegd en gebeurd.
Vervolgens reed hij met zijn paard voor dat van de drost en riep iets. Het leek alsof hij de drost direct wilde aanvallen. Aan het einde van de Zwarteweg richtten de mannen zich tot Pytter Wybes. Zo konden de getuige en zijn werkgever het dronken gezelschap kwijtraken.
Pytter Wybes
Pytter Wybes, ongehuwde koopman te Suameer en in zijn 23ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij afgelopen zaterdag, de 3de, van Leeuwarden naar Suameer reisde en drie koeien voor zich uit dreef.
Drie afzonderlijke aangiften van Jan Hanses, Rabbert Jans en Tjebbe Haijes, in mei en juni 1778 opgenomen bij het gerecht van Tietjerksteradeel.
Op het Witveen onder Oostermeer werden in het voorjaar van 1778 twee vermissingen aangegeven. Rabbert Jans ontdekte dat twee ruiten in een raam waren uitgebroken. Enkele weken later vertelde Tjebbe Haijes over een kapotte ruit en verdwenen spullen. Het zijn twee afzonderlijke verklaringen.
Rabbert Jans: twee ruiten uit de achtermuur
Rabbert Jans woonde op het Witveen en was naar zijn beste weten ongeveer 64 jaar. Op een zondagmorgen eind april zag hij dat uit het glazen venster in zijn achtermuur twee ruiten waren uitgebroken. Voor dat venster zat geen houten luik.
Rabboe Jans koopt ketels en een emmer van twee onbekende mannen. 14 januari 1772.
Rabboe Jans koopt koper van onbekende mannen
Op maandag 6 januari 1772 kwamen omstreeks acht uur 's avonds twee onbekende mannen bij Rabboe Jans op het Witveen onder Oostermeer . Rabboe was in zijn zestigste levensjaar. Een van de mannen droeg een zilveren broeksgesp en gouden knopen. Hij sprak goed Fries; de ander sprak Gronings.
Reid Jans — 3 verhaalpagina’s · beoordeeld verband
Zeer waarschijnlijk dezelfde persoon: Reid Jans, huisman onder Bergum. In april 1784 is Reid Jans huisman aan de Zomerweg onder Bergum en ruim 36 jaar oud. In februari 1800 is hij huisman onder Bergum, 52 jaar oud. De zestien jaar tijdsverschil, leeftijd, plaats en beroep passen. Het gaat om verschillende aangiften: twee bijenkorven en een schaap. De verwijzing op de pagina over Tjebbe Rinses betreft de schaapzaak van Reid, geen derde aangifte van Reid.
Reid Jans (V61). Reid Jans is huisman aan de Zomerweg onder Bergum . Naar zijn beste weten is hij ruim zesendertig jaar oud. Hij verschijnt, wordt beëdigd en ondervraagd en verklaart dat hij op de ochtend van 14 april ontdekte dat uit de bijenstal bij zijn huis twee korven met bijen ontbraken. Beide waren aan de voorkant blauw geverfd. Hij weet niet wie ze gestolen heeft. Hij weet verder niets, sluit zijn verklaring na voorlezing en ondertekent die. Bergum, 23 april 1784. Ondertekening: Reid Jans.
In de nacht van 13 op 14 februari 1800 verdween volgens de verklaring van huisman Reid Jans een schaap uit een hok onder Bergum . Op 15 februari vond hij het vel in een sloot niet ver van zijn huis.
Reid Jans was huisman, woonde onder Bergum en was 52 jaar oud. Volgens zijn verklaring werd in de nacht tussen 13 en 14 februari 1800 uit zijn hok een wit, wollen schaap gestolen.
De verklaring bevat geen beschrijving van een verdachte, geen vondst van het schaap en geen bericht dat het dier geslacht was. Een eerdere aangifte van Reid Jans over een schaap en een gevonden vel gaat over een ander voorval.
In plaats van op het verzoek om betaling in te gaan of te zwijgen, zei Gerben dat Auke dat geld nooit zou krijgen, omdat Auke zijn horloge zou hebben gestolen. Gerben viel Auke voortdurend in het schip aan. Auke weerde hem naar eigen zeggen steeds rustig af. Dit gebeurde ook in aanwezigheid van Rein Clares en Sipke Heijnes, die met hen in het schip zaten.
Toen zij aan de wal kwamen en uit het schip stapten, hoorden zij Gerben zeggen dat alle patriotten en iedereen die een ambt bekleedde schelmen waren. Auke en Fedde gingen toen bij hem weg naar Tietjerk. Sipke Heijnes en Rein Clares voeren met Gerben verder naar diens huis.
Na nog enkele beledigingen van Gerben te hebben gekregen, voer Fedde met hem, Auke Alles, Heijne Sipkes en Rein Clares tot Tietjerk. Onderweg viel Gerben Auke voortdurend aan en schold hem uit; Auke weerde hem telkens af. Toen Fedde Gerben goedbedoeld wilde raden, kreeg hij onder meer een klap van hem in het gezicht. Toen zij uiteindelijk samen dicht bij de wal kwamen, riep Gerben dat alle regenten en patriotten schelmen waren. Gerben, Heijne Sipkes en Rein Clares voeren verder naar huis; Fedde en Auke gingen vervolgens naar de herberg.
Rein Clares, huisman onder Hardegarijp , ongeveer 50 jaar oud, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Afgelopen dinsdag, de 21ste, voer hij 's middags van het boelgoed van Bauwe Tennis op Lutjegeest weg met Gerben Sikkes, Auke Alles, Fedde Douwes en Heijne Sipkes. Gerben en Auke hadden onderweg voortdurend woorden. Gerben stootte Auke onder meer eenmaal tegen de borst. Auke liet Gerben ook eenmaal op zijn rug in het schip vallen.
Verder wist hij alleen dat Auke en Fedde hen in Tietjerk hadden verlaten en dat hij, Heijne Sipkes en Gerben daarna samen rustig en zonder problemen naar huis waren gevaren. Hij sloot en ondertekende zijn verklaring na voorlezing. Bergum, 27 april 1795. Rein Clares.
Sipke Heijnes, ongehuwde man, wonend bij zijn vader Heijne Sipkes onder Hardegarijp, in zijn 32ste levensjaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Afgelopen dinsdag, de 21ste, was hij bij het boelgoed in het huis van Bauwe Tennis, in de schuit. Hij zag en hoorde dat Gerben Sikkes en Auke Alles woorden hadden. Hij was er niet voortdurend bij en kon daarom niet alles opsommen wat gezegd was. Hij had hen wel onder meer elkaar horen uitschelden voor 'Oranjes' en 'patriotten' en dergelijke. Uiteindelijk voer hij 's middags weg met Gerben, Rein Clares, Auke en Fedde. Auke en Gerben hadden onderweg voortdurend woorden. Auke maande Gerben om geld dat deze hem nog schuldig was voor het vissen naar een horloge dat Gerben eens had verloren. Gerben weigerde niet alleen te betalen, maar zei tegen Auke dat deze het had gestolen. Gerben vloog Auke ook eenmaal aan, en Auke smeet Gerben een en andermaal op zijn rug in het schip.
Sjoerd Teijema, schoolmeester te Tietjerk, 20 jaar oud, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de 21ste van deze maand, tegen de avond, stond hij bij zijn huis op het erf. Een schip kwam aan zijn wal met Gerben Sikkes, Auke Alles, Fedde Douwes, Rein Clares en Sipke Heijnes. Auke en Fedde stapten uit het schip aan de wal. Vervolgens voeren Gerben, Rein en Sipke weer weg.
De jongen wist niet wie de korf had weggenomen. Hij had alleen grote voetafdrukken vanaf de Nieuwestad kunnen volgen. Zijn verklaring werd op 17 december in Bergum opgeschreven. Onder de verklaring staat zijn naam ook als Rein Folkerts.
Bergum 1804 - Rein Volkerts vindt de lege bijenkorf van zijn oom
Rein Volkerts volgt de aanwijzing van een vrouw
Rein Volkerts woonde bij zijn vader Volkert Reins in Noordermeer onder Bergum. Hij was in zijn dertiende levensjaar. Op vrijdagochtend 14 december ging hij tussen acht en negen uur op weg om een boodschap te doen aan de Nieuwestad onder Bergum.
Reind Jans, huisman in Bergum , in zijn tweeënzestigste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij en zijn huisgenoten die ochtend bij het opstaan meteen zagen dat de buitendeur van zijn noordelijkste buithuis niet op de grendel zat en openstond. De avond tevoren was die goed gesloten geweest.
Sijbel Teijkes, echtgenote van Reind Jans, huisman in Bergum, in haar negenenvijftigste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij en haar huisgenoten die ochtend, zodra zij opstond, zagen dat de buitendeur van hun noordelijke mieding niet op de grendel zat en openstond. De avond tevoren was die goed op de grendel gezet.
Rijperkerk 1806 - Einte Johannes en Reinder Keimpes zoeken een bruine merrie
Einte Johannes en Reinder Keimpes verklaren op 14 september 1806 over een open hek en een verdwenen bruine merrie.
Einte Johannes, als dienstknecht inwonend bij Reinder Keimpes, huisman te Rijperkerk, in zijn 14 de levensjaar, verklaarde na oproeping en ondervraging dat hij op de negende omstreeks vier uur 's morgens naar het land bij de Zwarte Weg onder Rijperkerk was gegaan om naar het jongvee te kijken. Toen hij er kwam, liepen de jonge beesten niet op het land. Wel stond het hek open van het stuk land aan de Zwarte Weg waar een merrie van zijn baas liep. Hij sloot het hek en vertelde het thuis aan zijn baas. Daarop ging de getuige samen met zijn baas terug naar dat land. Zij ontdekten dat een bruin paard dat daar had gelopen, verdwenen was. Zij wisten niet waarheen. De getuige verklaarde verder dat het bij zijn vroege bezoek, toen het hek openstond, nog zo donker was geweest dat hij niet had kunnen zien of het paard toen nog op het land was. Hij en zijn baas hadden alle moeite gedaan het paard op te sporen, maar niets over zijn verblijfplaats vernomen. Verder wist hij niets. Na duidelijke voorlezing plaatste hij zijn handmerk te Bergum op 14 september 1806.
Reinder Keimpes - verklaring
Reinder Keimpes (in modern Nederlands)
Reinder Keimpes, huisman te Rijperkerk, in zijn 35 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat zijn knecht Einte Johannes op de negende tussen zes en zeven uur 's morgens bij hem kwam. Die zei dat het hek van een stuk land aan de Westerdijk 's morgens vroeg had opengestaan. Hij had het weer gesloten, maar door de duisternis niet kunnen zien of het bruine merriepaard er nog was. Het dier had een kol op het voorhoofd, een lange staart en was zes jaar oud. De getuige ging meteen met zijn knecht naar het land om het paard te zoeken. Zij vonden het daar niet. Zij deden verder alle moeite het dier op te sporen, maar kregen geen enkele inlichting over zijn verblijfplaats. Verder wist hij niets. Na duidelijke voorlezing ondertekende hij te Bergum op 14 september 1806.
Reinder Rienks was meesterschoenmaker in Suameer en naar zijn beste weten ongeveer 36 jaar oud. Op de ochtend van 12 december 1766 ontdekte hij dat verschillende goederen uit zijn schuur waren verdwenen.
Reiner Rienks, meesterschoenmaker in Suameer, naar zijn beste weten ongeveer zesendertig jaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de ochtend van de 12e van deze maand ontdekte hij dat uit zijn schuur ongeveer vijf pond ongehekeld vlas was gestolen, een zwartbonte stierenhuid van ongeveer eenenveertig pond, een laken, een hemd, zes tipmutsen en een bonte muts. Het leek erop dat de dief door het schuurvenster was gegaan, dat zonder iets te breken geopend kon worden, en dat hij hierdoor naar binnen en buiten was geklommen. Voor het venster stonden voetsporen van een man die vrij grote voeten scheen te hebben. Reiner weet niet wie de diefstal gepleegd heeft. Hij weet verder niets, sluit zijn verklaring na voorlezing en tekent zelf. Bergum , 19 december 1766. Reinder Rienks.
Hij wist niet wie de diefstal had gepleegd. Wel had hij de avond tevoren in het huis van Reinder Rients, meester-schoenmaker te Suameer, van Reinders zoon gehoord dat die in Bergum bij zijn zuster was geweest. Deze zuster, Hinke Reinders, was de vrouw van Lammert Rinses, koopman op de Nieuwe Stad in Bergum . Zij had haar broer opgedragen hun vader Reinder te waarschuwen die nacht nauwkeurig op zijn bijen te letten. Zij wist namelijk dat er een persoon op pad zou zijn, op wie zij geen goed oog had. Hoewel Melle de naam van die man niet kende en evenmin wist of deze de diefstal had gepleegd, vond hij het een aanwijzing, omdat juist diezelfde nacht zijn bijen waren gestolen. Verder wist hij niets te zeggen. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing. Bergum, 20 april 1795. Melle Walters.
Antje Ruurds, echtgenote van Reinder Wobbes in Hardegarijp, was in haar vierendertigste levensjaar. Zij werd opgeroepen, legde de eed af en werd ondervraagd. Zij verklaarde dat zij gisterenavond om halfvijf thuiskwam uit het veen van Lieuwe Jans onder Hardegarijp.
Rimkjen Andrijs, weduwe van Reiner Everts, wonend in Oudkerk , in haar tweeënzeventigste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij in de nacht van de vierde van deze maand ontdekte dat van de tafel in haar 'Wijdal', bij het voorzetvenster, een tinnen halfmingelen en een stenen pot ontbraken.
Reiner Rienks, meesterschoenmaker in Suameer, naar zijn beste weten ongeveer zesendertig jaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de ochtend van de 12e van deze maand ontdekte hij dat uit zijn schuur ongeveer vijf pond ongehekeld vlas was gestolen, een zwartbonte stierenhuid van ongeveer eenenveertig pond, een laken, een hemd, zes tipmutsen en een bonte muts. Het leek erop dat de dief door het schuurvenster was gegaan, dat zonder iets te breken geopend kon worden, en dat hij hierdoor naar binnen en buiten was geklommen. Voor het venster stonden voetsporen van een man die vrij grote voeten scheen te hebben. Reiner weet niet wie de diefstal gepleegd heeft. Hij weet verder niets, sluit zijn verklaring na voorlezing en tekent zelf. Bergum , 19 december 1766. Reinder Rienks.
Wijtske Bartels, vrouw van Reiner Rienks, meesterschoenmaker in Suameer , is in haar vijfendertigste levensjaar. Zij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de 12e van deze maand ontdekte zij dat uit haar schuur ongeveer vijf pond ongehekeld vlas ontbrak, een zwartbonte stierenhuid van bijna eenenveertig pond, een laken, een hemd en zes tip mutsen en een bonte muts. De dief is Wijtske geheel onbekend. Het lijkt erop dat hij door het schuurvenster naar binnen en buiten is gegaan. Dat venster kon zonder iets te breken van buiten worden geopend. Voor het venster stonden verscheidene voetsporen van een grote man.
Hij vond verder nergens braakschade aan het huis. Hij had in de afgelopen nacht geen enkel geweld of rumoer aan zijn huis gehoord, had geen vreemde gezien en wist daarom niet wie dit had gedaan. Meer wist hij niet en hij sloot zijn verklaring na voorlezing af en ondertekende die eigenhandig te Bergum op 8 mei 1785. De ondertekening luidt 'Reint Jans'.
Jan Reints, ongehuwd en inwonend bij zijn vader Reints Jans, huisman in Bergum, in zijn achtentwintigste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij, zijn vader en zijn moeder die ochtend meteen toen hij vroeg uit bed kwam zagen dat de buitendeur van de noordelijkste mieding niet op de grendel zat en openstond. De avond tevoren had die wel op de grendel gezeten.
Engbert noemde als andere werkplekken Lutjegast, het huis van een oudere weduwe, die in de verklaring mogelijk Nettmeel heet, Jan Ebbels in Opende en het bedrijf van Rener Sytses, boer onder Bergum. Hij zei dat hij tussentijds niet van zijn werk was weggebleven.
Volgens de berichten die Klaas ontving, had de jongeman de lammeren te koop aangeboden. Bij de teruggevonden dieren hoorde hij ook de naam Ridselt Hendriks.
Rienk Cornelis is huisman , een landbouwer, en woont in Oostermeer. Naar zijn beste weten is hij 39 jaar oud. Na oproeping, beëdiging en ondervraging verklaarde hij dat hij op zondagavond 30 augustus 1795 omstreeks zeven uur bij Jan Sijtes thuis was. Nadat hij daar even had gezeten, kwam ook Johannes Jeens, die in Oostermeer woonde. Die was behoorlijk dronken. Kort daarna kwam Jan Oebles binnen, eveneens uit Oostermeer.
Jan Oebles is ongehuwd en woont bij zijn stiefvader Rienk Cornelis in Oostermeer, in zijn negentiende levensjaar. Na oproeping, beëdiging en ondervraging verklaarde hij dat hij op zondag 30 augustus 1795 omstreeks zeven uur bij molenaar Wobbe Jans thuis was geweest om brood te halen. Van daar ging hij even naar arbeider Jan Sijtes. Daar zat ook Johannes Jeens, die eveneens in Oostermeer woonde.
Rienk Melles en Tietske Hedmans vinden vroeg in de ochtend de melkkamerdeur open. Vlees, een zak, een hooigereedschap en touw zijn weg.
Rienk Melles
Rienk Melles (in modern Nederlands):
Rienk Melles, boer in Garijp, ongeveer 61 of 62 jaar, legt na beëdiging deze verklaring af: Op zaterdag 19 december 1739 vond ik vroeg in de ochtend onze melkkamerdeur open. Ik miste daar naar schatting twee à drie pond varkensvlees, drie varkensrollades en een stuk spek. Uit mijn schuur miste ik een nieuwe 'lesen' zak; van boven op het hooi een 'leppe', waarmee wij in het hooi steken; en van de 'Melling' een touw dat om een rijshouten bezem had gezeten. Deze goederen ontbreken nog op de datum van deze verklaring. Naar alle gedachten kwam de dader door het venster van het dorshuis binnen, omdat het glazen venster en een touw ontbraken en een haak was opgelicht. Hij ging weer weg door de schuurdeur, die tevoren wel gesloten was geweest. Verder kan ik niets zeggen. Ik bekrachtig mijn voorgelezen verklaring te Bergum op 8 januari 1740, Rienk Melles.
Tietske Hedmans, vrouw van Rienk Melles, uit Garijp , ruim zeventig jaar, verklaart na beëdiging: Op 19 december 1739 vond ik vroeg in de ochtend onze melkkamerdeur open. Wij misten daar drie varkensrollades, Suameerder spek en naar schatting twee à drie pond varkensvlees. Uit de schuur ontbrak een nieuwe 'lesen' zak met het merkteken R. M.; van boven op het hooi een 'leppe', waarmee in het hooi werd gestoken; en van de 'Melling' een touw dat bij een rijshouten bezem hoorde. Deze goederen zijn nog altijd verdwenen.
Zijn ongehuwde zoon Rienk Sakes, 37 jaar, woonde bij hem. Hij vond de dieren op de ochtend van 15 december niet meer in het land van zijn vader. Beiden legden op 17 december een afzonderlijke verklaring af in Bergum.
Rienk Sakes
Rienk Sakes was 37 jaar, ongehuwd en woonde bij zijn vader Sake Rienks in de Noordermeer. Op de ochtend van 15 december 1802 zag hij dat twee witte schapen tussen 14 en 15 december uit zijn vaders land aan de Zomerweg waren verdwenen. Een schaap had een zwart lam gekregen. De dieren waren met een koppelstok, een touw en een klouw aan elkaar vastgemaakt.
Op 2 juni 1801 vertelde Rienk Tobias bij het gerecht over een hevige ruzie in het huis van Freerk Sijbes in Rijperkerk . Freerks vrouw Sieuwke Klaas vluchtte met een kleine jongen naar de zolder. Volgens Rienk zocht Freerk haar met een geladen pistool en een degen.
Rienk Tobias
Rienk Tobias was 30 jaar, vrijgezel en had bij de landbouwer Freerk Sijbes in Rijperkerk gewoond. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd op 2 juni 1801. Hij vertelde over wat ongeveer vier of vijf weken daarvoor in het huis was gebeurd.
Waarschijnlijk hetzelfde gezin: Rienk Warners en het huishouden op het Witveen. In 1772 is Rienk Warners landbouwer op het Witveen en in zijn 62ste levensjaar. In 1790 wordt Geelke Jans daar weduwe van Rienk Warners genoemd, met zoon Bartelt Rienks en arbeider Sjoerd Jans. De naam, woonstreek en familiecontext passen. De Rienk uit 1772 hoeft voor deze koppeling in 1790 dus niet meer in leven te zijn.
Oostermeer 1772: huisbraak bij Rienk Warners en achtervolging van drie mannen
Huisbraak bij Rienk Warners en achtervolging van drie mannen. 31 januari 1772.
Rienk Warners ontdekt twee lege kisten
Rienk Warners, een landbouwer op het Witveen onder Oostermeer , was in zijn tweeënzestigste levensjaar. Op een nacht in januari 1772 ging zijn zoon Jan Rienks omstreeks twee à drie uur uit bed. De achterdeuren stonden open. Uit het voorhuis ontbraken Jans kist en het kistje van de meid. Achter het huis werden beide kisten teruggevonden: open en leeg.
Onderweg hadden zij drie personen als hulp meegenomen en bij de hut nog één. Hendrik herkende de opgeraapte goederen als eigendom van Rienk Warners.
Kort daarna kwamen Bartelt Rienks, zoon van Rienk Warners, en diens arbeider Sjoerd Jans met de jongen bij Hendriks huis. Zij zeiden dat zij hadden gezien hoe de jongen linnengoed van Hendriks bleek achter het huis had gestolen. Zij waren op hem afgekomen en hadden hem vastgehouden. Voor hun ogen had de jongen het gestolen linnengoed op de grond gegooid.
Bartelt Rienks, ongetrouwd en in zijn 23ste levensjaar, woonde bij zijn moeder Geelke Jans, weduwe van Rienk Warners, op het Witveen onder Oostermeer. Hij was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd.
Sjoerd Jans, arbeider op het Witveen onder Oostermeer, werkte bij Geelke Jans, weduwe van Rienk Warners, die daar woonde. Hij was in zijn twintigste levensjaar, was opgeroepen en verschenen.
Gisteren had hij bij het huis van Rienk Warners' weduwe om een aalmoes gevraagd en een stuk brood gekregen. Hij zei tevreden te zijn geweest met de gift. Vaak ging een vriend met hem bedelen. Diens naam wist hij niet. Die hield zich eveneens op de Heidbuiren in Rottevalle op.
Jan Rients, in zijn tweeëntwintigste levensjaar, woonde bij zijn vader Rients Waerners, huisman op het Witveen onder Oostermeer. Zijn vader had op 26 juli 1771 ontdekt dat drie schapen verdwenen waren uit zijn land aan de Lange Wijk onder Harkema Opeinde. Op de vierentwintigste waren ze daar nog in de weide geweest.
Rigtje Ates was op 24 augustus 1803 aan het melken toen kleding en naaigerei uit haar huis verdwenen. Feijtse Keimpes, die bij het echtpaar woonde, ontdekte dat tien zilveren knopen van zijn hemdrok waren afgesneden.
Rigtje Ates
Rigtje Ates, 57 jaar, was de vrouw van Cornelis Tijsses en woonde in Hardegarijp. Op 24 augustus 1803 tussen vier en vijf uur 's middags was zij aan het melken. De achterdeur van het huis zat alleen op de klink . Uit een doos die op een stoel in de kamer stond, verdwenen tijdens haar afwezigheid de volgende goederen:
Feijtse Keimpes was ongehuwd, woonde bij Cornelis Tijsses en Rigtje Ates in Hardegarijp en was in zijn 23ste levensjaar. Hij vertelde over hetzelfde tijdstip als Rigtje: 24 augustus 1803, naar beste herinnering tussen vier en vijf uur 's middags.
De woning van Cornelis Tijsses en Rigtje Ates is in deze stukken niet aan een huidig adres gekoppeld.
Rijlke Haijes, vrijgezel, wonend op het Witveen onder Oostermeer en in zijn achtenveertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat hij op de 5de van deze maand hoorde dat bij Ate Sijgers op het witveen twee rammen met zwarte wol uit het hok waren gestolen. Diezelfde dag volgde hij met Ate Sijgers en Liebbe Petrus de voetafdrukken van twee schapen en twee mensen, naar hun gedachte mannen. Om de schoenen van een van hen leek touw of iets anders gebonden te zijn. De afdrukken brachten hen naar de wal van Barke Wijts. Daar vonden zij de pensen, darmen, acht poten en twee koppen van twee schapen. Aan de koppen zat zwarte wol. Op die plaats leken de schapen geslacht te zijn. Zij vonden er ook de koppelstok waaraan de schapen gekoppeld waren geweest. Daarna volgden hij, Ate Sijgers en Liebbe Petrus de menselijke voetafdrukken verder naar de Dragster Compagnie, tot op het erf van Luitjen Riemers. Zij gingen diens huis binnen zonder te vertellen waarom zij daar kwamen. Zij zeiden ook niet dat Ate Sijgers twee rammen waren ontstolen. Luitjen Riemers leek door hun komst een beetje 'verset'. De getuige meent in elk geval zeker gezien te hebben dat het zweet hem uitbrak.
Garijp 1803 - Het witte schaap van Rijmer Hinnes in Sigerswoude
In de nacht van 14 op 15 maart 1803 verdween bij de boer Rijmer Hinnes een wit schaap uit het kleine bijgebouw op zijn erf in Sigerswoude onder Garijp . De boer beschreef het dier met een stukje uit het rechteroor en kleine zwarte stippen op de kop.
Rijmer Hinnes
Rijmer Hinnes was boer in Sigerswoude onder Garijp. Hij was ongeveer 58 jaar. Na vermaning, beëdiging en ondervraging verklaarde hij dat tussen 14 en 15 maart 1803 een wit schaap van zijn erf was verdwenen.
Rinse verklaart dat hij, zijn knecht en de meid allemaal in één kamer sliepen. Toch heeft hij in de kamer niet het geringste gestommel gehoord. Hij weet niet wie de diefstal heeft gepleegd. Hij houdt het ervoor dat de dief door het darskhuisvenster is binnengekomen, omdat hij niet weet hoe die anders in huis zou zijn gekomen. Bovendien was het glas van dat venster de avond tevoren nog heel. Hij weet verder niets van de zaak. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring en ondertekent te Bergum op 27 december 1783: Rijnse Pijtter.
Waarschijnlijk dezelfde persoon: Rijpke/Rypke Jacobs onder Hardegarijp. Rijpke is in november 1796 ongeveer veertig en woont onder Hardegarijp. Rypke is in december 1802 boer onder Hardegarijp en 45 jaar. Naamvariant, plaats en globale leeftijd zijn verenigbaar. De bijenkorven en het schaap betreffen afzonderlijke aangiften; er wordt geen gezamenlijke dader afgeleid.
Op 30 november 1796 verscheen Rijpke Jacobs voor het gerecht in Bergum. Hij woonde onder Hardegarijp en verklaarde dat uit zijn bijenstal zes korven met bijen waren verdwenen.
Rijpke Jacobs
Rijpke Jacobs woonde onder Hardegarijp en was ongeveer veertig jaar oud. Hij was opgeroepen, ondervraagd en beëdigd .
Rimkjen Andrijs, weduwe van Reiner Everts, wonend in Oudkerk , in haar tweeënzeventigste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij in de nacht van de vierde van deze maand ontdekte dat van de tafel in haar 'Wijdal', bij het voorzetvenster, een tinnen halfmingelen en een stenen pot ontbraken.
Het leek haar dat de haak of sluiting van het venster met een mes of iets anders was opgelicht. Zo was het venster geopend en waren de vermiste voorwerpen gestolen zonder dat iemand het huis in hoefde te komen. Zij had namelijk nergens braakschade gevonden. Zij wist volstrekt niet wie het genoemde had gestolen. Na voorlezing sloot zij af en ondertekende eigenhandig te Bergum op 7 juli 1786. Bij het kruis staat dat het Rimkjen Andrijs' eigenhandig gezette merk is. De attestatie voor mederechter en beëdigd klerk heeft dezelfde plaats en datum, met ondertekeningen F. Ypeij en C. Wilhelmij. In de marge staat ' Rescriptie '.
Johannes Bouwes ziet vanuit zijn wagen dat er iets ontbreekt bij Rindert Sipkes.
Johannes Bouwes, meestertimmerman in Suawoude, was naar zijn beste weten in zijn zesentwintigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, legde de eed af en werd ondervraagd. Hij verklaarde dat hij gisteren, de dertiende van deze maand, omstreeks halfacht 's morgens met een wagen langs het huis van Rindert Sipkes, boer daar, reed.
Rindert Sipkes
Rindert Sipkes, boer in Suawoude, was naar zijn beste weten 32 jaar oud. Hij werd opgeroepen, legde de eed af en werd ondervraagd. Hij verklaarde dat Johannes Bouwes, meestertimmerman in Suawoude, gisterenmorgen omstreeks halfacht bij hem thuis kwam.
Rindert Sipkes Algra woonde onder Suawoude en was 25 jaar. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd.
Rindert wist verder niets. Na voorlezing ondertekende hij op 1 juli 1801 in Bergum: Rindert Sipkes Algra.
De verklaringen van Minke Minnes en Rindert Sipkes Algra dateren van 1 juli 1801. Jelmer Harmens, Pieter Wijbrens en Harmen Jelmers verklaarden op 2 juli. Johannes Lodema trad op als commissaris ; Hi. P. Rienhuis ondertekende de gezamenlijke afsluiting als beëdigd klerk . De verklaringen laten de vragen over eigendom en daderschap open.
Zij ontkent baggelaarturf te hebben genomen of weggehaald uit het veen van Rinne Sijbes op de Drogehamsterheide. Zij verklaart wel dat zij en haar zuster 'britten' of turfmot hebben weggehaald uit het veen naast dat van Rinne Sijbes. Daarin had Sjoerd Wijgers, wonend te Oostermeer op het Witveen, gebaggerd. De britten waren van hem. Volgens haar had hij die aan haar gegeven, omdat zij zijn koe 's avonds en 's morgens voor hem molken.
Pijttje Folkes, echtgenote van Rinnert Lieuwes, woonde eveneens in Oostermeer. Zij was in haar 35ste levensjaar. Op maandagavond had zij haar rok, haar zonnehoed en een blauwe boeselder schortdoek in het achterhuis neergelegd.
Hij kon niet met zekerheid zeggen wie welke handeling had verricht: er waren zoveel personen, en de meesten kende hij niet. Hij wist wel dat een Rinse Aedses uit Ondega riep:
Hij had niet alles kunnen onthouden wat zijn belagers hadden gezegd, omdat alles verward door elkaar ging. Naast de eerder aangehaalde woorden van Rinse Aedses wist hij nog dat Sjoerd Aedses uit Oostermeer zei:
Mogelijke aansluiting; geen bewezen daderschap in 1806: Rinse Andries en Andries Rinses bij Oenkerk. In 1800 worden Rinse Andries en Andries Rinses samen bij het Molenend onder Oudkerk genoemd; in 1801 heet Rinse van het Molenend onder Oenkerk te zijn. In november 1806 vermoeden Aattje en Hendrik dat Rinse Andries, zoon van Andries Rinses, betrokken is. Namen, omgeving en het genoemde tweetal ondersteunen vergelijking, maar leeftijd en partner ontbreken; Oudkerk/Oenkerk is een verschil. De verdenking en verbanningsgeruchten uit 1806 zijn geen vastgestelde feiten.
Rint Dirks uit Giekerk miste begin januari 1801 een wit schaap. Twee andere getuigen zagen Rinse Andries met een schaap aan een touw lopen. Gerben Jans beschreef de gesprekken die hij met hem en een onbekende koper had gevoerd.
Rint Dirks was landbouwer in Giekerk. Zijn leeftijd wordt in het verhoor genoemd. In de nacht van vrijdag 2 op zaterdag 3 januari 1801 verdween een wit schaap. Rint verklaarde dat Rinse Andries, afkomstig van het Molenend onder Oenkerk, dit schaap verkocht had aan de Damwoudster schipper.
Gerben Jans was schipper in Rijperkerk en in zijn 53ste levensjaar. Op zaterdagmorgen 3 januari rond negen uur ontmoette hij op een weg Rinse Andries van het Molenend onder Oenkerk. Rinse liep met een wit schaap aan een touw.
Sijbe Tjierds was een 43-jarige landbouwer uit Tietjerk. Op zaterdag 3 januari 1801 liep hij omstreeks negen uur in de morgen bij Cornelis Sikkes aan het Zwartewegsend. Hij zag Rinse Andries van het Molenend onder Oenkerk, die een wit schaap bij zich had.
Verder een witte puntrok met zwarte blokletters A.H, een zwartbont stukje ertussen en loswerk aan de naad; twee nog niet afgemaakte witte vrouwenhemden zonder mouwen en geren ; drie kwart el witte linnen stof; ongeveer twee el wit vaatlaken; een blauw stof mannenhemdrok , gevoerd met witte flanel , met bruine knopen; een paar halfwollen zwarte mannenkousen; een groen gestreepte wiegdeken met rode trijpen voering; en een thee, driekwart pond zwaar. Zij kon niet met zekerheid zeggen wie de inbraak en diefstal had gepleegd. Wel had zij enig vermoeden tegen Rinse Andries, zoon van een zekere Andries Rinses.
Uit een spinde in het voorhuis miste hij een blauw stof mannenhemdrok met witte flanellen voering en bruine knopen en een paar halfversleten mannenkousen. Over de andere vermiste spullen kon hij niets zeggen, omdat zijn vrouw die beheerde. Hij wist niet met zekerheid wie de inbraak en diefstal had gepleegd, maar had wel enige verdenking tegen Rinse Andries, zoon van een zekere Andries Rinses te Oenkerk.
Toen Sijbe aankwam, zag hij twee mannen op dat land. Hij liep dichterbij en de mannen kwamen hem tegemoet. Hij herkende hen als Andries Rinses en Rinse Andries, allebei arbeiders van het Molenend onder Oudkerk. Sijbe zag hen rapen afsnijden.
Op zondagavond 25 maart ontving Louw bericht van Rinse de Haan uit Rottevalle. Bij hem waren drie hennen gebracht met de kleur en tekening die Dirk Andries eerder had opgegeven. Dirk ging diezelfde avond naar Rinse en herkende de drie hennen als die van Louw. De haan ontbrak.
Toen hij op donderdag 22 maart voor een boodschap naar Drachten ging, bedacht hij dat hij bij koopman Rinse de Haan in Rottevalle kon navragen of zulke hennen en een haan te koop waren aangeboden. Hij zei tegen Rinse dat hij de dieren terug wilde hebben. Mocht Rinse ze in handen krijgen of aangeboden krijgen, dan moest hij Dirk of zijn schoonvader direct bericht sturen. Rinse beloofde dit.
Rinse Louwrenses, Rinse de Haan
Rinse Louwrenses was koopman in Rottevalle, werd Rinse de Haan genoemd en was in zijn 63ste levensjaar. Op 22 maart kwam Dirk Andries bij hem thuis naar hoenders vragen. Rinse was er toen eerst niet. Dirk sprak met zijn vrouw en zei dat de hoenders waarover zij spraken niet helemaal de soort waren die hij zocht.
Rinse Douwes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Wij voegen hierbij de verklaringen over de paardenmest en het vuil van Rinse Douwes, en de mest van Folkert Douwes Wadman, die van de wal bij de Voetlingen onder Gaastmaburen zijn gestolen. Er bestaat een sterk vermoeden tegen Jan Jarigs, schuitvoerder in Kootstertille. Ook lijkt het mogelijk dat hij de touwen van zijn in beslag genomen schuit en de zeilen die in Abe Nauta's schuitenhuis lagen, heeft weggenomen. Wij blijven met respect uw gehoorzame dienaren. Ondertekend door H. W. van Altena en T. Ypeij namens het gerecht van Tietjerksteradeel.
Rinse Douwes, boer in Bergum, naar zijn beste weten 64 jaar oud, vertelt dat hij in het voorjaar van 1756 een hoeveelheid paardenmest en afval of vuil ('vullens') op de wal bij de Voetlingssloot in Gaastmaburen onder Hardegarijp had laten brengen. In de herfst van 1756 liet hij een deel ervan vervoeren; er bleef een restant liggen. Op 24 juni 1757 zag hij dat ongeveer, of ruim, een dubbele praamvracht van die resterende mest en het vuil ontbrak. Hij weet niet wie het heeft weggenomen. Na voorlezing sluit en ondertekent hij in Bergum op 5 juli 1757.
Wij voegen hierbij de verklaringen over de paardenmest en het vuil van Rinse Douwes, en de mest van Folkert Douwes Wadman, die van de wal bij de Voetlingen onder Gaastmaburen zijn gestolen. Er bestaat een sterk vermoeden tegen Jan Jarigs, schuitvoerder in Kootstertille. Ook lijkt het mogelijk dat hij de touwen van zijn in beslag genomen schuit en de zeilen die in Abe Nauta’s schuitenhuis lagen, heeft weggenomen. Wij blijven met respect uw gehoorzame dienaren. H. W. van Altena en T. Ypeij namens het gerecht van Tietjerksteradeel, Bergum, 5 juli 1757.
Rinse Eebes, wonend bij boer Hedser Douma op Gaastmaburen onder Hardegarijp, in zijn 59ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat gisterenavond omstreeks vijf uur iemand met een bundel handschrobbers bij het huis van zijn werkgever kwam en vroeg daar de nacht te mogen doorbrengen. Dat werd toegestaan. Hij werd in het achterhuis toegelaten en kreeg te eten. Daarna, omstreeks negen uur, ontdekte knecht Fooke Hendriks dat zijn schoenen met zilveren gespen uit het achterhuis verdwenen waren. De genoemde persoon werd daar nadrukkelijk over aangesproken, maar hield vol er niets van te weten. Daarna werden de deuren goed gesloten en Fooke Hendriks waakte de hele nacht, zodat die persoon niet kon vertrekken. Deze morgen meldde Fooke Hendriks dit aan het gerecht. Toen de persoon opnieuw werd aangesproken, zei hij de schoenen met zilveren gespen te zullen zoeken. Hij ging achter het huis, achter een hoop zakken, sprong in de sloot en haalde de schoenen met zilveren gespen weer uit het water, waar ze vrij diep lagen. De schoenen werden teruggegeven aan de eerdere eigenaar. De persoon zei Jan Fransens te heten en in Kollumerzwaag thuis te horen. Verder wist Rinse Eebes niets. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en tekende eigenhandig. Bergum , 17 december 1767. Rinse Eebes.
Rinse Feijkes was visser in Eernewoude en in zijn 67ste levensjaar. Samen met Jan Jansens bezat hij een viskorf in het water net buiten het dorp, bij de Laansloot.
Rinse Feijkes
Rinse Feijkes, visser, wonend in Eernewoude en in zijn 67e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op de 3e had bemerkt dat uit een viskorf ongeveer honderdvijftig pond baars ontbrak. De korf lag in het water net buiten Eernewoude, bij de Laansloot, en behoorde aan hem en Jan Jansens uit Eernewoude samen toe. De korf waarin de baars had gezeten, lag ondersteboven. Het deksel van de korf was net onder het ijs opgelicht. De dag tevoren had Rinse de korf rechtop en naar behoren in het water aangetroffen. Hij wist niet wie de genoemde diefstal had gepleegd. Meer wist hij er niet van. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en tekende met een merk.
Bergum , 7 februari 1763. Bij het merk staat: Rinse Feijkes.
Jan Jansens, wonend in Eernewoude en in zijn 57e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op de 3e van deze maand uit een viskorf die in het water net buiten Eernewoude lag, ongeveer honderdvijftig pond baars had vermist. De korf behoorde aan hem en Rinse Feijkes toe. Hij had de korf ondersteboven gevonden, met het deksel net onder het ijs geschoven. De avond tevoren had die korf nog goed en naar behoren in het water gelegen. Hij wist niet wie hun de genoemde baars had ontvreemd.
Op de avond van 31 december 1780 gingen de Bergumer huisman Meint Jans en zijn vrouw Lijsbert naar Jantje Feddes. Hun zoon Jan Meints en de knecht Rinse Gaatses bleven thuis. De volgende ochtend misten de bewoners geld, een zilveren vingerhoed en twee paar zilveren schoengespen.
Bergum 1785: De klacht over Rinse Geerts en de beschikking
Deze pagina bevat de beschikbare verklaringen en stukken over de klacht over Rinse Geerts en de beschikking.
Verklaringen en stukken: 1785: De klacht over Rinse Geerts en de beschikking
De ondertekenaars, allen van bevoegde leeftijd en wonend onder Bergum , verklaren gezamenlijk dat zij Rinse Geerts goed kennen, een timmerman in dat dorp. Volgens hen leidt hij een slordig leven en gaat hij dagelijks te ver in het gebruik van sterke drank. Zij zeggen dat hij daar voortdurend werk van maakt en zijn eigen zaken verwaarloost. Wanneer hij dronken is, drijft hij volgens hen de spot met God, godsdienst en iedereen. Zij stellen dat hij daardoor de buren en allen met wie hij omgang heeft zware overlast en ergernis bezorgt.
Het gerecht van Tietjerksteradeel heeft deze inlichtingen gezien, die zijn overgelegd door de fiscaal van dit rechtsgebied, ambtshalve verzoeker en klager, tegen Rinse Geerts Kuinstra in Bergum, verweerder en beschuldigde.
Verklaring van de gedetineerde Rinse Harmens, timmermansknecht, ongehuwd, wonend te Bergum, in zijn 25e levensjaar. Hij werd als gedetineerde ondervraagd en geconfronteerd met de opgenomen en toegezonden verklaringen.
Hij verklaarde volkomen onschuldig te zijn aan het verwijderen van de vrijheidshoed en niet te weten wie zich daaraan schuldig had gemaakt. Hij verklaarde dat dit de waarheid was en ondertekende na voorlezing. Bergum, 26 oktober 1795. Handtekening: Rinse Harmens.
Hij verklaarde dat hij afgelopen woensdagmorgen, de 21e van deze maand, met zijn broer Willem Lammerts en Rinse Harmens was gaan schieten. Eerst gingen zij naar Garijp. Nadat zij daar wat hadden gejaagd, voeren zij met een bootje over naar Suawoude. Onderweg vroegen zij iemand die hun tegemoetkwam of er daar ganzen waren. Die wees hun het pad naar Oude Miede, en zij gingen daarheen.
Willem Lammerts, wonend bij zijn vader Lammert Tomas, arbeider te Bergum, dertien jaar oud, werd als gedetineerde ondervraagd en geconfronteerd met de opgenomen en toegezonden verklaringen. Hij verklaarde dat hij afgelopen woensdag, de 21e van deze maand, als drager van de pols met zijn broer Sible Lammerts en Rinse Harmens was gaan jagen. Zij gingen eerst naar Garijp en voeren daarna met een bootje over naar Suawoude. Daar jaagden zij op ganzen op Oude Miede. Ongeveer tussen vier en vijf uur kwamen zij weer door Suawoude en liepen langs de vrijheidsboom. Hij zag toen dat de muts nog op de boom zat. Zij vervolgden stilletjes hun weg. Niemand van hen, noch Sible, noch Rinse, had in Suawoude een schot gelost, laat staan de vrijheidsmuts van de boom afgeschoten.
Toen de boer Rinse Hedzers Douma uit Garijp verschillende goederen miste, vermoedde hij dat zijn dienstmeid Martjen Claes ermee te maken had. Op donderdag 25 maart 1802 werd haar kist geopend. Vijf getuigen vertelden op 29 maart wie er aanwezig was, welke goederen in de kist lagen en waarom zij volgens anderen geopend moest worden.
Rinse Hedzers Douma
Rinse Hedzers Douma, huisman te Garijp, in zijn 28e levensjaar, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat hij van tijd tot tijd goederen heeft vermist. Hij verdacht hierin zijn meid Martjen Claes. Op donderdag 25 maart jongstleden heeft hij door de schout van Garijp, in aanwezigheid van de dorpsrechter Pieters, de kist van de meid laten openen.
Rinse Hedzers Douma.
Sierk Bouwes, dienstknecht bij Rinse Hedzers Douma, huisman te Garijp, 19 jaar oud, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat hij sinds enige tijd een rode zijden doek, een halve Zabaansche doek en drie boekjes heeft vermist. Een van de boekjes werd "blouwdtje" genoemd, een ander "Vergulde Spiegel". Zijn boer Rinse Hedzers Douma heeft op 25 maart jongstleden de kist van hun meid Martjen Claes door de schout van Garijp, in aanwezigheid van dorpsrechter Pieters, laten openen.
Broer Pieters, dorpsrechter te Garijp, 62 jaar oud, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat hij afgelopen donderdag 25 maart is ontboden in het huis van Rinse Hedzers Douma, huisman te Garijp. De schout van Garijp was er eveneens aanwezig. De schout opende in zijn aanwezigheid de kist van de meid Martjen Claes.
Daaruit kwamen een rode zijden doek, een halve Zabaansche doek en drie boekjes die volgens zijn aantekening aan de knecht Sierk Bouwes toebehoorden, en twee tipmutzen en drie boekjes die aan Rinse Hedzers Douma toebehoorden. Na duidelijke voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende haar te Bergum op 29 maart 1802. Broer Pijters.
Twee tipmutsen en drie boekjes van Rinse Hedzers Douma.
Anne Foppes, smid te Garijp, in zijn 19e levensjaar, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat Martjen Claes, meid van Rinse Hedzers Douma, huisman te Garijp, op donderdag 25 maart jongstleden samen met Sije Joukes uit Bergum bij hem is gekomen. Zij vroeg of hij of zijn broer bij R.H. Douma wilde komen om haar kist te openen, omdat haar sleutel weg was en zij uit haar dienst vertrok.
Sije Joukes, dienstknecht te Bergum, in zijn 25e levensjaar, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat Martjen Claes, dienstmeid van Rinse Hedzers Douma, huisman te Garijp, samen met hem vanuit Bergum is gereden om haar kist in Garijp op te halen, omdat zij uit haar dienst was. Zij had hem vooraf al gezegd dat er twee doeken en enkele liedboekjes van de knecht in haar kist zaten. Zij had de sleutel ervan verloren en wilde eerst de kist laten openen om de goederen die zij voor de knecht had bewaard weer terug te geven.
De smid Anne Foppes verklaarde dat Martjen de doeken en boekjes aan knecht Sierk Bouwes teruggaf voordat zij haar dienst verliet. Sije Joukes verklaarde bovendien dat de huisvrouw van Rinse Hedzers Douma mutsen in de kist herkende.
Eind juni of begin juli 1771 legde de vrouw van Rinse Jacobs uit Oostermeer op een ochtend linnen op de bleek. Rinse was meester-timmerman en in zijn dertigste levensjaar. Tot de was behoorden drie mannenhemden, twee vrouwenhemden, drie hemden van de vrouw van zijn broer, een linnen laken en een Willing.
Rinse Jelles — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Ook nieuwe schoenen werden genoemd bij de betaling. Het trompje stond nog in de schoorsteen, maar het geld was weg. Het was in een roodbonte zakdoek en een mitse verpakt, met twee grote krammen en een bandje. Zij weet niet wie de diefstal pleegde. Vrijdag was Dettje Poulus, vrouw van Rinse Jelles uit de buren te Oostermeer, bij haar geweest.
Hij vroeg zijn vrouw of iemand bij hen was geweest en of zij weg was gegaan. Zij antwoordde dat Dettje Poulus, vrouw van Rinse Jelles uit de buren te Oostermeer, de vorige avond bij hen was geweest. Zelf was zij intussen naar de dobbe gegaan om water te halen. Tegen de bezoekster had zij enig vermoeden, omdat de bezoekster wist waar het trompje met geld zat en alleen in hun huis was geweest terwijl zijn vrouw water haalde.
Oostermeer 1810 - Nachtelijk rumoer bij Rinse Jelles
Vijf omwonenden vertellen wat zij hoorden en zagen bij het huis van Rinse Jelles en de waterput. Rinse is getrouwd met Antje Arends; Berent Martens is getrouwd met Grietje Jacobs. Pytter Nieuwman wordt genoemd als bezoeker.
Abele Atzes, landbouwer in Oostermeer, is in zijn 52ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. In de nacht van 6 op 7 januari werd geschreeuwd in het huis van Rinse Jelles, een arbeider die niet ver van zijn huis woont. Er werd zoveel lawaai gemaakt dat Abele uit bed opstond en naar buiten ging.
Bij buurman Rinse Jelles hoorde zij geluid. Antje Arends, de vrouw van Rinse Jelles, kwam bij Minke en zei dat Grietje Jacobs, vrouw van Berent Martens in Oostermeer, bij haar en haar man koffie had gedronken. Volgens Antje waren zij en Grietje samen naar de waterput gegaan. Grietje was daar bij haar weggegaan, zonder dat Antje wist waarheen.
Zij zag Antje Arends, vrouw van Rinse Jelles, buiten haar huis bij een venster van haar kamer. Antje kwam bij hen op straat en zei dat Grietje Jacobs, vrouw van Berent Martens uit Oostermeer, bij haar en haar man koffie had gedronken. Antje vertelde dat zij samen met Grietje naar de waterput was gegaan. Grietje was daar bij haar weggegaan, zonder dat Antje wist waarheen.
Antje zei dat zij weer naar de wel zou gaan om haar terug te lokken. Zij ging weg en kwam kort daarna met Grietje terug. Zij gingen het huis van Rinse Jelles binnen; Pytter Nieuwman kwam meteen daarna ook. Ongeveer twee uur later zag een van de beide getuigen, buiten staand, dat Rinse Jelles, Pytter Nieuwman en Grietje uit het huis naar de wel, een waterput gingen.
Berent Martens bleef bij Antje Arends in huis. Pytter Nieuwman en Grietje kwamen kort daarna terug. Later hoorden zij dat Pytter Nieuwman met Grietje vertrok; Berent Martens bleef nog even bij Rinse Jelles thuis. Sybrigje sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 18 januari 1810: Syberkien Johannes.
Hij hoorde op straat geluid van mensen. Daarop ging hij naar Minke Binnerts en haar meid Sybrigje Johannes, die buiten stonden. Hij zag Rinse Jelles, Pytter Nieuwman en Grietje Jacobs gezamenlijk het huis van Rinse Jelles verlaten en naar de wel, de waterput gaan.
Berent Martens bleef in huis bij Antje Arends, de vrouw van Rinse Jelles. Kort daarna kwamen Pytter Nieuwman en Grietje terug. Later hoorde hij dat Pytter Nieuwman met Grietje vertrok; Berent Martens bleef nog even. Hij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 18 januari 1810: Jochem Philippes.
Jitske Pijtters, vrouw van Epeas Reitsma, landbouwer in Oostermeer, is in haar 30ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. In de nacht van 6 januari werd zij uit bed gewekt om mee te kijken wat bij Rinse Jelles gebeurde. Zij stond op en ging naar buiten.
Hij zag in het huis van Rinse Jelles Berent Martens, landbouwer in Oostermeer, bij de vrouw van Rinse. Zij leken te vrijen. Die vrouw was met Rinse getrouwd. Enige tijd later zag hij Pytter Nieuwman, eveneens uit Oostermeer, met Grietje Jacobs, de vrouw van Berent Martens, samen bij Rinse binnengaan.
Rinse Louwrenses was koopman in Rottevalle, werd Rinse de Haan genoemd en was in zijn 63ste levensjaar. Op 22 maart kwam Dirk Andries bij hem thuis naar hoenders vragen. Rinse was er toen eerst niet. Dirk sprak met zijn vrouw en zei dat de hoenders waarover zij spraken niet helemaal de soort waren die hij zocht.
Op advies van Anke Sijbes wist Michiel ten slotte stilletjes weg te komen. Alle en Anke vertrokken kort daarna. Onderweg troffen zij Michiel weer aan. Gezamenlijk vervolgden zij rustig en vreedzaam hun reis naar huis. Hij zag vier personen met stokken op de weg een eindje voorbij Nijetap. Zij passeerden hen en groetten elkaar. Hij kende deze personen niet. Van de belagers kende hij alleen Rinse Oedses uit Ondega. Die was mede een van de voornaamste... en riep dat hij of Michiel dood zou gaan.
Intussen ging Michiel in de andere kamer kijken. Daar ontstond plotseling tumult. Uit nieuwsgierigheid ging Sijtze er ook heen. Zij zeiden tegen Michiel dat hij het nationale koord van zijn hoed moest halen. Hij weigerde. Na veel worstelen in het voorhuis scheurden zij het koord van de hoed. Zij gingen ermee naar binnen, gooiden het op het vuur en verbrandden het. Hij kon niet zeggen wie dat had gedaan. Hij wist wel dat Rinse Oedses uit Ondega Michiel aan de voorkant bij de borst vasthield. Michiel werd van achteren op het hoofd geslagen, maar Sijtze wist niet door wie.
Sijtze zei dat het in Nijetap na Michiels vertrek nog vrij rumoerig was. Hij wist echter niet wat er gebeurde, omdat hij stil in de andere kamer bleef zitten. Van degenen die Michiel hadden mishandeld en daar de baas hadden gespeeld, kende hij alleen de eerder genoemde Rinse Oedses. Die riep ook:
Even later kwam Michiel Wijbes binnen. Na een kort verblijf kwam hij bij hen in de kamer. Toen pakte Rinse Oedses uit Ondega Michiel bij de borst en duwde hem samen met anderen de kamer uit. Van die personen kende de getuige alleen Rinse. Even later kwam Michiel weer bij hen in de kamer en dronk nog een borrel. Volgens de getuige gingen zij toen vreedzaam met elkaar om.
Dezelfde verdachte: Rinse Oenes in verschillende onderzoeken. De verhoren noemen Rinse als zoon van Oene Jans uit Kuikhorne en sluiten op elkaar aan op 11, 12 en 13 juni 1805. Het gaat om een oorijzer, een mes met schede en een wetter, een slijpsteen. Rinse ontkent de diefstallen en zegt voorwerpen te hebben gevonden. Sijmke kan de getoonde slijpsteen niet als haar eigendom identificeren. Verband tussen onderzoeken is geen bewijs van schuld.
Bergum 1805 - Rinse Oenes ontkent de diefstal van een zilveren oorijzer
Rinse Oenes was een zoon van Oene Jans uit Kuikhorne, onder de Koten in Achtkarspelen. Hij was ongeveer achttien jaar. Op 11 juni 1805 zat hij gevangen in het rechthuis van Tietjerksteradeel. De ondervrager las hem verklaringen voor die het gerecht van Kollumerland op 31 mei had opgenomen.
Bergum 1805 - Rinse Oenes over het mes op de Zomerweg en de wetter bij Giekerk
Rinse Oenes, zoon van Oene Jans uit Kuikhorne, zat op 12 juni 1805 gevangen. Bij zijn verhoor in Bergum kreeg hij verklaringen voorgelezen over een mes met schede dat bij hem was gevonden. Rinse erkende dat hij beide voorwerpen in zijn bezit had gehad.
Op 11 juni 1805, omstreeks negen uur in de ochtend, kwam gerechtsdienaar Popke Popkes bij haar aan huis. Hij had Rinse Oenes, een zoon van Oene Jans, bij zich. Rinse was aangehouden en werd in Bergum vastgehouden.
Popke liet haar vervolgens een wetter zien dat hij bij Rinse Oenes had aangetroffen. Sijmke kon niet zeggen dat dit exemplaar van haar afkomstig was. Het was wel van dezelfde soort als de wetters die in haar winkel hingen en die zij daar verkocht.
Rinse Oenes werd tevens verhoord over het verdwenen zilveren oorijzer in Kollumerzwaag .
De gerechtsdienaar van Tietjerksteradeel had de voorwerpen aangetroffen toen hij Rinse Oenes aanhield. De drost van het twaalfde drostambt liet Beernt het mes zien. Beernt herkende het zonder twijfel als zijn eigendom.
Beernt zette op 13 juni in Bergum zijn eigen handtekening onder de verklaring. De herkenning volgde op de inbraak in zijn woning . Rinse Oenes verklaarde afzonderlijk dat hij mes en schede op de Zomerweg had gevonden.
Trijntje wist niet wie de goederen had weggenomen. Een gerechtsdienaar had bij Rinse Oenes, zoon van Oene Jans uit Kuikhorne, een mes met schede aangetroffen en het voorwerp aan Trijntje laten zien. Rinse zat op dat moment gevangen.
Over dezelfde aangehouden Rinse Oenes bestaat ook zijn afzonderlijke verhoor over een zilveren oorijzer .
Deze pagina bevat de beschikbare verklaringen en stukken over inbraak bij Rinse Pytters.
Verklaringen en stukken: 1783: Inbraak bij Rinse Pytters
Rinse Pytters, huisman te Bergum , naar zijn beste weten in zijn 62ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat zijn knecht Sjoerd Willems de vorige ochtend als eerste opstond en zijn schoenen niet voor het bed vond. Hij had ze daar neergezet toen hij naar bed ging.
Rinse Pytters, vervolg: de schoenen werden voor de deur gevonden; de zilveren gespen ontbraken. De knecht zegt dat uit zijn broekzak ook zijn broeksgespen en enige duiten zijn gestolen. De broek had voor het bed over een stoel gehangen.
Sjoerd Willems, begin: Sjoerd woont als knecht bij Rinse Pytters, huisman te Bergum. Naar zijn beste weten is hij in zijn 26ste of 27ste levensjaar. Hij is opgeroepen, beëdigd en verhoord. Hij verklaart dat hij, zijn broodheer en de meid gewoonlijk allemaal in één kamer slapen.
Op 24 januari 1781 legden drie mannen een verklaring af over verdwenen bijenkorven. Pijtter Bauwes woonde in Garijp ; Rinse Rinsma en Sake Jans woonden in Bergum . Alle drie hadden de vermissing de vorige ochtend ontdekt.
Rinse Rinsma had een korf van 36 pond
Rinse Rinsma was organist en schoolmeester te Bergum, in zijn 54ste levensjaar. Ook hij ontdekte op de ochtend van 23 januari dat bij zijn huis een bijenkorf met bijen uit de stal ontbrak.
Waarschijnlijk dezelfde persoon, leeftijd wijkt af: Rinse Sijbes, bijendiefstallen in Oostermeer. Naam, beroep als arbeider, woonplaats Oostermeer en bezit van bijenkorven komen overeen. In augustus 1806 wordt zijn 47ste levensjaar genoemd, in maart 1808 is hij 50 jaar. Dat leeftijdsverloop sluit niet precies aan; de koppeling blijft daarom voorlopig.
Mogelijk dezelfde persoon, leeftijden spreken elkaar tegen: Rinse Sijbes/Sybes in Oostermeer, drie bijenzaken. Rinse Sijbes/Sybes wordt telkens arbeider in Oostermeer en eigenaar van bijenkorven genoemd. In 1806 staat zijn 47ste levensjaar, in maart 1808 is hij 50 jaar en in juni 1808 wordt zijn 56ste levensjaar vermeld. Door deze afwijkingen kan de overeenkomst van namen, beroep, plaats en bijenbezit niet als zekere identificatie gelden.
Rinse Sijbes vertelt over zijn korven voor de voordeur.
Rinse Sijbes
Rinse Sijbes, arbeider, wonend te Oostermeer, 50 jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat een korf met bijen, die samen met andere korven in zijn hof voor de voordeur stond, was gestolen. Hij ontdekte dit afgelopen zondag, de 13de, tussen zes en zeven uur 's morgens.
Hij kon niet precies zeggen wanneer het was meegenomen en wist evenmin wie het had gedaan. Hij sloot zijn verklaring na duidelijke voorlezing en plaatste zijn handmerk te Bergum op 15 maart 1808. Rinse Sijbes; P.W.G. Bruining.
Rinse Sijbes, bijendiefstallen in Oostermeer
Rinse Sijbes/Sybes in Oostermeer, drie bijenzaken
Rinse Sijbes/Sybes wordt telkens arbeider in Oostermeer en eigenaar van bijenkorven genoemd. In 1806 staat zijn 47ste levensjaar, in maart 1808 is hij 50 jaar en in juni 1808 wordt zijn 56ste levensjaar vermeld. Door deze afwijkingen kan de overeenkomst van namen, beroep, plaats en bijenbezit niet als zekere identificatie gelden.
Rinse Sijbes/Sybes wordt telkens arbeider in Oostermeer en eigenaar van bijenkorven genoemd. In 1806 staat zijn 47ste levensjaar, in maart 1808 is hij 50 jaar en in juni 1808 wordt zijn 56ste levensjaar vermeld. Door deze afwijkingen kan de overeenkomst van namen, beroep, plaats en bijenbezit niet als zekere identificatie gelden.
Oostermeer 1806 - De rood geverfde bijenkorf van Rinse Sijbes verdwijnt
Rinse Sijbes verklaart over een verdwenen bijenkorf op het land van de weduwe van Klaas Sijbrens onder Oostermeer.
Rinse Sijbes - verklaring
Rinse Sijbes (in modern Nederlands)
Rinse Sijbes, arbeider te Oostermeer, in zijn 47 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij op zondagochtend omstreeks zeven uur ontdekte dat een korf met bijen van hem was gestolen. De korf was aan de voorkant rood geverfd en stond met andere korven op het land van de weduwe van Klaas Sijbrens, die ook onder Oostermeer woonde De getuige wist niet wie de diefstal had gepleegd. Na duidelijke voorlezing plaatste hij zijn handmerk te Bergum op 20 augustus 1806.
Dit is het eigenhandig geplaatste handmerk van Rinse Sijbes, in tegenwoordigheid van P.M.B.Braunius.
Rinse Sijbes, bijendiefstallen in Oostermeer
Rinse Sijbes/Sybes in Oostermeer, drie bijenzaken
Rinse Sijbes/Sybes wordt telkens arbeider in Oostermeer en eigenaar van bijenkorven genoemd. In 1806 staat zijn 47ste levensjaar, in maart 1808 is hij 50 jaar en in juni 1808 wordt zijn 56ste levensjaar vermeld. Door deze afwijkingen kan de overeenkomst van namen, beroep, plaats en bijenbezit niet als zekere identificatie gelden.
Rinse Sijtses — 6 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Gerryt Martinus woont in Oostermeer en is naar zijn beste weten in zijn zeventiende levensjaar. Na verhoor en ondervraging verklaart hij dat hij niets weet van de woninginbraak die op 13 december 1737 bij Rinse Sijtses in Oostermeer is gepleegd en dat hij daaraan op geen enkele manier schuldig is.
Rinse Sijtses, herbergier in Oostermeer, is in zijn tweeënvijftigste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij het volgende.
Rinse Sijtses herbergier te oostermeer out in het 52: Jaar, alvorens geciteert, gedigt, en geexa- mineert, getuige de waarheit te zijn, dat op vrijdag den 13 xber: Laastleden des morgens tussen 4 a 5 uur, terwijl op 't bed Leide, eenig rumoer op mijn zolder hoorde
Rinse Sijtses (in modern Nederlands):
Meer weet ik niet. Na voorlezing sluit ik de verklaring af met mijn gebruikelijke merkteken. Oostermeer, 19 december 1737. Rinse Sijtses, eigenhandig merk.
De afgelopen vrijdag zag ik om vijf uur 's morgens op straat Gerrijt Martinus, die gewoonlijk Soldaat wordt genoemd. Hij liep vóór of uit de stoep van mijn vader, recht tegenover de herberg waar Rinse Sijtses woont, naar de stoep van Ybe Gerbens, die naast de genoemde herberg woont. Gerrijt liep van daar onmiddellijk weer naar zijn huis, zo hard hij kon. Meer weet ik er niet van.
Op de afgelopen vrijdag, de 13de van deze maand, ging ik om zes uur 's morgens mijn huis uit om te gaan werken bij Rinse Sijtses, herbergier hier. Toen ik vóór de deur van Jan Hendrix kwam, zag ik Gerrijt Martinus, gewoonlijk Soldaat genoemd, zeer snel weglopen uit de steeg tussen het huis van Jan Hendrix en dat van Ybe Gerbens. Hij stak onmiddellijk schuin de straat. Hij liep die straat verder af. Ik weet niet waar hij daarna is gebleven. Meer weet ik niet. Na voorlezing sluit ik mijn verklaring af met mijn gebruikelijke merkteken. Oostermeer, 19 december 1737. Ytie Gaeles, eigenhandig merk.
Gerryt Martinus woont in Oostermeer en is naar zijn beste weten in zijn zeventiende levensjaar. Na verhoor en ondervraging verklaart hij dat hij niets weet van de woninginbraak die op 13 december 1737 bij Rinse Sijtses in Oostermeer is gepleegd en dat hij daaraan op geen enkele manier schuldig is.
Gerryt Martinus woont in Oostermeer en is naar zijn beste weten in zijn zeventiende levensjaar. Na verhoor en ondervraging verklaart hij dat hij niets weet van de woninginbraak die op 13 december 1737 bij Rinse Sijtses in Oostermeer is gepleegd en dat hij daaraan op geen enkele manier schuldig is.
Gerryt Martinus woont in Oostermeer en is naar zijn beste weten in zijn zeventiende levensjaar. Na verhoor en ondervraging verklaart hij dat hij niets weet van de woninginbraak die op 13 december 1737 bij Rinse Sijtses in Oostermeer is gepleegd en dat hij daaraan op geen enkele manier schuldig is.
Gerryt Martinus woont in Oostermeer en is naar zijn beste weten in zijn zeventiende levensjaar. Na verhoor en ondervraging verklaart hij dat hij niets weet van de woninginbraak die op 13 december 1737 bij Rinse Sijtses in Oostermeer is gepleegd en dat hij daaraan op geen enkele manier schuldig is.
Gerryt Martinus woont in Oostermeer en is naar zijn beste weten in zijn zeventiende levensjaar. Na verhoor en ondervraging verklaart hij dat hij niets weet van de woninginbraak die op 13 december 1737 bij Rinse Sijtses in Oostermeer is gepleegd en dat hij daaraan op geen enkele manier schuldig is.
Mogelijk dezelfde persoon, leeftijden spreken elkaar tegen: Rinse Sijbes/Sybes in Oostermeer, drie bijenzaken. Rinse Sijbes/Sybes wordt telkens arbeider in Oostermeer en eigenaar van bijenkorven genoemd. In 1806 staat zijn 47ste levensjaar, in maart 1808 is hij 50 jaar en in juni 1808 wordt zijn 56ste levensjaar vermeld. Door deze afwijkingen kan de overeenkomst van namen, beroep, plaats en bijenbezit niet als zekere identificatie gelden.
Rinse Sybes beschrijft zijn blauwe, bonte en ongeverfde korf.
Rinse Sybes
Rinse Sybes, arbeider in Oostermeer, is in zijn 56ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij dat drie korven met bijen zijn weggenomen uit de tuin naast zijn huis. Eén korf was blauw geverfd, een tweede bont en de derde ongeverfd.
Bergum 1803 - Logé Rinske, twee rokken en zilveren gespen
Begin oktober 1803 liet weduwe Bintje Boukes een vrouw overnachten in haar huis aan de Legeweg in Bergum. De logé noemde zich Rinske. Na haar vertrek bleken kledingstukken van Bintjes dochter Janke Jans en Bintjes zilveren schoengespen verdwenen. Bintje ging de vrouw achterna richting Dokkum.
Bintje Boukes laat Rinske binnen
Bintje Boukes, weduwe van Jan Jans, was in haar 61ste levensjaar. Op zaterdagmiddag kwam een vrouw aan haar deur die zei Rinske te heten. Zij vroeg om een slaapplaats. Bintje weigerde aanvankelijk, maar stemde na herhaald aandringen toe. Rinske bleef tot de ochtend van 4 oktober. Bintje had haar volgens haar verklaring verschillende keren gevraagd te vertrekken.
Rinske vertelde dat zij naar Vriezenveen onderweg was, waarheen haar man volgens haar was vertrokken nadat hij haar had verlaten. Zij sprak over armoede. Bintje vond haar uitleg verdacht. De vrouw zei later dat zij 35 jaar was en gaf afwisselend Marrum en Blija als herkomstplaats op. Enkele weken eerder had zij ook bij Bintje overnacht en toen haar vertering betaald. Ditmaal was zij de betaling schuldig gebleven.
Dochter Janke Jans was twintig jaar en ongehuwd. Zij kwam zaterdag rond acht uur thuis van een boer bij wie zij had genaaid. Zij trof Rinske bij haar moeder aan, haalde de sleutel op en ging nog een boodschap doen. Omstreeks tien uur kwam zij terug. Nadat haar moeder en de logé naar bed waren gegaan, sloot Janke de deur en ging zelf slapen. Die nacht hoorde zij niets.
Rinske vroeg ook de volgende dag om onderdak. Zij zei dat zij op zondag niet goed kon reizen. Zij mocht die dag en de daaropvolgende nacht blijven. Janke had toen niets kwaads gemerkt. Janke zag de vrouw met haar blauwe schorteldoek voor en trok haar die van het lijf. Zij had ook haar halsdoek bij Rinske gezien. Janke zei tegen haar moeder dat de vrouw moest vertrekken: "maak toch dat dat vrouwmensch de deur uit komt, want ik geloof niet dat die zaken goed zijn". Rinske antwoordde dat zij eerst haar eten en drinken wilde opmaken. Janke moest gaan naaien, maar kwam nog eens terug om Rinske te zeggen dat zij moest vertrekken; anders zou het gerecht zich ermee bemoeien. Rinske zei dat haar dat niet deerde.
Toen Janke die avond van haar naaiwerk thuiskwam, trof zij Rinske tot haar verbazing nog steeds bij haar moeder aan. Bintje had zich door het vragen van de vrouw laten overhalen haar nog een nacht te laten blijven. Janke vond dat helemaal niet goed, maar kon er niets tegen doen omdat haar moeder toestemming had gegeven. Rinske lag al in bed toen Janke thuiskwam. Tussen acht en negen uur gingen moeder en dochter naar bed. Vanuit haar slaapplaats vroeg Rinske: "Janke heb je de deur wel geslooten?" Janke stond weer op, controleerde de deur en zag dat die dicht was. Later hoorde zij in de nacht gerucht, maar zij dacht dat het de kat was en sliep verder.
Bintje stond op 4 oktober kort na zes uur op. Bintje verklaarde dat Rinske toen wegging. De achterdeur stond open. Toen Bintje en Janke ontdekten wat verdwenen was, schrokken zij hevig. Zij misten:
Een blauwe schorteldoek of boezelaar ; Bintje noemde die van zichzelf, terwijl Janke eerder vertelde dat zij haar eigen schorteldoek bij Rinske had gezien.
Bintje en Janke vertelden de buren wat er was gebeurd. Die raadden hun aan de vrouw meteen achterna te gaan. Bintje wist niet welke weg Rinske had genomen. Zij ging richting Huis ter Heide, twijfelde of zij naar Leeuwarden of Dokkum moest zoeken en besloot de weg naar Dokkum te nemen.
Nog voordat Bintje bij Het Zwarte Kruis kwam, zag zij Rinske. Toen de vrouw haar zag, ging zij opzij een stuk land in. Bintje liep op haar af en beschuldigde haar direct van de diefstal. Volgens Bintje viel Rinske voor haar voeten en nodigde zij haar uit op het land om de weggenomen spullen terug te nemen.
Rinske haalde een pakje uit haar tas. Het was de verdwenen schorteldoek; daarin zat ook een wit doekje met rode strepen gewikkeld, waarvan Bintje nog niet wist dat het verdwenen was. Daarna trok Rinske de twee wollen rokken uit die zij onder haar eigen kleren droeg. Ten slotte haalde zij Bintjes zilveren schoengespen uit haar zak en gaf die terug.
Volgens Bintje zei Rinske tijdens de ontmoeting op het land:
In modern Nederlands: "Ik zocht al naar u om de spullen terug te geven." Bintje vroeg daarop of Rinske nog meer goederen had meegenomen, en of het flesje dat zij bij zich droeg misschien ook van Bintje of Janke was. Rinske ontkende dat.
Bintje wikkelde de teruggekregen spullen in de schorteldoek. Zij wilde dat Rinske met haar meeging. Rinske zei dat zij de weg naar Leeuwarden niet kon vinden. Bintje bood aan die weg te wijzen. Rinske vertrouwde dat niet: volgens Bintje zei zij dat Bintje haar dan ook wel kon bedriegen. Daarop gingen zij uiteen en liep Bintje met de teruggevonden goederen terug naar Bergum.
Bintje beschreef Rinske als een lange, slanke vrouw met een bleek gezicht, bruine ogen en lang geelbruin haar. Zij droeg een oud bruinbont jak. Bintje en Janke ondertekenden hun verklaringen op 4 oktober 1803 te Bergum. Rinske was inmiddels aangehouden. De stukken bevatten geen eindvonnis.
Op 14 januari 1778 bezochten Sjoerd Ages en zijn vrouw Rinske Atses het huis van dominee H. Bennenga in Garijp . Zij vertrokken in de middag en bleven tot iets na vier uur. Thuis lieten zij arbeider Ruurd Douwes achter.
Rinske Atses: een zakje apart gelegd
Rinske Atses was eveneens in haar 35ste levensjaar. Zij bevestigde dat haar man en zij het geld in verschillende bundels bewaarden, die samen in een grotere bundel zaten. Zij had daaruit enige tijd tevoren een zakje genomen en afzonderlijk opgeborgen, zonder dat Sjoerd daarvan wist.
Goutske Hinnes, echtgenote van Jan Jens Croese, veenbaas te Oenkerk, in haar 42ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandag, midden overdag, kwamen twee buurvrouwen bij haar thuis, Trijntje Jens, echtgenote van Willem Pieters, en Aatje Dirks, echtgenote van Hendrik Douwes. Haar zuster Rinske Hinnes, echtgenote van Alle Jijgens, was toevallig ook bij haar. De twee vrouwen vertelden hun dat Grietje Hendriks, dochter van Hendrik Douwes, 's morgens, toen zij het huis van Eeltje Gosses passeerde, had gezien dat de onderdeur openstond. Grietje wist dat Eeltje en zijn vrouw niet thuis waren en begreep niet waarom de deur open was. Zij was naar binnen gegaan om dit te onderzoeken en had gezien dat een kabinetdeur eraf was en op de grond stond. Daarvan had zij onmiddellijk haar moeder Aatje Dirks bericht. Aatje en Trijntje kwamen vervolgens bij Goutske. Daarna gingen zij gezamenlijk daarheen en constateerden dat de onderdeur openstond en dat de bovendeur op slot was. Binnen zagen zij dat een deur van het kabinet eraf was en op de grond stond. De goederen in het kabinet waren ondersteboven gehaald. Zij zagen een damasten hemdrok waarvan de knopen afgesneden leken. Daarna gingen zij terug naar haar huis en stuurden Grietje Hendriks om dorprechter L. G. Lauerman te halen. Hij kwam snel met Grietje terug. Allen gingen daarna met hem naar het huis. In hun aanwezigheid maakte de dorprechter een inventaris van wat zij in het kabinet vonden. Daarna gingen zij weer weg.
Rinske Hinnes, echtgenote van Alle Jijgens, wonend te Oenkerk, in haar 53ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandag, de eerste van deze maand, was zij bij haar zuster Goutske Hinnes. Midden overdag kwamen Trijntje Jens en Aatje Dirks, echtgenotes van Willem Pieters en Hendrik Douwes. Zij vertelden dat Grietje Hendriks, dochter van Aatje Dirks en Hendrik Douwes, hun had gezegd dat zij 's morgens bij het passeren van Eeltje Gosses' huis had gezien dat de onderdeur openstond. Grietje wist dat niemand thuis was, begreep niet hoe dat kon en ging naar binnen. Zij zag dat een kabinetdeur eraf was en op de grond stond. Bij die aanblik keerde zij meteen terug en bracht haar moeder het bericht.
Louis Gerbens Lauerman, dorprechter en schoolmeester te Oenkerk, in zijn 48ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandag, de eerste van deze maand, kwam rond het middaguur Grietje Hendriks, dochter van Hendrik Douwes, bij hem in de school. Ze was zeer ontsteld en zei dat hij onmiddellijk naar het huis van Eeltje Gosses moest komen. Op zijn vraag wat daar aan de hand was, antwoordde zij dat er gestolen was. Hij ging direct met haar naar het huis van Jan Jens Croese, het naastgelegen huis bij dat van Eeltje Gosses. Daar trof hij Goutske Hinnes, Rinske Hinnes, Trijntje Jens en Aatje Dirks, echtgenotes van respectievelijk Jan Jens Croese, Alle Jijgens, Willem Pieters en Hendrik Douwes. Vervolgens ging hij met al deze vrouwen naar Eeltje Gosses' huis. De onderdeur stond open, de bovendeur was gesloten en de spijkers van de scharnierbanden van de onderdeur waren los. Binnen stond een kabinetdeur op de grond. De kroon van het kabinet lag in stukken op de vloer. Enkele stenen koppen, die naar zijn oordeel op het kabinet hadden gestaan, stonden ook op de grond. In het kabinet lag alles overhoop. Er was onder andere een blauwe damasten hemdrok waarvan de knopen afgesneden waren. Verder was alles in het huis in goede orde.
Kort daarop zag Grietje haar moeder, Trijntje Jens, Rinske Hinnes en Goutske Hinnes uit Eeltje Gosses' huis komen. De vier vrouwen droegen haar op de dorprechter te halen. Dat deed zij meteen. Toen zij met hem terugkwam, trof zij de vier vrouwen in Jan Jens Croese's huis. Allen gingen naar Eeltje Gosses' huis en onderzochten de goederen in het kabinet. Terwijl zij daarmee bezig waren, ging Grietje weg. Zij had wel gezien dat de kroon van het kabinet op de grond lag, dat een deur eraf was en dat de scharnierbanden van de onderdeur los waren.
Aatje Dirks, echtgenote van Hendrik Douwes, wonend te Oenkerk, vierenvijftig jaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandagmorgen kwam haar dochter Grietje Hendriks terug uit Giekerk . Zij vertelde dat zij bij Eeltje Gosses' huis de onderdeur open had gezien. Op de heenweg had ze dat al gezien; op de terugweg was ze even naar binnen gegaan en had ze gezien dat het kabinet openstond. Daarvan was zij zeer ontsteld en meteen teruggelopen. Op dat bericht ging Aatje direct naar haar buurvrouw Trijntje Jens en vertelde het haar. Trijntje ging met haar naar Jan Jens Croese's huis. Daar troffen zij diens vrouw Goutske Hinnes en Rinske Hinnes, vrouw van Alle Jijgens. Met hun vieren gingen zij naar Eeltje Gosses' huis. De onderdeur stond open. Zij gingen even binnen en zagen dat alles in wanorde was. Daarna keerden zij terug en stuurden Grietje om dorprechter Lauerman te halen terwijl zij samen teruggingen naar Jan Croese's huis om op hem te wachten. Daarna gingen allen met de dorprechter opnieuw naar Eeltje Gosses' huis. De scharnierbanden van de onderdeur waren los, een kabinetdeur stond binnen op de grond, de kroon van het kabinet lag op de vloer en enkele stenen koppen stonden op de grond. Zij gaven de goederen uit het kabinet, die ondersteboven lagen, op aan de dorprechter; hij schreef ze op. Er was ook een damasten hemdrok bij waarvan de knopen afgesneden waren. Daarna gingen zij weg en deed de dorprechter de deur zo goed mogelijk dicht. Meer weet zij niet van de zaak. Na voorlezing sloot zij haar verklaring af en plaatste haar merk. Bergum, 8 december 1794. Eigen merk van Aatje Dirks.
Trijntje Jens, echtgenote van Willem Pieters, in haar 55ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandag, de eerste van deze maand, kwam Aatje Dirks, vrouw van Hendrik Douwes, bij haar. Aatje vertelde dat haar dochter Grietje haar had gezegd dat zij de onderdeur van Eeltje Gosses' huis open had gevonden en ook even naar binnen was geweest en had gezien dat de zaken daar niet in orde waren. Trijntje ging daarna met Aatje naar Jan Croese's huis. Daar vonden zij Goutske en Rinske Hinnes, echtgenotes van Jan Croese en Alle Jijgens. Allen gingen gezamenlijk naar Eeltje Gosses' huis. Zij vonden de onderdeur open, gingen vluchtig binnen en zagen dat de zaken niet in orde waren. Ze keerden terug en stuurden Hendrik Douwes' dochter om de dorprechter te halen. Zelf gingen zij naar Jan Croese's huis om op hem te wachten. Toen hij kwam, gingen zij samen terug naar Eeltje Gosses' huis. Ze zagen dat de scharnierbanden van de onderdeur los waren, dat een kabinetdeur eraf was en op de grond stond, dat de kroon op de vloer lag en dat enkele stenen koppen op de grond stonden. In het kabinet lag alles ondersteboven. Zij gaven de goederen op aan de dorprechter en hij tekende ze op. Daarna gingen ze samen weg en maakte de dorprechter de deur weer enigszins dicht. Meer wist zij er niet van; zij sloot daarmee haar verklaring na voorlezing en ondertekende die. Bergum, 8 december 1794. Handtekening: tryntye yans. Aldus verklaard voor de commissaris en secretaris te Bergum op 8 december 1794. Twee handtekeningen H. B. Sminia. In de marge: geen beschikking ontvangen.
Rinske Martens, vrouw van Fedde Jans, veerschipper tussen Bergum en Leeuwarden, is in haar 29ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Enige weken geleden had zij voor knecht Roel Durks bij Durk Jeens een hemdrok gemaakt, met oude benen knopen. Dezelfde hemdrok werd haar op 13 april door de baljuw getoond.
Ook kreeg zij een witte hemdrok te zien die zij naar haar gedachte voor dezelfde knecht had gemaakt. Dat durfde zij niet zeker te zeggen, omdat die langer geleden was gemaakt. Zij sloot na voorlezing en ondertekening. te Bergum op 13 april 1809. Handtekening: Rinske Martens.
Rinske Riemers en was in haar vierenzestigste levensjaar. Jan was enige weken eerder van achteren binnengekomen. Hij zei geld nodig te hebben. Op 25 augustus 1771 zette Rinske na voorlezing in Bergum haar merk onder de verklaring.
Rinske Ruurds en vier mannen vertellen over kleding uit haar draagbak en de zoektocht in het huis van Geert Feyes.
Rinske Ruurds
Rinske Ruurds, vrouw van arbeider Miente Bakkerus, wonend te Franeker en nu aanwezig te Bergum , in haar 33ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij gisteren, de 13de, omstreeks elf uur langs het huis van Geert Feyes en diens vrouw in Kuikhorne onder Bergum liep.
Rinske Ruurds; P.W.G. Bruining.
Rint Dirks — 2 verhaalpagina’s · beoordeeld verband
Mogelijk dezelfde persoon: Rint Dirks uit Giekerk. De aangever van 1773 is ongeveer 26 of 27 en woont in Giekerk. In 1801 doet een landbouwer Rint Dirks uit hetzelfde dorp aangifte van een verdwenen schaap. Het langere tijdsverloop is mogelijk, maar op de verhaalpagina van 1801 staat geen exact controleerbare leeftijd of partner vermeld. De naam alleen is onvoldoende voor een zekere identificatie.
Giekerk 1773: verdwenen gespen van schoenen Rint Dirks
Verdwenen gespen van schoenen Rint Dirks. 2 juli 1773.
Rint Dirks mist schoenen met zilveren gespen
Rint Dirks uit Giekerk , ongeveer 26 of 27 jaar oud, ontdekte op zondag 27 juni 1773 dat zijn schoenen met zilveren gespen verdwenen waren. De gespen waren gemerkt R D. Sinds maandag had hij de schoenen niet gedragen. Omdat hij ze niet dagelijks gebruikte, had hij gedacht dat een huisgenoot ze had opgeborgen.
Rint Dirks uit Giekerk miste begin januari 1801 een wit schaap. Twee andere getuigen zagen Rinse Andries met een schaap aan een touw lopen. Gerben Jans beschreef de gesprekken die hij met hem en een onbekende koper had gevoerd.
Rint Dirks - het verdwenen witte schaap
Rint Dirks was landbouwer in Giekerk. Zijn leeftijd wordt in het verhoor genoemd. In de nacht van vrijdag 2 op zaterdag 3 januari 1801 verdween een wit schaap. Rint verklaarde dat Rinse Andries, afkomstig van het Molenend onder Oenkerk, dit schaap verkocht had aan de Damwoudster schipper.
Rint vond het schaap op 5 januari bij die schipper terug. Hij beschreef de verkoop als onderdeel van zijn verklaring, niet als een verkoop die hij zelf had zien plaatsvinden. Nadat zijn verklaring was voorgelezen, tekende hij op 6 januari 1801 te Bergum als Rint Dirks.
Gerben verklaarde verder dat hij en Rint Dirks het schaap op 5 januari hadden aangetroffen bij de Damwoudster schipper. Gerben zag het schaap aan het touw en hoorde de gesprekken, maar verklaarde niet dat hij de oorspronkelijke diefstal had gezien. Op 6 januari ondertekende hij na voorlezing in Bergum als Gerben Jans.
In 1814 verklaarde Rintje Ros dat hij al sinds 1804 de leiding over het Leeuwarder tuchthuis had gehad, eerst als binnenvoogd en later als conciërge. Hans Wijsma was in september 1803 nog hoofdcipier. Hij was dus uiterlijk in 1804 uit die leidinggevende functie verdwenen. In het geraadpleegde stuk staat niet waarom. Er is daarom geen bewijs dat hij wegens de ontsnapping van Gerrit Alberts werd ontslagen.
Joukjen Martens, Willemke Hendriks, Ritske Geerts en Beerentje Geerts geven hun lezingen van de verdwenen goederen.
Willemke Hendriks, vrouw van koemelker en arbeider Ritske Geerts in Eestrum, is ongeveer 30 jaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart zij dat zij op 22 oktober omstreeks half zes 's avonds van het koemelken thuiskwam. Een glasvenster in de kamer stond open.
Ritske Geerts
Ritske Geerts, arbeider en koemelker in Eestrum, is in zijn 36ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij dat hij op 22 oktober even vóór acht uur 's avonds thuiskwam. Zijn vrouw Willemke Hendriks vertelde hem dat een gebloemde rok en een kussen met witte sloop waren gestolen.
Volgens hem antwoordde zij dat zij te veel drank had gehad. Hij bracht haar mee naar huis en gaf kennis van het gebeurde. Executeur P. Pytter kwam naar Eestrum en nam de vrouw mee naar Bergum. Ritske weet verder niets. Na voorlezing tekent hij op 23 oktober 1808 in Bergum: Ritske Geerts.
Daar sprak hij met iemand die Schuis werd genoemd. Deze vertelde dat Ritske Gerrijts uit Bergum op de voorafgaande dinsdag met twee Friese schapen door het tolhek was gekomen. Wytse had dat zelf niet gezien.
Hij hoorde ook dat twee schapen liepen in het land van Keimpe Rempts, die in Kollumerzwaag woonde. Volgens het verhoor was Keimpe getrouwd met een zuster van Ritske Gerrijts. Wytse ging naar dat land.
Zij reageerde volgens Wytse nogal ontevreden. Zij zei dat de schapen van Ritske Gerrijts waren. Er vielen enige woorden over. Zij vroeg hem of hij daarmee beweerde dat Ritske de schapen had gestolen. Wytse antwoordde volmondig ja.
Wytse vertelde dat de dorpsrechter mensen kon noemen die Ritske Gerrijts met twee schapen naar Kollumerzwaag hadden zien gaan.
Wytse ondertekende zijn verklaring op 7 april 1781 in Bergum. Bij het stuk staat een opdracht om eerst de verklaring van Ritske Gerrijts op te nemen en daarna door te sturen.
Waarschijnlijk dezelfde vrouw: Ritskje Nieuwenhuis in Garijp, 1805 en 1807. De ongebruikelijke naam Ritskje Nieuwenhuis en Garijp als woonplaats komen in beide zaken overeen. In 1805 wordt haar huwelijk met Inse van der Veen genoemd; in 1807 ontbreken partner en winkelberoep. Daarom blijft de identificatie waarschijnlijk. De loden afvoer en het verdwenen winkeltextiel zijn afzonderlijke zaken.
Garijp 1805 - Doek en donkergroene trijp verdwenen uit de winkel van Ritskje Nieuwenhuis
Aangifte van Ritskje Nieuwenhuis, afgelegd op 4 januari 1805.
Toen een klant op 2 januari 1805 stof voor een hemdrok wilde kopen, ontdekte Ritskje Nieuwenhuis dat ruim twintig el doek uit haar winkel in Garijp verdwenen was. Diezelfde avond miste ze ook een stuk donkergroene trijp.
Ritskje Nieuwenhuis woonde in Garijp. Zij was getrouwd met Inse van der Veen, die in Leeuwarden woonde. Op woensdag 2 januari 1805 kwam naar haar beste herinnering tussen zes en zeven uur in de avond Wytske Eelkes bij haar thuis. Wytske woonde eveneens in Garijp en was de vrouw van Lieble Fokkes.
Riurd Gooitkens, werkzaam en wonend als boerenknecht bij Jeen Johanns te Oostermeer, naar zijn beste weten in zijn 25e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij afgelopen woensdagavond, 28 oktober, met andere inwoners van Oostermeer van de markt van Drachten kwam. Onderweg gingen zij Nijetap onder Smallingers Opeinde binnen en kochten een borrel.
Bintje Baukes, weduwe van Jan Jans Sapperstia, wonend aan het einde van de Leegweg te Bergum en 65 jaar oud, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat gisteren, de 24ste, om ongeveer zes uur 's avonds drie mannen bij haar kwamen: Roel Aukes, zoon van Auke Roelofs zandpranger , wonend in een schip; Brant Sjoerds, zoon van Sjoerd Mijnheer, wonend in de Rottevalle; en schippersknecht Gjolt Douwes, die met zijn werkgever en schip aan Bergumerdam lag om te laden Zij eisten jenever.
Maayke Jans, dochter van Bintje Baukes, inwonend bij haar moeder te Bergum en in haar 21ste levensjaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat gisteren, zondag 24 april, om zes uur drie mannen kwamen: Roel Aukes, zoon van Auke Roelofs zandpranger; Brant Sjoerds, zoon van Sjoerd, ongehuwde schipper in de Rottevalle; en Gjolt Douwes, knecht bij een schipper die aan Bergumerdam lag om te laden Zij vroegen jenever en dronken die.
Gjolt Douwes, schippersknecht bij schipper Rommert Pytters, die met zijn schuit aan de dam te Bergum lag om te laden, in zijn 20ste levensjaar, verscheen en werd ondervraagd. Hij verklaarde dat hij gisteren, zondag 24 april, tussen zes en zeven uur met Roel Aukes en Brant Sjoerds bij Bintje Baukes aan het einde van de Leegweg kwam.
Brant Sjoerds, schipper met zijn schip aan Bergumerdam, in zijn 28ste levensjaar, was ondervraagd en beëdigd. Hij zei dat hij gisteren, zondag 24 april, tussen zes en zeven uur 's avonds met Roel Aukes, zoon van Auke Roelofs, en schippersknecht Gjolt Douwes naar het huis van Bintje Baukes Sapperstia aan het einde van de Leegweg te Bergum was gegaan om een borrel te drinken. Nadat zij jenever hadden gedronken en betaald, bestelde Roel nog een halve mingel jenever.
Daar trof hij haar dochters Janke en Maaike Jans, Bauke Scheffer, Roel Aukes, iemand die Brant heette en een jonge schippersknecht van wie hij de naam niet kende. Roel, Brant en de jonge knecht hadden jenever gedronken. Roel wilde vervolgens niet langer met de twee schippersknechten drinken en dronk met de getuige.
Bauke Scheffer, schippersknecht, woont in Bergum en is in zijn 24ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij dat hij op zondagavond 24 april in het huis van Bintje Baukes, weduwe van Jan Jans, tapster, in Bergum was. Tussen zes en zeven uur kwamen daar Roel Aukes, Brant Sjoerds en Gjolt Douwes, alle drie schippersknechten. De drie mannen vroegen jenever en daarna nog meer.
Hij beschrijft een letsel bij de lendenen en de schede, met een sterke bloedvloeiing uit de schede. Het geweld zou haar door Roel Aukes, een schippersknecht, zijn toegebracht. Daarnaast ontstond zwelling van de schaamdelen. Op maandag om acht uur zag Smit dat de patiënte zeer verzwakt was door het sterke bloedverlies gedurende de hele nacht.
Roel Aukes
Roel Aukes, schippersknecht, woont bij zijn vader op het schip dat bij Bergum lag en is in zijn 22ste levensjaar. Hij verklaart dat hij op zondag 24 april tussen zes en zeven uur 's avonds met Brant Sjoerds en Gjolt Douwes naar het huis van Bintje Baukes, weduwe van Jan Jans, ging.
Hij bleef daar korte tijd, keerde terug en dronk de rest samen met de getuige en Brant op. Roel zei tegen de getuige dat zijn vader was opgehangen. De getuige geloofde dat Roel zijn vader niet had gekend. Daarna dreigde Roel Bintjes huis in brand te steken en de ruiten te breken Haar dochter Janke maakte een opmerking over zijn ouders.
Roel Durks, boerenknecht bij Durk Jeens, inwoner van Bergum , is in zijn 51ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. In de nacht van 13 op 14 maart is uit een broek die bij zijn bed in het buitenhuis hing een zilveren zakhorloge gestolen met een koperen buitenkast.
Hij had niet kunnen zien wie de diefstal pleegde. Toen hij op 14 maart rond vijf uur opstond, stonden de deur van de dorsvloer en een kleine deur in de schuurdeur open. Hij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 15 maart 1809: Roel Durks.
Hij kan niet zeggen wie de diefstal heeft. gepleegd. Toen hij op de morgen van 14 maart rond vijf uur opstond, zag hij samen met Roel Durks dat de deuren van de dorsvloer en een kleine deur in een grote schuurdeur openstonden. Hij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 15 maart 1809.
De volgende dag kon zij verklaren dat het zilveren onderdeel en de ketting van de grote knecht Roel Durks waren. Verder vertelde zij dat zij op zondagavond 9 april bij het melken in het buitenhuis een brandlucht rook. Zij zocht in huis maar vond geen brand. Terug in het buitenhuis vroeg zij Aebele Binnes of hij ook brand rook, wat hij ontkende.
Hij was uit de schuur gekomen. Kort daarna kwamen knecht Roel Durks en arbeider Gjalt Uilkes in het buitenhuis. Ook zij roken brand. Met hen zocht zij en vond in de schuur bij het hooi een klein vuur op de grond. Daar lag los hooi op, alsof het erop was gegooid. Zij doofden het meteen.
De volgende dag kon hij verklaren dat de samengebonden ketting en het zilveren onderdeel van de grote knecht Roel Durks waren. Verder zag hij Aebele op zondagmiddag 9 april rond twee uur achter het huis. Aebele hield een lap in zijn rechterhand en droeg onder zijn linkerarm een zak met spullen.
Aebele antwoordde dat hij niets kon ruiken. Gjalt zocht meteen met knecht Roel Durks en anderen. In de schuur op de grond bij het hooi vonden zij een klein, glimmend vuur. Hij en anderen doofden het vuur. Hij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 13 april 1809: Gjalt Uilkes.
Roel Durks, boerenknecht bij landbouwer Durk Jeens in Bergum, is in zijn 51ste of 55ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de avond van 12 april kwam hij uit Leeuwarden . Janke Fokkes en anderen vertelden hem dat zij in een kledingstuk van Aebele Binnes in het buitenhuis een holle koperen horlogekast, een zilveren onderdeel, een met een bandje samengebonden eind stalen horlogeketting en een zilveren zakhorloge hadden gevonden.
Zij doofden het. Bij nader onderzoek vond hij een nagemaakte donkergroene hemdrok van Aebele Binnes aan, waarop knopen zitten die met die van zijn gestolen hemdrok overeenkomen. Roel herkende verscheidene oude zwarte hoornen knopen op Aebeles hemdrok als de zijne. Hij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 13 april 1809: Roel Durks.
Rinske Martens, vrouw van Fedde Jans, veerschipper tussen Bergum en Leeuwarden, is in haar 29ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Enige weken geleden had zij voor knecht Roel Durks bij Durk Jeens een hemdrok gemaakt, met oude benen knopen. Dezelfde hemdrok werd haar op 13 april door de baljuw getoond.
Aebele Binnes, kleine knecht bij landbouwer Durk Jeens in Bergum, is in zijn 19de levensjaar en zit vast. Hij verklaart dat hij vier weken geleden van Peke Noord, wonend aan de Veenwoudsterwal, goederen heeft gekocht: een horloge, een witte hemdrok met zwarte knopen, nieuwe schoenen van Roel Durks en een donkergroen jasje dat ook van Roel was.
Hij had dat jasje naderhand zelf vermaakt en droeg het aan. Hij noemt vervolgens een linnen buis van een Tjebbe die bij Durk Jeens woont, en een linnen broek. Hij noemt verder een donkergroen broekje van Iuen Lippes, een rode halsdoek van Roel Durks en een blauwbonte zakdoek waarvan hij niet zeker kan zeggen of die van Roel of Iuen Lippes is.
Samen met Roel Durks en anderen ontdekte hij op de grond tussen twee vakken hooi vuur, met los hooi erop. Hij en de anderen blusten dat. Hij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 13 april 1809: Aebele Binnes.
Roel Durks, knecht bij landbouwer Durk Jeens in Bergum, is in zijn 51ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Er was geld vermist toen Oebele kleine knecht bij Durk Jeens was. Roel vertelde het voorval aan baljuw Van Sminia. Die vorderde het betreffende tweeguldenstuk bij Jacob Nink op en toonde het hem deze avond.
Roel herkende het als het stuk dat hem tussen 13 en 14 maart was gestolen. Hij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 24 april 1809: Roel Durks.
Uble Binnerts, dorprechter en boer te Oostermeer , naar zijn beste weten in zijn 61ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat Roel Folkerts, meester schoenmaker in dat dorp, die volgens hem niet helemaal goed bij zijn hoofd leek te zijn, hem onlangs had verteld dat Jelk Jans uit Oostermeer op 14 februari 1760 zijn bed had opgemaakt. Daarna miste Roel zijn hemdrok met zilveren knopen. Naar Uble's beste herinnering waren de knopen gemerkt met een schoenmakersleest en de letters R: F. Toen Roel Jelk Jans daarop aansprak, reageerde zij volgens het vertelde zeer ontevreden tegen hem.
Haarke Dirkis, herbergier te Oostermeer, naar zijn beste weten in zijn 41ste of 42ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat volgens het gerucht Jelk Jans uit Oostermeer op 14 februari 1760 een hemdrok met verschillende zilveren knopen van het bed van Roel Folkerts, meester schoenmaker in dat dorp, had gestolen. Roel leek niet helemaal goed bij zijn hoofd te zijn. Haarke kende de knopen goed. Naar zijn beste herinnering waren ze gemerkt met een schoenmakersleest en de letters R: F. Verder zei hij dat Jelk Jans uit Oostermeer vertrokken was, naar men zei op 29 februari, en dat zij naar Groningerland zou zijn gegaan. Hij wist verder niets en ondertekende na voorlezing te Bergum op 6 maart 1760. Binnert Douma en de beëdigde klerk bevestigden de opname.
Freytse Roels woont bij zijn vader Roel Freytses Sobbes, aan het einde van de Lange Wijk in de Rottevalle onder Harkema Opeinde. Hij is ongeveer 28 jaar oud. Als gedetineerde wordt hij verhoord en geconfronteerd met de opgenomen getuigenverklaringen. Hij verklaart dat hij gisterenavond met verscheidene andere personen in een bovenkamer van Sijbren Meents in Oostermeer is geweest. Hij had in ieder geval te veel sterke drank gedronken. Daarom kan hij zich nu niet goed herinneren waarom hij naar beneden ging en daar met andere personen in 'geveng' kwam.
Grytje Gjolts was 65 jaar, weduwe van Andries Pytters en woonde op de Harste bij Suameer. Zij verklaarde op 12 juli 1803 dat zij een dag eerder van Antje Joekes, de vrouw van Roel Gerbens, had gehoord dat bij Geert Johannes goederen ontbraken. Antje was op dat moment bij de kinderen van Geert Johannes. Hun moeder was naar haar ouders gegaan om te vertellen wat er thuis was gebeurd. De goederen waren verdwenen terwijl de vrouw van Geert Johannes bij het baggelwerk werkte.
Grytje ging terug naar het huis van Geert Johannes en vertelde aan de vrouw van Roel Gerbens dat er kleding bij de wal lag. Die vrouw ging met haar mee. Samen vonden ze het schort en een rok. Ze pakten de kleding op en brachten die terug naar het huis van Geert Johannes. Daarna ging Grytje naar huis. Ze wist verder niets van de zaak. Haar verklaring werd op 12 juli 1803 te Bergum voorgelezen; zij ondertekende als Grytte Gjolts.
Grytje Gjolts en de vrouw van Roel Gerbens brachten de gevonden rok en het schort naar het huis van Geert Johannes terug.
Roel Jans — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Verklaring van Geeske Pieters, vrouw van Roel Jans.
Daarna begint de verklaring van Eijse Hendriks Hogeveen, turfschipper, getrouwd met Gebina Johannes, wonend op Surhuisterveen . Hij verbleef nu in Bergum, op de Nieuwstad, bij Geeske Pieters, vrouw van Roel Jans als 'vrijgezellende'. Zijn leeftijd staat als 'in 50 of 55e jaar' en is daarmee niet exact bepaald.
Engbert Bruins was niet in huis. Er werd af en toe naar hem gevraagd. In de kamer brandden twee lichten. Ysbrant zag dat Roel Jans uit Suameer het ene uitblies en Hendrik Wadman het andere. Hij kon niet zeggen wie welke voorwerpen brak. Van het gezelschap had hij alleen Douwe en Hendrik Wadman kwaad zien doen.
Verder zegt de getuige dat de zoon van deurwaarder Adema die dag van Woelwijk naar Leeuwarden was gereisd. De daaropvolgende zaterdag had die hem verteld dat de hierboven beschreven man hem op de Zwarteweg, bij de hoge brug, was tegengekomen en had gevraagd of hij niet een meid was tegengekomen en hoe ver zij weg was. Toen Adema's zoon antwoordde dat zij ongeveer bij de schansen was, zette de man het op een lopen. De getuige kent de man niet en weet niet waar hij woont. Volgens geruchten heet hij Roel Jans en woont hij in Ureterp . De getuige weet verder niets over de zaak. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring af en tekent hij met zijn eigen merkteken. Bergum , 3 december 1762.
Froukjen Tijsses, dienstmeid bij Tjeerd Sybes, boer aan het einde van de Zwarteweg onder Rijperkerk , ongeveer twintig jaar oud, is opgeroepen en ondervraagd. Zij getuigt dat zij op 16 november laatstleden in de avondschemering een man te voet oostwaarts op de Zwarteweg zag aankomen. Zijn hoed hing om zijn hoofd. Hij droeg een zwart rokje en een broek. Niet ver ten westen van hem zag zij een vrouw op de Zwarteweg staan. Zij weet niet wie die personen waren. Op grond van de beschrijving die nu wordt gegeven, moet de ene Wijtske Pijtters uit Hardegarijp zijn geweest. De andere, die zij groter meende te zijn, was naar alle waarschijnlijkheid een man uit Ureterp genaamd Roel Jans. Verder weet zij niets. Na voorlezing sluit zij haar verklaring af en tekent zij met haar eigen merkteken. Bergum, 3 december 1762. Bevestigd door de mederechter en beëdigde klerk op dezelfde datum; in de slotformule '3 Xber 1762'. Ondertekeningen: B. Douma en G. Wilhelmi.
Garijp 1801 - Vier bijenkorven uit de bijenstal van Roel Linses
Op zondag 18 januari 1801 ontdekte Roel Linses dat vier bijenkorven verdwenen waren uit een bijenstal naast zijn huis in Garijp . Hij vertelde dit de volgende dag aan de commissaris in Bergum.
Roel Linses
Roel Linses was 37 jaar en werkte als huisman , of landbouwer, in Garijp. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd .
Garijp is nog te bezoeken. Het erf en de bijenstal van Roel Linses zijn uit deze verklaring niet precies te lokaliseren.
Egbert Tjerks, een huisman op het Witveen onder Oostermeer in zijn negenenveertigste levensjaar, verloor in de nacht van 24 op 25 juli 1772 een bijenkorf uit zijn bijenstal. De stal stond bij het huis van Roel Sijbes aan de Grasveldweg onder RotteMeer.
Gertje keerde met Hylkjen terug en wilde haar niet laten vertrekken voordat de gespen terug waren. Hylkjen trok aan haar schootsdoek. Op de baan waren veel mannen. Volgens Gertje zei Hylkjen: "gaan Met Mij ik Zal ze Weder bekomen". Ze gingen naar het huis van de weduwe van Roel Sjoerds. Daar haalde Hylkjen de gespen onder de spanten van de stoep tevoorschijn en gaf ze aan Gertje.
Karel Brendel, opzichter bij de molen in Oostermeer en in zijn 39ste levensjaar, zag de twee vrouwen langs zijn huis gaan. Gertje vertelde hem: "ik ben Gespen Quit geworden". Zij wilde eerst proberen de gespen terug te vinden. Karel liep met hen mee tot aan de stoep van de weduwe van Roel Sjoerds.
Over het schip naar Leeuwarden zei Hylkjen dat haar was verteld dat het om acht uur vertrok. Zij ontkende de beschuldiging dat zij de schoengespen had gestolen. In haar verklaring staat vervolgens dat zij de gespen later onder de spanten van de stoep bij de weduwe van Roel Sjoerds zou hebben weggehaald en aan Gertje zou hebben teruggegeven. Zij tekende met een kruismerk . De volgende dag, 9 september 1781, werd zij volgens de kanttekening doorgestuurd.
Roel Tjallings — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Naar zijn beste herinnering ontving hij op 1 augustus van dit jaar een big van Lieuwkjen Lieuwes, die getrouwd is met Roel Tjallings en in Veenwouden woont. Hij had de big van haar gekocht en daarvoor zes carolusgulden en vijf. betaald.
Nadat hij de big enige tijd in zijn bezit had, kwam Roel Tjallings op twee afzonderlijke momenten naar zijn huis. Iedere keer zei Roel dat hij de big terug wilde hebben. Harmen hield hem telkens met vriendelijke woorden tegen.
Harmen zegt verder dat Lieuwkjen Lieuwes en Roel Tjallings volgens berichten door het Hof Provinciaal van elkaar gescheiden zijn. Lieuwkjen woont in ieder geval in Veenwouden . Er wordt gezegd dat Roel bij zijn vader in Optwijzel verblijft. Harmen weet verder niets te vertellen. Zijn verklaring is voorgelezen en hij heeft haar met zijn handmerk ondertekend. Bergum, 30 oktober 1787. Het bijschrift noemt dit Harmen Jans' eigen handmerk.
Haar man heeft een big gekocht van Lieuwkjen Lieuwes, die getrouwd is met Roel Tjallings en in Veenwouden woont. Naar haar beste weten heeft hij het dier op 1 augustus van dit jaar ontvangen en daarvoor zes carolusgulden en vijf stuivers betaald.
Nadat zij en haar man de big enige tijd in hun bezit hadden, kwam Roel Tjallings op twee afzonderlijke momenten naar haar huis. Iedere keer zei hij dat hij de big terug wilde hebben. Zij hadden hem tevoren met vriendelijke woorden tegengehouden. Afgelopen zondag omstreeks drie uur in de middag kwam Roel, tegen haar wil en die van haar man, hun huis binnen. Daarna ging hij met een onbedekt mes in zijn hand hun bijgebouw binnen. Onder de ergste bedreigingen en vloeken haalde hij de big uit het hok en, tegen hun wil, uit het bijgebouw. Hij voerde het dier een eindje mee. Antje probeerde de big terug te krijgen en dat lukte haar. Zij bracht het dier weer naar het hok in het bijgebouw.
Antje zegt verder dat Lieuwkjen Lieuwes en Roel Tjallings, naar men zegt, door het Hof Provinciaal van elkaar gescheiden zijn. Lieuwkjen woont in Veenwouden. Volgens berichten verblijft Roel bij zijn vader, Tjalling Roels, in Optwijzel. Antje kan verder niets over deze zaken vertellen. Haar verklaring is voorgelezen en zij heeft haar eigenhandig ondertekend. Bergum, 30 oktober 1787. De handtekening luidt 'antje ijans'.
Afgelopen zondag tussen drie en vier uur in de middag kwam Roel Tjallings naar het huis van haar buurman Harmen Jans. Zij zag dat hij in de ene hand een onbedekt mes had. In de andere hand hield hij eerst een vork en daarna een luiwagen (schrobborstel). Onder de ergste vloeken en bedreigingen haalde hij Harmens jonge varken uit het bijgebouw en het varkenshok. Hij dreef het een eindje voort. De omstanders, vooral Harmens vrouw, hielden hem zo sterk tegen dat zij hem het varken uiteindelijk konden ontwringen.
Afgelopen zondag na de middag ging zij naar het huis van haar buurman Harmen Jans. Daar hoorde en zag zij Roel Tjallings, die in Harmens bijgebouw de ergste vloeken en bedreigingen uitte. Hij had een luiwagen (schrobborstel), in zijn hand. Tegen de wil van Harmen en zijn vrouw dreef hij hun jonge varken met geweld uit het hok en een eindje verder. Met hulp van de buren, vooral van Harmens vrouw, werd hem het dier ontwrongen en werd het weer in het hok gebracht.
Gisteren omstreeks drie uur in de middag ging zij naar het huis van haar buurman Harmen Jans. Daar zag zij Roel Tjallings, van wie gezegd wordt dat hij bij zijn vader Tjalling Roels in Optwijzel verblijft, in Harmens bijgebouw. Hij vloekte en dreigde verschrikkelijk. Hij nam Harmens vork in zijn hand, haalde diens jonge varken met geweld en tegen diens wil uit het hok en dreef het voort.
Gisteren omstreeks drie uur in de middag zag zij Roel Tjallings, van wie gezegd wordt dat hij nu bij zijn vader Tjalling Roels in Optwijzel verblijft, uit het bijgebouw van Harmen Jans komen. Hij dreef Harmens jonge varken mee. Roel dreef het jonge varken van Harmen Jans met geweld tegen diens wil weg. Hij vloekte en dreigde verschrikkelijk en had Harmens vork in zijn hand. Daarmee dreef hij het dier voort en sloeg het zo hard dat bloed uit de neus of mond vloeide.
De marginale notitie geeft de inhoud van het antwoordbevel: Roel Tjallings aanhouden, zijn bekentenis opnemen en die toezenden. Roel moet goed in bewaring worden gehouden totdat er een nadere beschikking komt. De notitie bevat een instructie; zij zegt niet dat de aanhouding al heeft plaatsgevonden.
Hoocke Jelts, dienstknecht bij Wijtskie Folkes, weduwe van Roel Tjallings, te Oostermeer , in zijn twintigste levensjaar, werd ondervraagd. Vanwege zijn minderjarigheid werd hij niet beëdigd . Hij getuigde dat hij op de 15de van deze maand, 's morgens omstreeks elf uur, zijn brood at bij het haardvuur. De weduwe van Gerben Halbes en Antie Heijlkes zaten daar ook; hijzelf zat midden voor het vuur en er was ook een Sijbren Douwes.
Sijbren Douwes werd voorlopig onderhouden door de buitenvoogden van Oostermeer. Hij zat in het andere hoekje van de haard, stond op en bleef enige tijd vóór de getuige op de haardplaat staan. Uiteindelijk zei de getuige: "Sijbren, ga daar weg, je houdt het vuur voor mij tegen." Daarna eiste Sijbren een speld van de weduwe van Roel Tjallings. Zij vroeg wat hij ermee wilde doen. Hij antwoordde dat hij daarmee iets op zijn mouw wilde pluizen.
Antie Heijlkes, dienstmaagd bij Wijtskie Folkes, weduwe van Roel Tjallings, te Oostermeer, in haar zestiende levensjaar, werd opgeroepen en ondervraagd. Vanwege haar minderjarigheid werd zij niet beëdigd. Zij getuigde dat zij op de 15de van deze maand omstreeks elf uur 's morgens haar brood at in een hoek van de haard. De huisvrouw en de weduwe van Gerben Halbes waren erbij. Knecht Hocke Jelts zat midden voor het vuur. Sijbren Douwes, die voorlopig door de buitenvoogden van Oostermeer werd onderhouden, zat in de andere hoek.
Hinke Kornelis, weduwe van Gerben Halbes, wonende te Oostermeer, in haar 79ste levensjaar, werd opgeroepen. en ondervraagd. Zij getuigde dat op de 15de van deze maand, 's morgens omstreeks elf uur, Wijtskie Folkes, weduwe van Roel Tjallings, in haar huis in een hoek van de haard zat. De getuige zat naast haar, de knecht voor het vuur en Sijbren Douwes in de andere hoek.
Wijtskie Folkes, weduwe van Roel Tjallings, wonende te Oostermeer, naar haar beste weten in haar 63ste levensjaar, werd beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat Sijbren Douwes, die werd onderhouden door de buitenvoogden van Oostermeer en sinds de 4de van deze maand naar haar huis was gestuurd, op de 15de omstreeks elf uur 's morgens een speld van haar vroeg. De weduwe van Gerben Halbes, knecht Hocke Jelts en dienstmeid Antie Heijlkes waren erbij. Zij gaf hem een speld. Hij had die verschillende keren tussen duim en vinger naar haar uitgestoken. Intussen haalde hij een mes tevoorschijn, greep haar vast, sneed haar met het mes en mishandelde haar verder ernstig. Zij verwachtte zoiets niet.
Petrus Ram, meesterchirurgijn te Bergum, in zijn 61ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij zich vandaag op verzoek van het gerecht van Tietjerksteradeel naar het huis van Wijtskie Folkes, weduwe van Roel Tjallings, te Oostermeer had begeven en haar had onderzocht. Hij vond een kleine wond in haar gezicht boven het oog, drie sneden in de vingers van de ene hand en twee sneden in de andere. Daarnaast had zij een zware kneuzing in haar rechterzij, die de patiënte vrij veel pijn deed. Als er geen complicaties kwamen, verwachtte hij dat alles goed zou aflopen.
Kopie van de aan het Hof gezonden brief. "Edelmogende heren, wij hebben Sijbren Douwes in bewaring genomen. Hij wordt sinds enige tijd onderhouden door de buitenvoogden van Oostermeer en verbleef op de 15de van deze maand bij Wijtske Folkes, weduwe van Roel Tjallings, in dat dorp. Hij heeft die dag getracht haar van het leven te beroven en haar verder ernstig mishandeld. Wij sturen u de daarover opgenomen informatie toe. Toen wij de gevangene met die informatie wilden confronteren , wilde hij op geen enkel punt antwoorden. In alles gedroeg hij zich alsof hij van zijn verstand beroofd was. Met respect blijven wij uw zeer gehoorzame en onderdanige dienaren, het gerecht van Tietjerksteradeel." Ondertekend H:W: van Altena en J:T:Ypeij. Bergum, 17 februari 1756.
"Na lezing van uw brief en de informatie over de mishandeling die Sijbren Douwes, nu in bewaring, op de 15de heeft gepleegd tegen Wijtske Folkes, weduwe van Roel Tjallings, te Oostermeer, hebben wij besloten u te verzoeken en ambtshalve te bevelen zo spoedig mogelijk onderzoek te doen naar Sijbrens vroegere gedrag en naar de vraag of hij ook aan aanvallen van 'sinneloosheid' onderhevig is. Stuur ons die informatie behoorlijk afgesloten toe. Houd de gevangene ondertussen vast tot wij nader hebben bevolen. Wij vertrouwen u toe aan de bescherming van de Almachtige en blijven uw goede vrienden, de raadsheren van het Hof van Friesland ." In opdracht van het Hof, J: Boscha met halen. Leeuwarden , 19 februari 1756.
Himkjen Oebles, vrouw van Roel Tjibbes, wonend in de Rottevalle onder Achtkarspelen, in haar 43 e levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat zij op zaterdag 15 van deze maand langs Tjeerd Bornes kwam. Hij stond bij de Muntje grijpelsweg een sloot uit te baggeren. Hij vroeg of zij had gehoord dat Groningen weer was overgegaan. Zij wist hiervan niets. Tjeerd zei dat het werkelijk zo was: hij had zijn zoon naar Strobes gestuurd om daar het eerste schip uit Groningen af te wachten en te informeren hoe het was. Zijn zoon kreeg toen te horen dat hij niet verder moest reizen omdat Groningen was overgegaan.
Johannes Lodema (V72, begin). Johannes Lodema is kastelein in het Roodhart in Bergum , in zijn negenenveertigste levensjaar. Hij verschijnt, wordt beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat gisterenmorgen, iets na elf uur, een stevig, lang gebouwde man in zijn huis kwam. Die had een grote, lange stok met een dikke knop bij zich. Hij zei dat hij Roel Wouters heette, schuitvoerder was en in Noorderdragten woonde. De man, die nu gedetineerd is, dronk in Johannes' huis twee 'half' jenever van een 'deeltje'. Toen Johannes merkte dat de man dronken werd, weigerde hij hem meer drank te geven.
Jan Melles (V73, begin). Jan Melles is voerman aan het einde van de eerste laan in Bergum , ruim 53 jaar oud. Hij wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat hij gisterenmiddag gebrom hoorde en naar buiten ging. Hij zag toen de man die hier nu in hechtenis zit. Volgens zeggen noemt die zich Roel Wouters, schuitvoerder uit Noorderdragten. Jan zag hem een vreemdeling met een zware stok zeer hard in de zij slaan. Jan zei daarop:
Zij zag toen de man die hier nu in hechtenis zit en die volgens zeggen Roel Wouters heet, schuitvoerder uit Noorderdragten. Bij de omheining van Jan Melles' huis gaf hij een vreemdeling met een zware stok een buitengewoon harde slag. Daardoor begonnen de benen van de vreemdeling sterk te trillen. Antje dacht dat hij stierf. De slag stuitte grotendeels af op de omheining; daardoor brak de stok in twee stukken. Zij durfde niet goed verder te kijken, omdat de vreemdeling verschrikkelijk bloedde. Daarna pakte de gedetineerde de vreemdeling bij de hand en ging met hem de laan langs naar de dorpsbuurt. Antje en Jan Melles durfden uit vrees voor de woede van de gedetineerde niet te proberen de vreemdeling uit zijn handen te redden. Zij weet verder niets, sluit haar verklaring na voorlezing en zet haar gebruikelijke merk. Bergum, 21 januari 1785. Het kruismerk is aangeduid als door Antje Gosles zelf gezet.
Meint Jans (V75, begin). Meint Jans is huisman in het westelijke deel van het dorp Bergum, 62 jaar oud. Hij wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat hij gisterenmiddag om ongeveer twee uur met de 'lepper' het land achter zijn huis opging. Daar kwam de persoon bij hem die volgens zeggen Roel Wouters heet, schuitvoerder uit Noorderdragten. Dat is dezelfde persoon die hier nu in hechtenis zit.
Antje Erijts (V76). Antje Erijts is de vrouw van Jacob Hijlkes. Zij woont aan de laan in Bergum, dicht bij Jan Melles, en is 52 jaar oud. Zij wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaart dat zij gisterenmiddag om ongeveer twee uur buiten stond. Zij zag de man die hier nu in hechtenis zit en zich Roel Wouters noemt, schuitvoerder uit Noorderdragten, op het land van de beëdigde klerk Wilhelmij. Zij zag hem een kool van het land pakken en erin bijten. Hij had een grote, zware stok in handen.
Roel Wouters (V81). Roel Wouters is schuitvoerder en woont in Noorderdragten. Hij is vijfendertig jaar oud. Hij is gedetineerd, wordt geconfronteerd met de opgenomen informaties en ondervraagd.
Verder zegt hij dat hij beschonken uit die herberg het land op is gegaan. Enige tijd later kwam hij in dezelfde herberg terug om te zien of hij 'Schoutzen'... kon krijgen waarmee hij over het ijs naar Leeuwarden kon reizen. Over de tijd dat hij buiten de herberg was, zegt hij niet te weten dat hij iemand kwaad heeft toegesproken, laat staan mishandeld. Hij weet verder niets over het een of ander, sluit zijn verklaring na voorlezing en ondertekent die. Bergum, 21 januari 1785. Ondertekening: Roel Wouters.
De marginale notitie luidt in moderne spelling: ' Rescriptie . Roel Wouters naar het gedemalieerde Blokhuis overbrengen.'
Hij zegt Janke van zich te hebben afgestoten om het huis uit te kunnen, omdat Janke en Bintje hem beiden tegenhielden. Hij zegt geen voornemen te hebben gehad haar te verwonden en zich geen ander kwaad te kunnen herinneren. Na voorlezing ondertekent hij in Bergum op 26 april 1808: Roelof Aukes.
Douwes huis staat direct naast dat van de dorprechter Roelof Sijtters. Als Douwe wegging, zette hij het oostelijke houten luik van zijn huis van buiten op de wervel , de draaibare sluiting. Uit het raam daarachter ontbrak een ruit. Daarvoor werd een plankje gezet, tegen een steen aan. Toen Douwe de laatste keer vertrok, had hij de wervel niet op dat houten luik gezet.
Naar haar beste herinnering kwam Ybeltje op de 9de van deze maand bij Douwes huis. Zij zag het plankje dat voor de gebroken ruit had gestaan buiten het huis liggen, terwijl het houten luik op de wervel stond. Omdat dat haar verdacht voorkwam, vertelde zij het aan Jitse Johannes, die op dat moment bij haar was. Hij riep Roelof Sijtters. Toen zij bijeen waren, openden zij het luik en zagen dat het glazen raam binnen op de vloer lag.
Roelof Sijtters, dorprechter en Ondv:r in Eernewoude, ruim zesenzestig jaar oud, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat Douwes huis direct ten westen van zijn eigen huis staat. Douwes huis is vaak leeg, omdat Douwe al enige tijd in Leeuwarden verblijft.
Jitse Johannes, meestertimmerman en veenbaas in Eernewoude, vijfenzestig jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat Douwe Sijtes sinds enige tijd vaak in Leeuwarden verblijft en zijn huis, direct ten westen van het huis van dorprechter Roelof Sijtters, leeg laat staan. Als hij weggaat, zet hij van buiten de wervel op het oostelijke houten luik. Uit het raam daarachter ontbreekt een ruit. Daarvoor hebben zij doorgaans een plankje met een steen ertegen.
Naar Jitses beste herinnering stond Ybeltje Sijtters, vrouw van Jan Oebles, op de 9de of 10de van deze maand voor Douwes huis. Zij lette op Douwe en kende zijn huis. Jitse was daar toevallig ook. Ybeltje wees hem erop dat het plankje bij het raam buiten de deur lag en spoorde hem aan te proberen in het huis te komen. Jitse wees dat af en riep meteen dorprechter Roelof Sijtters.
Zoals gewoonlijk had hij het oostelijke houten luik van zijn huis van buiten op de wervel gezet. Voor de ontbrekende ruit in het glazen raam had hij een plankje met een steen gezet. Naar zijn beste herinnering liet de visser hem tegen het einde van diezelfde week weten dat er iets met zijn huis was gebeurd. Daarna ging Douwe naar zijn huis in Eernewoude, direct naast dat van dorprechter Roelof Sijtters.
In de nacht van 6 op 7 januari 1772 verdwenen voedselvoorraden uit de kelder van Michiel Johannes en Roeltje Gerrits op het Witveen onder Oostermeer. Michiel was landbouwer, in zijn drieënvijftigste levensjaar. Hij miste twee potten varkensvet, een pan met ruim twee bollen boter en een pot met varkensvet en schapenvlees.
Michiel dacht dat de daders door het kelderraam naar binnen en weer naar buiten waren gegaan. De draaisluiting was in stukken gebroken. Hij wist niet wie de goederen had weggenomen. Na voorlezing zette hij op 14 januari 1772 in Bergum zijn merk. Roeltje Gerrits, in haar negenendertigste levensjaar, verklaarde afzonderlijk dat zij op 7 januari twee potten varkensvet, een pan met ruim twee bollen boter, een pot met varkensvet en schapenvlees, de pot varkensmagen en het stuk Grope Vees miste. Zij beschreef eveneens de gebroken draaisluiting en meende dat de dief door het kelderraam naar binnen en naar buiten was gegaan. Ook zij wist niet wie het gedaan had. Zij zette diezelfde dag na voorlezing haar eigen merk.
Verklaringen opgenomen voor Roem Rinionides, mederechter van Tietjerksteradeel, in deze zaak commissaris op verzoek van de fiscaal Rat. officii van deze grietenij , om naar behoren te dienen.
Wel erkent hij dat hij in de gevel tussen de woning van zijn ouders en die van Romke Bruins enige losse stenen heeft weggenomen en een opening heeft gemaakt. Door de opening kwam hij in de kamer van de weduwe van Romke Bruins. Uit haar Hollandse kastje, waarvan de deuren niet op slot waren, nam hij de nieuwe zwarte broek van serge , met leer gevoerd, van Tjeerd Romkes. Hij zegt echter dat hij geen mannenhemd of nieuw Testament van de oude vrouw van Romke Bruins heeft gestolen.
Antje Feitses, weduwe van Romke Bruins, wonende in Garijp, in haar 61ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigt dat zij op 15 oktober 1762 naar Wijns reisde en op 30 oktober weer thuiskwam. De afgelopen zondagochtend ontdekte zij een gat in de muur van haar gevel, die tot het midden van het huis reikte. Het gat bevond zich boven de vloer en was zo groot dat er een man doorheen kon. Op dezelfde dag ontdekte zij dat het bovenste van de deur van haar Hollandse kastje los was. Uit het kastje ontbraken een nieuw Testament met zilveren haken, waarvan de ene de letters A:F: en de andere W:V:L: droeg; de nieuwe zwarte broek van serge van haar zoon, met leer gevoerd en met rode 'Snieren' onder de knopen; en een mannenhemd.
Tjeerd Romkes, ongehuwde man in Garijp, in zijn 24ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigt dat hij afgelopen zondag uit Nijega in Garijp bij het huis van zijn moeder Antje Feitses, weduwe van Romke Bruins, aankwam. Zij vertelde hem die avond dat uit haar Hollandse kastje haar nieuwe Testament met zilveren haken, zijn nieuwe zwarte broek van serge, met leer gevoerd en rode 'Snieren' onder de knopen, en een van zijn hemden ontbraken. Hij zag boven de zolder van het huis, bij de schoorsteen die tot het midden van het huis reikte, een uitgebroken gat waar een man door kon. De dief leek daar doorheen in het achterhuis en daarna in de kamer van zijn moeder te zijn gekomen. Verder bleek dat er bij het slot van het kastje was gewerkt om het te openen. De beide ijzeren bandjes van een deur waren losgemaakt. Afgelopen zondagavond had de vrouw van Andrijs Karels hem verteld dat Cornelis Sjoerds de dag tevoren bij haar huis was geweest. Deze was getrouwd en woonde in Oudega, maar verbleef sinds enige tijd bij zijn vader Sjoerd Sjoerds, in de zuidelijke kamer van hetzelfde huis waarvan de moeder van de getuige de noordelijke kamer bewoonde. Cornelis had toen een broek aan zoals de getuige die miste. De getuige had hem diezelfde avond gezien en wilde hem erover aanspreken; Cornelis ontkwam hem. Verder kan hij niets over de zaak vertellen. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring af en ondertekent hij eigenhandig. Bergum , 2 november 1762. Ondertekening: Tjeerd Romkes.
Daniel en Romke Hattums volgen een man op weg naar Leeuwarden. De verdwenen kousen komen uit een zak tevoorschijn. De aangehouden man vertelt dat hij thuis een vrouw en drie kinderen zonder voedsel en kleding heeft.
Daniel stond bij het gesprek met de meid in zijn schuur. Zijn broer Romke Hattums was daar ook. Romke was vrijgezel, in zijn 34ste levensjaar en woonde bij Franke Jans.
Dezelfde vrouw in samenhangende onderzoeken: Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers. In beide zaken heet zij Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers in Suameer. Het latere verhoor verwijst expliciet naar de verklaringen van december 1768 en januari 1769. De kaas van Romke Rienks en het onderzoek naar een gouden knoop en koralen zijn verschillende onderwerpen. Martjen ontkent betrokkenheid bij de diefstallen.
Romke Rienks woonde met zijn vrouw Yttje Johannes in Suameer . Romke was in zijn 51ste levensjaar; Yttje in haar 45ste. In december 1768 werden meerdere verklaringen en een verhoor opgenomen over goederen die uit hun huis waren verdwenen.
Romke Rienks
Romke Rienks, wonend te Suameer, in zijn 51ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op de avond van de 5de van deze maand ontdekte dat waren gestolen: een paar laarzen, een paar zwarte korte moffen , drie hoefijzers, drie schaatsen, een bruin baaien lap, wit langet , met de maat "een engen agtste" el , een rood Soord-doekje, een bruin retijnen lap, een stuk van een grove gele kaas en een stuk roggebrood. Naar zijn vermoeden raakte hij de goederen op de 5de bij daglicht kwijt. Hij en zijn vrouw waren beiden weg. Ze hadden de achterdeur dichtgedaan en de middendeur op de klink gezet, maar vergeten die te grendelen. Vandaag hoorde hij dat Jan Gerrijts, zoon van Gerrit Jans, wever te Suameer, het stuk kaas had gebracht bij Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers daar. Bij nader onderzoek bekende Jan Gerrijts ook dat hij dat stuk kaas daar had gebracht. Gisterenavond ging de getuige naar het huis van Gerrijt Jans, bij wie diens zoon Jan Gerrijts woont, en sprak Gerrijt Jans erop aan. Deze zei van niets te weten. Vervolgens gingen zij naar achteren. Hij en Gerrijt Jans vonden op de zolder de laarzen, het paar zwarte korte moffen en één hoefijzer. De getuige herkende ze als zijn eigendom en nam ze weer mee naar huis. De overige goederen vond hij niet terug. Volgens vader Gerrijt Jans was Jan Gerrijts al vertrokken en was hij vandaag nog niet verschenen. Verder wist de getuige niets, sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende; zijn naam en eigenhandig gezet merk staan onderaan. Bergum , 22 december 1768. Romke Rienks.
Jan Sijmens Pel, distillateur te Suameer, in zijn 51ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij gisterenavond in het huis van Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers te Suameer, was. Daar waren ook Yttje Johannes, echtgenote van Romke Rienks, opzichter Ysse Rinkes en Jan Gerrijts, zoon van wever Gerrijt Jans. In hun aanwezigheid vroeg Martjen Brugts aan Jan Gerrijts of hij haar de kaas had gebracht. Jan Gerrijts antwoordde bevestigend. Hij zei dat hij die kaas van Ludser Sjoerds had gekocht en er een stuk van had afgesneden. Martjen Oebles zei toen.
Ysse Rinkes, opzichter bij de molen te Suameer, in zijn 37ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij gisterenavond naar het huis van Martjen Oebles, weduwe van Harmen Rutgers te Suameer, was gekomen. Daar waren ook Jan Sijmens Pel, Yttje Johannes, echtgenote van Romke Rienks, en Jan Gerrijts, zoon van wever Gerrijt Jans. Martjen Brugts vroeg Jan Gerrijts of hij haar niet een stuk kaas had gebracht. Hij antwoordde ja en zei dat hij een van Ludser Sjoerds had gekocht en dat stuk ervan had afgesneden. Martjen Brugts zei daarop:
Jan Gerrijts, vrijgezel te Suameer, wonend bij zijn vader Gerrijt Jans, wever te Suameer, ongeveer 23, 24, 25 of 26 jaar oud, zonder dit precies te kunnen bepalen, werd als gedetineerde ondervraagd en geconfronteerd met de afgenomen verklaringen. Hij verklaarde dat hij ongeveer drie weken geleden op het land van Wialte Melles, dicht bij het huis van Romke Rienks te Suameer, was geweest. Daar was die middag omstreeks drie uur achter Romke Rienks' huis Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers, eveneens uit Suameer. Zij riep hem bij zich. Toen hij bij haar kwam, zei Martjen Brugts tegen hem:
Zodra het donker was, moest hij daar vertrekken. Hij deed dat, haalde de laarzen en moffen die avond weg en bracht ze op de zolder van zijn vader. Martjen Brugts zei toen tegen hem dat hij de laarzen voor drie carolusguldens moest verkopen en haar de helft van dat geld brengen. Hij zegt dat Martjen ze uit de schuur van Romke Rienks had gestolen. Genoemd worden een stuk kaas, een stuk brood, drie hoefijzers, drie schaatsen, een stukje langet en lappen. Hij zou er niets van hebben gebruikt of gegeten.
Hij zegt verder dat Martjen Brugts later tegen hem had gezegd met de laarzen naar haar huis te komen. Een Hendriks uit Bergum wilde ze kopen en zou daarvoor bij haar thuis komen. Jan zegt niet in Romke Rienks' huis te zijn geweest. Volgens hem had Martjen Brugts de goederen al buiten het huis gebracht. De achterdeur stond open.
Toen hij naar buiten ging en het bekeek, bleken het twee hoefijzers, drie schaatsen, een rood doekje en een stuk wit langet van een en een achtste el te zijn. Hij bracht Romke Rienks hiervan op de hoogte. Romkes vrouw bekeek de goederen, herkende ze als de hare en nam ze mee naar huis. Omdat hij verder niets wist, sloot hij de verklaring na voorlezing en ondertekende eigenhandig. Bergum, 28 december 1768. Ambtelijk slot van dezelfde datum, H. W. Altena en G. Wilhelmi.
Zij zegt niet te weten hoe Jan aan de kaas kwam. Zij ontkent uitdrukkelijk dat zij die kaas of de andere goederen uit Romke Rienks' huis heeft gehaald. Ook ontkent zij achter Romkes huis te zijn geweest en de genomen goederen aan Jan te hebben gegeven.
Zij zegt niet te weten hoe Jan aan de kaas kwam. Zij ontkent uitdrukkelijk dat zij die kaas of de andere goederen uit Romke Rienks' huis heeft gehaald. Ook ontkent zij achter Romkes huis te zijn geweest en de genomen goederen aan Jan te hebben gegeven.
Toen zij vandaar terugkwam hoorde zij onderweg van twee buurvrouwen dat de zonen van Romke Tjallings, die niet ver van haar woonden, de zak met goederen hadden gevonden, en ook een mandje met enkele eieren. Zij had niet meteen gezien dat dit mandje eveneens ontbrak. Op hun zeggen ging zij naar de zonen van de weduwe van Romke Tjallings en vroeg of zij de zak hadden gevonden. Zij antwoordden ja en voegden toe dat zij hem hadden opgeborgen, evenals een blauw mandje met eieren. Zij hadden dit alles in een sloot onder een doornstruik gevonden.
Thijs Romkes, ongehuwd, wonend bij zijn moeder Trijntje Cornelis, weduwe van Romke Tjallings, onder Bergum, in zijn 20 e levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat hij afgelopen vrijdagmiddag met zijn broers in een praam met hooi thuiskwam. Dicht bij huis hoorden zij dat bij Hijlke Jacobs was gestolen. Zij voeren met de praam naar huis. Nadat zij daar eerst thee hadden gedronken gingen zij naar dat huis. Daar zagen zij dat het deksel van een kist in de kamer in stukken was geslagen. Ook de bodem van een kleiner kistje was kapot. De kastdeuren stonden open en het slot was in stukken gebroken. Daarna gingen zij verder uit het huis en zochten of zij iets konden vinden. Zij zagen meteen sporen. Uiteindelijk vonden zij in een sloot naast het derde perceel vanaf dat huis, onder een bosje bomen, een zak met goederen en een blauw geverfd mandje met enkele eieren. Zij namen de goederen mee naar hun huis. Zij lieten de vrouw van Hijlke Jacobs weten dat zij vermoedelijk haar goederen hadden gevonden. Zij hielden deze voorlopig in bewaring, terwijl Trijntje Sijbes naar Bergum ging om het gerecht over het voorval te informeren.
Frans Romkes, ongehuwd, wonend bij zijn moeder Trijntje Cornelis, weduwe van Romke Tjallings onder Bergum, naar zijn beste weten in zijn 18 e of 19 e levensjaar, opgeroepen en verschenen, verklaarde dat hij afgelopen vrijdag met zijn broers Thijs en Dirk Romkes in een praam met hooi naar huis voer. Onderweg hoorden zij dat bij Hijlke Jacobs was gestolen. Nadat zij thuis thee hadden gedronken gingen zij erheen om de toestand te bekijken. Zij zagen dat het deksel van een kist in de kamer kapot was geslagen en dat ook de bodem van een ander kistje in stukken was. Het slot van een kast was gebroken en de deuren stonden open.
Dirk Romkes, ongehuwd, onder Bergum inwonend bij zijn moeder Trijntje Cornelis, weduwe van Romke Tjallings, in zijn 18 e of 19 e levensjaar, opgeroepen, verschenen en ondervraagd, verklaarde dat hij afgelopen vrijdag met zijn broers Thijs en Frans Romkes in een praam met hooi naar huis voer. Onderweg hoorde hij dat was gestolen bij Hijlke Jacobs, die niet ver van hen woonde. Nadat hij de praam thuis had gebracht en thee had gedronken ging hij met zijn broers naar dat huis om de toestand te bekijken. In de kamer zagen zij dat het deksel van een kist in stukken was geslagen en ook de bodem van een ander kistje. De kastdeuren stonden open en het slot was kapot.
Aan één stok zat nog een stuk van de fuik dat van de stokken afgescheurd leek. Bij de dam te Bergum vroeg hij visser Rommert Bouwes, die daar woont, of de drie fuikstokken die hij in het Zandergat bij het meer had gevonden, van hem waren. Rommert beschreef de drie stokken: een geschilde kapperen stok, een elzen stok met de bast eraan en een eind van een kloet met een klauw eraan.
Rommert Bouwes
Rommert Bouwes, visser bij de dam te Bergum, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Op 3 mei omstreeks acht uur riep schuitschipper Wytze Jans, die langs zijn huis voer, hem toe dat hij drie fuikstokken in het Zandergat had gevonden. Rommert beschreef een kapperen stok, een elzen stok met bast en een eind kloet met klauw.
Rommert sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 3 mei 1809: Rommert Bouwes.
Gjolt Douwes, schippersknecht bij schipper Rommert Pytters, die met zijn schuit aan de dam te Bergum lag om te laden, in zijn 20ste levensjaar, verscheen en werd ondervraagd. Hij verklaarde dat hij gisteren, zondag 24 april, tussen zes en zeven uur met Roel Aukes en Brant Sjoerds bij Bintje Baukes aan het einde van de Leegweg kwam.
Waarschijnlijk dezelfde persoon: Rommert Sijmens onder Bergum. In 1772 is Rommert in zijn 54ste levensjaar; in 1781 schat hij zich in zijn 63ste of 64ste. De leeftijd sluit aan. De woonstreek is verschillend weergegeven als Leedstreek en Heidstreek. In de eerste zaak is hij benadeelde, in de tweede getuige. De naam van zijn vrouw en een oorspronkelijke registratie zouden de koppeling verder kunnen bevestigen.
Bergum 1772: geld uit bedstede bij Rommert Sijmens
Geld uit bedstede bij Rommert Sijmens. 7 augustus 1772.
Rommert Sijmens mist zijn geldbuidel
Rommert Sijmens woonde aan de Leedstreek onder Bergum en was in zijn vierenvijftigste levensjaar. Op woensdagmorgen 5 augustus 1772 ging hij weg. Hij sloot de kamerdeur met een hangslot en deed de achterdeur op de klink .
Rommert Sijmens, naar eigen schatting in zijn drieënzestigste of vierenzestigste levensjaar, woonde eveneens aan de Heidstreek. Hij vertelde dat Jochum op dinsdagmorgen achter Rommerts huis was. Grytje Wessels kwam daar en zei volgens Rommert dat zij Jochum geld had teruggegeven, op negen stuivers na, dat haar dochter Antje en zoon Allert zouden hebben afgenomen. Onder het geld zat een daalder; de rest was kleingeld.
Foppe waarschijnlijk dezelfde; Rones met leeftijdsverschil: Foppe Jans en Rones Reitsjes in Oostermeer. Foppe is in beide verklaringen uit 1771 en 1772 huisman of landbouwer in Oostermeer, in zijn veertigste levensjaar. Ook Rones keert terug, maar zijn leeftijd is eerst 45 en later ongeveer 40; dat verschil blijft staan. De vermissingen van 1771 bewijzen niet dat de in 1772 aangehouden Minne Harmens daarvoor verantwoordelijk was.
Rones Reitsjes, een huisman in Oostermeer in zijn vijfenveertigste levensjaar, ontdekte op een zondag dat een bruin lam uit zijn land verdwenen was. Hij wist niet wie het dier had weggenomen. Hij verklaarde hierover op 10 september 1771 in Bergum .
Foppe was van de Oostermeerder Wal naar huis gelopen. De man leek eerst naar de Wal te gaan, maar keerde naar het Witveen bij het land van Rones Reitsjes. Foppe vreesde dat de man ook in zijn huis was geweest. Hij had een arme jongen onderdak gegeven die soms de deuren had opengedaan.
Met hulp van buurman Rones Reitsjes bracht Foppe de man in diens huis. Daar zei de man dat hij aardappelen uit Foppes kuil had gehaald, uit nood en wegens slechte dagen. Joppes vrouw zag dat de aardappelkuil sterk was opengemaakt. Hoeveel aardappelen er ontbraken, kon Joppe niet zeggen.
Rones Reitsjes hoort de ontkenning
Rones Reitsjes zag dat Foppe een man bij zich had. Op Foppes vraag ontkende de man dat hij in het huis was geweest. Hij zei dat hij aardappelen had gekregen en een vrouw en twee kinderen had. De bijjager van Oostermeer werd gehaald en hield hem in bewaring totdat de gerechtsdienaars hem ophaalden.
Johannes Egberts, in zijn vijfentwintigste levensjaar, woonde bij zijn stiefvader Rones Reitsjes. Nadat Foppe op de ramen had geklopt en de onbekende man binnengebracht was, ging Johannes met zijn broer Jan naar Foppes huis. Joppe vreesde dat daar nog iemand binnen was. Zij vonden alles in orde. Naast het huis zagen zij wel een gat in de aardappelhoop.
Harmen Dirks werd verhoord over een dienstmeid die hij en Rudolphus Ritsma hadden gevraagd een borrel te drinken. Hij vertelde over het vasthouden van haar handen, het trekken bij een dam en haar val.
Hier begint een afzonderlijk verhoor. Harmen Dirks, zoon van Dirk Wijtses, wolkammer te Bergum , was in zijn zestiende levensjaar. Hij was gedetineerd, werd met de opgenomen verklaringen geconfronteerd en ondervraagd. Hij zei dat hij op zondag 9 september 1764 in de namiddag met Rudolphus Ritsma en..., een broer van Luitjen, de smid te Collum, voor het huis van Willem Wigbolts had gestaan.
Toen de dienstmeid verdergelopen was..., gingen Harmen en Rudolphus Ritsma naar haar toe. Bij de dam vroegen zij haar opnieuw om met hen een borreltje te drinken. Zij vroegen haar mee te gaan naar Willem Wigbolts.
Fooke beloofde Sijmen een andere kloet ter vervanging en bestelde een nieuwe bij kuiper Ruird Jans. Die wilde hem echter niet op Fookes rekening maken. Daarom zei Sijmen dat de kuiper de kloet moest maken en dat hij hem zelf zou betalen. Hij heeft hem ook betaald. Sijmen weet verder niets. Na voorlezing sluit en ondertekent hij in Bergum op 11 mei 1759. Hij is geen verwant van Fooke Jans.
Ruird Jans
Ruird Jans, meesterkuiper in Oostermeer, in zijn 31ste levensjaar, vertelt dat hij in de afgelopen zomer van 1758 's avonds, toen het al donker was, met zijn vrouw en Oene Dirks op zijn stoep zat. Hij vertelde Oene hoe de dochter van Albart Hemrika eens was 'aangetast'.
Ruird trof zijn vrouw uiterst ontsteld aan. Zij zijn beiden zeer bang voor Fooke en durven niet zonder bezorgdheid naar bed te gaan. Hoewel Ruird niet met hem naar buiten wilde, liet Fooke hem afgelopen maandag tegen de eerste rechtsdag dagvaarden wegens belediging. Ruird weet niet dat hij Fooke heeft beledigd. Er volgt een moeilijk leesbare uitzondering betreffende iets wat hij afgelopen maandag bij het gerecht tegen hem heeft gezegd of gedaan. Na voorlezing bleef hij bij zijn verklaring en ondertekende die. Bergum, 11 mei 1759. Getekend: Ruird Jans.
Aaltie Hommes, vrouw van Ruird Jans, meesterkuiper in Oostermeer, in haar 46ste levensjaar, wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaart dat zij, haar man en Oene Dirks in 1759 op een avond, toen het al donker was, in haar huis zaten. Oene Dirks vertelde hoe de dochter van Albart Hemrika eens was aangetast. Fooke Jans bevond zich bij hen zonder te spreken.
Sjoukje Harmens, de vrouw van Ruurd Boijkes, woont op de Harste te Suameer. Zij wordt verhoord. Op donderdagmorgen 2 november 1775 kwam zij uit bed en ontdekte zij dat goederen uit haar kamer ontbraken:
Ruurd Douwes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Op 14 januari 1778 bezochten Sjoerd Ages en zijn vrouw Rinske Atses het huis van dominee H. Bennenga in Garijp . Zij vertrokken in de middag en bleven tot iets na vier uur. Thuis lieten zij arbeider Ruurd Douwes achter.
Sjoerd dacht dat de dader de losse knop van de kast had opgelicht. Volgens zijn verklaring zat die knop niet vast met pennen. Zijn verdenking viel op Ruurd Douwes, omdat die tijdens hun afwezigheid alleen bij het huis was geweest. Toen Sjoerd hem dit de ochtend voor de verklaring voorhield, ontkende Ruurd het stellig.
Het zakje bevatte schellingen en dubbeltjes. De hoogte van het bedrag kon zij niet volledig duidelijk maken in de vastgelegde tekst. Zij en haar man hadden geen dienstboden en lieten die middag alleen arbeider Ruurd Douwes in huis achter.
Toen Klaas en zijn knecht wilden vertrekken, hoorden zij geluid in huis. Zij dachten dat er werd gedronken, maar dat was hun veronderstelling. Klaas draaide opnieuw aan de voordeur en riep nogmaals. Er klonk uiteindelijk: "Ja". Ruurd Douwes deed de deur open.
Garijp 1788: Verklaringen over de dood van Ruurd Douwes
Deze pagina bevat de beschikbare verklaringen en stukken over verklaringen over de dood van Ruurd Douwes.
Verklaringen en stukken: 1788: Verklaringen over de dood van Ruurd Douwes
Aaltje Harmens, weduwe van Ruurd Douwes, wonend in Garijp en in haar 38e of 39e levensjaar, verklaarde na oproeping, beëdiging en ondervraging het volgende. Haar man ging de afgelopen maandag om ongeveer negen uur 's morgens van huis. Zij meende dat hij naar Jan Fredes ging. Daarna ging zij zelf van huis om boekweit te dorsen bij haar vader Harmen Jacobs, boer in Garijp.
Tussen ongeveer twee en drie uur 's middags ging zij even naar huis. Toen zij binnenkwam, vond zij haar man Ruurd Douwes dood in het voorhuis, op zijn knieën, met een strop van touw om zijn hals. Het boveneinde zat vast aan een stijl in het voorhuis, alleen met een knoop achter het 'kerbiel'. De precieze bouwkundige betekenis van dat bronwoord is hier niet vastgesteld.
Bonne Wopkes, koemelker in Garijp, naar zijn beste weten in zijn 32e levensjaar, verklaarde na oproeping, beëdiging en ondervraging het volgende. De afgelopen maandag was hij bij de weduwe van Douwe Jans in Garijp boekweit aan het dorsen. Daar hoorde hij de vrouw van Ruurd Douwes, die eveneens in Garijp woonde, kermen en roepen of iemand bij haar wilde komen.
De afgelopen maandag, toen zij boekweit aan het dorsen waren, kwam Aaltje Harmens, de vrouw van Ruurd Douwes uit Garijp, rond drie uur 's middags langs. Zij zei dat zij naar huis ging om de big te voeren. Kort daarna hoorden zij haar kermen en roepen. Uiteindelijk begrepen zij dat zij Melle en de anderen bij hem riep om bij haar te komen.
Melle en Bonne Wopkes gingen naar haar toe. Zij zei dat zij naar haar huis moesten gaan. Dat deden zij onmiddellijk; Aaltje bleef op het land liggen. In het voorhuis vonden de twee mannen Ruurd Douwes hangend aan een strop om zijn hals. Het boveneinde zat vast tussen een stijl en het 'kerbiel'. Zijn benen stonden schuin naar achteren. Melle sneed de strop stuk; Bonne maakte hem van Ruurds hals los. Zij konden alleen vaststellen dat de man al overleden was.
Jan Tekes woonde bij zijn vader Jake Jabes, boer in Garijp, en was in zijn 35e levensjaar. Na oproeping, beëdiging en ondervraging verklaarde hij het volgende. Hij kende Ruurd Douwes uit Garijp. Volgens Jan was Ruurd al lang niet goed bij zijn verstand en stond hij zo vrijwel algemeen bekend. Al meer dan een jaar had Ruurd zich dikwijls tegenover hem 'uitzinnig' getoond, zowel met buitensporige uitspraken als op andere manieren.
De marginale beschikking draagt op het dode lichaam van Ruurd Douwes aan de 'naaste vrienden' ter bewaring over te geven, zonder verdere handeling.
Klaas Pieters, veenbaas wonend onder Bergum, 53 jaar oud, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat hij enige tijd geleden Tjipke Douwes, arbeider op het Molenend onder Oenkerk, heeft gevraagd aan de daar wonende arbeider Pieter Rykeles te vragen of deze goederen van de aangever onder zich had. Pieter antwoordde Tjipke dat hij geen goederen of gereedschappen van de aangever in bewaring had. Vervolgens is de aangever afgelopen maandag de 21e van deze maand bij het huis van Rykeles Pieters gekomen.
Waarschijnlijk dezelfde persoon: Rijpke/Rypke Jacobs onder Hardegarijp. Rijpke is in november 1796 ongeveer veertig en woont onder Hardegarijp. Rypke is in december 1802 boer onder Hardegarijp en 45 jaar. Naamvariant, plaats en globale leeftijd zijn verenigbaar. De bijenkorven en het schaap betreffen afzonderlijke aangiften; er wordt geen gezamenlijke dader afgeleid.
Hardegarijp 1802 - Rypke Jacobs en Harmen Douwes missen een wit schaap
Op 15 december 1802 rond zes uur in de ochtend merkten boer Rypke Jacobs en zijn knecht Harmen Douwes dat een wit schaap ontbrak. Het dier had een beetje bruin aan de kop en liep in de weide voor het huis onder Hardegarijp.
Rypke Jacobs
Rypke Jacobs was 45 jaar oud en boer onder Hardegarijp. Nadat hij was ondervraagd en beëdigd , verklaarde hij dat tussen 14 en 15 december een wit schaap met een beetje bruin aan de kop was verdwenen. Op 15 december ontdekte hij dit om zes uur in de ochtend. Hij kon niet zeggen waar het schaap gebleven was of door wie het was weggenomen. Na duidelijke voorlezing ondertekende hij zijn verklaring met zijn eigen hand te Bergum op 17 december 1802. Ondertekend: Rypke Jacobs.
Beide getuigen noemden zes uur in de ochtend en hetzelfde witte schaap met wat bruin aan de kop. Harmen legde nadrukkelijk uit dat het dier van zijn boer Rypke Jacobs was.
Harmen Douwes was een 19-jarige boerenknecht die bij Rypke Jacobs onder Hardegarijp woonde. Na ondervraging verklaarde hij dat hij op 15 december om zes uur in de ochtend ontdekte dat zijn boer Rypke Jacobs uit de weide voor het huis een wit schaap met een beetje bruin aan de kop miste. Het dier was in de nacht van 14 op 15 december verdwenen. Harmen kon niet verklaren wie het schaap had weggenomen. Na duidelijke voorlezing ondertekende hij zijn verklaring in Bergum op 17 december 1802. Ondertekend: Harmen Douwes.
Binne Loptkes, gewoon gerechtsassistent van het gerecht van Tietjerksteradeel, wonend in Bergum , verschijnt in zijn 34ste levensjaar. Hij wordt beëdigd en verhoord en verklaart dat hij gisteren als assistent volgens opdracht aanwezig was op de markt van Oostermeer . Om ongeveer negen uur 's avonds zat hij met gerechtsassistent Rytter Sijbes en de buitengewone assistenten Gerrijt Jans uit Bergum en Sjoerd Jelles uit Eestrum in de benedenkamer van Sijbren Meents in Oostermeer. Zij hoorden gestommel in de bovenkamer van dezelfde Sijbren Meents. Rytter Sijbes en Gerrijt Jans gingen naar boven en kwamen korte tijd daarna met een man, wiens naam en woonplaats de getuige niet kent, naar beneden. Zij zeiden: 'des OverStuurs Mae Wat bedreven'. Vervolgens kwamen deze vier personen van boven achter hen aan. Daarbij klonk: 'Hij zal aan de duivel met op de kamer.' Daarbij vielen ook de woorden 'Jungens Houd Imme Stil' (jongens, houd. stil) en 'hebben en niet met te Vechten'.
Die avond was ik weer bij Egbert Johannis. Daar zaten een dochter, een dienstmeid , de dochter van Willem Jans en Saake Diemers. Ik bleef lange tijd met deze personen bijeen om te drinken. Later kwamen ook de weduwe van Willem Jans, een Johannis en een klein meisje. Wij bleven tot omstreeks drie uur.
Daar trof hij de weduwe, haar dochter Bauk Willems, Louwe Johannis, Hendrik en Saake Diemers. Hij bleef enige tijd bij hen. Hij had gezien dat Bauk Willems en de dochter van Egbert Johannis ongeveer een kwartier bij de koopman Louwe Johannis op schoot hadden gezeten. Ten slotte ging hij met de weduwe en haar dochter naar huis.
Feijtse Keimpes en zijn vrouw Saakjen Minnes vertelden op 12 juli 1763 ieder wat zij wisten over twee zilveren gespen van de schoenen van hun zoon. Hun dateringen zijn niet helemaal hetzelfde. Feijtse noemde de avond van 7 juli als moment waarop hij de gespen miste. Saakjen zei dat zij de gespen op de avond van 3 juli of de ochtend van 4 juli nog op de schoenen had gezien.
Saakjen Minnes
Saakjen Minnes, vrouw van Feijtse Keimpes in Giekerk en in haar 45e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat zij op de avond van 3 juli of de ochtend van 4 juli in haar kamer, op de kast, twee zilveren gespen op de schoenen van haar zoon had gezien. Op maandag was bij haar thuis de dochter van Lammert Aukes uit Oenkerk gekomen om te naaien. Op donderdagavond zou zij door Saakjens zoon weer weggebracht worden. Toen bemerkten zij dat de zilveren gespen van de genoemde schoenen ontbraken. Tijdens het gesprek over de vermissing werd de naaister gevraagd of er ook een vreemde in huis was geweest. Zij antwoordde nee. Zonder dat het haar ten laste werd gelegd, zei zij bij haar vertrek dat zij het ook niet had gedaan.
Doedtje Sijtses Egtehuisvrouwe van Jacob Sijtses Huisman te Ystrum, Oud naa beste kennisse in het 35ste Jaar geciteert gedoegt en gevraagd getuigde de Waarheit te Zijn dat den 8 Deser ’s morgens ongeveer Twee uur met haar Man te bedde Leggende haar Man een Stok geluid van hem gaf Waar Zij Wacker wierde, dat haar Man Van het bed Sprong en het Ligt opstak maar heeft Zij bemerkt dat haar Kousken die Zij bij haar op het bed hadde Van het bed Waren genomen en op vloer Voor het bed Lagen, dat de Sleutel van de kast die Zij in haar Sak had uit de Sak Vermistte benevens nog een Duit die bij de Sleutel in de Sak was, Zonder dat Zij Wist hoe meer waren uit geraakt, dat Zij ten uitersten ontstelt was en daar door niet kan Seggen hoe het verder is toegegaan
De akte werd gedaan en verleden te Bergum, op het kantoor van genoemde notaris, in tegenwoordigheid van Gurlot Jonkers, timmerman, en Sake Antongas, beiden wonende te Bergum, als getuigen die hiervoor waren verzocht.
Sake Antonides — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Ook buren en dorpsgenoten kochten veel kleine posten. Namen als Folkert Fennema, Sake Antonides, Age Fokkema, Jan de Jager, Pals Kingma, Djoerd Douma, Sijtse Kloosterman, Pieter van Manen, Jan Pompstra en anderen keren telkens terug. Zij kochten soms kleine huisraad, soms gereedschap, soms vee of grotere posten.
Gedaan en gepasseerd te Bergum ten kantore van gemelde notaris, in tegenwoordigheid van Gurlot Jonkers, timmerman, en Sake Antonides, meester bakker, beide te Bergum, getuigen ten dezen verzocht, op den derden mei achttien honderd twee en twintig.
Sake Gerlofs en twee veerschippers vertellen over een verdwenen vaatje boter.
Sake Gerlofs
Sake Gerlofs, boer onder Garijp, was in zijn drieënzestigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, legde de eed af en werd ondervraagd. Hij verklaarde dat hij vrijdagavond 14 augustus drie halve kinnetjes boter naar het veerschip van Garijp naar Leeuwarden had laten brengen.
Ondertekend: Sake Gerlofs.
Hij verklaarde dat Sake Gerlofs, boer onder Garijp, vrijdagavond 14 augustus drie halve kinnetjes boter had laten brengen naar zijn schip in de vaart bij Garijp. Twee daarvan waren van Sake Gerlofs.
Hij verklaarde dat Sake Gerlofs, boer onder Garijp, vrijdagavond 14 augustus drie halve kinnetjes boter had laten brengen naar hun schip in de vaart bij Garijp. Twee waren van Sake Gerlofs.
Toen hij binnenkwam, vond hij daar Sake Harmens. Die werd onderhouden door de armenvoogden van Smallingen Opende. De afgelopen winter hadden zij hem in de kost geplaatst bij de Hoge Deur onder dat dorp. Volgens het gerucht waren zijn tenen bevroren en liep hij daarom met een kruk. Volgens anderen kon hij echter heel goed zonder kruk lopen. Folke zegt dat hij nu geen vast verblijf leek te hebben en van de ene plaats naar de andere zwierf. Deze mededelingen zijn gerucht en informatie van anderen, niet een door Folke beschreven waarneming van bevroren tenen.
Bij binnenkomst zag Folke onder de schoorsteen een stoel met daarop een ' Stoot '. Hij pakte Sake Harmens vast en vond bij hem een stuk spek van ongeveer vier pond . Dat was afgesneden van de zijde spek die in de schoorsteen hing. Verder vond hij een gedroogde varkenshalsknorre, een stukje rug van een barg , twee worsten en een tinnen halfmingelen met boter. Folke nam deze gestolen zaken van Sake af en borg ze op.
Bij het huis zagen zij dat er een stuk uit het buitenste houten luik was gebroken en dat vier ruiten waren stukgeslagen. Daarna openden ze het slot van de deur en gingen samen naar binnen. Daar troffen zij een persoon aan die volgens wat men zei Sake Harmens heette en met een kruk liep. Hendrik wist niet waar Sake thuishoorde of waar hij nu verbleef.
De verklaringen zijn afgelegd voor mederechter en beëdigd klerk te Bergum op 19 september 1786, met ondertekeningen F. Ypeij en C. Wilhelmij. De marginale beschikking geeft opdracht Sake Harmens aan te houden wanneer hij zich in deze grietenij bevindt en hem samen met de van hem af te nemen bekentenis toe te zenden. Dit vermeldt een opdracht; een aanhouding of daadwerkelijk afgelegde bekentenis is hiermee niet aangetoond.
Bergum 1806 - Sake Hendriks, het geweer en de jonge bomen van Bosgra
Een arbeider zei dat hij argwaan had tegen Sake Hendriks, die als jongen diende bij Gosse Hinnes, huisman in het klooster te Bergum. De jongen was de vorige avond bij hen geweest en had het geweer op zijn schouders gehad. De getuige ging meteen naar Gosse Hinnes.
Sake Hendriks - verklaring
Sake Hendriks (in modern Nederlands)
Sake Hendriks, als jongen in dienst bij, huisman te Bergum,14 jaar, verklaarde als gedetineerde dat hij op zondagavond 30 maart een schietgeweer had genomen uit een hok in de tuin van Okke Tiettes, tuinman te Bergum, in het klooster. Hij had het geweer verborgen in een greppeltje, op ongeveer een enige afstand van het huis van Gosse Hinnes. Hij was met Okke Tiettes naar die plaats gegaan, waarna Okke het geweer had meegenomen.
Eernewoude 1806 - Sake Holstes mist schoenen met zilveren gespen
Sake Holstes - verklaring
Sake Holstes (in modern Nederlands)
Sake Holstes, visser te Eernewoude, in zijn 58ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij maandagochtend de tiende om zeven uur ontdekte dat van onder een kast in de kamer van zijn huis een paar nieuwe schoenen was verdwenen. Daar zaten zilveren gespen aan, rond maar met scherpe hoeken, van een ouderwets model, met stalen beugels en aan de schoenen gehaakt. Zij waren gemerkt S.J en waren van zijn vrouw.
Dit is het eigenhandig geplaatste handmerk van Sake Holstes, in tegenwoordigheid van C.A. Heemstra, gerechtsklerk.
Op 24 januari 1781 legden drie mannen een verklaring af over verdwenen bijenkorven. Pijtter Bauwes woonde in Garijp ; Rinse Rinsma en Sake Jans woonden in Bergum . Alle drie hadden de vermissing de vorige ochtend ontdekt.
Sake Jans schilderde letters op zijn korven
Sake Jans was meesterwagenmaker in Bergum en in zijn dertigste levensjaar. Op de avond van 22 januari had hij zijn bijen bekeken. Volgens hem stonden de korven toen nog op hun plaats.
Zeer waarschijnlijk dezelfde persoon: Sake Rienks, boer in Noordermeer. Sake is in 1790 huisman in Noordermeer onder Bergum, in zijn 51ste levensjaar. In 1802 is hij daar boer, 62 jaar. Het verschil past precies. Beide keren gaat het om zijn schapen aan de Zomerweg. De timmerman Sake Rienks die in 1806 als vader van Eelkje wordt genoemd is zonder aanvullende gegevens niet hiermee gelijkgesteld.
In de nacht van 14 op 15 december 1802 verdwenen twee witte schapen uit een stuk land aan de Zomerweg onder Bergum . De 62-jarige boer Sake Rienks woonde in de Noordermeer. Hij verklaarde dat de schapen met een koppelstok aan elkaar vastzaten.
Sake Rienks
Sake Rienks was 62 jaar en boer in de Noordermeer onder Bergum. Na ondervraging en beëdiging verklaarde hij dat hij tussen 14 en 15 december twee witte schapen was kwijtgeraakt. Een van de twee had een zwart lam gekregen.
Rienk Sakes was 37 jaar, ongehuwd en woonde bij zijn vader Sake Rienks in de Noordermeer. Op de ochtend van 15 december 1802 zag hij dat twee witte schapen tussen 14 en 15 december uit zijn vaders land aan de Zomerweg waren verdwenen. Een schaap had een zwart lam gekregen. De dieren waren met een koppelstok, een touw en een klouw aan elkaar vastgemaakt.
Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje, wonend op de Nieuwe Stad te Bergum, verklaarde dat op zondagavond de 26e van deze maand enkele mensen bij haar thuis waren om koffie te drinken: Liebbe Geerts, boerenknecht bij Antje Jochums in Garijp; Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Roels in Garijp; en Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Jennes te Bergum. Verder waren Eelkje Sakes, dochter van Sake Rienks, timmerman te Bergum, en Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, aanwezig.
Ook Eelkje Sakes, dochter van Sake Rienks, timmerman te Bergum, en Trijntje Wipkes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, waren er. Terwijl zij en het gezelschap rustig en vreedzaam in huis zaten, werd tussen acht en negen uur aanhoudend lawaai om het huis gemaakt. Uiteindelijk werd boven de achterdeur een gat in het rieten dak gemaakt. Met een hand werd daardoor de grendel van de deur geschoven. Daarna liep iemand door de gang naar buiten via de voordeur. Zij kon niet zeggen wie dat hadden gedaan.
Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, timmerman te Bergum, verklaarde dat zij op zondagavond de 26e koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum. Bij haar waren Liebbe Geerts, boerenknecht bij Antje Jochums in Garijp, Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Atze Oebles in Garijp, Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, en Trijntje Wipkes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum. Ook Aaltjes dochter Uilkjen Jans was er. Zij woonde bij Popke Sakes, timmerman te Deinum.
Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, verklaarde dat zij op zondagavond de 26e koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum. Verder waren er Liebbe Geerts, boerenknecht bij Antje Jochums in Garijp, Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Atze Oebles in Garijp, Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, en Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, huisman te Bergum. Ook Aaltjes dochter Uilkjen Jans, wonend bij Popke Sakes, huisman te Deinum, was er.
Liebbe Geerts, dienstknecht bij Antje Jochums in Garijp, in zijn drieëntwintigste levensjaar, verklaarde dat hij op zondagavond de 26e, samen met Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Atze Oebles in Garijp, Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, en Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, huisman te Bergum, koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum.
Gabriel Oebles, dienstknecht bij de weduwe van Atze Oebles in Garijp, in zijn tweeëntwintigste levensjaar, verklaarde dat hij op zondagavond de 26e koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum. Bij hem waren Liebbe Geerts, dienstknecht bij Antje Jochums in Garijp, Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, en Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, timmerman te Bergum.
Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, in zijn drieëntwintigste levensjaar, verklaarde dat hij op zondagavond de 26e met Gabriel Oebles, dienstknecht bij de weduwe van Atze Oebles te Garijp, en Liebbe Geerts, dienstknecht bij Antje Jochums in Garijp, Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, en Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, huisman te Bergum, koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum. Ook haar dochter Uilkjen Jans was er.
De marge luidt ' rescriptie als eerder'. De eerdere algemene last wordt hier niet opnieuw uitgeschreven. De gebeurtenis valt evenals die van Sake Rienks op 11-12 mei. De verklaringen gaan over verschillende eigenaars, weiden en dieren; een gemeenschappelijke dader wordt niet genoemd.
Sake Rienks was huisman te Bergum in Noordermeer en in zijn eenenvijftigste levensjaar. Hij verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij twee witte Friese schapen liet weiden op een groen kamp achter zijn huis, ten zuiden van de Zomerweg. Op de elfde van deze maand 's avonds hadden de schapen nog hun volle wol.
Hij wist helemaal niet wie dit had gedaan en wist verder niets van het gebeurde. Na voorlezing beëindigde hij zijn verklaring en ondertekende die eigenhandig. Bergum , 14 mei 1790. Handtekening: Sake Rienks. Onderaan staat als opschrift voor de volgende getuige: Liebbe Ames.
Ook de andere belanghebbenden waren bij de zaak betrokken. Dat waren Joukje Hattums Kuipers, zonder beroep, samen met haar man Sake Roels Zijlstra, landbouwer te Eestrum .
Jan Hattums Kuipers trad bovendien op als voogd. Sake Roels Zijlstra trad op als toeziend voogd van Jouke Sapes Admiraal.
Verder op verzoek en in tegenwoordigheid van Joukje Hattums Kuipers, zonder bepaald beroep, echtgenote van en bijgestaan door Sake Roels Zijlstra, landbouwer, wonende te Eestrum.
En van genoemde Jan Hattums Kuipers, in hoedanigheid als voogd, en van Sake Roels Zijlstra bovengenoemd, als toeziende voogd van Jouke Sapes Admiraal, zonder beroep, verblijf houdende te Bergum, minderjarige zoon van wijlen Sape Jochems Admiraal en Joukje Hattums Kuipers, indertijd echtelieden aldaar.
Sake Wieerds woonde te Bergum in het Klooster en was in zijn eenendertigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij die ochtend om ongeveer halfvier uit de Kloosterlaan kwam, langs de dam van het daar gelegen land van Hedzer Cloosterman. De dam stond open en een wagen met een paard was het land in en uit gereden.
Later ontmoette hij Sake Wierds. Deze vertelde hem dat hij een wagen met haver had zien rijden. Fooke ging te paard achter het wagenspoor aan. Voor het huis van grietman Sminia vond hij twee schoven haver op de weg. Hij reed verder en zag dat de wagen tot in de dam van Klaas Wierds aan de Zomerweg was gereden.
Heiltje Eeuwes mist een zwart en een wit melkschaap. Sander Annes ontdekte de vermissing; Sijtze Jans herkent later de teruggekomen koppelstok.
Sander Annes
Sander Annes, arbeider bij Heiltje Eeuwes, weduwe van Petrus Lebbes op het Witveen onder Oostermeer, woont in Rottevalle en is in zijn 39ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op 23 november rond negen uur 's morgens ontdekte hij dat zijn boerin twee schapen uit het land miste, een zwart en een wit.
De schapen waren met een koppelstok aan elkaar verbonden. Hij weet verder niets. Hij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 5 december 1810: Sander Annes.
Sijtze Jans, boerenknecht bij Heiltje Eeuwes, weduwe van Petrus Lebbes op het Witveen onder Oostermeer, is in zijn negentiende levensjaar. Hij werd opgeroepen en ondervraagd. De arbeider Sander Annes vertelde hem op de morgen van 23 november 1810 dat twee schapen uit het land vermist waren.
In december 1736 reisden Yde Ydes en Sander Posthumis vanuit Leeuwarden per schip richting Tietjerk . De volgende dag moesten zij mest vervoeren op de buitenplaats Tiencamp van koopman Hindrik de Bos, onder Rijperkerk. Het had een weinig gevroren en het weer was ruig.
Afgelopen zondag na de middag reisde ik samen met Sander Posthumis op bevel van de koopman per schip naar Tietjerk . Wij moesten de volgende dag mest vervoeren op diens buitenplaats, de Tiencamp. Het had een beetje gevroren en het weer was bovendien erg ruig. Daardoor kwamen wij pas zondagavond, ruim acht uur, in Tietjerk aan.
Sander Posthumis en ik kwamen diezelfde avond omstreeks tien uur bij de woning van koopman Bos. Ik opende de voordeur met de sleutel en ging naar binnen. Terwijl ik verderliep en nog geen licht had gemaakt, stootte ik tegen een deur en daarna tegen twee stoelen in de keuken. Ik schrok daarvan, omdat die deur openstond terwijl ik haar enige tijd eerder zelf goed had gesloten.
Sander Posthumis
Afzonderlijke verklaring van Sander Posthumis, wonend in Leeuwarden en naar zijn beste weten tweeënveertig jaar oud. Na oproeping en verhoor verklaart hij het volgende als de volle waarheid.
Sander Posthumis (in modern Nederlands):
'Dit is Sander Posthumis zelf gestelde merk'
Daarna ging ik met Yde Ydes en Sander Posthumis naar de middelkamer. Ik zag dat daar twee à drie glasruiten boven de houten vensters in stukken lagen. Het glazen venster stond open en het houten venster was aan. Bij het laatste waren twee krammen en een onderdeel van het slot afgebroken. Het bed en de bedstutten lagen op de vloer. Verschillende huishoudelijke voorwerpen stonden door elkaar op de vloer. En ik hoorde Yde Ydes toen wel zeggen dat verschillende goederen ontbraken, ook uit het kabinet. De deuren daarvan stonden open en het slot hing los aan een spijker. Maar omdat ik niet bekend was met die woning, weet ik niet of die goederen werkelijk ontbraken. Ik weet niet wie deze woninginbraak en diefstal heeft gepleegd. Ik kan daarover ook niet het geringste vermoeden geven. Meer weet ik er niet van. Hiermee sluit ik na voorlezing mijn verklaring af en onderteken ik haar. Opgemaakt op 11 december 1736. Ondertekend: Luykele Ritskes.
Jantje Claes, vrouw van Sape Feijes in Kuikhorne onder Achtkarspelen, is in haar 27ste levensjaar. Na verschijning, beëdiging en verhoor verklaart zij dat de vrouw van Bauke Timmerman haar op zaterdag 11 februari tussen zeven en acht uur 's morgens liet komen voor Aafke, die bij hen woonde.
Zijn vrouw stond op en deed dat. Ongeveer twee uur later riep zij een vrouw in huis. Die zag Aafke op bed liggen en zei volgens Bauke dat zij wel in orde was maar door haar 'malle kop' niet wilde opstaan. De vrouw van Sape Feijes zou hetzelfde hebben gezegd. Bauke zegt dat hij Aafke niet zou hebben geslagen als de armvoogden van Burum hem daarvoor geen vrijheid hadden gegeven wanneer zij geen meester van haar konden worden.
Aafke antwoordde niet. Vervolgens moest Wygertje opstaan, omdat het haar man niet goed toescheen met Aafke. Zij stond op en haalde het kind weg. Ongeveer twee uur later riep zij Trijntje Foppes, vrouw van Sape Martinus, die voorbijging. Die nam de vrouw van Sape Feijes mee. Zij zagen Aafke op bed liggen en zeiden volgens Wygertje dat zij wel in orde was, maar door haar 'malle kop' niet uit bed wilde opstaan, omdat haar hoofd en armen knikten.
De vrouw van Sape Feijes wilde haar zelfs uit bed zetten om te zien of zij werkelijk ziek was of zich zo hield om medelijden op te wekken. Korte tijd later merkte Wygertje dat Aafke werkelijk ziek was. Haar man was rond de middag naar Burum vertrokken om de armvoogden daarover te berichten.
Jouke Sapes Admiraal was minderjarig en woonde te Bergum. Hij was de zoon van de overleden Sape Jochems Admiraal en Joukje Hattums Kuipers.
En van genoemde Jan Hattums Kuipers, in hoedanigheid als voogd, en van Sake Roels Zijlstra bovengenoemd, als toeziende voogd van Jouke Sapes Admiraal, zonder beroep, verblijf houdende te Bergum, minderjarige zoon van wijlen Sape Jochems Admiraal en Joukje Hattums Kuipers, indertijd echtelieden aldaar.
Johannes Philippus, wonend in Oostermeer en in zijn 44e à 45e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat vlak vóór Kerstmis 1762, of omstreeks die tijd, zonder de precieze tijd te kunnen bepalen, een grote veldkei verdwenen was van 3 ca land dat hij van zijn moeder in gebruik heeft. Het land ligt in Oostermeer aan de Zwarte Weg . De kei woog naar schatting zeshonderd pond of meer. Hij wist niet wie hem de kei had ontstolen. Volgens geruchten zouden Hendrik en Sape Joostens uit Surhuisterveen zich daaraan door raad en daad schuldig hebben gemaakt. Hij kon er niets meer over zeggen en sloot zijn verklaring na voorlezing. Hij ondertekende eigenhandig.
Tjeerd Bonnes woonde op het Witveen onder Oostermeer . Hij was in zijn eenendertigste levensjaar, werd opgeroepen en beëdigd volgens het formulier van de doopsgezinden. Hij getuigde dat de afgelopen zondag na tien uur 's avonds onder andere Hendrik Joostes uit Surhuisterveen met zijn broer Sape Joostes bij hem thuis was gekomen. Ook Janke Jans, woonachtig onder Achtkarspelen, en Albart Dirks, die bij Tjeerd inwoonde, waren er.
Zij woonde als dienstmeid bij Hotse Johannes onder Harkema Opeinde en was in haar vijfentwintigste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat zij de afgelopen zondag bij Tjeerd Bonnes thuis was. Na tien uur 's avonds kwamen onder anderen Hendrik en Sape Joostes uit Surhuisterveen.
Albart Dirks woonde bij Tjeerd Bonnes op het Witveen onder Oostermeer en was in zijn tweeëntwintigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat Hendrik en Sape Joostes uit Surhuisterveen de afgelopen zondag na tien uur 's avonds in Tjeerds huis waren gekomen, waar ook Janke Jans en anderen aanwezig waren.
Trijntje Foppes, vrouw van Sape Martinus in Kuikhorne onder Achtkarspelen, is in haar 64ste levensjaar. Na verschijning, beëdiging en verhoor verklaart zij dat Baukes vrouw haar op zaterdag 11 februari omstreeks tien uur 's morgens liet komen. Bauke Timmerman woonde sinds enkele weken met zijn gezin in Kuikhorne, nadat zij uit Dokkum waren gekomen.
Aafke antwoordde niet. Vervolgens moest Wygertje opstaan, omdat het haar man niet goed toescheen met Aafke. Zij stond op en haalde het kind weg. Ongeveer twee uur later riep zij Trijntje Foppes, vrouw van Sape Martinus, die voorbijging. Die nam de vrouw van Sape Feijes mee. Zij zagen Aafke op bed liggen en zeiden volgens Wygertje dat zij wel in orde was, maar door haar 'malle kop' niet uit bed wilde opstaan, omdat haar hoofd en armen knikten.
Willemke Fokkes, dochter van Fokke Jan Yskes, bij haar vader in huis op het Witveen onder Oostermeer, verklaarde na oproeping, beëdiging en ondervraging dat op zaterdagavond de vijfde van deze maand omstreeks zeven uur Elske Pytters bij haar thuis kwam. Elske was een dochter van Pytter Raven, wonend op de Heideburen in de Rottevalle onder Achtkarspelen. Zij zei haar dat een Maaike Willems, vrouw van Sape Sjoerds, die ook op het Witveen woonde, haar een partij rode of reideturf had afgenomen terwijl zij even van huis was.
Sara Van der Heijde: Sara Van der Heijde, vrouw van Watte Douwes, wonend bij Bergumerdam, in haar 41ste levensjaar, wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaart dat Minne Martens op de avond van 27 januari 1782 bij haar thuis kwam. Hij was een beetje beschonken en vroeg of hij daar die nacht mocht blijven. Dat gebeurde. De personen en de precieze samenhang van dat geschrapte gedeelte zijn onvoldoende zeker.
Sara van der Heijde, vrouw van Walter Douwes, woonde bij Bergumerdam en was in haar veertigste levensjaar. Zij vertelde dat Uilkjen van tijd tot tijd goederen op krediet bij haar haalde. Op de avond van 17 juni kwam Uilkjen de rekening voldoen. Sara noemde als betaling ongeveer zes carolusgulden in muntgeld, maar de precieze som is niet duidelijk. Van het uitstaande bedrag wist zij niet zeker of het om twee stuivers of negen penningen meer ging.
Over het geld in de winkels vertelde Uilkjen dat haar ouders op krediet waren blijven kopen en de waren thuis hadden verbruikt. Haar moeder had haar een gouden dukaat en zes carolusgulden gegeven om Sijmke Uitses en Sara van der Heijde te betalen. Voor Joukjen Rinses had haar moeder opnieuw muntgeld en kleingeld meegegeven. Uilkjen wist de precieze bedragen niet en kon niet met zekerheid zeggen of zij bij Joukjen een daalder had laten wisselen.
Sipke Sijmens, huisman onder Tietjerk en in zijn achtentwintigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. In de nacht van 30 op 31 december 1766 zijn uit zijn voorhuis, van de mantelstok , de volgende kledingstukken gestolen: een zwart mannenrokje van retijn ; een bruine hemdrok van Sargien Diboijen, met zestien geribde zilveren knopen; een bont gestreepte hemdrok met benen knopen; een asgrauwe linnen broek; een zwarte linnen hemdrok; een gekleurd sargien camisooltje en een broekje van zijn zoontje; een bruin sargien de boijen hemdrokje van diezelfde zoon; een zwarte sargien de boijen jak van zijn vrouw; een grauwe wollen schouderdoek van de zoon; een rode bajen sprengrok; een linnen broekje van de zoon; een rood bajen vestje en een bont gestreepte borstrok van de meid. Sipke weet niet wie de genoemde goederen gestolen heeft. Het lijkt erop dat de dief door de schuurdeuren naar binnen en buiten is gegaan. Die deuren waren met een haak vastgezet, maar die kon van buiten worden opgelicht. 's Morgens vond hij de deuren open. Hij weet verder niets, sluit na voorlezing en tekent zelf. Bergum , 2 januari 1767. Sypke Sijmens.
Jacob Aarnts, wonend in Hardegarijp en in zijn dertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigt dat op de 16e van deze maand in de kamer waarin hij alleen woont zijn eiken kist stond. Hij had die op zondagavond afgesloten. Op de daaropvolgende maandag ontdekte hij dat de sleutel van die kist ontbrak. Na lang zoeken kon hij de sleutel nergens terugvinden. Op donderdag vroeg hij de heer Boelens of deze zijn kist kon openen. Boelens kwam daarvoor ook op zaterdag bij hem thuis, maar kon de kist evenmin openen. Op de volgende zondag liet Jacob de smid Schelte Jans proberen de kist open te breken. Omdat de smid het slot niet kon openen, heeft hij op verzoek van Jacob de kist toen opengebroken. Jacob ontdekte dat uit de kist een klein bont doosje van dun hout ontbrak, met vijf halve gouden rijders en twee gouden Engelse guinees die daarin waren. Verder ontbrak een bont gestreepte buidel met drie zilveren dukaten , twee Engelse dubbele gortguldens en drie gerande carolusguldens uit 1764. Bovendien waren dertig ronde zilveren knopen van zijn damasten handrok, die eveneens in de kist lag.
Schelte Tjebbes, zoon van Tjebbe Geerts, boer te Hardegarijp, in zijn 23ste levensjaar, was opgeroepen, werd beëdigd en ondervraagd.
Schelte verklaarde niet te weten wie deze baldadigheden had gepleegd. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende die zelf. Bergum, 10 januari 1793. Schelte Tjebbes.
Verder verklaarde Jan dat hij sindsdien bijna twee etmalen had gelegen en haast van de pijn verging. Hij was nog lang niet hersteld. De dag na het voorval werd zijn buidel in zijn zak gevonden, met de twee sleutels eraan, maar zonder geld. Jan wist zeker dat er geld in had gezeten toen hij was vertrokken: tien sestehalven , een daalder , vier 'Schipske Schellingen ' en negen stuivers aan klein geld. Hij gaf het totaal op als vijf gulden en achttien stuivers.
De briefjes kwamen volgens Joseph aan Jans vader toe. Het betrof een loterij die door de vlucht van grote heren, die men Patriotten noemde, stilstond maar noodzakelijk moest worden uitgespeeld. De heren die erover gingen waren gevlucht. De overgebleven briefjes waren aan Epke de Roos, de heer Seerts Mebius, een dominee wiens naam hij niet noemde, en Jans vader toegewezen, ieder een vierde. Daarom moest zijn vader de briefjes noodzakelijk aannemen, anders moest hij een briefje van afstand opmaken. Hij mocht ze zelf niet behouden, maar moest ze dan naar de andere deelnemers laten brengen. Na deze mooi klinkende redenen nam Jans vader uiteindelijk de vier lotbriefjes aan, twee van de Utrechtse en twee van de Generaliteitsloterij. Hij betaalde acht carolusgulden en tien stuivers. De mannen vertrokken en zeiden dat er misschien nog meer briefjes voor zijn vader over waren. Als dat zo was, zou de spreker die ook bezorgen.
Joseph zei dat het dan een groot geluk voor Petrus was. Deze loterij was volgens hem geen gewone, maar een buitengewone loterij. De daaropvolgende formulering over het noodzakelijk uitspelen is deels onzeker en wordt niet verder ingevuld. De heren waren volgens Joseph weggevlucht. De overgebleven briefjes waren aan Epke de Roos, Seirts Mebius, een dominee - wiens naam hij niet noemde - en Petrus toegewezen, ieder een vierde. Daarom kwamen de briefjes Petrus toe. Alle onkosten waren al betaald; er kon alleen winst uit komen. Als Petrus de briefjes echter niet wilde houden dan kon hij volstaan met het opmaken van een briefje van afstand. Zij mochten de lotbriefjes zelf niet houden, omdat ze voor Petrus waren bestemd; anders moesten ze worden terugbezorgd aan de eerder genoemde deelnemers.
De loten waren volgens hem door de vlucht van Patriotten overgebleven. De heren die erover gingen waren gevlucht. De loten waren aan Epke de Roos, de heer Seirts Mebius, een dominee en Petrus Jelkes toegewezen, ieder een vierde. Zo waren deze vier briefjes Petrus' deel. Hij moest ze noodzakelijk aannemen of een briefje van afstand opmaken. De verkoper mocht ze zelf niet houden en moest ze anders naar de andere deelnemers terugbrengen.
Volgens zijn dochter ging het om: één witte sitsen schortdoek met grote bloemen en een naad in het midden; één "Sem Lutters" schortdoek; twee Oost-Indische doeken, waarvan één met een gat; één "Tijk laken Onderst"; acht neusdoeken, blauwe en andere; twee paar kousen, enigszins versleten; één blauw gestreepte linnen onderrok; vier Oost-Indische hoofddoekjes; en drie paar mannenmouwtjes. Johannes verklaart geheel niet te weten wie. De goederenlijst geeft hij weer op grond van wat zijn dochter hem vertelde.
Agniettje Jelgerhuis woont bij haar vader Johannes Jelgerhuis en is in haar 21ste levensjaar. Zij is verschenen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaart dat zij op de avond van de 6de van deze maand om half acht de volgende goederen op de bleek had gelegd: één witte sitsen schortdoek met grote bloemen en een naad in het midden; één "Sem Lutters" schortdoek; twee Oost-Indische doeken, waarvan één met een gat; één "Tijk laken onderst"; acht neusdoeken, blauwe en andere; twee paar enigszins versleten kousen; één blauw gestreepte linnen onderrok; vier Oost-Indische hoofddoekjes; en drie paar mannenmouwtjes.
Bij de Bergumerdam lag in maart 1800 een schip van Gijsbert Johannes, een schipper uit Stavoren. Hij merkte dat ongeveer een last haver uit de lading was verdwenen. In twee verklaringen beschreef hij wat hij had ontdekt en wat hij in de nacht vanuit zijn kooi hoorde. Een derde verklaring kwam van zijn knecht, Sent Jans uit Surhuisterveen. De daders werden niet aangewezen.
Sent Jans - wat hij tegen de schipper zei
Sent Jans was schippersknecht en woonde in Surhuisterveen. Hij was in zijn 22ste levensjaar en voer op dat moment bij Bergum. Hij vertelde wanneer hij weer aan boord kwam en welke vraag zijn schipper stelde.
Na voorlezing ondertekent zij te Bergum op 12 juli 1782. Haar handtekening luidt "Sibbeltje Klaaes". De attestatie vermeldt de mederechter en de beëdigde secretaris, dezelfde plaats en datum. Ondertekend: Rinsonides en C. Wilhelmius.
Jacob Klases woont in Noordermeer te Bergum en is in zijn 42ste levensjaar. Hij verklaart dat hij en zijn zuster Sibbeltje Klases gisteren beiden buitenshuis werkten. Bij hun vertrek hadden zij de deuren goed gesloten. Toen zij gisteravond omstreeks zes uur, vrijwel tegelijk, thuiskwamen, ontdekten zij dat de zilveren gespen van Jacobs schoenen waren gestolen. Ook Sibbeltjes schoenen met zilveren gespen, gemerkt S K, werden vermist. De schoenen en gespen hadden in de kamer voor de bedsteden gestaan.
Sibbeltje Klases woont bij haar broer Jacob Klases in Noordermeer te Bergum en is in haar 20ste levensjaar. Zij is verschenen en ondervraagd. Zij verklaart dat zij en haar broer gistermorgen, toen zij buitenshuis gingen werken, hun schoenen met zilveren gespen in de kamer voor een "Dorpbedsteed" hadden laten staan. Haar eigen gespen waren gemerkt S K, die van haar broer hadden geen letters. Zij hadden de deuren goed gesloten.
In de nacht van 8 op 9 mei 1803 werd bij weduwe Sibble Bander op de Bergumerdam ingebroken. Knecht Johannes Riemers hoorde de hond blaffen; dienstmeid Wytske Hendriks zag de open deur. Op dezelfde ochtend ontdekte boer Jan Klases in de Buuren van Bergum dat zijn achterdeuren openstonden.
Johannes Riemers was 39 jaar en knecht bij de weduwe Sibble Bander op de Bergumerdam onder Bergum. In de nacht van 8 op 9 mei 1803 lag hij omstreeks twee uur in bed in de grote hal. Een kleine hond in huis begon te blaffen en maakte hem wakker. Vervolgens hoorde hij geritsel tegen een linnen zak die in de gang hing. Hij riep de dienstboden dat zij licht moesten maken, omdat er mensen in huis waren. Daarna stond hij op en maakte zelf licht.
Wytske Hendriks was 25 jaar en dienstmeid bij dezelfde weduwe Sibble Bander. Zij sliep in de nacht van 8 op 9 mei 1803 met een andere dienstmeid in een kamer. Rond twee uur werd zij wakker gemaakt door Johannes Riemers, die in de grote hal sliep. Toen zij opstond, zag zij dat de buitendeur van de kleine hal openstond. Zij wist dat die de avond daarvoor met twee grendels, één boven en één onder, was afgesloten.
Een bijna nieuw blauw everlasten voorschot van weduwe Sibble Bander.
Waarschijnlijk dezelfde herbergier: Sible Bandert en de herberg bij Bergumerdam. Sible wordt in 1766, 1769 en 1782 als herbergier of kastelein bij Bergumerdam genoemd. De schrijfwijzen Bandert, Bandere en Brandere verschillen. Hetzelfde beroep en dezelfde specifieke vestiging maken de koppeling aannemelijk; het is niet herberg Het Zwartkruis aan de Zomerweg.
Vandaag bekeek hij op Jochums verzoek een zwarte merrie die Sible Bandere, kastelein bij Bergumerdam, van Jan Trijlak had gekocht. Jan had geen vaste woonplaats en verbleef hier en daar. Naar beste weten was dit hetzelfde paard dat Jochum op het genoemde tijdstip ontstolen was. Het had vroeger een lange staart en manen gehad, die inmiddels geknipt waren, en was nu onder de keel geschoren. Verder wist hij niets. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing. Bergum, 19 oktober 1769; de handtekening schrijft Andrias Jans.
Waarschijnlijk dezelfde herbergier: Sible Bandert en de herberg bij Bergumerdam. Sible wordt in 1766, 1769 en 1782 als herbergier of kastelein bij Bergumerdam genoemd. De schrijfwijzen Bandert, Bandere en Brandere verschillen. Hetzelfde beroep en dezelfde specifieke vestiging maken de koppeling aannemelijk; het is niet herberg Het Zwartkruis aan de Zomerweg.
Dirk Douwes, scheepstimmermansknecht, wonend bij Bergumerdam en naar zijn beste weten ongeveer vierenveertig jaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op dinsdag 23 september 1766 zat hij met Bouwe Johannes, schuitenvoerder bij Bergum , in het huis van Sible Bandert, herbergier aan de dam in Bergum. Beiden waren vrij dronken en gingen vandaar naar Dirks huis. Nadat zij daar enige tijd geweest waren, begon Bouwe tegen Dirk te wrokken. Uiteindelijk raakten zij handgemeen. Na wat geschermutsel kwam Dirk weer op zijn voeten.
Luitjen Edes, boer onder Schilwolde en in zijn 52ste levensjaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat Jochum Hendriks, die daar ook woonde, een zwarte merrie uit zijn land was kwijtgeraakt. Het paard was drie jaar oud en "Eenharig". Hij kende dat paard al goed, vanaf het veulen. Op verzoek van Jochum bekeek hij vandaag in Bergum een paard dat Sible Bandert, kastelein bij Bergumerdam, volgens zeggen van Jan Trijlak had gekocht. Jan had geen vaste woning en verbleef afwisselend hier en daar.
Sible Bandert: Sible Bandert, herbergier bij Bergumerdam, ongeveer 62 jaar oud, wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart enige tijd eerder een brief van een heer te hebben ontvangen. De brief betreft het gedrag van Minne Martens.
Waarschijnlijk dezelfde herbergier: Sible Bandert en de herberg bij Bergumerdam. Sible wordt in 1766, 1769 en 1782 als herbergier of kastelein bij Bergumerdam genoemd. De schrijfwijzen Bandert, Bandere en Brandere verschillen. Hetzelfde beroep en dezelfde specifieke vestiging maken de koppeling aannemelijk; het is niet herberg Het Zwartkruis aan de Zomerweg.
Jochum Hendriks, wonend onder Schilwolde in Groningerland en naar beste weten in zijn 33ste levensjaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op de morgen van 29 september 1769 had gemerkt dat een zwarte merrie uit zijn land verdwenen was. Het paard was drie jaar oud. Het paard was "Eenharig". Het paard had een lange staart en manen en was ongeschoren. Later hoorde hij dat het in Bergum verkocht was. Hij reisde daarheen en kwam daar op de 17de van deze maand te weten dat Jan Trijlak het voor 56 carolusguldens aan Sible Brandere, kastelein bij Bergumerdam, had verkocht. Jan had geen vaste woonplaats en zwierf hier en daar.
Sible Brandere
Sible Brandere, kastelein bij Bergumerdam en ongeveer 49 jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat op 3 of 4 oktober 1769 een onbekende man bij hem thuis kwam, die zich Uldrik Muller noemde. Hij had een zwarte merrie bij zich en bood die te koop aan. Het paard was drie jaar oud en "Een harig". De getuige onderhandelde met hem, maar zij bereikten geen overeenstemming. De volgende dag kwam de man met het paard terug. Toen kocht de getuige het voor 56 carolusguldens en betaalde de koopsom aan de verkoper.
Jan Harmens, boer onder Schilwolde in Groningerland en naar schatting in zijn 39ste levensjaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat tussen 28 en 29 september 1769 een zwarte merrie uit het land van Jochum Hendriks, eveneens boer daar, was gestolen. Het paard was drie jaar oud en "Eenharig". Hij kende het paard heel goed, vanaf het veulen. Vandaag bekeek hij op Jochums verzoek een paard dat Sible Brandert, kastelein bij Bergumerdam, van Jan Trijlak had gekocht. Jan had geen vaste woonplaats en verbleef hier en daar.
Hij verklaarde dat hij afgelopen woensdag, de 21e van deze maand, 's morgens met Sible Lammerts en diens jongste broer Willem Lammerts was gaan jagen. Zij gingen eerst naar Garijp en voeren daarna met een bootje over naar Suawoude. Vandaar gingen zij westwaarts naar Oude Miede om ganzen te schieten. Tegen de avond kwamen zij terug en liepen door Suawoude langs de vrijheidsboom. Hij had toen gezien dat de hoed erop zat. Zij bleven daar niet staan, maar gingen stilletjes hun weg.
Sible Lammerts, werkzaam als knecht bij secretaris Jetse van Sminia te Bergum, in zijn 20e levensjaar, werd als gedetineerde ondervraagd en geconfronteerd met de opgenomen en toegezonden verklaringen.
Verder wist hij niets van dat geval. Hij zei geheel onschuldig te zijn aan die daad en bleef bij zijn verklaring. Na voorlezing ondertekende hij haar te Bergum op 26 oktober 1795. Handtekening: Sible Lammerts; er staat een inktplek bij de voornaam.
Willem Lammerts, wonend bij zijn vader Lammert Tomas, arbeider te Bergum, dertien jaar oud, werd als gedetineerde ondervraagd en geconfronteerd met de opgenomen en toegezonden verklaringen. Hij verklaarde dat hij afgelopen woensdag, de 21e van deze maand, als drager van de pols met zijn broer Sible Lammerts en Rinse Harmens was gaan jagen. Zij gingen eerst naar Garijp en voeren daarna met een bootje over naar Suawoude. Daar jaagden zij op ganzen op Oude Miede. Ongeveer tussen vier en vijf uur kwamen zij weer door Suawoude en liepen langs de vrijheidsboom. Hij zag toen dat de muts nog op de boom zat. Zij vervolgden stilletjes hun weg. Niemand van hen, noch Sible, noch Rinse, had in Suawoude een schot gelost, laat staan de vrijheidsmuts van de boom afgeschoten.
Eernewoude 1810 - Het lege kabinet en de bedsteden van Sierd Feijkes
Jitske Sipkes vindt een open voordeur. Haar moeder en Hendrik Johannes bekijken daarna het huis; visser Sierd Feijkes beschrijft wat hij mist.
Jitske Sipkes, minderjarige ongehuwde vrouw in Eernewoude , is in haar 17ste levensjaar. Zij werd opgeroepen en ondervraagd. Op 16 augustus rond acht uur 's avonds kwam zij even buiten de dorpsbuurt bij een potschip . Met een meisje van dat schip ging zij naar het nabijgelegen huis van Sierd Feijkes.
Sjoerdtje Sikkes, vrouw van landbouwer Sipke Rienks in Eernewoude, is in haar 53ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op 16 augustus rond acht uur 's avonds kwam haar dochter Jitske Sipkes thuis en vertelde hoe zij het huis van Sierd Feijkes had aangetroffen.
Sierd Feijkes
Sierd Feijkes, visser en vrijgezel in Eernewoude, is tussen 40 en 50 jaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op 29 juli vertrok hij om te vissen, met zijn oude vader, die tussen 80 en 90 jaar was. Hij kwam op 15 augustus thuis. Voor zijn terugkeer had hij al bericht gekregen dat in zijn huis was gestolen.
Daarin zijn van hem twee tipmutzen en drie boekjes gevonden: een gouden boekje, een met een blauwe kaft en nog een ander gering boekje. Van de knecht Sierk Bouwes bevonden zich daar een rode zijden doek, een halve Zabaansche doek en drie boekjes. Hij sloot zijn verklaring na duidelijke voorlezing af en ondertekende haar te Bergum op 29 maart 1802.
Goederen van knecht Sierk Bouwes: een rode zijden doek, een halve Zabaansche doek en drie boekjes.
Rinse en de knecht Sierk Bouwes noemden ieder hun eigen vermiste voorwerpen. Dorpsrechter Broer Pieters was bij een kistopening aanwezig en beschreef wat hij zag. Hun verklaringen spreken over de schout; de smid Anne Foppes en knecht Sije Joukes legden daarnaast uit waarom Martjen om het openen van de kist had gevraagd.
Sierk Bouwes
Sierk Bouwes, dienstknecht bij Rinse Hedzers Douma, huisman te Garijp, 19 jaar oud, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat hij sinds enige tijd een rode zijden doek, een halve Zabaansche doek en drie boekjes heeft vermist. Een van de boekjes werd "blouwdtje" genoemd, een ander "Vergulde Spiegel". Zijn boer Rinse Hedzers Douma heeft op 25 maart jongstleden de kist van hun meid Martjen Claes door de schout van Garijp, in aanwezigheid van dorpsrechter Pieters, laten openen.
Daarin zijn de genoemde goederen van de aangever gevonden, naast twee tipmutzen en drie boekjes van zijn boer. Hij sloot zijn verklaring na duidelijke voorlezing af en ondertekende haar te Bergum op 29 maart 1802. Sierk Bouwes.
Daaruit kwamen een rode zijden doek, een halve Zabaansche doek en drie boekjes die volgens zijn aantekening aan de knecht Sierk Bouwes toebehoorden, en twee tipmutzen en drie boekjes die aan Rinse Hedzers Douma toebehoorden. Na duidelijke voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende haar te Bergum op 29 maart 1802. Broer Pijters.
In haar kist zaten nog twee doeken en enkele liedboekjes van de knecht Sierk Bouwes, die zij hem eerst wilde teruggeven voordat zij vertrok. De aangever heeft dit gedaan en gezien dat Martjen Claes de beide doeken en boekjes uit de kist haalde en aan de knecht gaf. Hij sloot zijn verklaring na duidelijke voorlezing af en ondertekende haar te Bergum op 29 maart 1802.
De smid Anne Foppes verklaarde dat Martjen de doeken en boekjes aan knecht Sierk Bouwes teruggaf voordat zij haar dienst verliet. Sije Joukes verklaarde bovendien dat de huisvrouw van Rinse Hedzers Douma mutsen in de kist herkende.
De vrouw van Huis had Jitske eerder verteld dat zij geld kwijt was, waaronder minstens twee stukken van drie gulden. Aafke Rinsma, de moeder van de vrouw van Huis en echtgenote van Sierk Faber, logeerde in hetzelfde huis. Toen Aafke die ochtend uit de kerk terugkwam, vertelde ze Jitske dat ook zij één stuk van drie gulden miste. Jitske kon verder niets verklaren en ondertekende na voorlezing op 24 juli 1803 in Bergum.
Aafke Rinsma logeerde bij haar dochter Anna Geertruida Faber en schoonzoon Johannes Huis in Bergum. Zij was de vrouw van Sierk Faber, secretaris van het Hof van Friesland te Leeuwarden.
Sierk Johannes woonde in de voorkamer van boer Heijne Sipkes in Tietjerk . Op 29 augustus 1769 ontdekte hij dat een paar zilveren broeksgespen uit zijn kamer was verdwenen.
Sierk Johannes
Sierk Johannes woonde in Tietjerk in de voorkamer van boer Heijne Sipkes. Hij was in zijn 28ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij afgelopen dinsdag 29 augustus had ontdekt dat een paar zilveren broeksgespen uit het huis verdwenen was. De broek had hij zondagavond op een stoel in de kamer gelegd. Hij kon niet vaststellen wie de gespen uit de broek had genomen, maar kreeg door omstandigheden argwaan tegen Antje Jans, dienstmeid bij Heijne Sipkes. Hij sprak haar erop aan. Uiteindelijk bekende zij de gespen te hebben genomen. Zij gaf ze terug in aanwezigheid van Heijne Sipkes en Hattum Sjoerds. Zij zei via het zolderluik in zijn kamer te zijn gekomen. Hij wist verder niets, sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende. Bergum , 1 september 1769; Sierk Johannes.
Heijne Sipkes, boer in Tietjerk en naar beste weten 38 of 39 jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij afgelopen dinsdagavond hoorde dat Sierk Johannes, die in zijn voorkamer woonde, een paar zilveren gespen uit zijn broek kwijt was. Er bestond verdenking tegen zijn meid Antje Jans. Hij sprak haar erover aan. Zij bekende de gespen te hebben genomen en gaf ze vervolgens aan Sierk Johannes terug in aanwezigheid van hem en Hattum Sjoerds. Zij zei dat zij via het zolderluik in de gang en vervolgens in Sierks kamer was gekomen. Verder kon hij niets zeggen. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing. Bergum, 1 september 1769.
Hattum Sjoerds, boer in Tietjerk en in zijn 41ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij afgelopen dinsdagavond bij boer Heijne Sipkes thuis was. Sierk Johannes, die in Heijnes voorkamer woonde, vroeg Heijnes meid toen of zij zijn gespen had gestolen. Eerst ontkende zij dat. Later gaf de meid, Antje Jans, de genoemde gespen aan Sierk terug terwijl de getuige het zag. Verder kon hij niets zeggen. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende. Bergum, 2 september 1769; ondertekend Hattim Sjoerds. Ambtelijk slot voor ons, de grietman als commissaris en de klerk , 1 en 2 september 1769; H. W. Altena en G. Wilhelmi.
Zij werd met de verklaringen geconfronteerd en zei haar leeftijd niet precies te kennen. Zij verklaarde dat zij afgelopen dinsdag, toen Heijne Sipkes en Sierk Johannes niet thuis waren, gelegenheid had gevonden vanuit Heijnes kamer over de zolder en door het zolderluik in Sierks kamer te komen. Daar nam zij een paar zilveren broeksgespen uit een broek. Sierk vroeg haar of zij zijn gespen had genomen. Eerst ontkende zij dat, maar later bekende zij het en gaf hem diezelfde avond de gespen terug. Verder wist zij niets. Zij sloot haar verklaring na voorlezing en zette een kruis als merk. Bergum , 2 september 1769; Antje Jans, zelf gezet merk. Ambtelijk slot voor ons, de grietman en klerk, dezelfde datum; H. W. Altena en G. Wilhelmi.
Op donderdag 4 januari 1770 beviel Sjoukjen Folkierts in Oenkerk van een dochter. Haar echtgenoot Sierk Sierks was al lange tijd weg. Een week later werden Tjittje Pijlgers, Hendrik Pijtters, dorpsrechter Pijtter Henrica, vroedmeester Anne Noordenbos en Sjoukjen zelf gehoord. Hun verklaringen verschillen op enkele punten, onder meer over het jaar waarin Sierk vertrok.
Tjittje Pijlgers, echtgenote van Binne Aukes, meester-schoenmaker in Oenkerk , en in haar 53ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat afgelopen donderdag bij haar in Oenkerk Sjoukjen Folkierts, echtgenote van Sierk Sierks, van een dochter was bevallen. Sjoukjen had met haar man in Oenkerk gewoond. Hij had haar enige tijd geleden verlaten en was naar zee vertrokken. Hij was al zo lang weg dat zij van hem niet zwanger kon zijn geworden van dit laatste kind.
Hendrik Pijtters, arbeider in Oenkerk en ongeveer vijftig jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat Sierk Sierks en diens vrouw Sjoukjen Folkierts bij hem in een huis hadden gewoond. Sierk vertrok vóór mei 1768 en liet zijn vrouw achter. Hij wist niet waar Sierk was gebleven. Voor zover Hendrik wist, was Sierk sinds die tijd weer thuis geweest. Verder wist Hendrik niets. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende. Oenkerk, 11 januari 1770; Hendrig Pijtters.
Pijtter Henrica, dorpsrechter en ontvanger in Oenkerk en in zijn 57ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat Sierk Sierks en diens vrouw Sjoukjen Folkierts daar hadden gewoond. Sierk vertrok omstreeks mei 1768 en liet zijn vrouw achter. Voor zover de getuige wist, was hij nog niet thuis teruggekeerd. Hij wist niet waar Sierk zich ophield. Sjoukjen ontving in 1769 ondersteuning van de armvoogden van Hallum. Hij wist verder niets, sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende. Oenkerk, 11 januari 1770; P. Henrica, dorpsrechter.
Anne Noordenbos, chirurgijn en vroedmeester in Oudkerk en in zijn 40ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat afgelopen donderdag, de 4de van deze maand, Sjoukjen Folkierts, echtgenote van Sierk Sierks, in Oenkerk van een dochter was bevallen. Hij had haar als vroedmeester geholpen. Tijdens de bevalling vroeg hij wie de vader was, omdat haar man al zo lang weg was dat hij niet de vader kon zijn. Zij zei dat de vader Hendrik heette en in Ferwerd woonde; zijn achternaam kende zij niet. Hij kreeg geen verdere informatie van haar, behalve dat deze persoon ongehuwd was.
Sjoukjen Folkierts, echtgenote van Sierk Sierks, wonend in Oenkerk en in haar 35ste levensjaar, was in huis in bewaring gehouden, ondervraagd en met de eerdere verklaringen geconfronteerd . Zij verklaarde dat zij met Sierk getrouwd was en met hem in Hallum en later in Oenkerk had gewoond. Haar man vertrok en reisde naar Oost-Indië. Nadat hij ruim vijf jaar weg was geweest, kwam hij weer thuis. Hij bleef toen ongeveer een jaar en negen maanden en vertrok opnieuw zonder dat zij het wist. Intussen had hij nog een kind bij haar verwekt.
Sieuwe Beernts, meester-schoenmaker te Bergum , in zijn 55ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, getuigde dat die ochtend een vreemdeling in blauwe kleding bij hem thuis was gekomen. Deze zei dat hij zijn schip had verloren en dat hij, zijn vrouw en kinderen er slechts met 'de kloff' waren uitgekomen. Hij had om een aalmoes gevraagd. De getuige had hem die gegeven, hoewel hij een deel van de woorden van de gedetineerde niet verstond. Omdat hij verder niets wist, beëindigde hij zijn verklaring na voorlezing en ondertekende die te Bergum op 22 april 1767: Sieuwe Beerents.
Sieuwe Beernts, meester-schoenmaker te Bergum , in zijn 55ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, getuigde dat die ochtend een vreemdeling in blauwe kleding bij hem thuis was gekomen. Deze zei dat hij zijn schip had verloren en dat hij, zijn vrouw en kinderen er slechts met 'de kloff' waren uitgekomen. Hij had om een aalmoes gevraagd. De getuige had hem die gegeven, hoewel hij een deel van de woorden van de gedetineerde niet verstond. Omdat hij verder niets wist, beëindigde hij zijn verklaring na voorlezing en ondertekende die te Bergum op 22 april 1767: Sieuwe Beerents.
Rijperkerk 1801 - Sieuwke Klaas vlucht naar zolder terwijl haar man haar bedreigt
Op 2 juni 1801 vertelde Rienk Tobias bij het gerecht over een hevige ruzie in het huis van Freerk Sijbes in Rijperkerk . Freerks vrouw Sieuwke Klaas vluchtte met een kleine jongen naar de zolder. Volgens Rienk zocht Freerk haar met een geladen pistool en een degen.
Freerk Sijbes en zijn vrouw Sieuwke Klaas kregen ruzie. De ruzie liep zo hoog op dat Sieuwke met een kleine jongen wegrende en zich op de zolder verborg.
De dag ervoor was Yttje Sijbes, een dochter van Sijbe Dirks uit Bergum, bij hem thuis geweest. Zij had in de bijbel zitten lezen. Wijger moest weg voor werkzaamheden bij een begrafenis. Hij meende dat zijn dochter spoedig zou thuiskomen. Nadat Yttje vertrokken was, ging hij ook weg. Hij trok de deur dicht zonder haar op slot te doen. Door het vele werk kwamen hij en zijn dochter pas in de schemeravond thuis.
Gerrit Doijkes, ongehuwd, werkzaam en inwonend als kleermakersknecht bij Cornelis Sijbes, meesterkleermaker te Oudkerk , in zijn 23 e levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat hij afgelopen zondagnacht de hele nacht alleen door de dorpsbuurt had gewandeld. Hij had ook wat gezongen, maar volgens hem geen verboden liedjes of liedjes waardoor iemand beledigd kon worden. Hij passeerde 's nachts twee personen: Anne Pieters, knecht bij ontvanger Jarke Gerrits, en Hendrik Sijbes, zoon van Sijbe Hendriks, die eveneens in Oudkerk woonde. De laatstgenoemde greep hem vast zonder dat hij hem iets verkeerds had gezegd. De getuige zei:
. oude witte wollen hozen, aangeduid als 'neepen'. Haar man zei dat hij niet anders wist dan dat hij die bij Sijbe Jelles had gezien. Die Sijbe Jelles wordt door iedereen verdacht gevonden, lijkt zich nergens te vertonen, 'omhingeld' hier en daar en zou volgens geruchten meestal in Oenkerk verblijven.
Onzekerheid en verschil: 'Sjibe Jelles' op NL-0400410000_NL-0400410000_13-38_NL-0400410000_13-38_0004_NL-0400410000_13-38_0004_000129.jpeg en 'Sijbe Jelles' hier blijven als bronvormen staan. Aafke spreekt van een opengebroken kast, terwijl Tjeerd zegt nergens breuk te hebben aangetroffen. Haar herkenning van de witte hozen is een bericht van haar man; zij zegt niet zelf te hebben gezien dat Sijbe ze droeg.
Sijbe Martens, een arbeider uit Oudkerk van ongeveer 38 jaar, werkte dagelijks bij de boer Alle Oenes Bottema onder Roodkerk. Op dinsdagavond 25 november 1800 stuurde Bottema hem vanuit de kooi naar een stuk land met de naam de " diaconije ses". Hij moest daar rapen halen.
In de nacht van 18 op 19 november 1803 werden achter het huis van boer Cornelis Sikkes op Toutenburg drie schapen geslacht. Eén schaap was van Cornelis zelf, twee lammeren waren van Sijbe Oenes uit Tietjerk. Toen de eigenaren kwamen kijken, lagen de rompen en de ingewanden nog op de singel; het vet was weggenomen.
Op dezelfde plaats lagen twee witte lammeren. Die waren niet van Cornelis, maar van boer Sijbe Oenes onder Tietjerk. Hij had de lammeren de dag ervoor bij de schapen van Cornelis laten brengen. Bij de twee lammeren waren de huiden losgemaakt, behalve bij de kop en tot ongeveer halverwege de onderbenen. Ook hun buiken waren opengesneden en het vet was eruit gehaald. Hun vlees was verder blijven liggen.
Sijbe Oenes komt uit Tietjerk kijken
Sijbe Oenes was 44 jaar en boer onder Tietjerk. Op 18 november had hij midden op de dag een van zijn jongens de twee witte lammeren laten brengen naar Cornelis Sikkes. Zij kwamen in het weiland achter het huis op Toutenburg te staan.
Andries verklaarde verder dat Sijbe Ones de volgende ochtend bij hem thuis kwam vragen welke dieren hij miste. Sijbe beschreef de merktekens van de koppeltok en zei dat Andries' schapen op de Nieuweweg van Hanenburg naar het Ruijgland lagen als hij die koppeltok als de zijne herkende. Zij gingen samen naar de aangewezen dijk.
Sijbe Ones en zijn zoon vinden de twee witte schapen
Sijbe Ones, eveneens boer in Tietjerk en in zijn 46ste levensjaar, had op 1 december in Leeuwarden gehoord dat Andries schapen kwijt was. De volgende ochtend stuurde hij zijn jonge zoon om brood te halen. De jongen kwam terug met de mededeling dat er een schapenromp op de Nieuwe Dijk lag. Sijbe ging direct met hem kijken en vond twee geslachte schapen.
Afgelopen maandag, de 23ste van deze maand, kwam omstreeks negen uur 's morgens Sijbe Pyters, boer in Rijperkerk, bij mijn huis. Hij vertelde dat de praam van mijn broer Albart Claases, die bij zijn huis had gelegen, daar verdwenen was. Daarna zagen mijn broer en ik bij het veen achter Hardegarijp dat wij daar ook een halve ton baggelturf vermisten. Rond het middaguur reden mijn broer en ik weg om de praam terug te zoeken. Wij vonden na enig zoeken bij de Rijperkerksterbrug de praam in het ijs. Toen wij erbij waren gekomen, vonden wij in het vooronder een onbekende man zitten. Hij zei dat hij Tjeerd Sioerts heette en in Garijp woonde. Hij zei dat hij de baggelturf uit het veen had gestolen. De armoede had hem daartoe gebracht. Hij had van het meel in het vooronder een pannenkoek gebakken en die opgegeten.
Op maandag de 23ste van deze maand kwam omstreeks negen uur 's morgens Sijbe Pyters uit Rijperkerk bij het huis van mijn broer Tijs Claases. Hij zei dat mijn praam, die bij zijn huis had gelegen, verdwenen was. Ik reed met mijn genoemde broer naar het veen achter Hardegarijp. Daar merkten wij dat wij een halve ton baggelturf vermisten.
Zondagavond omstreeks zeven uur kwam hij bij een praam die bij het huis van Sijbe Pyters onder Rijperkerk lag. Hij had bij de ruige een kruiwagen genomen. Met de praam voer hij naar achter Hardegarijp. Daar laadde hij uit het veen van Tijs Claases wat baggelturf in de praam, zonder te weten aan wie dat veen toebehoorde. Daarna bracht hij de kruiwagen weer bij het huis van Sijbe Pyters terug. Hij zegt dat hij daar geen huis is binnengeslopen.
Sijbe Tjeerds, huisman te Tietjerk, in zijn 47 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij op de Bergumer meimarkt van 1806 van Tjibbe Wouters uit Hardegarijp een zwartbonte koe had gekocht voor tweeënveertig caroligulden . Ongeveer veertien dagen na de aankoop verkocht hij die koe op de markt te Leeuwarden voor achtenveertig caroligulden.
Sijbe Tjierds was een 43-jarige landbouwer uit Tietjerk. Op zaterdag 3 januari 1801 liep hij omstreeks negen uur in de morgen bij Cornelis Sikkes aan het Zwartewegsend. Hij zag Rinse Andries van het Molenend onder Oenkerk, die een wit schaap bij zich had.
Sijbe vroeg waar Rinse met het schaap naartoe wilde. Rinse antwoordde "naar de stad". Sijbe verklaarde niets over een prijs of verkoop. Zijn beëdigde verklaring werd op 6 januari te Bergum voorgelezen en hij ondertekende zelf als Sijbe Tjierds.
Sijbel Teijkes, echtgenote van Reind Jans, huisman in Bergum, in haar negenenvijftigste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij en haar huisgenoten die ochtend, zodra zij opstond, zagen dat de buitendeur van hun noordelijke mieding niet op de grendel zat en openstond. De avond tevoren was die goed op de grendel gezet.
Zij wist niet wie de diefstal had gepleegd. Zij had 's nachts geen enkel rumoer aan het huis gehoord en had geen vreemde gezien of opgemerkt. Ze kon daarom niets meer over het voorval vertellen en sloot na voorlezing haar verklaring af en ondertekende die eigenhandig te Bergum op 8 mei 1785. De ondertekening luidt 'Sijbel Teijkes'.
Zij had verdenking opgevat tegen Sijbolt Kaspers van der Deel, afkomstig uit Arum en nu verblijvend in Harlingen , omdat hij bij haar thuis bekend was. Op 27 december had zij zich onder meer gemeld bij zilversmid Lents te Leeuwarden . Nadat zij Sijbolt had beschreven, liet de zilversmid haar de zilveren schoengespen van haar oudste zoon zien, met op de beugels de letters P: G. Hij zei dat ze de vorige ochtend omstreeks acht uur aan hem waren verkocht door iemand die aan haar beschrijving van Sijbolt beantwoordde. Gisteren hadden zij in hun hooi het eerdergenoemde paar roeden gevonden. Zij was er zeker van dat die aan Sijbolt Kaspers van der Deel toebehoorden. Zij wist verder niets en ondertekende na voorlezing in Bergum op 2 januari 1760 met 'jeltie pijtters'.
Die letters waren J: G. Op 27 december reisde zij met haar moeder naar Leeuwarden. Daar beschreven zij aan zilversmid Lents Sijbolt Kaspers van der Deel, afkomstig uit Arum en verblijvend te Harlingen. Hij was bij hen thuis goed bekend en daarom verdachten zij hem. De zilversmid liet haar de zilveren schoengespen zien die van haar broer Pijtter Gosses waren gestolen. Hij zei dat iemand zoals zij Sijbolt beschreven had, ze de vorige ochtend omstreeks acht uur aan hem had verkocht. Gisteren was het bijgevoegde paar roeden in het hooi gevonden. Zij zei zeker te weten dat die van Sijbolt Kaspers van der Deel waren. Zij ondertekende na voorlezing in Bergum op 2 januari 1760 met 'jetske gosses'.
Die gespen met stalen beugels en een beetje geld waren uit de zak van zijn broek gestolen. Verder was een roodbonte doek verdwenen, die op een stoel had gelegen en die zij voor twee carolusgulden hadden gekocht. De koperen tabaksdoos van zijn broer Pijtter Gosses was langwerpig. In het deksel waren een dubbele arend en een hartje uitgesneden. Gisteren waren in hun hooi de genoemde twee roeden gevonden. Hij wist dat die van Sijbolt Kaspers van der Deel waren. Zij verdachten hem omdat hij bij hen thuis goed bekend was en de week ervoor nog bij hen was geweest, met een roede. Hij wist verder niets en ondertekende na voorlezing in Bergum op 2 januari 1760. De verklaring werd opgenomen door de grietman als commissaris en de beëdigde klerk.
Brief van het Hof van Friesland, Leeuwarden, 5 januari 1760: Beste, lieve bijzonderen, Wij hebben uw brief van de eerste van deze maand ontvangen en de verklaringen over de diefstal bij Gosse Joghums te Tietjerk, die Sijbolt Kaspers van der Deel belasten. Wij hebben bericht ontvangen dat deze persoon te Harlingen gevangen zit. Wij verzoeken u en bevelen u ambtshalve om, als er nog iets anders ten laste van Sijbolt Kaspers van der Deel aan het licht komt, daarover behoorlijke verklaringen op te nemen en die aan ons toe te zenden. Wij bevelen u in de bescherming van de Allerhoogste aan en blijven uw goede vrienden, de raadsheren van het Hof van Friesland. Op bevel van het Hof, ondertekend E. Boersma, secretaris.
Dirk Pijtters, dorpsrechter in Hardegarijp , naar zijn beste weten zevenenveertig jaar oud, verschijnt, legt een eed af en wordt ondervraagd. Hij verklaart dat het dode lichaam dat was gevonden in de sloot bij het land van Sijbren Douma onder Gaastmaburen, vandaag op bevel van het gerecht van Tietjerksteradeel in zijn aanwezigheid in een kist is gelegd. Bij het inpakken bleek het lichaam vrijwel geheel vergaan. Het moest in stukken en brokken in de kist worden gelegd. Daarna werd de kist gesloten en naar het kerkhof van Hardegarijp vervoerd om daar te worden begraven.
Hoocke Jelts, dienstknecht bij Wijtskie Folkes, weduwe van Roel Tjallings, te Oostermeer , in zijn twintigste levensjaar, werd ondervraagd. Vanwege zijn minderjarigheid werd hij niet beëdigd . Hij getuigde dat hij op de 15de van deze maand, 's morgens omstreeks elf uur, zijn brood at bij het haardvuur. De weduwe van Gerben Halbes en Antie Heijlkes zaten daar ook; hijzelf zat midden voor het vuur en er was ook een Sijbren Douwes.
Sijbren Douwes werd voorlopig onderhouden door de buitenvoogden van Oostermeer. Hij zat in het andere hoekje van de haard, stond op en bleef enige tijd vóór de getuige op de haardplaat staan. Uiteindelijk zei de getuige: "Sijbren, ga daar weg, je houdt het vuur voor mij tegen." Daarna eiste Sijbren een speld van de weduwe van Roel Tjallings. Zij vroeg wat hij ermee wilde doen. Hij antwoordde dat hij daarmee iets op zijn mouw wilde pluizen.
Hij had haar zo toegetakeld dat zij voorlopig niets tot zich nam en in haar ledikant te bed lag. De getuige geloofde vast dat zij haar leven zou hebben verloren als hij haar niet had ontzet. Hij voegde toe dat Sijbren, toen hij voor hem op de haardplaat stond, zo rood als bloed om zijn hoofd was en een heel lelijk gezicht trok. Na voorlezing sloot en ondertekende hij zijn verklaring. Hij was een "agterzusterling" van Sijbren Douwes: een verwantschapsaanduiding waarvan de precieze graad hier niet vaststaat. Bergum , 17 februari 1756. Ondertekend Hocke Jelts.
Antie Heijlkes, dienstmaagd bij Wijtskie Folkes, weduwe van Roel Tjallings, te Oostermeer, in haar zestiende levensjaar, werd opgeroepen en ondervraagd. Vanwege haar minderjarigheid werd zij niet beëdigd. Zij getuigde dat zij op de 15de van deze maand omstreeks elf uur 's morgens haar brood at in een hoek van de haard. De huisvrouw en de weduwe van Gerben Halbes waren erbij. Knecht Hocke Jelts zat midden voor het vuur. Sijbren Douwes, die voorlopig door de buitenvoogden van Oostermeer werd onderhouden, zat in de andere hoek.
Hinke Kornelis, weduwe van Gerben Halbes, wonende te Oostermeer, in haar 79ste levensjaar, werd opgeroepen. en ondervraagd. Zij getuigde dat op de 15de van deze maand, 's morgens omstreeks elf uur, Wijtskie Folkes, weduwe van Roel Tjallings, in haar huis in een hoek van de haard zat. De getuige zat naast haar, de knecht voor het vuur en Sijbren Douwes in de andere hoek.
Wijtskie Folkes, weduwe van Roel Tjallings, wonende te Oostermeer, naar haar beste weten in haar 63ste levensjaar, werd beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat Sijbren Douwes, die werd onderhouden door de buitenvoogden van Oostermeer en sinds de 4de van deze maand naar haar huis was gestuurd, op de 15de omstreeks elf uur 's morgens een speld van haar vroeg. De weduwe van Gerben Halbes, knecht Hocke Jelts en dienstmeid Antie Heijlkes waren erbij. Zij gaf hem een speld. Hij had die verschillende keren tussen duim en vinger naar haar uitgestoken. Intussen haalde hij een mes tevoorschijn, greep haar vast, sneed haar met het mes en mishandelde haar verder ernstig. Zij verwachtte zoiets niet.
Doordat zij zoiets niet verwachtte en bovendien hevig ontzet raakte, kon zij niet met zekerheid zeggen hoe zij was mishandeld. Zij wist alleen dat zij een verwonding aan haar hoofd. , verscheidene wonden in haar handen en pijn in haar zij had. Sinds de 15de lag zij in haar ledikant; zij was er sindsdien niet uit geweest. Zij had vrijwel niets gegeten, alleen vandaag wat wijn gedronken, die haar redelijk had gesmaakt. Hoewel zij aanvankelijk bang was geweest voor kwade gevolgen, hoopte zij dat het nog goed zou aflopen. Zij kon verder niets zeggen en sloot na voorlezing haar verklaring. Door haar ongesteldheid en verwondingen aan haar hand kon zij die niet goed ondertekenen. Er staat vervolgens dat Sijbren Douwes haar vreemd was. Oostermeer, 17 februari 1756.
Kopie van de aan het Hof gezonden brief. "Edelmogende heren, wij hebben Sijbren Douwes in bewaring genomen. Hij wordt sinds enige tijd onderhouden door de buitenvoogden van Oostermeer en verbleef op de 15de van deze maand bij Wijtske Folkes, weduwe van Roel Tjallings, in dat dorp. Hij heeft die dag getracht haar van het leven te beroven en haar verder ernstig mishandeld. Wij sturen u de daarover opgenomen informatie toe. Toen wij de gevangene met die informatie wilden confronteren , wilde hij op geen enkel punt antwoorden. In alles gedroeg hij zich alsof hij van zijn verstand beroofd was. Met respect blijven wij uw zeer gehoorzame en onderdanige dienaren, het gerecht van Tietjerksteradeel." Ondertekend H:W: van Altena en J:T:Ypeij. Bergum, 17 februari 1756.
"Na lezing van uw brief en de informatie over de mishandeling die Sijbren Douwes, nu in bewaring, op de 15de heeft gepleegd tegen Wijtske Folkes, weduwe van Roel Tjallings, te Oostermeer, hebben wij besloten u te verzoeken en ambtshalve te bevelen zo spoedig mogelijk onderzoek te doen naar Sijbrens vroegere gedrag en naar de vraag of hij ook aan aanvallen van 'sinneloosheid' onderhevig is. Stuur ons die informatie behoorlijk afgesloten toe. Houd de gevangene ondertussen vast tot wij nader hebben bevolen. Wij vertrouwen u toe aan de bescherming van de Almachtige en blijven uw goede vrienden, de raadsheren van het Hof van Friesland ." In opdracht van het Hof, J: Boscha met halen. Leeuwarden , 19 februari 1756.
Atse Andrijs, boer te Oostermeer, naar zijn beste weten in zijn 37ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat, naar zijn beste herinnering, de kerkvoogden van Eijstrum hem eind augustus of begin september 1755 een zekere Sijbren Douwes hadden gestuurd.
Atse Rinses, knecht bij boer Atse Andrijs te Oostermeer, naar zijn beste weten in zijn 24ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat de nu gevangenzittende Sijbren Douwes vanaf eind augustus of begin september 1755 tot kort na Lichtmis 1756 bij zijn werkgever was geweest. Aanvankelijk wilde hij heel veel werken, later weinig. Volgens de getuige was Sijbren niet volledig bij zijn verstand en had hij aanvallen van 'sinneloosheid'. Hij wist verder niets, sloot na voorlezing zijn verklaring en tekende eigenhandig. Hij vermeldde geen verwantschap met Sijbren Douwes. Bergum, 20 februari 1756, Atse Rinses.
ook voorgekomen dat Sijbren zijn verstand niet volledig beheerste, maar bij vlagen aan 'sinneloosheid' onderhevig was. De getuige had geen kwaadaardigheid bij hem waargenomen. Hij wist verder niets, sloot na voorlezing zijn verklaring en tekende eigenhandig. Hij vermeldde geen verwantschap met Sijbren Douwes. Bergum, 20 februari 1756, Folke Roels.
Kopie van de aan het Hof gezonden brief. "Edelmogende heren, overeenkomstig uw brief van de 19de hebben wij onderzoek gedaan naar het vroegere gedrag van de gevangene Sijbren Douwes. Wij voegen de door ons opgenomen informatie hierbij. Met respect blijven wij uw zeer gehoorzame en onderdanige dienaren, het gerecht van Tietjerksteradeel." Ondertekend F:H: v:der Meer en J:T:Ypeij. Bergum, 20 februari 1756.
Beste, geliefde, bijzondere. Na lezing van uw brief en de informatie over het vroegere gedrag van de gevangene Sijbren Douwes hebben wij besloten u te verzoeken en ambtshalve te bevelen hem over te geven aan degenen die verplicht zijn in zijn onderhoud te voorzien. Zij moeten nauwkeurig voor zijn goede bewaring zorgen, zodat hij anderen geen verdere overlast of schade toebrengt. Wij vertrouwen u toe aan Gods bescherming en blijven uw goede vrienden, de raadsheren van het Hof van Friesland. In opdracht van het Hof, J. Boscha met halen. Leeuwarden, 21 februari 1756.
Bij veenwerk in Eernewoude kwamen menselijke resten en stukken hout uit de grond. Sijbren Jans, een inwoner van Eernewoude in zijn tweeëndertigste levensjaar, vertelde hierover aan het gerecht. Zijn arbeiders hadden verrotte stukjes plank, een mensenhoofd en menselijke beenderen gevonden.
Binne Loptkes, gewoon gerechtsassistent van het gerecht van Tietjerksteradeel, wonend in Bergum , verschijnt in zijn 34ste levensjaar. Hij wordt beëdigd en verhoord en verklaart dat hij gisteren als assistent volgens opdracht aanwezig was op de markt van Oostermeer . Om ongeveer negen uur 's avonds zat hij met gerechtsassistent Rytter Sijbes en de buitengewone assistenten Gerrijt Jans uit Bergum en Sjoerd Jelles uit Eestrum in de benedenkamer van Sijbren Meents in Oostermeer. Zij hoorden gestommel in de bovenkamer van dezelfde Sijbren Meents. Rytter Sijbes en Gerrijt Jans gingen naar boven en kwamen korte tijd daarna met een man, wiens naam en woonplaats de getuige niet kent, naar beneden. Zij zeiden: 'des OverStuurs Mae Wat bedreven'. Vervolgens kwamen deze vier personen van boven achter hen aan. Daarbij klonk: 'Hij zal aan de duivel met op de kamer.' Daarbij vielen ook de woorden 'Jungens Houd Imme Stil' (jongens, houd. stil) en 'hebben en niet met te Vechten'.
Pytter Sijbes, gewoon gerechtsassistent van het gerecht van Tietjerksteradeel, wonend in Bergum , volgens zijn beste weten in zijn 41ste levensjaar, verschijnt en wordt beëdigd en verhoord. Hij verklaart dat hij gisteren met de genoemde gewone en buitengewone assistenten toezicht hield op de markt van Oostermeer . Om ongeveer negen uur 's avonds zat hij met Binne Lopkes, Gerrijt Jans en Sjoerd Jelles in de benedenkamer van Sijbren Meents in Oostermeer . Zij hoorden gestommel in diens bovenkamer. De getuige en Gerrijt Jans gingen daarheen, pakten een man die met een andere man ruzie had bij de armen en brachten hem naar beneden. Verscheidene personen, wier namen en woonplaatsen hij niet kent, volgden hen direct en zeiden:
Gerrijt Jans, buitengewoon gerechtsassistent, wonend in Bergum, volgens zijn beste weten in zijn 53ste of 54ste levensjaar, verschijnt en wordt beëdigd en verhoord. Hij verklaart dat hij met de gewone en buitengewone assistenten zich gisteren naar de markt in Oostermeer begaf. Om ongeveer negen uur 's avonds bevond hij zich daar met Binne Lopkes, Pytter Sijbes en Sjoerd Jelles in de benedenkamer van Sijbren Meents. Zij hoorden gestommel in diens bovenkamer. De getuige en Pytter Sijbes gingen erheen. Zij troffen twee mannen aan die erg 'Ontstuig' waren. Hun namen en woonplaatsen kent hij niet. Zij pakten de man die zij bij de hand hadden bij de armen en brachten hem naar beneden. Verschillende personen volgden hen direct en eisten dat zij de man loslieten. Zij antwoordden dat hem geen leed zou worden aangedaan, maar dat zij hem tot bedaren wilden brengen. Toen die woorden niet hielpen, brachten zij de man buiten en lieten hem op verzoek van de anderen los.
Sjoerd Jelles, buitengewoon gerechtsassistent van het gerecht van Tietjerksteradeel, wonend in Eestrum , in zijn 56ste levensjaar, verschijnt en wordt beëdigd en verhoord. Hij verklaart dat hij gisteren met de andere gerechtsdienaren op de markt van Oostermeer aanwezig was. Om ongeveer negen uur 's avonds was hij met Binne Lopkes, Pytter Sijbes en Gerrijt Jans in de benedenkamer van Sijbren Meents in Oostermeer. Zij hoorden gestommel in de bovenkamer. Pytter Sijbes en Gerrijt Jans gingen daarheen. Zij kwamen kort daarna met een man naar beneden. Verscheidene personen omringden de assistenten. Daar kwam ook Freytse Roels bij, die zei in de Rottevalle onder Achtkarspelen te wonen. In het bijzijn van de getuige sloeg hij assistent Binne Lopkes driemaal op het hoofd en verwondde hij diens neus enigszins. Freytse gaf ook de getuige zelf een slag op het hoofd, maar die kwam niet hard aan. Daarna probeerden de getuige en Binne Freytse Roels vast te pakken. Verschillende personen probeerden te verhinderen dat zij hem in bewaring namen.
Freytse Roels woont bij zijn vader Roel Freytses Sobbes, aan het einde van de Lange Wijk in de Rottevalle onder Harkema Opeinde. Hij is ongeveer 28 jaar oud. Als gedetineerde wordt hij verhoord en geconfronteerd met de opgenomen getuigenverklaringen. Hij verklaart dat hij gisterenavond met verscheidene andere personen in een bovenkamer van Sijbren Meents in Oostermeer is geweest. Hij had in ieder geval te veel sterke drank gedronken. Daarom kan hij zich nu niet goed herinneren waarom hij naar beneden ging en daar met andere personen in 'geveng' kwam.
Drie afzonderlijke getuigenverklaringen van Sijbren Meints, Pijttje Folkes en Klaas Cupeerus, op 15 oktober 1779 opgetekend.
Sijbren Meints vindt de koestal zonder wasketel
Sijbren Meints woonde in Oostermeer en was in zijn 23ste levensjaar. Op maandagavond ontdekte hij dat uit de koestal in het achterhuis een koperen wasketel was verdwenen. In de ketel hadden nog wat gekookte aardappelen gezeten.
Op de eerste van deze maand werden achter, in de 'haringe' van de weduwe van Jacob Binnerts in Oostermeer de duigen, de bodem en het deksel van een vierendeel gevonden. Daardoor ontdekte men dat een vierendeel boter van Sijbren Nients ontbrak, dat vrijdag op het schip had gestaan. Volgens Andries was dat naar alle waarschijnlijkheid vrijdagavond van het schip gestolen. Hij wist dat er die avond veertien vierendelen boter op het schip hadden gestaan; daarvan waren nu slechts dertien behouden. Maar hij had geen enkele kennis van wie dat vierendeel boter had gestolen. Meer wist hij niet. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende die eigenhandig te Bergum op 3 november 1785, als 'Andrijs Sjoerds'.
Toen brachten ze de boter van het schip naar het voorhuis van medeschipper Andries Sjoerds, zonder erop te letten hoeveel vierendelen er waren. Op de eerste van deze maand werden achter, in de 'haringe' van de weduwe van Jacob Binnerts in Oostermeer de duigen, bodem en het deksel van een vierendeel gevonden. Toen ontdekten ze dat er van de veertien vierendelen boter één ontbrak. Dat was eigendom van Sijbren Nients in Oostermeer.
Waarschijnlijk hetzelfde echtpaar: Sybren/Sijbren Rommerts en Tyttje/Tijttje Jans. In 1803 wonen Sybren Rommerts en zijn vrouw Tyttje Jans op de Heidstreek onder Bergum; hij is in zijn 59ste levensjaar, zij ongeveer 55. In 1806 verklaren Sijbren Rommerts en zijn vrouw Tijttje Jans op de Bergumerheide; zijn leeftijd is mogelijk in het 61ste of 63ste levensjaar, zij is in haar 57ste. Namen, onderling huwelijk en plaats ondersteunen de identificatie; de leeftijden zijn benaderingen en deels onzeker. In 1803 zijn zij benadeelden na een overnachting, in 1806 kopers/getuigen bij teruggevonden ijzerwerk. De ijzerzaak speelt niet in Het Zwartkruis; alleen het eerdere verhaal bevat navraag bij die herberg.
Geert Theunis, Sijbren Rommerts en Tijttje Jans verklaren over teruggevonden ijzerwerk en aankopen bij Gerst Pytters. Tijttje vertelt ook hoe zij weigerde een andere verkopersnaam op te geven.
Volgens haar had zij daarvan voor vijfentwintig stuivers aan winkelwaren afgenomen. De getuige had de goederen tegen terugbetaling van vijfentwintig stuivers meegenomen, omdat hij ze als de zijne herkende.Als tweede reden noemde hij dat Sijbren Rommerts en diens vrouw hem hadden gezegd dat zij de goederen die vandaag aan de getuige waren getoond, hadden gekocht van Gerst Pytters, vrouw van Harmen Jans. Verder wist hij niets.
Sijbren Rommerts - verklaring
Sijbren Rommerts (in modern Nederlands)
Sijbren Rommerts, arbeider op de Bergumerheide onder Bergum, in zijn 61ste of 63ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij naar zijn beste herinnering vier weken vóór de maand mei vier ijzeren ankers en een ijzeren stuk van een deur had gekocht van Gerst Pytters, vrouw van Harmen Jans, wonend onder Bergum. Samen kostten ze zestien stuivers.
Dit is het eigenhandig geplaatste handmerk van Sijbren Rommerts, in tegenwoordigheid van P. M. B.
Tijttje Jans, vrouw van Sijbren Rommerts, wonend onder Bergum, in haar 57ste levensjaar, verklaarde onder ede dat haar man enige tijd geleden vier ijzeren ankers en een ijzeren stuk had gekocht. Zelf had zij in de afgelopen week een schakel uit een ploeg en een schakel uit een anker voor twee stuivers gekocht van Gerst Pytters, vrouw van Harmen Jans. Zij wist niet hoeveel haar man voor zijn ijzerwaren had betaald.
Ook de schede herkende hij met grote zekerheid. Zijn broer Sijbren Ruurds had haar gemaakt toen hij bij meester-schoenmaker Age Jentjes in Smallinger Opeinde woonde. Sijbren had Beernt verteld dat zijn baas de schede met zijden bloemen en loofwerk had versierd.
Sijbrigje Wijtzes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Sijbrigje Wijtzes, vrouw van Andries Wijtzes, wonend te Hardegarijp, naar haar beste weten 46 jaar oud, verklaarde onder ede dat op maandagochtend vroeg haar knecht Sijpke Ebes bij haar kwam. Hij zei dat hij uit zijn broek een zak met zes gulden en tien stuivers miste. Daarop riep de getuige Sytze Freerks, een ongehuwde arbeider die bij hen werkte en 's morgens van het land thuiskwam, even apart.
Sijbrigje Wijtzes.
Toen de getuige afgelopen maandagochtend met Sytze Freerks bij het huis van Andries Wijtzes terugkwam, hoorde hij wel te merken.]dat er onenigheid was. Toen hoorde hij dat Sijpke Ebes, de andere knecht van Andries Wijtzes, geld kwijt was. De vrouw van Andries, Sijbrigje Wijtzes, vertelde hem dat.
Na voorlezing tekent zij op 28 april 1808 in Bergum: Sijbrigje Wijtzes. Er waren ook goederen van iemand anders, die als pand waren gebracht.
Sijds Elses — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
In dezelfde nacht meldde ook Sijds Elses een inbraak in Eestrum . Zijn achterdeur was opengebroken en verschillende kledingstukken en andere goederen waren verdwenen.
Eestrum 1796 - achterdeur opengebroken en kleding gestolen bij Sijds Elses
In de nacht van 27 op 28 december 1796 werd ingebroken in het huis van Sijds Elses in Eestrum . Hij gaf op 30 december voor het gerecht in Bergum een verklaring over de beschadigde deur, de gebroken ruiten en de verdwenen goederen.
De verklaring van Sijds Elses
Sijds Elses woonde als boer te Eestrum en was in zijn zesentwintigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd .
Zijn verklaring werd duidelijk voorgelezen. Hij tekende met zijn eigen hand. De akte werd in Bergum op 30 december 1796 afgesloten onder de naam Sijds Elses.
Op een vroege ochtend in december 1781 gingen de schippers Sijds Goitsens en Willem Florus om vier uur naar hun schip in Rijperkerk . Hun veerdienst voer naar Leeuwarden . Bij de aanlegplaats van dorpsrechter Lieuwe Klases Nicolay zagen zij drie personen bij de aalkaar , een bak in het water waarin levende aal werd bewaard.
Gerrit verklaarde dat hij op 8 augustus 1796 met andere personen langs de zogenoemde hooiweg naast de Wijde Ee onder Bergum was gegaan. Twee van de mensen die "bij ons" waren, Douwe Douwes en Sijds Jans, hadden toen verboden liedjes gezongen.
Liepke verklaarde dat hij op 8 augustus 1796 met andere personen langs de hooiweg naast de Wijde Ee onder Bergum was gegaan. Drie van de mensen die "bij ons" waren, hadden toen verboden Oranjeliedjes gezongen: Douwe Douwes, Sijds Jans en een jongen met de naam Bruin Ebbles.
Wytske verklaarde dat zij op 8 augustus 1796 met anderen langs de hooiweg naast de Wijde Ee onder Bergum was gegaan. Drie van de mensen die "bij ons" waren, hadden toen verboden Oranjeliedjes gezongen: Douwe Douwes, Sijds Jans en de jongen Bruin Ebbles.
Hij kon verder niets over het een of ander zeggen. Na voorlezing beëindigde hij zijn verklaring en ondertekende die als Sijds Klaases. Bergum , 24 mei 1791. De attestatie noemt een mederechter en een klerk . De handtekeningen noemen F. Ypeij en H. van Belkrij. In de marge staat: rescriptie als eerder, O. M.
Sijds Klases, vrijgezel, nu timmerknecht in Oudkerk , ongeveer 28 jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij op de vijftiende van deze maand als vrijgezel was komen wonen bij de weduwe van Oene Douwez in Oudkerk.
Op 12 februari 1768 werden in Giekerk drie afzonderlijke verklaringen opgenomen. Sije Aarnts, Douwe Hajes Fink en Elte Pijtters beschreven elk een ander huishouden. Zij noemden verschillende deuren, vensters en verdwenen goederen.
Sije Aarnts
Sije Aarnts, boer te Giekerk, in zijn 24ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij gisterenmorgen ontdekte dat uit zijn middenhuis twee mannenhemden, een vrouwenhemd, een kinderhemdje, een paar laarzen, een paar schaatsen en een wit kinderkledingstuk waren weggenomen. Uit het achterhuis was een bonte broek verdwenen. De getuige wist niet wie deze goederen had weggenomen. Hij meende wel te kunnen vaststellen dat de dief door een van de voorste ramen aan de grondkant in huis was gekomen. Hij zag dat het raam bij het varkenshok naar buiten was geopend. Nergens ontdekte hij braaksporen. Verder wist hij niets, sloot zijn verklaring na voorlezing en tekende eigenhandig. Bergum , 12 februari 1768. Sije aarns. Aldus verklaard voor commissaris en beëdigd klerk , te Bergum, 12 februari 1768. N. Oosterhof; G. Wilhelmi.
Telle Freikes, veerschipper te Oudkerk , naar zijn beste weten in zijn 38ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen vrijdagavond, de 5de, brachten hij en zijn makker Dirk Doejes om ongeveer acht uur tien lopen haver in het schip. Die haver was overdag op de wal bij het schip gebracht en behoorde aan Sije Andries, huisman te Roodkerk in het schip. Nadat zij de luiken van het schip goed gesloten hadden, gingen zij omstreeks tien uur naar bed. Om twee uur 's morgens kwamen zij weer bij het schip en ontdekten onmiddellijk dat er zes lopen van de haver ontbraken.
Dirk Doejes, veerschipper te Oudkerk, naar zijn beste weten in zijn 39ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij en zijn makker Telle Freikes hadden afgelopen vrijdag om ongeveer acht uur 's avonds tien lopen haver in het schip gebracht. De haver stond op de wal bij het schip en was overdag daarheen gebracht door de zoon van Sije Andries, huisman te Roodkerk en eigenaar van de haver.
Sije Durks, Philip Pytters en Douwe Rinses vertellen over verdwenen schapen en gevonden slachtresten.
Sije Durks
Sije Durks, in zijn 23ste levensjaar, boerenknecht bij de weduwe van Jan Cornelis aan de Zomerweg onder Bergum, verklaarde onder ede dat hij op de twaalfde omstreeks twaalf uur 's middags in hun land achter het huis kwam. Er ontbrak een zwart schaap. Het was van hem en had daar met nog vijf van hun schapen gelopen.
Philip Pytters, in zijn 22ste levensjaar, boerenknecht bij Douwe Rinses aan de Zomerweg onder Hardegarijp, naast de weduwe van Jan Cornelis, verklaarde onder ede dat op maandag de twaalfde omstreeks twaalf uur Sije Durks bij hem thuis kwam. Die was boerenknecht bij de weduwe van Jan Cornelis en vertelde dat hij een zwart schaap miste. Dat liep op het land waar Douwe Rinses ook zijn schapen had.
Douwe Rinses, in zijn 66ste levensjaar, wonend aan de Zomerweg onder Hardegarijp, verklaarde onder ede dat op de twaalfde omstreeks twaalf uur Sije Durks bij hem thuis kwam. Die was boerenknecht bij de weduwe van Jan Cornelis aan de Zomerweg onder Bergum. Hij zei dat hij een zwart schaap miste uit het land waarin ook de schapen van de getuige liepen.
Sije Harmens, wonende onder Veenwouden, in zijn 22ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigt dat hij gisteravond met meerdere personen in de herberg bij het Huis ter Heide was. Toen hij buiten de deur was gekomen, zag hij dat Johannes Pijtters een onbedekt mes in zijn hand had. Hij wist niet wat deze ermee wilde doen. Enige tijd later verlieten Doede Egberts en zijn vrouw de herberg. Vrijwel onmiddellijk kwamen zij terug. Doede had een grote snee in zijn gezicht en zei dat de gevangene die had toegebracht. Verder zegt de getuige dat hij na dit voorval samen met anderen achter het huis van Jan Sijmens de gevangene Johannes Pijtters in de sloot hadden gevonden, waar hij zich schuilhield. Zij pakten hem bij de armen en brachten hem de herberg in. De getuige kan verder niets over de zaak vertellen. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring af, verklaart geen bijzondere band met de partijen te hebben en ondertekent hij eigenhandig. Bergum, 21 september 1762. Ondertekening: sije harmens.
Op de dag vóór het verhoor had Sije Jaspers uit Kollumerzwaag hem iets verteld. Sije zei dat twee jongens hadden gehoord hoe Andrijs en zijn oom spraken over het bemachtigen van Hendriks spek en vette vlees.
Rinse en de knecht Sierk Bouwes noemden ieder hun eigen vermiste voorwerpen. Dorpsrechter Broer Pieters was bij een kistopening aanwezig en beschreef wat hij zag. Hun verklaringen spreken over de schout; de smid Anne Foppes en knecht Sije Joukes legden daarnaast uit waarom Martjen om het openen van de kist had gevraagd.
Anne Foppes, smid te Garijp, in zijn 19e levensjaar, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat Martjen Claes, meid van Rinse Hedzers Douma, huisman te Garijp, op donderdag 25 maart jongstleden samen met Sije Joukes uit Bergum bij hem is gekomen. Zij vroeg of hij of zijn broer bij R.H. Douma wilde komen om haar kist te openen, omdat haar sleutel weg was en zij uit haar dienst vertrok.
Sije Joukes
Sije Joukes, dienstknecht te Bergum, in zijn 25e levensjaar, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat Martjen Claes, dienstmeid van Rinse Hedzers Douma, huisman te Garijp, samen met hem vanuit Bergum is gereden om haar kist in Garijp op te halen, omdat zij uit haar dienst was. Zij had hem vooraf al gezegd dat er twee doeken en enkele liedboekjes van de knecht in haar kist zaten. Zij had de sleutel ervan verloren en wilde eerst de kist laten openen om de goederen die zij voor de knecht had bewaard weer terug te geven.
Na duidelijke voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende haar te Bergum op 29 maart 1802. Sije Joukes.
De smid Anne Foppes verklaarde dat Martjen de doeken en boekjes aan knecht Sierk Bouwes teruggaf voordat zij haar dienst verliet. Sije Joukes verklaarde bovendien dat de huisvrouw van Rinse Hedzers Douma mutsen in de kist herkende.
Sije Sijes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
In de nacht van 15 op 16 juni 1801 werd bij de achterdeur van een boerderij in Giekerk een ruit gebroken. Een kist uit de koestal werd buiten in de tuin opengebroken. Landbouwer Eeuwe Theunis en knecht Sije Sijes vertelden ieder wat er was verdwenen.
In de nacht van 15 op 16 juni 1801 was uit een kozijn bij de achterdeur van het binthuis een ruit gebroken. Volgens Eeuwe was daardoor het slot van de achterdeur weggenomen. De kist van zijn dienstknecht Sije Sijes was uit de koestal weggehaald, naar de tuin op korte afstand van het huis gebracht en daar opengebroken.
Sije Sijes
Sije Sijes was 19 jaar en werkte als dienstknecht bij Eeuwe Theunis in Giekerk. Hij werd eveneens opgeroepen, ondervraagd en beëdigd.
Sije noemde geen dader. Na voorlezing ondertekende hij op 17 juni 1801 te Bergum met zijn eigen naam: Sije Sijes.
Op 17 juni 1801 las men Feye de verklaring voor, waarna hij in Bergum zelf tekende. Johannes Lodema was commissaris bij de opname. De gebeurtenis viel in dezelfde nacht als de inbraak bij Eeuwe Theunis en Sije Sijes, maar een gemeenschappelijke dader is niet aangetoond.
Sije Willems — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Hij verklaarde dat hij zowel de bruinbonte als de blauwbonte doek cadeau had gekregen van zijn zuster Tjitske Wybrens. Zij was getrouwd met Sije Willems, een huurboer onder Suawoude. Sybren sprak Neeltjes verhaal op een punt tegen: volgens hem had hij de doek nog om zijn hals toen hij haar voor de tweede keer voorbijliep. Hij had haar toen gezegd dat hij haar doeken niet had.
Sybren bevestigde dat Neeltje hem op straat had aangesproken over de bruinbonte doek om zijn hals. Hij had haar geantwoord dat zij moest bewijzen dat die van haar was. Volgens hem had hij de bruinbonte en een blauwbonte doek cadeau gekregen van zijn zuster Tjitske Wybrens, de vrouw van Sije Willems, huurboer onder Suawoude. Hij ontkende dat hij de doek had afgedaan voordat hij Neeltje voor de tweede keer voorbijliep. Hij had hem volgens zijn verklaring nog om. Toen Neeltje opnieuw om haar doeken vroeg, antwoordde hij dat hij haar doeken niet had.
Sjoerd Wijgers woont op het Witveen onder Oostermeer en is in zijn 62e levensjaar. Hij wordt verhoord. Afgelopen maandag was hij aan het huis van de weduwe van Sijger Tjarks aan het werk. In de middag ging hij naar huis om te drinken.
Toen hij thuiskwam, vertelde de weduwe van Sijger Tjarks hem dat een van zijn hemden van de bleek was weggenomen. Het hemd was gemerkt S:S. Het was niet gebleken wie het had weggenomen.
Zij verklaarde dat zij op zondag 23 december 1792 omstreeks acht uur 's avonds bij Auke Alles, herbergier te Hardegarijp, kwam. Men was toen al bezig met het verloten van wegen, koek enzovoort. Ook zij begon mee te loten, evenals Sijke Colis, die met haar was meegegaan.
Hij verklaarde dat hij op zondagavond 23 december 1792 omstreeks acht uur in de herberg in Hardegarijp was gekomen. Net als anderen had hij meegedaan aan het loten om weegen en koek enzovoort. Enige tijd na hem kwamen Wroukje Jelles en Sijke Colis binnen. Zij deden ook mee. Wroukje Jelles kwam spoedig tussen enkele jongemannen in een hoek te zitten. Daar dronk zij uit eigen beweging af en toe een glas jenever leeg.
Hij verklaarde dat hij op zondagavond omstreeks acht uur in de herberg in Hardegarijp was gekomen. Daar was men al bezig met het loten om weegen en koek enzovoort. Hij begon ook mee te dobbelen. Na enige tijd kwamen Wroukje Jelles en Sijke Colis binnen, die eveneens meespeelden. Wroukje kwam spoedig in een hoek tussen twee jongemannen te zitten en nam af en toe een flinke teug uit het glas jenever. Daardoor leek zij wat dronken te worden; zij begon opvallend te springen en te dansen. Nadat zij ongeveer een uur was gebleven, ging zij weg. Enkelen uit het gezelschap volgden haar meteen.
Bergum 1787: Het verdwenen oorijzer van Sijke Minnes
Deze pagina bevat de beschikbare verklaringen en stukken over het verdwenen oorijzer van Sijke Minnes.
Verklaringen en stukken: 1787: Het verdwenen oorijzer van Sijke Minnes
Sijke Minnes, de vrouw van Johannes Jans, arbeider in Bergum , in haar 25ste levensjaar, verschijnt en wordt beëdigd en verhoord. Zij verklaart dat zij op zondag even vóór twaalf uur haar gezicht wilde wassen en haar zilveren oorijzer over het houten slagvenster achter het huis hing. Haar man riep haar naar binnen om te eten. Na het eten wilde zij het oorijzer weer halen, maar het was daar verdwenen. Ook 'gisteren' is geschrapt en vervangen door 'Zondag'.
De getuige zegt verder dat het gestolen oorijzer tamelijk grote knoppen had. Eén daarvan was met tin gesoldeerd. Op het oorijzer stonden de letters S. M. Voor zover zij zich goed herinnert, had het haar zeven gulden of ongeveer dat bedrag gekost. Zij weet verder niets en sluit haar verklaring na voorlezing. Zij plaatst haar eigen kruismerk als Sijke Minnes, in Bergum op 22 oktober 1787.
Tjittje Sijmens Algra, weduwe van wijlen Alze Nicolaij, wonend te Bergum , in haar 58ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: op 31 maart 1795 had zij een voerman met twee paarden ingekwartierd. Hij behoorde tot de rijdende artillerie van het Franse leger dat toen hier was ingekwartierd. De bij haar logerende voerman was 's avonds om zeven uur al naar bed gegaan en leek tevreden maar omstreeks tien uur 's avonds werd van buiten hevig met een sabel op de deur gehouwen. De ruiten boven de deur en die in beide kamers werden stukgeslagen. Bij dit alarm sprong zij uit bed en vluchtte naar de schuur. Kort daarop kwam haar zoon Sijmen Alzes bij haar en vertelde dat zij weer naar binnen moest komen, omdat er niets meer aan de hand was. Zij ging binnen en zag in de kamer de ruiten van een theekast in stukken op de grond liggen. In de gordijnen voor een bedstede waren twee gaten gehouwen.
Sijmen Alzes Nicolaij, meerderjarig, ongetrouwd, ongeveer drieëntwintig jaar, woont bij zijn moeder Tjittje Sijmens Algra, weduwe van wijlen Alze Roelofs Nicolaij te Bergum. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: op 31 maart was in het huis van zijn moeder een voerman met twee paarden ingekwartierd en ondergebracht, behorend tot de rijdende artillerie van de Fransen. Die waren die dag 's morgens tegen. te Bergum aangekomen en verbleven er. De voerman was de hele dag tevreden en ging 's avonds om zeven uur al naar bed.
Simen Cornelis, in zijn handtekening Sijmen Cornelis, was 44 jaar en schipper. Hij kwam mogelijk uit Workum. Met zijn schip lag hij bij de Burgumdam onder Bergum. Na oproeping werd hij ondervraagd en beëdigd.
Simen vertelde wat hij van de potschipper en de jongen had gehoord. Hij verklaarde niet dat hij de diefstal zelf had gezien. Zijn verklaring werd voorgelezen en hij ondertekende op 13 februari 1800 in Bergum als Sijmen Cornelis.
Sijmen Dirks, schoenmaker in Oostermeer, in zijn 36ste levensjaar, vertelt dat hij in de verboden vistijd van 1758 een blauw geverfde kloet , een vaarboom, uit zijn hof kwijtraakte. Die kloet werd gevonden in het schip waarmee Fooke Jans aan het vissen was toen de knechten van de houtvester hem op vissen in de verboden tijd betrapten. De knechten namen de kloet mee.
Jorrit Jacobs, wonend aan de Lageweg in Bergum en naar zijn beste weten in zijn tweeënvijftigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigt dat hij op de 18e van deze maand ontdekte dat uit zijn hof zijn slijpsteen met de ijzeren kruk ontbrak. Ook zijn bijl ontbrak; naar zijn beste herinnering had hij die in zijn kleine huisje achtergelaten. Na veel zoeken zonder iets terug te vinden, wendde hij zich uiteindelijk tot de smid Pitter Eelkes in Bergum. Van de smid hoorde hij dat Gerrijt Sijmens, een zoon van Sijmen Gerrijts in Bergum, hem een bijl zonder steel en een ijzeren kruk van een slijpsteen te koop had aangeboden. De smid had geweigerd die te kopen.
Pijtter Jans, potschipper en handelaar in oud ijzer in Bergum , ongeveer drieëndertig à vierendertig jaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Aan het begin van de afgelopen week kwam een zoon van Sijmen Gerrijts uit Bergum bij hem thuis. Pijtter kende diens naam niet, maar hoorde dat hij Gerrijt heette. De jongen bood hem een ijzeren kruk en een ijzeren boutje te koop aan. Hij zei dat deze op de zolder hadden gelegen en dat hij ze daarvandaan had gehaald. Hij zei ook dat zijn vader in drie weken niets had verdiend. Pijtter kocht het ijzer tegen één stuiver per twee pond en betaalde meteen.
Pijtter Eelkes, meestersmid in Bergum, ongeveer achtenvijftig jaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. In de afgelopen week, op een dag die hij niet precies kan bepalen, kwam een zoon van Sijmen Gerrijts uit Bergum bij hem thuis. Hij heeft nu gehoord dat deze Gerrijt heet. De jongen bood een ijzeren kruk van een slijpsteen te koop aan. Pijtter weigerde, omdat hij geloofde dat de jongen er niet eerlijk aan was gekomen. De jongen zei dat hij het voorwerp gevonden had. ... Pijtter weet verder niets, sluit zijn verklaring na voorlezing en tekent zelf. Bergum, 27 januari 1766. In de linkermarge staat de ambtelijke sluiting van dit onderzoeksdeel, ondertekend door Altena en Wilhelmi.
Gerrijt Sijmens, wonend bij zijn vader Sijmen Gerrijts aan de Lageweg in Bergum en in zijn twaalfde levensjaar, is gedetineerd. Hij wordt geconfronteerd met de ingewonnen verklaringen en ondervraagd. Hij zegt dat hij in de afgelopen week, zonder de dag precies te weten, op een ochtend water ging halen uit de dobbe op de Lage Venne. In de wal van de Lage Venne vond hij een ijzeren kruk van een slijpsteen en een bijl zonder steel. Diezelfde ochtend vond hij in de steeg van Jacob Fookes een ijzeren boutje van een pomp. Dat ijzerwerk heeft hij, samen met een hamer zonder steel en drie ijzeren vensterbanden, op twee afzonderlijke tijdstippen aan potschipper Pitter Jans in Bergum verkocht, voor in totaal vijf stuivers. Volgens hem behoorden de laatste vier voorwerpen aan zijn vader toe en lagen zij op diens zolder. Hij gaf het geld aan zijn stiefmoeder. Hij zegt dat hij zo aan het ijzerwerk gekomen is en dat hij het dus niet gestolen heeft. Hij kan verder niets zeggen, sluit zijn verklaring na voorlezing en blijft erbij. Bergum, 27 januari 1766.
Jacob Fookes, wonend aan de Lageweg in Bergum en in zijn vijfenveertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Tijdens de afgelopen week ontdekte hij op een ochtend dat een ijzeren boutje uit zijn pomp ontbrak. Later merkte hij ook dat een groot stuk ijzer uit zijn schuur was verdwenen. Afgelopen vrijdag ging hij naar Pijtter Jans, potschipper en handelaar in oud ijzer in Bergum. Daar vond hij het ijzeren boutje van de pomp. Pijtter zei dat hij het gekocht had van een zoon van Sijmen Gerrijts in Bergum.
Hij wist niet wie deze goederen had gestolen. Verder wist hij niets over de zaak. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende die eigenhandig: Sijmen Jelles. Bergum , 10 juni 1762.
Op 10 juni 1762 legden Sijmen Jelles de Jong en IJke Hessels ijlst in Bergum ieder een verklaring af over verdwenen kleding en linnengoed. Op 30 september 1763 verklaarde Hiltie Aukes dat zij een laken miste.
Sijmen Jelles de Jong
Sijmen Jelles de Jong, meesterbakker in Bergum, in zijn 41ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij op de ochtend van 8 juni 1762 op de bleek achter zijn huis goederen miste die daar de vorige avond waren achtergelaten.
IJke Hessels ijlst, vrouw van Sijmen Jelles de Jong, meesterbakker in Bergum , in haar 28ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij op de avond van 7 juni goederen op de bleek achter haar huis had achtergelaten. De volgende ochtend merkte zij dat er goederen ontbraken.
Sijmen Mintjes, meester-slager onder Suameer , was naar zijn beste weten in zijn zevenendertigste levensjaar. Bij zijn huis hield hij schapen in een weiland.
Sijmen Popkes rijdt met de andere eigenaren naar de kooi
Sijmen Popkes is veenbaas , woont onder Oenkerk en is in zijn 56e levensjaar. Een veenbaas organiseerde het werk in de turfwinning. Hij wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd.
Sijmen Rommerts — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Sijmen Rommerts was een zoon van Rommert en woonde bij zijn vader. Hij was in zijn 32ste levensjaar. Hij hoorde Grytje Wessels bij het huis van zijn vader zeggen dat zij Jochum het geld op negen stuivers na had teruggegeven. Ook hij noemde een daalder en verder kleingeld.
Op 19 december laatstleden ging hij om negen uur 's avonds naar bed. Voor zover hij weet, waren zijn deuren goed gesloten. Zijn knecht Johannes Bijtters was die avond, kort voordat Harmen naar bed ging, naar hun buurman Sijmen Rommerts gegaan om te praten.
Diezelfde avond had Johan de schuurdeuren van Harmen goed op de haken vastgemaakt en met een touw teruggebonden. Direct na het eten ging hij naar hun buurman Sijmen Rommerts om te praten. Toen hij tussen negen en tien uur terugkwam, stonden beide schuurdeuren open.
Janke Jans, vrouw van Sijmen Rommerts, woont aan de kant van Veenwouden onder Bergum. Naar haar beste weten is zij in haar 20ste levensjaar. Zij is opgeroepen, beëdigd en verhoord en verklaart naar waarheid:
Gedaan en gepasseerd te Bergum, ten kantore van de genoemde keizerlijke notaris, in aanwezigheid van Geert Tjards, meester-uurwerkmaker, en Sijmen Tjards, meester-bakker, beiden wonende te Bergum, als getuigen die hiervoor zijn ontboden.
Gedaan en gepasseert te Bergum ten kantore van gemelde keizerlijke notaris, in tegenwoordigheid van Geert Tjards, meester uurwerkmaker, en Sijmen Tjards, meester bakker, beide woonende te Bergum als getuigen ten dezen ontboden.
Giekerk 1805 - Sijmke Meinderts telt haar wetters na
Sijmke Meinderts was de vrouw van Willem Jacobs en woonde in Giekerk. Ze was in haar 28ste levensjaar en hield een winkel. Bij de voordeur hingen wetters , slijpstenen die zij verkocht.
In zijn huis vroeg hij Uilkjen naar het geld uit Sjoerds kabinet. Aanleiding was volgens hem dat zij kort na de vermissing schulden voor winkelwaren bij Sijmke Uitses en anderen had betaald. Uilkjen zou de diefstal eerst hebben ontkend, maar volgens Lammert na herhaald aandringen hebben bekend. Hij verklaarde dat zij had gezegd dat zij een deel van het geld dringend nodig had en het die week of de volgende week zou teruggeven.
Sijmke Uitses, ongeveer 36 jaar oud, hield een winkel aan de Dam in Bergum. De kinderen van Johannes Douwes namen bij haar wel vaker goederen mee om later te betalen. Op de avond van 17 juni kocht Uilkjen opnieuw waren en betaalde daarbij de nieuwe en de oude rekening. Sijmke noemde ongeveer negentien carolusgulden, betaald met een gouden dukaat en muntgeld. De precieze aantallen zijn niet zeker.
Over het geld in de winkels vertelde Uilkjen dat haar ouders op krediet waren blijven kopen en de waren thuis hadden verbruikt. Haar moeder had haar een gouden dukaat en zes carolusgulden gegeven om Sijmke Uitses en Sara van der Heijde te betalen. Voor Joukjen Rinses had haar moeder opnieuw muntgeld en kleingeld meegegeven. Uilkjen wist de precieze bedragen niet en kon niet met zekerheid zeggen of zij bij Joukjen een daalder had laten wisselen.
Adam vertelde dat hij het schapenvel in de nacht bij de slager Sijmon Minties onder Suameer had gekocht, in Sijmons eigen huis. Sijmon had hem toegezegd het op 25 januari naar Leeuwarden te sturen, samen met andere goederen. Adam had iemand naar een vleeshok gestuurd om het vel te halen, maar die had het daar niet gevonden.
Sijmon Minties, in zijn vijfendertigste levensjaar en meester-slager onder Suameer , verklaarde dat hij het witte schapenvel op 23 januari bij hem thuis aan Adam Jochims had verkocht. Sijmon noemde Adam een slager uit Burdaard. Ook Sijmon noemde het kleine stukje dat onder uit het rechteroor was gesneden.
Sijpke Ebes, boerenknecht bij Andries Wijtzes te Hardegarijp, in zijn 22 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij op maandagochtend de veertiende bij het opstaan uit een broek een beurs met zes gulden en tien stuivers miste. Hij somde twee drieguldens, een zestehalf, een vierdehalf en een stuiver op. De vorige avond had hij het geld in de zijzak van die broek gedaan en er een muts op gelegd.
Dit is het eigenhandig geplaatste handmerk van Sijpke Ebes, in tegenwoordigheid van P.M.B.Braunius.
Sijbrigje Wijtzes, vrouw van Andries Wijtzes, wonend te Hardegarijp, naar haar beste weten 46 jaar oud, verklaarde onder ede dat op maandagochtend vroeg haar knecht Sijpke Ebes bij haar kwam. Hij zei dat hij uit zijn broek een zak met zes gulden en tien stuivers miste. Daarop riep de getuige Sytze Freerks, een ongehuwde arbeider die bij hen werkte en 's morgens van het land thuiskwam, even apart.
Toen de getuige afgelopen maandagochtend met Sytze Freerks bij het huis van Andries Wijtzes terugkwam, hoorde hij wel te merken.]dat er onenigheid was. Toen hoorde hij dat Sijpke Ebes, de andere knecht van Andries Wijtzes, geld kwijt was. De vrouw van Andries, Sijbrigje Wijtzes, vertelde hem dat.
Sijpke Hendriks, boer in Garijp, naar zijn beste weten in zijn 57ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigt dat omstreeks maart 1762 een korf met bijen uit zijn bijenstal bij huis was verdwenen. Later werd gezegd dat Cornelis Sjoerds die had gestolen en naar de tuin van Evert Gerrijts, herbergier in Nijega, had gebracht. Bij Evert vond de getuige zijn bijenkorf in diens tuin. Evert vertelde dat Cornelis de korf daar had gebracht en er achttien stuivers van hem voor had ontvangen. De getuige betaalde Evert 'Drie Sestehalven ' terug en nam de korf weer mee naar huis. Verder weet hij niets. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring af en ondertekent hij eigenhandig. Bergum, 2 november 1762. Ondertekening: sijpke hendriks. Bevestigd door de mederechter en beëdigde klerk op dezelfde datum. Ondertekeningen: B. Douma en G. Wilhelmi.
Kleine Geest 1806 - De koperen emmer van Sijpke IJntes wordt gestolen
Sijpke IJntes van de Kleine Geest onder Tietjerk verklaart op 12 augustus 1806 over een koperen emmer die op 8 augustus tussen vier en negen uur in de avond verdween.
Sijpke IJntes - verklaring
Sijpke IJntes (in modern Nederlands)
Sijpke IJntes, huisman op de Kleine Geest onder Tietjerk, in zijn 60 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hem op vrijdagavond 8 augustus laatstleden, tussen vier en negen uur, een koperen emmer was gestolen. Die had buiten bij de voordeur aan de straat gelegen. De getuige wist niet wie de diefstal had gepleegd.
Trijntje Sikkes Aylva, dienstmeid bij meester-bakker Marten Eltes in Oostermeer, in haar negentiende levensjaar, verklaarde dat zij zondagavond de 23e met toestemming van haar baas tussen zeven en acht uur koffie ging drinken bij herbergier Jan Michels in Oostermeer. Daar kwamen rond middernacht Hans Jitses en Sijt Johannes bij haar. Hans was smidsknecht bij meester-grofsmid Pytter Johannes op de Snakkarbuuren; Sijte was knecht bij meester-wagenmaker Marten Alles in Oostermeer.
Zij achtte het wel hoogstwaarschijnlijk, omdat zij niemand anders op straat had gezien of gehoord. Zij dacht dat des te meer omdat Hans in de tijd tussen hun afscheid en het inslaan van de ruiten nauwelijks verder heen en terug had kunnen lopen dan tot de wagenmaker Marten Alles. Zij wist ook heel goed dat Hans haar baas bedreigingen had gedaan. Verder wist zij alleen nog dat wagenmakersknecht Sijt Johannes bij Jan Michels was blijven zitten toen zij met Hans vertrok.
Sijt Johannes, knecht bij meester-wagenmaker Marten Alles in Oostermeer, ongeveer dertig jaar oud, verklaarde het volgende. Op zondag de 23e, laat op de avond, trof hij Hans Jitses aan het oosteind van de buurt in Oostermeer. Hans was smidsknecht bij meester-grofsmid Pytter Johannes op de Snakkarbuuren. Met Hans ging hij, zonder van de eerdere voorvallen te weten, naar herbergier Jan Michels.
Hans Jitses, smidsknecht bij meester-grofsmid Pytter Johannes op de Snakkerbuuren in Oostermeer, in zijn negentiende levensjaar, kreeg de verklaring van bakker Marten Eltes van 26 juni 1805 voorgelezen. Hij verklaarde dat hij in de nacht van de 23e op de 24e met Sijt Johannes, wagenmakersknecht bij Marten Eltes, bij herbergier Jan Michels was geweest. Daar troffen zij de meid van bakker Marten Eltes en de kleindochter van Jan Michels. Na enig verblijf bracht Hans de meid naar huis. Zij klopte aan.
Hij zei dat hij dronken was geweest en daarom niet wist wat hij verder had gezegd. Over de verklaring van Trijntje Sikkes Aylva zei hij dat het klopte dat hij met Sijt Johannes bij Jan Michels was gekomen, de meid van Marten Eltes had thuisgebracht en daarna was weggegaan. Voor het overige verwees hij naar zijn antwoord op de verklaring van Marten Eltes. Over de verklaring van wagenmakersknecht Sijt Johannes zei Hans dat hij het daarmee eens was, behalve
dat hij niet kon verklaren wanneer Sijt Johannes bij Jan Michels was vertrokken en of Sijte, toen hij in bed lag, geklop had gehoord zonder te weten wat het was of waar het vandaan kwam. Over de verklaring van wagenmaker Marten Alles zei Hans niets te kunnen zeggen. Hij had het bij de bakker gevonden stuk hout, dat van de wagenmaker zou zijn, nooit in handen gehad. Hij kon evenmin zeggen of zo'n stuk hout voor de deur van bakker Marten Eltes lag.
Pijtten Alles, huisman in Oostermeer , in zijn dertigste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat zijn knecht Sijt Oebles hem op de ochtend van 25 februari had meegedeeld dat één van de zeven schapen ontbrak die in zijn luttikhuis , buiten de schuur, werden gevoerd. Het ging om een wit schaap. Het buikvlees daarvan lag in een hok waar een barg had gelegen.
Sijt Oebles, knecht bij Pijtten Alles, huisman in Oostermeer, in zijn achttiende levensjaar, was opgeroepen en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij op de ochtend van 25 februari van dit jaar naar het luttikhuis ging, dat buiten de schuur van zijn werkgever stond. Van de zeven schapen die daar werden gevoerd, miste hij een wit schaap. Het buikvlees lag in een hok waar een barg had gelegen. Het vlees zag er volgens hem zo uit dat het schaap de vorige nacht in het genoemde luttikhuis was geslacht. Zodra hij het ontdekte, vertelde hij het rechtstreeks aan zijn werkgever. Die ging met hem mee naar het luttikhuis en vond daar het buikvlees liggen. Nergens konden ze de huid en kop van het geslachte schaap vinden. Daarom concludeerden ze dat het vermiste was gestolen. Hij had geen vermoeden wie dit had gedaan en kon verder niets over het voorval vertellen. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en zette zijn gebruikelijke handmerk te Bergum op 1 maart 1785. Bij het kruismerk staat dat het Sijt Oebles' eigen merk is.
Johannes Bijttes, schuitvaarder en wonend of met een huishouden in Suameer , in zijn eenendertigste levensjaar, was verschenen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde over de schuit van Sijt Rietkes, die bij Bergummerdam lag. Op 19 november, had hij het slot of de sluiting van de spinde goed gesloten en was hij naar zijn moeder in Suameer gegaan. Toen hij die ochtend weer bij zijn schuit kwam, vond hij het vooronder nog goed gesloten, maar toen hij het had., en in het vooronder kwam, zag hij dat de afgesloten spinde openstond. Van een deurtje waren. afgebroken. Uit die spinde ontbrak ongeveer zestig carolusgulden aan geld, bestaande uit zesguldenstukken, dubbeltjes en stukken van zes en een halve stuiver .
Sijtke Jacobs en Andries Arents vertellen over verdwenen gespen , schoenen en kleding na het vertrek van haar halfbroer.
Sijtke Jacobs
Sijtke Jacobs, vrouw van Andries Arents, winkelier te Garijp, naar haar opgave 44 jaar, verklaarde onder ede dat haar in de nacht van de zeventiende op de achttiende spullen waren ontstolen: een paar zilveren vrouwengespen met oren; een paar zilveren mannenschoengespen met schoenen, gemerkt A. A.; twee nieuwe mannenhemden zonder letters; en een blauw bont gestreepte vrouwenrok. Haar halfbroer Hendrik Hanses had enkele dagen bij hen gelogeerd.
Verder wist zij niets. Na duidelijke voorlezing plaatste zij haar handmerk te Bergum op 19 februari 1807. Dit is het eigenhandig geplaatste handmerk van Sijtke Jacobs, in tegenwoordigheid van P.
Andries Arents, winkelier te Garijp, in zijn 76ste levensjaar, verklaarde onder ede dat zijn vrouw Sijtke Jacobs hem had verteld dat hun in de nacht van de zeventiende op de achttiende het volgende was ontstolen: een paar zilveren vrouwengespen met oren; een paar zilveren mannenschoengespen met schoenen, gemerkt A. A.; twee nieuwe mannenhemden zonder letters; en een blauw bont gestreepte vrouwenrok. Bij onderzoek bleek hem dat inderdaad zo te zijn.
Sijtke Mennerts, de vrouw van Lammert Hendriks, had Eppinga horen dreigen dat hij zijn vrouw de hals zou afsnijden. Zij had hem ook horen zeggen dat hij haar bij het haar zou grijpen en over straat slepen.
Sijtse Auwerts was boer op het Witveen onder Oostermeer en in zijn vijfentwintigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd.
Jippe Dirks was boerenknecht bij Sijtse Auwerts op het Witveen onder Oostermeer. Hij was in zijn negentiende levensjaar en werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd.
In de kamer naast die hut, bij Janke Hendriks Lap, vond hij twee mannenhoeden. Die waren van Jippe Dirks, boerenknecht bij Sijtse Auwerts. Ook die hoeden waren, volgens Geert, in dezelfde nacht gestolen.
Jippe Dirks, opnieuw opgeroepen, ondervraagd en beëdigd, was nog steeds in dienst bij Sijtse Auwerts op het Witveen. Hij was in zijn negentiende levensjaar.
Martjen Wijbes, weduwe van Sijtse Fookes, wonend te Hardegarijp, in haar 37 ste levensjaar, verklaarde na oproeping, beëdiging en ondervraging dat zij gisteren van huis was geweest om langs de huizen brood te verkopen. Bij haar vertrek had zij het huis goed afgesloten. Bij haar thuiskomst omstreeks half drie 's middags ontdekte zij dat een glazen venster aan de noordzijde van haar huis was opengebroken en dat er een ruit uit was genomen.
Grytje Hettes, weduwe van Sijtse Harmens, wonend te Hardegarijp, in haar 51 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat zij gisteren bij schoolmeester G. Schaapmans te Hardegarijp aan het werk was. Martjen Wijbes, weduwe van Sijtse Fookes, bij wie zij inwoonde, kwam haar daar vertellen dat er dieven bij haar thuis waren geweest.
Grytje Hettes, weduwe van Sijtse Harmens, wonend te Hardegarijp, in haar 51 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat zij gisteren bij schoolmeester G. Schaapmans te Hardegarijp aan het werk was. Martjen Wijbes, weduwe van Sijtse Fookes, bij wie zij inwoonde, kwam haar daar vertellen dat er dieven bij haar thuis waren geweest.
Sijtse Hendriks — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Twee getuigenverklaringen van huisbewaarders Sijtse Hendriks en Aafke Jans, opgenomen bij het gerecht op 23 februari 1781.
Sijtse Hendriks woonde met zijn vrouw Aafke Jans als huisbewaarder in het huis van de heer Hanswijk in Hardegarijp . Sijtse werkte daar als hovenier. Hij was naar zijn beste weten in zijn 27ste levensjaar. Op maandagmorgen ontdekten zij dat er in de westelijkste kamer van het huis iets niet in orde was.
Sijds, schipper te Rijperkerk en in zijn 38ste levensjaar, verklaarde dat hij een van de mannen kende als Sijtse Hendriks, bijgenaamd Fortuijn. Een tweede heette Oeds Hendriks, zijn broer. Volgens Sijds was Oeds degene die de zak had weggegooid. Van de derde kende hij slechts een voornaam, mogelijk Jouke, en dat zijn moeder Janke heette. De naam van zijn vader kende hij niet.
Vijtse ging met buurman Willem Oeges naar Sijtse Hendriks. Eerst ontkende Sijtse iets te hebben meegenomen. Later gaf hij toe rogge van Vijtse te hebben genomen. Hij vroeg de zaak stil te houden en bood aan evenveel rogge terug te brengen. Vijtse antwoordde:
Willem Oeges, een huisman in zijn vierendertigste levensjaar, zag drie gebroken en teruggezette ruiten, met geheel verbogen lood. Hij en Vijtse volgden de voetsporen. Door de vele sporen konden zij het spoor later niet verder volgen. Omdat zij Sijtse Hendriks verdachten, gingen zij naar zijn huis.
Ook buren en dorpsgenoten kochten veel kleine posten. Namen als Folkert Fennema, Sake Antonides, Age Fokkema, Jan de Jager, Pals Kingma, Djoerd Douma, Sijtse Kloosterman, Pieter van Manen, Jan Pompstra en anderen keren telkens terug. Zij kochten soms kleine huisraad, soms gereedschap, soms vee of grotere posten.
Op 31 mei 1775 ging dienstmeid Trentje Luiders in Oostermeer melken. Bij haar terugkomst waren vier hemden van de bleek verdwenen. Haar werkgever Sijtse Sapes was die dag naar Drachten .
Johannes Hedzers, Sijtse Tjeerds, Folkert Pytters en Bonne Oenes verklaren op 15 oktober 1806 over zwarte kippen, een ontbrekende haan en een betwiste ruil tegen eenden.
Johannes Hedzers, huisman te Suameer, in zijn 47 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat maandag de dertiende op de markt te Oostermeer Sijtse Tjeerds, huisman in de Kuikhorne onder, hem vroeg of de kippen goed bevielen die hij van Folkert Pytters had gekregen. Folkert had eerder als knecht bij de getuige gewoond. De getuige antwoordde: "Folkert heeft geen kippen bij mij gehad. Als hij kippen bij mij heeft weggenomen, zijn het de mijne." Sijtse zei: "Ik heb de kippen niet van Folkert Pytters gekocht; hij heeft ze bij mij gebracht." De getuige vertrok van de markt en ontdekte thuis dat van zijn tien kippen en een haan drie hennen en een haan uit ontbraken. Ze waren allemaal zwart. Hij had ze de voorafgaande zondag nog gezien. Dinsdag de veertiende ging hij naar Sijtse Tjeerds in de Kuikhorne om de dieren te bekijken. Hij herkende ze als de zijne. Hij haalde vervolgens Folkert Pytters, die bij Pytter Pytters in de Kuikhorne verbleef. In tegenwoordigheid van Sijtse Tjeerds en diens vrouw zei hij tegen hem: ". "Folkert antwoordde de getuige: "Bonne Oenes, die ook in de Kuikhorne woont, heeft het samen met mij gedaan." De getuige zei hem zoiets zijn leven niet weer te doen. Omdat hij voor de kippen veel had moeten lopen, moest Folkert hem een dag komen helpen werken. Folkert beloofde dat. De getuige vroeg ook waar de ontbrekende haan was en of die bij Bonne was opgegeten. Folkert antwoordde dat de haan onderweg was ontsnapt toen zij de kippen van het land hadden gehaald. Daarna vroeg de getuige hem te helpen de kippen te vangen. Dat deed hij. Samen met Folkert en Sijtse Tjeerds ving de getuige de kippen, nam ze in een zak mee en ging naar huis. Verder wist hij niets. Hij ondertekende zijn verklaring te Bergum op 15 oktober 1806.
Sijtse Tjeerds - verklaring
Sijtse Tjeerds (in modern Nederlands)
Sijtse Tjeerds, huisman in de Kuikhorne onder Kooten, in zijn 52 ste of 53 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat in de afgelopen week Folkert Pytters bij hem was geweest, die bij Oene Jans, arbeider aldaar, verbleef. Folkert had gezegd dat hij nog vier zwarte kippen had lopen bij Johannes Hedzers, huisman te Suameer. Hij zou ze hebben geruild. Hij wilde de kippen aan de getuige verkopen omdat hij zei Johannes Hedzers de vier kippen kwijt wilde en ze niet langer bij zich wilde houden. Toen de getuige afgelopen zondag vóór de middag uit de kerk te Veenwouden thuiskwam, liepen de kippen bij het huis. Op zijn vraag vertelde zijn vrouw Sijtske dat Folkert ze had gebracht. Hij was toen alweer vertrokken. Maandag de dertiende ontmoette de getuige Johannes Hedzers op de markt te Oostermeer en vroeg hem naar de kippen van Folkert. Johannes antwoordde dat als Folkert zijn kippen had meegenomen, die van hem waren en hem waren ontstolen. Johannes vroeg de getuige ze voorlopig te bewaren. De volgende dag zou hij laten weten of hij dergelijke kippen miste. Gisteren, dinsdag de veertiende, kwam Johannes kijken en herkende de kippen als de zijne. Hij vroeg de getuige Folkert te laten halen. De getuige wist dat die bij Pytter Pytters, ook in de Kuikhorne, werkte en liet hem meteen halen. Toen kwam Folkert bij de getuige thuis. De getuige zei: "Johannes is hier om de kippen." Folkert zweeg. In tegenwoordigheid van de getuige vroeg Johannes hoe hij ertoe was gekomen zijn kippen weg te nemen; hij sprak ook over eerdere handel met kippen toen Folkert zijn knecht was geweest. Folkert zweeg weer. Uiteindelijk zei Johannes: "Het kan nog wel goedkomen als je mij eens een dag komt helpen werken." Folkert antwoordde: "Ja, ik wil je wel een dag helpen werken." Op de vraag of hij het alleen had gedaan, zei Folkert: "Nee, Bonne Oenes, die ook in de Kuikhorne woont, heeft het met mij gedaan." Op de vraag naar de ontbrekende haan zei hij dat die onderweg was ontsnapt nadat zij de kippen van het land hadden gehaald. De getuige, Johannes en Folkert vingen vervolgens samen de kippen bij het huis van de getuige. Johannes nam ze in een zak mee terug. Verder wist de getuige niets. Na voorlezing ondertekende hij te Bergum op 15 oktober 1806. Sijtze Tjeerds.
Folkert Pytters, ongehuwd, wonend bij Oene Jans in de Kuikhorne, in zijn 19 de levensjaar en nu gedetineerd in het rechthuis te Bergum, verklaarde dat hij op 12 mei/juni 1806 als knecht bij Johannes Hedzers te Suameer was gaan wonen. Hij had daar enige tijd gewerkt, totdat hij met de boer een afspraak maakte waardoor zijn dienst zou eindigen. Verder verklaarde hij dat hij en de zoon van de boer in de afgelopen hooitijd twee eenden hadden gevonden in de hooimieden buiten Garijp. Hij had die, naar zijn zeggen, met de zoon van de boer, een klein jongetje, geruild tegen vier zwarte kippen. De afspraak was dat de kippen bij de boer zouden blijven zolang hij daar woonde. Hij was zondagmorgen vóór drie uur opgestaan en samen met Bonne Oenes vanuit het huis van Oene Jans, arbeider in de Kuikhorne onder Bergum, naar het huis van Johannes Hedzers te Suameer was gegaan. Zij hadden een zak van Oene Jans meegenomen. Ze klopten aan, maar kregen geen gehoor. Hij ging met Bonne Oenes in het kleine bijhuis van Johannes Hedzers, dat niet op slot was, en nam daar vier kippen uit die volgens hem van hemzelf waren. Hij herkende ze goed; er lagen ook nog eieren. Hij zei dat hij daar toen geen haan had gezien. Hij en Bonne deden de vier kippen in de zak en gingen meteen terug naar het huis van Oene Jans, waar zij zondagochtend omstreeks aankwamen. Enige tijd later ging hij met Bonne en de zak kippen naar Sijtse Tjeerds in de Kuikhorne onder Kooten. Die was niet thuis. Zijn vrouw zei dat hij de kippen bij het huis moest laten lopen. Dat deed hij. Hij nam de zak weer mee en bracht die bij Oene Jans terug. Gisteren, de veertiende, werkte hij bij Pytter Pytters, huisman in de Kuikhorne onder Kooten. Daar kreeg hij via een jongetje van Sijtse Tjeerds het bericht om even bij hem te komen. De gedetineerde ging naar Sijtse Tjeerds en trof daar Johannes Hedzers uit Suameer. Die zei dat hij zijn kippen terug wilde omdat hij had gemerkt dat de gedetineerde de eenden had meegenomen. De gedetineerde antwoordde daarop instemmend. Uiteindelijk vingen Johannes, de gedetineerde en Sijtse Tjeerds samen de kippen. De gedetineerde kreeg van Johannes een dubbeltje en ging terug naar Pytter Pytters. Verder wist hij niets over de zaak. Na voorlezing ondertekende hij te Bergum op 15 oktober 1806. Folkert Pytters.
Bonne Oenes, ongehuwd, in de Kuikhorne onder Bergum, zoon van Oene Jans, arbeider aldaar, naar zijn beste weten in zijn 15 de levensjaar, maar nu gedetineerd, verklaarde het volgende. Afgelopen zaterdag omstreeks acht uur 's avonds was Folkert Pytters bij zijn vader gekomen. Hij vroeg hem mee te gaan naar Johannes Hedzers, huisman te Suameer. Daar zou hij nog vier zwarte kippen hebben die hij, toen hij er knecht was, van Johannes had geruild tegen eenden. Die wilde hij nu ophalen. De gedetineerde ging mee. Bij aankomst lag Johannes al in bed; het was ongeveer één uur na middernacht. Hij ging op een boerenwagen op het erf zitten. Folkert ging bij hem vandaan om de kippen te halen die, zoals hij hem verteld had, van hem waren. Even later kwam Folkert terug met een zak kippen en zei: "Daar heb ik ze al." Zij gingen samen terug naar het huis van zijn vader Oene Jans, waar zij 's nachts om elf à twaalf uur aankwamen zo luidt dit tijdstip. Zij legden de zak op de haardwal. Die bleef daar tot de volgende ochtend om zes à zeven uur. Folkert stond toen op, nam de zak en vertrok naar, zoals hij zei, Sijtse Tjeerds in de Kuikhorne onder Kooten. Hij zou de kippen aan hem hebben verkocht: vier voor acht stuivers . Zondag rond elf à twaalf uur bracht Folkert de zak terug bij de vader van de gedetineerde. De gedetineerde wist niet hoeveel kippen erin hadden gezeten en ook niet of er een haan bij was. Volgens Folkert waren het vier zwarte kippen. Verder wist hij niets. Na voorlezing plaatste hij zijn handmerk te Bergum op 15 oktober 1806. Dit is het eigenhandig geplaatste handmerk van Bonne Oenes, in tegenwoordigheid van C.A. Heemstra.
Sijtse Wijtses — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Hardegarijp 1806 - Een loden buis verdwenen bij Sijtse Wijtses
Sijtse Wijtses was huisman in Hardegarijp en bevond zich in zijn vijftigste levensjaar. In de nacht van 4 op 5 maart 1806 hoorde hij geluiden bij zijn huis.
Sijtse Wijtzes, huisman in Hardegarijp , naar zijn beste weten drieëndertig jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat ongeveer zes weken eerder rondom de landen die hij gebruikte en langs de weg naast dat land banketten - opgeworpen stroken grond - waren gemaakt. Daarin hadden zij jonge elzen- en berkenboompjes geplant, in de bron aangeduid als 'geprickte'.
Oeds Arnes, huisman onder Hardegarijp, in zijn zesendertigste levensjaar, verscheen en werd volgens het formulier voor de mennonieten beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij op de 14de van deze maand met het schip van Veenwoudsterwal uit Leeuwarden voer. Men vertelde Oeds dat Sijtse Wijtzes uit Hardegarijp een partij geplante jonge boompjes was ontstolen. Een van het gezelschap zei onder meer te denken dat er ook bomen van Oeds waren gestolen. Toen Oeds thuiskwam, ging hij onmiddellijk naar zijn twee stukken land, waarvan het ene in de zogenaamde Ade hoff ligt.
Doedtje Sijtses Egtehuisvrouwe van Jacob Sijtses Huisman te Ystrum, Oud naa beste kennisse in het 35ste Jaar geciteert gedoegt en gevraagd getuigde de Waarheit te Zijn dat den 8 Deser ’s morgens ongeveer Twee uur met haar Man te bedde Leggende haar Man een Stok geluid van hem gaf Waar Zij Wacker wierde, dat haar Man Van het bed Sprong en het Ligt opstak maar heeft Zij bemerkt dat haar Kousken die Zij bij haar op het bed hadde Van het bed Waren genomen en op vloer Voor het bed Lagen, dat de Sleutel van de kast die Zij in haar Sak had uit de Sak Vermistte benevens nog een Duit die bij de Sleutel in de Sak was, Zonder dat Zij Wist hoe meer waren uit geraakt, dat Zij ten uitersten ontstelt was en daar door niet kan Seggen hoe het verder is toegegaan
In de nacht van 22 op 23 augustus 1796 werd het venster van de melkkelder in het huis van Libbe Petrus op het Witveen onder Oostermeer opengebroken. Op 25 augustus legden Libbe, zijn vrouw Sijtske Dirks en de dienstmeid Hendrikje Gerrits in Bergum afzonderlijk een verklaring af.
Sijtske Dirks, de vrouw van Libbe Petrus
Sijtske Dirks was 33 jaar oud en woonde met haar man op het Witveen onder Oostermeer. Zij was opgeroepen en legde eveneens onder ede een verklaring af.
Eetse Teunis, vrijgezel die te Tietjerk bij zijn moeder Sijtske Eeltes woont, weduwe van Teunis Sijbes, in zijn achtentwintigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zaterdagavond 26 januari, omstreeks tien uur, kwam hij uit Hardegarijp. Iets buiten de buurt, even voorbij het huis van Sjoerd Clazes, ontmoette hij een vrij grote en zwaar gebouwde persoon. Die droeg een ruige muts en laarzen. Hij heeft de man niet nauwkeurig genoeg bekeken om diens overige kleding precies te beschrijven, maar zag wel dat hij slecht gekleed was. De man had een zak op zijn rug waarin wat goederen leken te zitten. Hij liep heel zacht. Daardoor kreeg de getuige enige achterdocht. Zij groetten elkaar bij het passeren en gingen ieder hun eigen weg. Hij heeft de man daarna niet meer gezien of gehoord en weet niet waarheen die gereisd is. Meer weet hij niet. Hij sluit de verklaring na voorlezing en ondertekent die. Bergum, 4 februari 1793. Eetse Teunis.
Verder vertelt Sijtske dat Gerben in het voorjaar van 1758 op straat op een verschrikkelijke manier raasde en iedereen uitschold. Hij zei dat Folke Roels een valse getuigenis had afgelegd en dat Hans Jans zijn vader had geslagen en zijn eigen vader wilde vermoorden. Dit zijn beschuldigingen die Sijtske Gerben hoorde uitspreken.
Sijtske Jans — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Sijtske Jans wonende te Oostermeer oud in t 28ste Jaar geciteert etc getuigde de Waarheit te Zijn dat Gerben Ybes meester Backer te oostermeer op den 26 october 1758 publijk op de Straat heeft uitgeroepen dat Nanne Oosterhof hem Zijn gouden Knopen had ontstolen en dat hij oosterhof daar van Zulke Schobijakken als Fooke Jans en Harmanus Muldering Zijn onderhield ook mede dat Nanne oosterhof een valsche quitantie en Edul Schrijver was
Sijtske Jans, wonend in Oostermeer, in haar 28ste levensjaar, legt nog een afzonderlijke verklaring af. Zij hoorde Gerben Ybes, meesterbakker in Oostermeer, op 26 oktober 1758 in het openbaar op straat roepen dat Nanne Oosterhof hem zijn gouden knopen had ontstolen. Hij zei dat Oosterhof daarvan schobbejakken zoals Fooke Jans en Harmanus Muldering onderhield. Hij noemde Nanne ook een schrijver van valse kwitanties en akten. Sijtske weet verder niets; de afsluiting is verkort. Het zijn Gerbens beschuldigingen zoals zij die hoorde.
Sijtske Jans, wonend in Oostermeer, in haar 28ste levensjaar, begint een afzonderlijke verklaring. Op donderdag 6 september sloeg Gerben Ybes, meesterbakker in Oostermeer, op de vensters van Harmanus Muldering. Hij schold Harmanus met allerlei woorden uit en maakte veel rumoer, totdat Harmanus en zijn vrouw buiten kwamen. Gerben zei tegen Harmanus: "Sla mij." Harmanus antwoordde: "Ik wil je niet slaan." Gerben bleef volgens Sijtske uitzinnig razen en tieren.
Sijtske Meinderts — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Sijtske Meinderts werkte toen als dienstmaagd bij Freerk Sijbes, veenbaas in de bolderen onder Garijp . Naar haar beste weten was zij drieëntwintig of vierentwintig jaar oud. Zij was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd.
Sijtske wist verder niets. Na voorlezing sloot zij haar verklaring af. Zij verklaarde 'vreemd' te zijn aan Freerk Sijbes en Akke Oeges; er is dus geen verwantschap opgegeven. Zij zette haar handmerk in Bergum op 10 juni 1787. Bij het kruis staat dat dit het door Sijtske Meinderts zelf gezette merk is.
Sijtske Meinderts, als dienstmeid inwonend bij Freerk Sijbes, veenbaas en landbouwer onder Rijperkerk, ongeveer dertig jaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen zaterdagavond om zes uur zag zij, toen zij van het veenhuis kwam, dat de zwarte driejarige merrie van haar werkgever nog vrij en goed in het weiland bij Hanenburg onder Tietjerk weidde. De volgende dag om vijf uur 's avonds stuurde haar werkgeefster haar naar het land om te zien of het paard er nog was. Zij ontdekte dat het paard ontbrak en dat het hek openstond. Toen zij dit meldde, haar werkgever zo snel mogelijk op reis ging naar Zuidlaar om te proberen het vermiste paard terug te vinden. Hij is nog niet terug. Zij kan geen andere kenmerken van het paard opgeven dan dat het aan alle vier de voeten beslagen is, een korte hals, korte oren en een smalle voorzijde heeft. Meer kon zij niet vertellen. Na voorlezing sloot zij haar verklaring af en plaatste haar eigen merk. Tietjerk, 22 oktober 1794. Merk van Sijtske Meinderts.
Als namen bij de ondertekening zijn genoteerd Bouke Rijkeles, Tjetske Wijgers, Alle Jakes en Domke Yans. Daarnaast staan de twee eigenhandig gezette lettermerken van Sijtske Sjoerds en het eigenhandige kruismerk van Dirke Baltus, in aanwezigheid van de opsteller. G. Helder heeft met één hand ondertekend of geschreven. De beëdigde klerk verklaart op 24 mei 1785 dat het afschrift overeenstemt met het origineel; ondertekend: C. Wilhelmij.
Sijtske Sjoords, de vrouw van Klaas Klaus Wijkes te Bergum, was in haar vierenveertigste levensjaar. Zij verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij gisteren, vóór de middag rond negen uur, bij het huis van Jelle Staphorstius te Bergum was. Jelles vrouw riep Albert Tietes, zoon van Tiete Jans te Bergum, binnen toen hij voorbijliep. Jan Krop was daar ook.
Jan en Andries brachten de paarden samen in Jans stal. Jan stuurde onmiddellijk iemand naar Oudkerk om de smid Sijtte Harmens te halen. Intussen gingen Jan en Andries naar het huis van Gosse wijgerts om te onderzoeken of daar een scherp voorwerp te vinden was waaraan het paard zich misschien had verwond. Zij vonden niets.
Jan en Andries vonden aan de zuidkant van het kerkhof een hoeveelheid bloed. Verderop, tot aan de buurt, vonden zij telkens meer bloed. Thuis onderzochten zij met de smid Sijtte Harmens de wond. Volgens de smid was één van de trekkers, een pees, achter aan het been kapot. Samen verbonden zij het been. De smid kwam nog dagelijks in Jans huis om het paard zo mogelijk te genezen. Volgens Jan leek het enigszins beter te worden, hoewel hij betwijfelde of het ooit weer goed zou herstellen.
De volgende dag stuurde hij zijn knecht daarheen om het ongedeerde paard weg te halen en te vragen hoe het met het andere ging. De knecht kwam met het ene paard thuis, maar kon geen goed bericht over de toestand van het andere paard geven. Daarom besloot Fokke de volgende dag, donderdag, zelf daarheen te reizen. Met smid Sijtte Harmens uit Oudkerk onderzocht hij de wond van het paard aan het achterbeen en verbond die. Hem leek dat een pees aan het achterbeen kapot was; de smid dacht dat ook.
Sijtte Keimpes, dorprechter te Eernewoude, was naar eigen zeggen drieënvijftig jaar. Op 1 mei 1804 werd hij om ongeveer vijf uur 's morgens geroepen door Antje Roels, de vrouw van Zij vroeg hem mee te gaan naar hun schuur. Daar aangekomen opende Auke de deur door het touwtje door te snijden. Auke zei hem dat Sybren Wybrens, die ook in Eernewoude woont, bij hem op het hooi lag. Auke vroeg Sybren van het hooi af te komen.
Hij kon niemand als dader aanwijzen. Zijn voormalige meid Sijttie Takes, die achttien jaar bij hem had gewoond, beschuldigde hij uitdrukkelijk niet.
Jetse geloofde dat het geld en de eerste obligatie waren gestolen. Hij wist niet door wie en kon geen aanwijzing of vermoeden geven. Hij beschuldigde zijn voormalige meid Sijttie Takes uitdrukkelijk niet. Zij was in mei 1775 bij hem vertrokken, na achttien jaar aaneengesloten bij hem te hebben gewoond en hem trouw te hebben gediend.
Rindert vernam dat Pieter Jans uit Bergum een haarspit met hamer te koop had aangeboden. Volgens zijn onderzoek had Pieter die verkocht aan Jelmer Harmens in Suameer of aan diens zoon. Rindert wist niet aan welke van beiden. Jelmer of zijn zoon had de gereedschappen vervolgens aan de knecht van Sijtze Diemers, landbouwer te Suameer, verkocht voor 28 stuiver.
Jelmer verkocht het haarspit en de hamer vervolgens aan Pieter Wijbrens, dienstknecht bij landbouwer Sijtze Diemers in Suameer, voor één gulden en acht stuiver.
Pieter Wijbrens was 24 jaar en werkte als dienstknecht bij Sijtze Diemers, landbouwer in Suameer. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd.
Waarschijnlijk dezelfde Feije in 1810; koppeling met 1801 onzeker: Feije / Feye Jans en zijn zoon Sijtze, Giekerk 1801–1810. In juli 1810 meldt Feije Jans, landbouwer te Giekerk, gestolen wasgoed. In oktober verklaart Feije Jans uit dezelfde plaats en met hetzelfde beroep over schoengespen van zijn inwonende zoon Sijtze Feijes. Dit is waarschijnlijk dezelfde vader. Juli noemt zijn 62ste levensjaar; oktober is voorlopig gelezen als zijn 61ste levensjaar. De aangifte uit 1801 noemt Feye Jans, eveneens landbouwer in Giekerk, maar 50 jaar. Die oudere koppeling blijft onzeker door de leeftijdsafwijking. Een partner wordt niet genoemd.
Giekerk 1810 - Sijtze Feijes, de schoengespen en zilversmid Smeding
Sijtze Feijes
Sijtze Feijes, zoon van landbouwer Feije Jans in Giekerk en bij hem inwonend, is 19 jaar. Hij werd beëdigd en ondervraagd. Op donderdag 27 september miste hij een paar grote zilveren schoengespen met de letters S.F. De schoenen stonden onder een tafel in de kamer.
Zij gingen in de richting van Leeuwarden. Hij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 6 oktober 1810: Sijtze Feijes.
Feije Jans, landbouwer in Giekerk, is naar zijn beste weten in zijn 61ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op donderdag 27 september verdwenen een paar grote zilveren schoengespen met de letters S.F. van de schoenen van zijn bij hem inwonende zoon Sijtze Feijes.
Sijtze Harmens — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Terwijl hij bij het paard stond, kwam Jan Alberts kort daarna bij hem. Samen brachten zij de paarden naar Jans stal en stuurden iemand om smid Sijtze Harmens uit Oudkerk te halen. Intussen onderzochten zij of ze iets konden vinden waaraan het dier zich kon hebben verwond, maar zij ontdekten niets.
Fokke vertrouwde het gewonde paard vervolgens voor de genezing aan Sijtze Harmens toe. Daarom liet hij het in Oenkerk staan. Hij wist verder niets van de zaak en sloot en ondertekende zijn verklaring na voorlezing. Bergum, 22 juni 1795. F. Gaikema.
Sijtze Harmens (V67). Sijtze Harmens, meester-smid in Oudkerk, ongeveer 46 of 47 jaar oud, wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat hij op de ochtend van 14 november ontdekte dat uit de bijenstal achter zijn huis twee korven met bijen ontbraken. Beide hadden één opzetter en waren aan de voorkant rood geverfd. Met witte verf stonden de letters S. H: en een aambeeld op de korven. De avond tevoren hadden ze nog in de stal gestaan. Hij weet helemaal niet door wie ze gestolen zijn en kan verder geen informatie geven. Hij sluit zijn verklaring na voorlezing en ondertekent die. Bergum, 15 november 1784. Ondertekening: Sijtze Harmens.
Sijtze Hendriks, meesterbrouwer te Bergum aan de Dam, in zijn veertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat hij gistermorgen omstreeks zes uur ontdekte dat uit zijn kippenhok buitenshuis een haan en vier hennen ontbraken. Ze waren allemaal 'goudlakens' van veren en hadden zwarte toppen op de kop. Hij had de kippen de vorige avond gevoerd. Vervolgens noemt de tekst vijf hennen en één haan; deze telling sluit niet zonder meer aan op de eerdere vier hennen. Er was nog één overgebleven, die waarschijnlijk zal zijn ontvlucht.
Sijtze Jans — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Lieuwe Jans, wonend onder Hardegarijp, in zijn negenendertigste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij eerst op het stuk land van de erfgenamen van Sijtze Jans onder Hardegarijp banketten had gemaakt en daar vóór Lichtmis 1787 een partij elzenboompjes had geplant. Ze worden aangeduid als 'geprickte'. Ongeveer drie weken geleden had hij ontdekt dat er boompjes waren uitgetrokken en verdwenen. Naar zijn beste telling waren het tweehonderdeenentwintig elzenboompjes.
Heiltje Eeuwes mist een zwart en een wit melkschaap. Sander Annes ontdekte de vermissing; Sijtze Jans herkent later de teruggekomen koppelstok.
Sijtze Jans
Sijtze Jans, boerenknecht bij Heiltje Eeuwes, weduwe van Petrus Lebbes op het Witveen onder Oostermeer, is in zijn negentiende levensjaar. Hij werd opgeroepen en ondervraagd. De arbeider Sander Annes vertelde hem op de morgen van 23 november 1810 dat twee schapen uit het land vermist waren.
Volgens Jan waren Antje Lieuwes, Sijtze Lieuwes, Janke Baars en Anke Ytzes, allen uit Veenwouden, erbij aanwezig. Ook Hendrikje Dirks, Martens zus onder Hardegarijp, was erbij. Daarna ging hij naar huis. Hij sloot na voorlezing met zijn eigen kruismerk te Bergum op 31 januari 1811, gewaarmerkt door P.W.G.
Sijtze Sapes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Oostermeer 1766: Sijtze Sapes, verdwenen schapen en schapenvellen
Sijtze Sapes
Sijtze Sapes, koopman in Oostermeer , naar zijn beste weten in zijn dertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Aan het begin van deze zomer bracht hij vier schapen naar de weide op het land van Oene Dirks in Oostermeer, bij de Jorre. Daaronder waren twee weren , die hij uit het Overdiep in Groningerland had gekregen. Beide hadden witte wol; van beide waren de oorpunten afgesneden. Ze hadden ook het kenmerk "met quiedot". Op de 4e van deze maand werd één van deze weren uit het land gestolen. Op de 9e van deze maand vond hij op het schip van Oostermeer.
Hij kan verder niets zeggen, sluit zijn verklaring na voorlezing en tekent zelf. Bergum , 16 augustus 1766. Sijtze Sapes.
Oeble had zelf een vel van een Overdieps schaap in het schip gehad. Buiten de twee genoemde vellen waren er volgens hem geen andere schapenvellen in het beurtvaartschip van Oostermeer. Sijtze Sapes voer mee naar Leeuwarden en zei onderweg tegen hem dat het vel van zijn vermiste weer in het schip lag. In Leeuwarden liet Sijtze medeschipper Gerben Jans weten dat hij dit vel niet moest verkopen maar naar huis moest terugbrengen. Dat gebeurde. Het vel ligt nu bij Oeble thuis. Sijtze zegt dat dit het vel is van de weer die hem is ontstolen. Verder.
Afgelopen vrijdagavond, terwijl Gerben op het schip was, bracht Fooke weer twee schapenvellen aan boord. Hij vroeg Gerben die de volgende dag voor hem in Leeuwarden te verkopen. Onderweg zei Sijtze Sapes, die meevoer, tegen Gerben dat één van die vellen hem toebehoorde: het was het vel van zijn vermiste weer. Daarom moest Gerben het.
. niet verkopen, maar wel het lamsvel. Daarom verkocht Gerben alleen dat laatste vel. De carolusgulden die hij ervoor kreeg, gaf hij op de ochtend van de 17e van deze maand bij Fooke Jans thuis af. Daarbij vertelde hij dat Sijtze Sapes had gezegd dat het andere schapenvel van hem was. Omdat dit niet was verkocht en Sijtze het als zijn eigendom herkende, ligt het nu in het huis van schipper Oeble Andrijs. Toen Gerben verslag uitbracht. antwoordde Fooke alleen "dat het goed was". Gerben kan verder niets zeggen, sluit zijn verklaring na voorlezing en tekent. Bergum, 19 augustus 1766. Gerben Jans.
. Sijtze Sapes had gekocht en dat het bij Halbe Roels in de weide had gelopen. Een van haar zoons voegde eraan toe: "het is de weer van Sijtze met de ruige zak". Maaike vindt de route die Fooke met het schaap nam enigszins verdacht, omdat dat geen ordis pad is. Vanuit Halbe Roels kon hij niet over de weg komen zonder een route over dijken en wallen te nemen. Zij weet verder niets, sluit haar verklaring na voorlezing en tekent zelf. Bergum, 19 augustus 1766. Maaike Andries.
Andrijs Sjoerds, ongehuwd, wonend in Oostermeer en in zijn twintigste levensjaar, is opgeroepen en ondervraagd. Op de 16e van deze maand was hij met zijn moeder en jongste broer buiten voor de deur, toen Fooke Jans uit Oostermeer met een witte Overdiepse weer langs hen kwam. Dit gebeurde vóór de middag. Andrijs vroeg waar hij met dit schaap vandaan kwam. Fooke zei dat hij het van Sijtze Sapes had gekocht. Omdat hij het te druk had met burgerplichtes, had hij het enige tijd bij Halbe Roels laten lopen.
Jeip Annes, wonend in Oostermeer en naar zijn beste weten in zijn veertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen zondagmiddag, na de laatste preek, kwam Fooke Jans bij hem thuis en vroeg naar de schapenvellen. Jeip antwoordde dat het ene naar Bergum was gekomen. Hij wist niet of het zich op het schip of bij Oeble Andrijs thuis bevond. Sijtze Sapes had gezegd dat het zijn schapenvel was; deze was bij Bergumerdam van het schip gegaan.
Fooke vertelde niet hoe hij aan het schaap gekomen was, maar zei dat hij Sijtze Sapes graag eens wilde spreken. Op Fookes verzoek liet Jeip zijn dochter Sijtze bij hem thuis halen. Daar vroeg Fooke aan Sijtze of deze hem zijn schapen niet. had gelaten.
. waarop Sijtze antwoordde dat hij wel verlangde dat Fooke hem niets minder dan het geld ervoor zou geven. Sijtze zei dat zij er geen overeenkomst over hadden gesloten. Zonder dat sterk tegen te spreken, verklaarde Fooke ronduit dat hij de twee schapen uit het land van Sijtze Sapes had gehaald. Hij was van plan hem daarvoor te betalen, maar had nu geen geld. Verder is gevraagd en vastgelegd dat er tussen Fooke en Sijtze geen overeenkomst over de schapen was gemaakt.
Sijtze Sapes, nadere verklaring
Sijtze Sapes, koopman in Oostermeer en naar zijn beste weten in zijn dertigste levensjaar, is opnieuw opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij is geconfronteerd met Fooke Jans. Ongeveer vier weken geleden, zonder de datum precies te kunnen bepalen, vroeg Fooke hem of hij vette schapen voor hem had. Sijtze antwoordde dat hij dat niet geloofde, maar wel drie Overdiepse schapen had. Eén liep in Wijbe Sipkes' Riedkamp, twee in het land van Oene Dirks. Hij wilde ze niet voor minder dan zes gulden per stuk afstaan. Hij dacht niet dat ze voor Fooke geschikt waren; de passage zegt dat hij er één niet kon slachten, omdat het niet boven de vijftig pond zou wegen.
Hij weet verder niets, sluit na voorlezing en tekent zelf. Bergum, 22 augustus 1766. Sijtze Sapes. Afgelegd voor de grietman en de getuige- klerk op dezelfde datum, ondertekend door Altena en Wilhelmi.
De ondertekening van deze getuige leest Sijtze Sapes.
Sijtze Tjeerds — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Een onbekende man werkte in december 1776 enkele dagen bij Jan Jansen Koning te Eestrum en sliep in het hooi. Na zijn vertrek miste knecht Sijtze Tjeerds de inhoud van zijn kist.
Op zondagmorgen riep de knecht Sijtze Tjeerds hem. Sijtze had zijn kist, die in het middelhuis had gestaan, ondersteboven in het hooivak gevonden. De onderste planken waren afgebroken en alle goederen ontbraken. De werker was weg. Jan zag dat het inderdaad zo was.
Sijtze Tjeerds herkent zijn kleding en het merk S:T:
Sijtze Tjeerds woont als knecht bij Jan Jansen Koning te Eestrum en is in zijn 23e levensjaar. Hij wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Enige dagen had bij zijn boer een onbekende man gewerkt. Die zei uit Marsum te komen en soldaat te zijn geweest.
Op zondagmorgen kwam Sijtze Tjeerds uit bed en vertelde hij dat de man vertrokken was. Zijn kist lag ondersteboven in het hooivak en de inhoud ontbrak. De knecht noemde:
Sijtse Tjeerds, huisman in de Kuikhorne onder Kooten, in zijn 52 ste of 53 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat in de afgelopen week Folkert Pytters bij hem was geweest, die bij Oene Jans, arbeider aldaar, verbleef. Folkert had gezegd dat hij nog vier zwarte kippen had lopen bij Johannes Hedzers, huisman te Suameer. Hij zou ze hebben geruild. Hij wilde de kippen aan de getuige verkopen omdat hij zei Johannes Hedzers de vier kippen kwijt wilde en ze niet langer bij zich wilde houden. Toen de getuige afgelopen zondag vóór de middag uit de kerk te Veenwouden thuiskwam, liepen de kippen bij het huis. Op zijn vraag vertelde zijn vrouw Sijtske dat Folkert ze had gebracht. Hij was toen alweer vertrokken. Maandag de dertiende ontmoette de getuige Johannes Hedzers op de markt te Oostermeer en vroeg hem naar de kippen van Folkert. Johannes antwoordde dat als Folkert zijn kippen had meegenomen, die van hem waren en hem waren ontstolen. Johannes vroeg de getuige ze voorlopig te bewaren. De volgende dag zou hij laten weten of hij dergelijke kippen miste. Gisteren, dinsdag de veertiende, kwam Johannes kijken en herkende de kippen als de zijne. Hij vroeg de getuige Folkert te laten halen. De getuige wist dat die bij Pytter Pytters, ook in de Kuikhorne, werkte en liet hem meteen halen. Toen kwam Folkert bij de getuige thuis. De getuige zei: "Johannes is hier om de kippen." Folkert zweeg. In tegenwoordigheid van de getuige vroeg Johannes hoe hij ertoe was gekomen zijn kippen weg te nemen; hij sprak ook over eerdere handel met kippen toen Folkert zijn knecht was geweest. Folkert zweeg weer. Uiteindelijk zei Johannes: "Het kan nog wel goedkomen als je mij eens een dag komt helpen werken." Folkert antwoordde: "Ja, ik wil je wel een dag helpen werken." Op de vraag of hij het alleen had gedaan, zei Folkert: "Nee, Bonne Oenes, die ook in de Kuikhorne woont, heeft het met mij gedaan." Op de vraag naar de ontbrekende haan zei hij dat die onderweg was ontsnapt nadat zij de kippen van het land hadden gehaald. De getuige, Johannes en Folkert vingen vervolgens samen de kippen bij het huis van de getuige. Johannes nam ze in een zak mee terug. Verder wist de getuige niets. Na voorlezing ondertekende hij te Bergum op 15 oktober 1806. Sijtze Tjeerds.
Sijtze Volkerts, werkzaam en wonend als boerenknecht bij Beert Martens te Oostermeer, in zijn 25e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij afgelopen woensdagavond, 28 oktober, met anderen van de markt van Drachten kwam. Onderweg gingen zij Nijetap in Smallingerland binnen en kochten een borrel. Michiel Wijbes kwam daar ook. Zij overlegden om samen naar huis te gaan.
Hij wist verder niets. Na voorlezing beëindigde en ondertekende hij zijn verklaring te Bergum op 4 november 1795. Handtekening: Sijtze Volkerts.
Sijtze Wijttes, huisman te Hardegarijp , is in zijn 28ste levensjaar. Hij is verschenen, beëdigd en ondervraagd. Op de avond van de 29ste van deze maand had hij zijn knecht zijn zeven schapen naar zijn luttikhuis laten brengen. Op de ochtend van de 30ste miste hij het beste dier: een jong wit schaap dat nog nooit een lam had gehad.
Jan Beens, knecht bij Sijtze Wijtzes, landbouwer te Hardegarijp, in zijn vijfentwintigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. In de nacht van zaterdag 26 op zondag 27 januari 1793, omstreeks één uur, kwam hij uit de buurt van Hardegarijp. Voor zich zag hij een grote, vrij zware man lopen. Diens zachte tred en gebrekkige kleding wekten kwade achterdocht bij hem. Hij nam zijn gespen van zijn schoenen en haalde de man in naast het huis van de weduwe van wagenmaker Sijtze, van wie het patroniem niet is ingevuld.
Simen Cornelis, in zijn handtekening Sijmen Cornelis, was 44 jaar en schipper. Hij kwam mogelijk uit Workum. Met zijn schip lag hij bij de Burgumdam onder Bergum. Na oproeping werd hij ondervraagd en beëdigd.
Sipke Handes, arbeider die op de Heidstreek onder Bergum woont, volgens zijn beste weten in zijn 35ste levensjaar, verschijnt en wordt beëdigd en verhoord. Hij verklaart dat hij op de eerste van deze maand 's avonds zijn deuren goed sloot en om ongeveer elf uur met zijn vrouw Jitske Wijtzes naar bed ging. De volgende ochtend stond hij omstreeks vijf uur weer op. Hij miste toen zijn schoenen met zilveren gespen, maar met stalen beugels. Hij had die bij het naar bed gaan op de haardstede gezet. Hij ging meteen naar zijn achterhuis . De deur daar stond open en bij het 'heendergat' vond hij de schoenen zonder gespen terug.
Jitske Wijtzes, vrouw van Sipke Handes, woonde op de Heidstreek onder Bergum en was in haar 30e levensjaar. Zij verscheen en werd beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij op de eerste van deze maand eerst naar bed was gegaan en haar man daarna, om ongeveer elf uur. Hij had volgens zijn eigen zeggen de deuren goed gesloten.
Na het theedrinken vroeg Aaltie of zij die nacht mocht blijven slapen. Tyttje wees haar verzoek eerst af. Aaltie bleef aandringen, totdat Sybren en Tyttje toestemming gaven. Het echtpaar ging naar bed, evenals het kleine meisje van Sipke Hanses dat zij in de kost hadden. Aaltie bleef achter op een stoel in de hoek bij de haard, waar zij de nacht doorbracht.
Sybren ging die zondagochtend omstreeks zes uur met Sipke Hanses, die eveneens op de Heidstreek woonde, achter Aaltie aan. Zij zochten langs de weg, bij herberg Het Zwarte Kruis en op een plek waar enkele huisjes stonden. Zij vroegen of iemand de vrouw had gezien, maar kregen geen bericht dat hen bij haar bracht.
Aaltie bood haar een oude blauwgrauwe schorteldoek te koop aan. Tyttje betaalde twee duiten en gaf haar twee stukken brood. Ook dronk Aaltie met Tyttje en Sybren thee. Na aanhoudend vragen mocht zij blijven slapen. Tyttje, haar man en het kleine meisje van Sipke Hanses dat zij in de kost hadden gingen naar bed. De vrouw bleef op een stoel in de hoek bij de haard liggen.
Haar man en Sipke Hanses gingen die zondagmorgen rond zes uur op pad om de vrouw te zoeken. Zij vroegen ook bij een plek met enkele huisjes of iemand haar had gezien. Zij kwamen terug zonder Aaltie te hebben opgespoord. Tyttje sloot haar voorgelezen verklaring op 5 december 1803 in Bergum af met haar eigen handmerk .
Brief van het gerecht aan het Hof: Wij hebben verklaringen afgenomen over de koperen goederen die Wybren Ottes en Sipke Hartes, beiden in Oenkerk , zijn ontstolen: een emmer en een theeketel. Ook hebben wij Martien Rinses uit Oudkerk in bewaring genomen. Zij is hoogzwanger en zegt dat haar zwangerschap van Gerrijt Jans is, die in december 1756 door een geweerschot om het leven kwam. Haar man Wytze Hendriks is ruim tien jaar geleden bij haar vertrokken en wij weten niet of hij nog leeft of dood is. Daarom hebben wij gemeend haar in bewaring te moeten nemen en haar bekentenis of verklaring op schrift te stellen. Die sturen wij hierbij. Met respect blijven wij uw gehoorzame dienaren. H. W. van Altena en T. Ypeij, Bergum , 21 april 1757.
Jeltie Aukes, vrouw van Sipke Hartis, wonend in Oenkerk, in haar 28ste levensjaar, vertelt dat zij op de ochtend van de 16de bij haar voordeur een gele koperen theeketel miste. De avond ervoor had zij hem daar neergezet en vergeten binnen te halen. Zij weet niet waar hij gebleven is of wie hem heeft gestolen. Na voorlezing sluit en ondertekent zij haar verklaring in Oudkerk op 21 april 1757. De grietman en T. Ypeij bekrachtigen haar op dezelfde dag.
In plaats van op het verzoek om betaling in te gaan of te zwijgen, zei Gerben dat Auke dat geld nooit zou krijgen, omdat Auke zijn horloge zou hebben gestolen. Gerben viel Auke voortdurend in het schip aan. Auke weerde hem naar eigen zeggen steeds rustig af. Dit gebeurde ook in aanwezigheid van Rein Clares en Sipke Heijnes, die met hen in het schip zaten.
Toen zij aan de wal kwamen en uit het schip stapten, hoorden zij Gerben zeggen dat alle patriotten en iedereen die een ambt bekleedde schelmen waren. Auke en Fedde gingen toen bij hem weg naar Tietjerk. Sipke Heijnes en Rein Clares voeren met Gerben verder naar diens huis.
Sipke Heijnes, ongehuwde man, wonend bij zijn vader Heijne Sipkes onder Hardegarijp, in zijn 32ste levensjaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Afgelopen dinsdag, de 21ste, was hij bij het boelgoed in het huis van Bauwe Tennis, in de schuit. Hij zag en hoorde dat Gerben Sikkes en Auke Alles woorden hadden. Hij was er niet voortdurend bij en kon daarom niet alles opsommen wat gezegd was. Hij had hen wel onder meer elkaar horen uitschelden voor 'Oranjes' en 'patriotten' en dergelijke. Uiteindelijk voer hij 's middags weg met Gerben, Rein Clares, Auke en Fedde. Auke en Gerben hadden onderweg voortdurend woorden. Auke maande Gerben om geld dat deze hem nog schuldig was voor het vissen naar een horloge dat Gerben eens had verloren. Gerben weigerde niet alleen te betalen, maar zei tegen Auke dat deze het had gestolen. Gerben vloog Auke ook eenmaal aan, en Auke smeet Gerben een en andermaal op zijn rug in het schip.
Fedde en Auke verlieten het schip in Tietjerk. Sipke, Gerben en Rein voeren daarna rustig en zonder problemen naar huis. Omdat hij verder niets wist, sloot hij zijn verklaring na voorlezing en zette er zijn merk onder. Bergum, 27 april 1795. Bij het merk staat dat het Sipke Heijnes' eigen gezette merk is.
Sjoerd Teijema, schoolmeester te Tietjerk, 20 jaar oud, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de 21ste van deze maand, tegen de avond, stond hij bij zijn huis op het erf. Een schip kwam aan zijn wal met Gerben Sikkes, Auke Alles, Fedde Douwes, Rein Clares en Sipke Heijnes. Auke en Fedde stapten uit het schip aan de wal. Vervolgens voeren Gerben, Rein en Sipke weer weg.
Verder zegt hij dat hij de zilveren knopen die hij op de laatstgehouden Drachtster markt in zijn hemd droeg, diezelfde dag had gekocht van de zilversmid genaamd 'der Leij' in Drachten . Hij zegt ook dat het afgelopen voorjaar was voorgevallen dat hij een bijenkorf nam van van de bijenstal van Jacob Hemrica, schooldienaar in Garijp, en eenzelfde korf van de bijenstal van Sipke Hendriks, boer aldaar. De eerste had hij voor een rijksdaalder verkocht aan de zoon van Harmen Geitsens in Oudega . De laatste had hij op het erf van Evert Gerrijts in Nijega gebracht. In diens huis had hij daarvoor achttien stuivers ontvangen. Meer wist hij er niet van. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing.
Zeer waarschijnlijk dezelfde persoon: Willemkie Jans en Sipke Lieuwes op het Witveen. In 1771 woont Willemkie bij Sipke Lieuwes op het Witveen en is zij in haar 42ste levensjaar. In januari 1772 noemt de verklaring dezelfde man en woonstreek en haar 43ste levensjaar. Het schort dat een boodschapper meekreeg en de latere inbraak blijven twee afzonderlijke zaken.
Willemkie Jans woonde met Sipke Lieuwes op het Witveen onder Oostermeer en was in haar tweeënveertigste levensjaar. Een man uit Bergum kwam bij haar huis. Omdat haar dochter in Bergum bij een weduwe woonde, vroeg Willemkie hem een nieuw donkerbruin schort voor haar mee te nemen. Hij stemde toe. Zij stopte het schort in een zak met de letters S:L:.
Op haar sterke aandringen leende Sybrand haar de daalder. Binnen een week vroeg Jan Hoijtes het schort mee te krijgen, maar Sybrand weigerde. De dag vóór het verhoor kwam de vrouw van Sipke Lieuwes om het schort terug te vragen. Sybrand was toen niet thuis. Zijn vrouw gaf haar te kennen dat zij eerst de geleende daalder moest terugbetalen. Omdat zij dat niet wilde, bleef het schort daar. Op 21 augustus 1771 gaf Sybrand het schort aan het gerecht.
Jan Hoijtes, een timmermansgezel in Bergum in zijn twintigste levensjaar, vertelde tijdens zijn verhoor dat de vrouw van Sipke Lieuwes hem had gevraagd een schort naar haar dochter te brengen. Hij had het meegenomen.
Willemkje Jans, echtgenote van Sipke Lieuwes, wonend op het Witveen in Oostermeer en in haar 40ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat zij op 3 augustus 1769 met haar man per schuit van huis was vertrokken en op de 12de terugkwam. Vervolgens ontdekte zij dat een klein gouden knoopje met een streng zwarte koralen en een paar ronde zilveren schoengespen met de letters W. S., met de schoenen eraan, uit haar huis verdwenen waren. Zij vroeg haar kinderen, die thuis waren gebleven, wie er in huis was geweest. Zij zeiden dat een Sjoukjen.
Errijt Errijts, boer op het Witveen in Oostermeer en in zijn 26ste levensjaar, was opgeroepen. Hij legde een doopsgezinde bevestiging met twee vingers af en werd ondervraagd. Hij getuigde dat Sjoukjen Harmens sinds mei 1769 als dienstmeid bij hem woonde. Enige tijd geleden hoorde hij dat Sipke Lieuwes goederen waren ontstolen. Vervolgens kwam hij te weten dat Sjoukjen zich daaraan schuldig had gemaakt en de goederen had teruggebracht, maar dat een paar schoenen ontbrak. Vanwege deze omstandigheden had hij besloten haar buiten.
Sjoukjen Harmens, nu wonend bij haar moeder, de weduwe van Harmen Rutgers in Suameer , ruim zestien jaar oud, was als gedetineerde ondervraagd en geconfronteerd met de afgenomen verklaringen. Zij verklaarde dat zij sinds mei 1769 bij boer Errijt Errijts Jonge op het Witveen in Oostermeer had gewoond. Enkele weken geleden was zij bij Sipke Lieuwes thuis geweest, die.
. Terwijl zij daar was, had zij gelegenheid een gouden knoopje met een streng zwarte koralen en een paar ronde zilveren schoengespen met de schoenen weg te nemen. Zij verklaarde dat zij dat ook werkelijk had gedaan. Toen zij de goederen ongeveer een week had gehad, raakte zij in haar geweten bezwaard. en besloot ze terug te brengen. Zij ging naar de vrouw van Sipke Lieuwes en gaf de goederen terug, behalve de schoenen. Die had zij op de achterste. in Sipkes huis neergezet.
Rienk miste ook een koperen ketel, een laken, een zak met R:W: en schoenen met zilveren gespen . Hij ging met zijn zoon, zijn knecht en buurman Hendrik Jans op zoek. Zij zagen drie personen. Een van hen leegde een buidel . De goederen die eruit kwamen, herkenden zij als hun eigendom. Eén persoon werd uiteindelijk gevangen en zat in Smallengerland vast. De volgende ochtend gingen de knecht en Sipke Lieuwes opnieuw op pad om de andere twee te zoeken.
Willemkie Jans woonde met schipper Sipke Lieuwes op het Witveen onder Oostermeer en was in haar drieënveertigste levensjaar. Haar man was op de vaart. In de nacht van 8 op 9 januari 1772 werd het glas van haar keukenraam gebroken. Uit de keuken en de kast verdwenen goederen. De sleutel was in de kast blijven zitten.
Per zaak verschillend bewijs: Antje en Sipke: gezin en mogelijke naamgenoot. 1791 en januari 1793: naam, leeftijd, Hardegarijp en partner ondersteunen dezelfde Antje. De Amsterdamse Sipke wordt via latere genealogie met haar man verbonden. De oorijzerzaak van 1787 noemt een afwijkende vadernaam en blijft onzeker. Hidde van zes is niet de baby uit 1791.
Waarschijnlijke persoons- en gezinskoppeling: Antje Lammerts, de loterijavond en Sipke Pieters. Antje is op 14 september 1791 34 jaar, vrouw van de afwezige Sipke Pytters in Hardegarijp. In januari 1793 is zij 36 en gescheiden vrouw van de uitlandige Sipke Pieters; Hidde is zes. Naam, partner, plaats en leeftijd ondersteunen de identificatie. De eerdere transcriptielezingen Auke, Sijke en Tiotie zijn op de verhaalpagina verantwoord. Een latere genealogische uitwerking koppelt Sipke uit de Amsterdamse diefstalzaak aan haar echtgenoot; die gezinsrelatie staat niet in die verklaringen zelf. Antje is daar geen verdachte. De Antje uit de oorijzerzaak van 1787 blijft onzeker: haar genoemde vader Lammert Douwes wijkt af van de genealogische vadernaam.
Sipke Pieters, de knecht van Albert Johannes, kwam bij hen en vroeg om 34 stuivers om mosterd te kopen. Hij zei dat zijn schipper Albert niet aan boord was en dat hij daarom om het geld voor de mosterd vroeg. Hij voegde eraan toe dat hij daarvoor ook naar Sjoerds schuit was gegaan, maar daar niemand had aangetroffen. Sjoerd gaf hem de 34 stuivers en Sipke ging weg.
Kort daarna kwamen Albert Johannes, Oeble Abrahams, knecht van Douwe Martens, en Teije Claes, knecht van Marten Douwes, met Sipke Pieters naar Sjoerds schip. Volgens hun zeggen hadden zij Sipke in een hoerhuis gevonden.
Sipke Pieters, de knecht van haar broer Albert Johannes, die in Bergum woont, kwam bij hen. Hij zei dat hij naar haar schip was gegaan maar daar niemand had aangetroffen. Hij vroeg om geld om een vaatje mosterd te kopen. Haar man gaf hem daarvoor veertien stuivers. Dit bedrag wijkt af van Sjoerds opgave van 34 stuivers; de verklaringen zijn hier afzonderlijk weergegeven.
Diezelfde nacht kwamen Albert Johannes, Oeble Abrahams en Teije Claes met Sipke Pieters naar haar schuit. Zij zeiden dat zij hem uit een hoerhuis hadden gehaald. Sipke kreeg het verwijt dat hij de goederen had gestolen. Eerst ontkende hij dat; daarna begon hij te huilen en bekende hij in aanwezigheid van iedereen alles volledig.
Sjoerd zei toen tegen Albert dat Sipke Pieters uit Bergum, die als knecht bij Albert woonde, hem om geld voor het kopen van mosterd had gevraagd en dat geld had ontvangen. Daardoor vatte Albert verdenking tegen Sipke op.
Albert weet verder niets te vertellen. Zijn verklaring is voorgelezen en hij heeft haar eigenhandig ondertekend. Daarbij staat dat Uilkjen Johannes, de vrouw van Sjoerd Douwes, Alberts zuster is, en dat Sipke Pieters geen familielid van hem is. De handtekening luidt 'Albert Johannes'.
Er ontstond verdenking tegen Sipke Pieters uit Bergum, die als knecht voer bij Albert Johannes uit Suameer . Albert vroeg Oeble en Teije Claes om Sipke op te zoeken. Zij vonden hem in een hoerhuis en gingen met hem naar het schip van Sjoerd Douwes.
Antje Lammerts woonde in Hardegarijp en was 36 jaar oud (in haar 37ste levensjaar). Zij was de gescheiden vrouw van Sipke Pieters, die in het buitenland verbleef. Zij was opgeroepen en werd beëdigd.
Sipke Pijters — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
De marginale notitie geeft een antwoordbevel: Sipke Pijters aanhouden, zijn bekentenis opnemen en die toezenden. Sipke moet intussen goed in bewaring worden gehouden totdat een nadere beschikking volgt. De notitie beschrijft geen reeds uitgevoerde aanhouding. De naamvorm 'Pijters' in deze notitie blijft onderscheiden van 'Pieters' in de verklaringen.
In de nacht van 25 op 26 juni 1756 werd de winkel van Auckien Hayes en Sipke Pijters leeggestolen. Auckien was met haar twee kleine dochters thuis. Buren klopten haar tussen drie en vier uur wakker.
Auckien Hayes, huisvrouw van Sipke Pijters, wonende op de Kuikhorne onder Bergum , naar haar beste weten in haar 45ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat zij ongeveer vijf jaar handel dreef in bonten..., andere kramerijen en compagniewaren. Afgelopen zaterdagmorgen tussen drie en vier uur waren haar buren haar komen opkloppen. Zij had ontdekt dat die nacht alle kramerijen en bonten uit haar winkel waren gestolen. Er was niets van betekenis achtergebleven. Zij kon onmogelijk precies opsommen wat haar was ontstolen. Haar winkel was in het middelste deel van het huis. Aan de buitenkant waren twee planken voor het venster gespijkerd. Een daarvan was in stukken gebroken. Ook het glas en de ijzeren/looden onderdelen... waren stukgeslagen en uitgebroken. Daardoor moesten de dief of dieven naar binnen en weer naar buiten zijn geklommen, want zij had alle deuren goed gesloten aangetroffen.
"Edelmogende heren, wij voegen de door ons opgenomen informatie bij over de diefstal met inbraak die in de nacht van de 25ste op de 26ste van deze maand plaatsvond bij Sipke Pijters en zijn vrouw op de Kuikhorne onder Bergum . De daders zijn helemaal onbekend. Wij voegen ook een beitel en een breekijzer bij, gevonden vóór het venster en recht daartegenover op het land. Met respect blijven wij uw zeer gehoorzame en onderdanige dienaren, het gerecht van Tietjerksteradeel." Ondertekend H:W: van Altena en J:T:Ypeij. Bergum, 28 juni 1756.
"Beste, geliefde, bijzondere. ... Na lezing van uw brief van de 28ste en de door u opgenomen informatie over de diefstal met inbraak in de nacht van 25 op 26 juni bij Sipke Pijters en zijn vrouw op de Kuikhorne onder Bergum, waarvan de dader of daders onbekend zijn, verzoeken en bevelen wij u hen te arresteren als zij zich in uw rechtsgebied bevinden en bij u bekend worden en hun verhoor/bekentenis opnemen. Laat die samen met de verdachten door uw gerechtsdienaren hier naar het gesloopte Blokhuis brengen. Onderzoek ook nader hoe deze diefstal en inbraak zich met de bijbehorende omstandigheden heeft toegedragen, neem daarover informatie op en stuur die zo spoedig mogelijk naar ons. Wij vertrouwen u toe aan de bescherming van de Allerhoogste en blijven uw goede vrienden, de raadsheren van het Hof van Friesland." Ondertekend J: Arconius met halen. Leeuwarden , 29 juni 1756.
Folkert Douwes Wadman, boer en distillateur aan de Dam in Bergum , in zijn 45ste levensjaar, vertelt dat hij in mei 1757 zijn mesthoop ('ruigscherne') naar de Voetlingssloot in Gaastmaburen onder Hardegarijp liet vervoeren. Hij wilde de mest daar op de wal laten liggen en later naar zijn land laten brengen. Op 26 juni 1757 had Sipke Pijtters uit Kooten aan Folkerts knecht gevraagd of Folkert zijn mest al lang bekeken had, en zei te twijfelen of die 'geen voeten kreeg'. Op de middag van 26 juni bekeek Folkert de mesthoop. Er ontbrak ongeveer of ruim een dubbele praamvracht. Hij weet niet wie de mest heeft gestolen. Na voorlezing sluit en ondertekent hij in Bergum op 5 juli 1757 als F. D. Wadman.
Sipke Pijtters
Sipke Pijtters, schuitvoerder onder Kooten, naar zijn beste weten 45 à 46 jaar oud, vertelt dat hij op 24 juni 1757 tegen de schemeravond uit Leeuwarden voer. In de Voetlingssloot zag hij een leeg vaartuig. Het leek hem dat Jan Jarigs uit Kootstertille het voer. De volgende ochtend, tussen twee en drie uur, kwam Jan bij hem bij de Bergumerdam met een vaartuig. Sipke vroeg wat erin zat. Jan antwoordde: 'Mest.' Sipke zei:
Per zaak verschillend bewijs: Antje en Sipke: gezin en mogelijke naamgenoot. 1791 en januari 1793: naam, leeftijd, Hardegarijp en partner ondersteunen dezelfde Antje. De Amsterdamse Sipke wordt via latere genealogie met haar man verbonden. De oorijzerzaak van 1787 noemt een afwijkende vadernaam en blijft onzeker. Hidde van zes is niet de baby uit 1791.
Verklaring van de gedetineerde Antje Lammerts, vrouw van Sipke Pytters, wonend in Hardegarijp .
Antje Lammerts, 34 jaar oud (in haar 35ste levensjaar), was opgesloten en werd met de opgenomen informatie geconfronteerd . Zij verklaarde dat haar man Sipke Pytters ongeveer drie en een half jaar geleden was vertrokken. Zij kon het precieze tijdstip niet aangeven en had hem sindsdien tot op de dag van haar verklaring niet weer gezien.
Sjoerdtje Sikkes, vrouw van landbouwer Sipke Rienks in Eernewoude, is in haar 53ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op 16 augustus rond acht uur 's avonds kwam haar dochter Jitske Sipkes thuis en vertelde hoe zij het huis van Sierd Feijkes had aangetroffen.
Hendrik Johannes, arbeider in Eernewoude, is in zijn 58ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de avond van 16 augustus rond acht uur kwam Sjoerdtje Sikkes, vrouw van landbouwer Sipke Rienks in Eernewoude, bij hem thuis. Eerder had een potschipper met zijn schip aan haar land gelegen; die was inmiddels vertrokken.
Sipke Sijmens en zijn vrouw Trijntje Aarnts woonden onder Tietjerk . In de nacht van 30 op 31 december 1766 verdween uit hun voorhuis kleding van Sipke, Trijntje, hun zoontje en de meid.
Sipke Sijmens
Sipke Sijmens, huisman onder Tietjerk en in zijn achtentwintigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. In de nacht van 30 op 31 december 1766 zijn uit zijn voorhuis, van de mantelstok , de volgende kledingstukken gestolen: een zwart mannenrokje van retijn ; een bruine hemdrok van Sargien Diboijen, met zestien geribde zilveren knopen; een bont gestreepte hemdrok met benen knopen; een asgrauwe linnen broek; een zwarte linnen hemdrok; een gekleurd sargien camisooltje en een broekje van zijn zoontje; een bruin sargien de boijen hemdrokje van diezelfde zoon; een zwarte sargien de boijen jak van zijn vrouw; een grauwe wollen schouderdoek van de zoon; een rode bajen sprengrok; een linnen broekje van de zoon; een rood bajen vestje en een bont gestreepte borstrok van de meid. Sipke weet niet wie de genoemde goederen gestolen heeft. Het lijkt erop dat de dief door de schuurdeuren naar binnen en buiten is gegaan. Die deuren waren met een haak vastgezet, maar die kon van buiten worden opgelicht. 's Morgens vond hij de deuren open. Hij weet verder niets, sluit na voorlezing en tekent zelf. Bergum , 2 januari 1767. Sypke Sijmens.
Trijntje Aarnts, vrouw van Sipke Sijmens, huisman onder Tietjerk, is in haar negenentwintigste levensjaar. Zij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. In de nacht van 30 op 31 december 1766 zijn uit het voorhuis, van de mantelstok, gestolen: een zwart retijnen mannenrokje; een bruine sargien de boijen hemdrok met zestien geribde zilveren knopen; een bont gestreepte hemdrok met benen knopen; een asgrauwe linnen broek; een zwarte linnen hemdrok, alle van haar man. Verder: een sargien camisool en broekje van haar zoontje, een sargien de boijen hemdrokje en een linnen broekje van dezelfde zoon; een grauwe wollen doek met een blauwbonte zak van haar man; een zwarte sargien de boijen jak van Trijntje zelf; een rode bajen sprengrok; een rood bajen vestje; en nog een bont gestreepte borstrok van de meid. Het lijkt erop dat de dief door de schuurdeuren naar binnen en buiten is gegaan. Zij hadden die deuren, die met een haak vastgezet waren, 's morgens open aangetroffen. De haak kon zonder iets te breken van buiten worden opgelicht, zodat de deuren konden worden geopend.
Sipkjen Rinses, echtgenote van boer Bauke Annes te Garijp , naar haar beste weten in haar 71ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat in de nacht tussen de 24ste en 25ste van deze maand uit haar achterhuis en middenhuis waren weggenomen: een stel blauwe en een stel groene bedgordijnen en drie rabatten, liggend in een tobbe water; twaalf zakken van heedeije; acht ronde zilveren knopen van een groen lijfje; een zwarte schort; een rode baaien rok, een zwart tulpenonderstuk en een bruin onderstuk met ijzeren stroken; een blauw boefelder schortdoek; een witte linnen onderbroek; een zilveren haak en oog van een Sorkaad; vier blauwbonte glasgordijnen en enige bonte doeken. Volgens de knecht waren ook zijn goederen verdwenen: veertien ronde zilveren knopen en één tinnen knoop van een hemdrok , en twee nieuwe hemden. Van de meid waren een paar zilveren schoengespen en twee doekjes verdwenen. Zij wist helemaal niet door wie de diefstal was gepleegd. Het leek erop dat de dief via het raam van het dorshuis was binnengekomen: bovenin was een ruit uitgenomen, waardoor een hand naar binnen kon worden gestoken om het raam te openen, dat met een knipslot goed dicht was gedaan. Verder wist zij niets, sloot haar verklaring na voorlezing en zette haar merk. Bergum, 28 juni 1768. Sipkjen Rinses; eigenhandig gezet merk.
Sjaartje Sjoerds, vrouw van Johannes Wijtzes in Kuikhorne onder Bergum, is 50 jaar. Na verschijning, beëdiging en verhoor verklaart zij dat zij op zaterdagavond 11 februari hoorde dat Aafke bij Bauke Timmerman was overleden. Bauke was enkele weken eerder met zijn gezin uit Dokkum gekomen.
Sjeuwke Engberts, ongehuwde dochter die bij haar moeder Jitske Roels woont, weduwe van Engbert Wijtzes, te Oostermeer op het Witveen, ongeveer vijfentwintig jaar oud, is gedetineerd, ondervraagd en geconfronteerd met de opgenomen en overgezonden informaties.
Zij verklaart dat dit de waarheid is en blijft na voorlezing bij haar verklaring. Zij zet haar eigen merk. Bergum , 5 september 1793. Bij het kruis staat Sjeuwke Engberts als de naam van degene die het merk zelf heeft gezet. Onderaan begint de attestatie : aldus verklaard voor ons, ondergetekende commissaris en gezworen klerk . Bergum , 5 september 1793. Handtekening van F. Ypeij en een tweede handtekening.
Sjeuwke Klases, echtgenote van Freerk Sijbes, veenbaas en landbouwer onder Rijperkerk , bijna dertig jaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: haar driejarige zwarte merrie weidde in haar weiland, niet ver van Hanenburg onder Tietjerk . Volgens de meid liep het paard daar afgelopen zaterdagavond om zes uur nog. Zondagavond omstreeks vijf uur hoorde zij het gerucht dat het paard van mevrouw de weduwe van H. Schepen I. de Vries uit het land vermist was. Zij stuurde meteen de meid naar haar land om te kijken of haar eigen paard daar nog was. De meid ging erheen en kwam terug met het bericht dat haar driejarige zwarte merrie ontbrak en dat het hek openstond. Omdat zij niet anders dacht dan dat het paard gestolen was, ging haar man daarna, zodra hij kon, op reis naar Zuidlaar om te zien of hij het vermiste paard kon terugvinden. Hij is nog niet thuisgekomen. Meer kon zij niet vertellen. Na voorlezing sloot zij haar verklaring af en plaatste haar eigen merk. Tietjerk , 22 oktober 1794. Merk van Sjeuwke Klases.
Sjoerd Andrijs en Sjeuwtje Jans gingen op een donderdagavond in april 1776 koffie drinken bij Johannes Wijbes in Oenkerk . Bij thuiskomst was hun kast opengebroken.
Sjeuwtje Jans hoort een opmerking tijdens het koffiedrinken
Sjeuwtje Jans, de vrouw van Sjoerd Andrijs te Oenkerk, is in haar 33e levensjaar. Zij wordt verhoord. Op donderdagavond gingen zij en haar man om ongeveer acht uur naar het huis van Johannes Wijbes. Omstreeks tien uur kwamen zij thuis.
Daarna ging hij het hoendernest op de koebalken inspecteren. Het hooi daar was wat door elkaar geraakt, en het leek alsof iemand op die plek had gelegen. Als hij zich niet vergiste, meende hij die eerder te hebben gezien bij Sjibe Jelles. Dorhingelande. Hij begeeft zich van de ene plaats naar de andere en zou volgens zeggen in Oenkerk verblijven. Tjeerd meende hem die hozen te hebben zien dragen. Deze Sjibe Jelles.
Sjibe Jelles wordt daar als een zeer verdacht mens beschouwd. Tjeerd wist echter niet of hij degene was die de kast had geopend. Hij kon ook niet zeggen hoe de dader zijn huis was binnengekomen: hij had nergens bij de ramen of elders een breuk gevonden. Hij kon niet met zekerheid bepalen of het 'neds' raam bij zijn vertrek op de haak stond. Meer wist hij niet. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af in Bergum op 24 mei 1787. Bij het kruis staat dat dit het door Tjeerd Klases zelf gezette handmerk is; ondanks de vaste slotformule betreft het hier een merk, geen geschreven naamhandtekening.
Onzekerheid en verschil: 'Sjibe Jelles' op NL-0400410000_NL-0400410000_13-38_NL-0400410000_13-38_0004_NL-0400410000_13-38_0004_000129.jpeg en 'Sijbe Jelles' hier blijven als bronvormen staan. Aafke spreekt van een opengebroken kast, terwijl Tjeerd zegt nergens breuk te hebben aangetroffen. Haar herkenning van de witte hozen is een bericht van haar man; zij zegt niet zelf te hebben gezien dat Sijbe ze droeg.
Jantje Martens, Sjoek Tjibbles en Johannes Tjibbles vertellen over de opengebroken melkkamer en de verdwenen spullen.
Jantje Martens, dienstmeid bij Sjoek Tjibbles, huisman onder Bergum, in haar 20ste levensjaar, verklaarde onder ede dat zij op de 25ste omstreeks zes uur 's morgens in de melkkelder kwam. De melk lag daar te koelen. Zij merkte dat er iets mis was en ging meteen naar haar baas achter het huis. Zij vertelde hem wat zij in de melkkelder had gevonden, en ook aan diens broer Johannes Tjibbles, die in de schuur op de dorsvloer was.
Sjoek Tjibbles
Sjoek Tjibbles, huisman onder Bergum, in zijn 57ste levensjaar, verklaarde onder ede dat zijn dienstmeid Jantje Martens op de 23ste omstreeks zes uur 's morgens achter zijn huis bij hem kwam en vertelde wat zij in de melkkamer had aangetroffen. Hij ging meteen met de meid en zijn broer naar de melkkamer. Zij zagen dat het volgende ontbrak: een zwart schort; een bont gestreepte rok; drie baadjes, een blauw langs de zij, een schaapgrauw en een bont katoenen; ongeveer zeven pond vlees; een koperen emmer; een vaatje met een half vandel meel; een pot met vet; een stuk koesmier; een pan met varkenshutspot; een pan met koud vlees; ongeveer drie pond andere etenswaren; een korte linnen broek; en een paar zwart en wit gespikkelde kousen.
Johannes Tjibbles, wonend onder Bergum en als arbeider werkzaam bij zijn broer Sjoek Tjibbles, eveneens huisman onder Bergum, in zijn 41ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij op de 23ste omstreeks zes uur 's morgens bij zijn broer thuis was. De meid kwam op de dorsvloer vertellen wat zij in de melkkamer had aangetroffen. Hij ging er meteen met haar en zijn broer naartoe.
Hij had niet alles kunnen onthouden wat zijn belagers hadden gezegd, omdat alles verward door elkaar ging. Naast de eerder aangehaalde woorden van Rinse Aedses wist hij nog dat Sjoerd Aedses uit Oostermeer zei:
Op 14 januari 1778 bezochten Sjoerd Ages en zijn vrouw Rinske Atses het huis van dominee H. Bennenga in Garijp . Zij vertrokken in de middag en bleven tot iets na vier uur. Thuis lieten zij arbeider Ruurd Douwes achter.
Sjoerd Ages beschrijft de geldbundels
Sjoerd Ages was huisman , een boer, en in zijn 35ste levensjaar. Hij verklaarde dat hij uit de kast ten minste dertig carolusgulden miste. Het geld bestond uit schellingen en dubbeltjes.
Klaas Hendriks, een boer van ongeveer 31 of 32 jaar, kwam op 14 januari omstreeks drie uur met zijn knecht Jan Riens - bij Sjoerd Ages om een koe te kopen. Klaas vertelde wat hij daar zelf meemaakte.
Garijp 1804 - Inbraak bij schoolmeester Sjoerd Andries tijdens zijn afwezigheid
Toen schoolmeester Sjoerd Andries en zijn vrouw in december 1804 een nacht naar Beetsterzwaag gingen, pasten hun buren op het huis in Garijp. Na de ontdekking van de inbraak werden vijf personen gehoord. Iedere verklaring is afzonderlijk opgenomen, met alle gevonden en vermiste goederen in de oorspronkelijke volgorde.
Jitske Oeges, vrouw van Jiltje Tjibbes, woonde in Garijp naast de schoolmeester. Zaterdag 15 december kreeg zij omstreeks één uur 's middags van schoolmeester Sjoerd Andries de sleutel van zijn deur. Hij en zijn vrouw gingen voor de nacht naar Beetsterzwaag. Zij zou op hun huis passen. Diezelfde avond ging zij omstreeks vier uur naar hun huis en sloot alles goed af. De volgende morgen, tussen acht en negen uur, wilde zij het weer openen.
Sjoerd Andries, koster en schooldienaar te Garijp, was in zijn 26ste levensjaar. Zaterdag 15 december ging hij met zijn vrouw naar Beetsterzwaag om daar een nacht te blijven. Op 16 december kwamen zij omstreeks half zes 's avonds thuis. Hij liet de sleutel bij Jiltje Tjibbes halen en opende de deur. In de kamer zag hij dat het kleine geldkastje was opengebroken. Daaruit miste hij vierentwintig carolusgulden : drie losse carolusguldens en verder dubbeltjes die samen dat bedrag vormden. Daarnaast miste hij nog meer geld waarvan hij de waarde niet kon vaststellen.
Antje Pijtters, vrouw van Sjoerd Andries, schooldienaar te Garijp, was in haar 26ste levensjaar. Zaterdag 15 december ging zij met haar man naar Beetsterzwaag om daar een nacht te blijven. Toen zij op 16 december omstreeks half zes 's avonds thuiskwamen, hoorden zij onderweg dat in de nacht van 15 op 16 december bij hen was ingebroken. Zij lieten bij de dorprechter naar de sleutel van hun huis vragen. Hij liet zeggen dat die bij Jiltje Tjibbes was. Zij lieten de sleutel daar halen.
Sjoerd Andrijs en Sjeuwtje Jans gingen op een donderdagavond in april 1776 koffie drinken bij Johannes Wijbes in Oenkerk . Bij thuiskomst was hun kast opengebroken.
Sjoerd Andrijs vindt een opengebroken kast
Sjoerd Andrijs is schipper te Oenkerk en naar zijn beste weten in zijn 58e levensjaar. Hij wordt verhoord. Afgelopen donderdagavond waren hij en zijn vrouw uitgenodigd om koffie te drinken bij Johannes Wijbes. Toen zij omstreeks tien uur thuiskwamen, stond een deur open die niet goed op slot zat.
Jan verklaarde dat hij nu en dan bij zijn oom Sjoerd Andrijs in huis was geweest. In april 1776, toen Sjoerd Andrijs met zijn vrouw naar het huis van Johannes Wijbes te Oenkerk ging om daar met hen een kopje koffie te drinken, had hij hen daar op dat tijdstip niet gevonden.
Hij verklaarde die avond niet in of bij het huis van Sjoerd Andrijs te zijn geweest. Sjoerd had hem over het geld aangesproken en gedreigd hem daarvoor te vervolgen. Jan wist naar zijn zeggen niets van de diefstal. Hij zei er "wel geensints" bij betrokken te zijn geweest en het gestolen geld niet te hebben teruggebracht.
Wijbe Abes, boer aan de kant van Veenwouden onder Bergum , in zijn 50ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd volgens de formule van de mennonieten en ondervraagd. Hij verklaarde dat Hinke Klases, die getrouwd was met Wijbe Aukes maar bij hem in de buurt woonde en niet bij haar man, eind mei of begin juni 1760 vertrokken was. Zij liet haar drie kinderen uit haar eerste huwelijk met Sjoerd Annes thuis achter. Het eerste kind was ongeveer negen jaar.
Lieuwe Watses, wonend aan de kant van Veenwouden en in zijn 45ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hinke Klases, getrouwd met Wijbe Aukes, woonde zonder haar man bij hem in de buurt. Naar zijn beste herinnering was zij begin juni 1760 vertrokken. Zij liet de drie kinderen uit haar eerste huwelijk met Sjoerd Annes thuis achter. Het oudste was ongeveer negen jaar, het tweede zeven en het derde vijf. Na haar vertrek had haar vader Klaas Martens voor de kinderen gezorgd. Het gerucht ging dat zij vertrokken was met een getrouwde man uit Bilzijl, Hendrik genaamd. Lieuwe wist niet waarheen. Zij was tot dan toe niet weer verschenen. Hij wist verder niets. ...
Sjoerd Atses — 8 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Hij verklaart verder dat hij onlangs bij koud weer laat in gezelschap was geweest in het huis van de weduwe van Bouwe Cornelis. Toen hij naar zijn vader terugkwam, lag die al in bed en vond hij de deur gesloten. Daarna ging hij door een deur die openstond het huis van Sjoerd Atses binnen. Daar lag hij enige tijd op de koestal . Toen hij het erg koud kreeg, stond hij op om in het hooi te gaan liggen. Hij kon geen hooi vinden en ging tussen de beesten liggen.
Enige tijd later ging de deur van Sjoerd Atses open en hoorde hij praten. Hij dacht dat de bewoners al opstonden. Hij ging het huis in om zich bij het vuur te warmen. Binnen was niemand. Hij ging bij het vuur zitten en trok zijn schoenen uit. Kort daarna kwam Sjoerd Atses weer binnen.
Ates Sjoerds had tegen zijn zoon Sjoerd Atses bij diens thuiskomst gezegd dat er iemand in huis was. Sjoerd ontstak het licht en vond Gerrijt tussen de kast en het bed. Hij zei dat Gerrijt moest vertrekken en nooit meer heimelijk zijn huis mocht binnenkomen.
Gerrijt verklaart dat hij alleen naar het huis van Sjoerd Atses was gegaan om zich tegen de kou te beschermen. Hij heeft naar eigen zeggen niets gestolen, behalve twee wortels. Die had hij vanwege zijn grote honger opgegeten.
De genoemde leren schoenen met koperen gespen die toen bij Oebele Binnerts waren gevonden, waren wel van hem. Die schoenen waren voor hem gemaakt door Sjoerd Atses, meester-schoenmaker in Oostermeer. Hij kan niet zeggen hoe die schoenen bij het huis van Oebele Binnerts zijn gekomen. Pas de zaterdagochtend daarna had hij gemerkt dat hij ze miste.
Afzonderlijke verklaring van Sjoerd Atses, schipper in Oostermeer, in zijn zesentwintigste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij het volgende als de volle waarheid.
Sjoerd Atses (in modern Nederlands):
Na voorlezing sluit ik hiermee mijn verklaring af. Gerrijt is hierbij niet in de eed betrokken. Opgemaakt op 4 maart 1737. Ondertekend: Sjoerd Atses. De verklaring is die dag voor de ondertekenaars afgelegd; genoemd worden F. Haijes en T. Ypeij.
Hij verklaart verder dat hij onlangs bij koud weer laat in gezelschap was geweest in het huis van de weduwe van Bouwe Cornelis. Toen hij naar zijn vader terugkwam, lag die al in bed en vond hij de deur gesloten. Daarna ging hij door een deur die openstond het huis van Sjoerd Atses binnen. Daar lag hij enige tijd op de koestal. Toen hij het erg koud kreeg, stond hij op om in het hooi te gaan liggen. Hij kon geen hooi vinden en ging tussen de beesten liggen.
Enige tijd later ging de deur van Sjoerd Atses open en hoorde hij praten. Hij dacht dat de bewoners al opstonden. Hij ging het huis in om zich bij het vuur te warmen. Binnen was niemand. Hij ging bij het vuur zitten en trok zijn schoenen uit. Kort daarna kwam Sjoerd Atses weer binnen.
Ates Sjoerds had tegen zijn zoon Sjoerd Atses bij diens thuiskomst gezegd dat er iemand in huis was. Sjoerd ontstak het licht en vond Gerrijt tussen de kast en het bed. Hij zei dat Gerrijt moest vertrekken en nooit meer heimelijk zijn huis mocht binnenkomen.
Gerrijt verklaart dat hij alleen naar het huis van Sjoerd Atses was gegaan om zich tegen de kou te beschermen. Hij heeft naar eigen zeggen niets gestolen, behalve twee wortels. Die had hij vanwege zijn grote honger opgegeten.
De genoemde leren schoenen met koperen gespen die toen bij Oebele Binnerts waren gevonden, waren wel van hem. Die schoenen waren voor hem gemaakt door Sjoerd Atses, meester-schoenmaker in Oostermeer. Hij kan niet zeggen hoe die schoenen bij het huis van Oebele Binnerts zijn gekomen. Pas de zaterdagochtend daarna had hij gemerkt dat hij ze miste.
De genoemde leren schoenen met koperen gespen die toen bij Oebele Binnerts waren gevonden, waren wel van hem. Die schoenen waren voor hem gemaakt door Sjoerd Atses, meester-schoenmaker in Oostermeer. Hij kan niet zeggen hoe die schoenen bij het huis van Oebele Binnerts zijn gekomen. Pas de zaterdagochtend daarna had hij gemerkt dat hij ze miste.
Sjoerd Atses, meester-schoenmaker in Oostermeer, is naar zijn beste weten in zijn zevenentwintigste levensjaar.
Sjoerd Atses (in modern Nederlands):
Op de ochtend van de 25ste van deze maand... Ik heb hem niet weer gezien... Meer kan ik er niet van zeggen. Na voorlezing sluit ik mijn verklaring af en onderteken haar. Opgemaakt op 31 december 1737. Sjoerd Atses.
De genoemde leren schoenen met koperen gespen die toen bij Oebele Binnerts waren gevonden, waren wel van hem. Die schoenen waren voor hem gemaakt door Sjoerd Atses, meester-schoenmaker in Oostermeer. Hij kan niet zeggen hoe die schoenen bij het huis van Oebele Binnerts zijn gekomen. Pas de zaterdagochtend daarna had hij gemerkt dat hij ze miste.
De genoemde leren schoenen met koperen gespen die toen bij Oebele Binnerts waren gevonden, waren wel van hem. Die schoenen waren voor hem gemaakt door Sjoerd Atses, meester-schoenmaker in Oostermeer. Hij kan niet zeggen hoe die schoenen bij het huis van Oebele Binnerts zijn gekomen. Pas de zaterdagochtend daarna had hij gemerkt dat hij ze miste.
De genoemde leren schoenen met koperen gespen die toen bij Oebele Binnerts waren gevonden, waren wel van hem. Die schoenen waren voor hem gemaakt door Sjoerd Atses, meester-schoenmaker in Oostermeer. Hij kan niet zeggen hoe die schoenen bij het huis van Oebele Binnerts zijn gekomen. Pas de zaterdagochtend daarna had hij gemerkt dat hij ze miste.
Maaike Andrijs, weduwe van Sjoerd Atses in Oostermeer en in haar vijftigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de 16e van deze maand kwam Fooke Jans met een wit Overdieps schaap langs. Dit gebeurde vóór de middag. Haar oudste zoon vroeg Fooke waar hij met het schaap vandaan kwam. Fooke antwoordde dat hij het van.
Mijn knecht Sjoerd Binnerts was uit bed. Uit zijn broek, die op de bedstede lag, waren twee stuivers en... verdwenen. Zelf miste ik ook... Uit de broek van mijn knecht Jan Wobbes, die bij de genoemde bedstede hing, waren een schelling , stuivers en enkele duiten weg. Van mijn meid Mayke Jans waren uit de bij haar liggende kleding een schelling, vijf stuivers en enkele duiten gestolen. Ook de broek van mijn zoon Aucke Oebeles, die op de stoel vóór mijn bedstede lag of stond, was...
Eetse Teunis, vrijgezel die te Tietjerk bij zijn moeder Sijtske Eeltes woont, weduwe van Teunis Sijbes, in zijn achtentwintigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zaterdagavond 26 januari, omstreeks tien uur, kwam hij uit Hardegarijp. Iets buiten de buurt, even voorbij het huis van Sjoerd Clazes, ontmoette hij een vrij grote en zwaar gebouwde persoon. Die droeg een ruige muts en laarzen. Hij heeft de man niet nauwkeurig genoeg bekeken om diens overige kleding precies te beschrijven, maar zag wel dat hij slecht gekleed was. De man had een zak op zijn rug waarin wat goederen leken te zitten. Hij liep heel zacht. Daardoor kreeg de getuige enige achterdocht. Zij groetten elkaar bij het passeren en gingen ieder hun eigen weg. Hij heeft de man daarna niet meer gezien of gehoord en weet niet waarheen die gereisd is. Meer weet hij niet. Hij sluit de verklaring na voorlezing en ondertekent die. Bergum, 4 februari 1793. Eetse Teunis.
In de nacht van 4 op 5 maart 1802 verdwenen uit de schuur en het achterhuis van Sjoerd Cornelis bij Veenwouden haver en gereedschap. Ook een sjaal uit de kamer werd vermist. Sjoerd en zijn vrouw Stijntje Jans noemden een man die twee nachten bij hen in de schuur had gelogeerd. Zij zagen de diefstal niet gebeuren.
Sjoerd Cornelis
Sjoerd Cornelis, huisman aan de kant van Veenwouden onder Bergum, 40 jaar oud, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat in de nacht tussen de 4e en 5e van deze maand uit zijn schuur en achterhuis een kleine hoeveelheid haver, een haarspit met hamer en nog een kleine hamer zijn gestolen. Hij vermoedt sterk dat Pieter Jans, die op Bergumerdam woont, dit heeft gedaan. Deze heeft twee nachten bij hem in de schuur gelogeerd: hij kwam op woensdagmorgen de 3e en vertrok weer op vrijdagmorgen de 5e, zodat hij juist die nachten in de schuur heeft gelogeerd.
Stijntje Jans, huisvrouw van Sjoerd Cornelis, wonend onder Bergum, 31 jaar oud, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat in de nacht tussen de 4e en 5e van deze maand uit de schuur en het achterhuis een kleine hoeveelheid haver, haar sjaal, een haarspit, een hamer en nog een kleine hamer zijn gestolen. Zij vermoedt sterk dat Pieter Jans, wonend op Bergumerdam, dit heeft gedaan, omdat hij twee nachten bij haar in de schuur heeft gelogeerd. Na duidelijke voorlezing sloot zij haar verklaring af en zette zij te Bergum op 11 maart 1802 eigenhandig haar kruismerk : Stijntje Jans.
Afzonderlijke getuigenverklaringen van Sjoerd Dirks en Lammert Oebles, afgelegd in september 1781.
Zijn inwonende zoon Sjoerd Dirks en knecht Lammert Oebles werden afzonderlijk gehoord. Beiden beschreven het openstaande raam, de opengebroken lade en een werktuig dat tevoren op de koestal had gelegen.
Sjoerd Dirks komt uit Bergum thuis
Sjoerd Douwes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Sjoerd Douwes, schipper, woont in Bergum . Hij is in zijn achtentwintigste levensjaar. Hij is verschenen, beëdigd en verhoord en verklaart naar waarheid:
Uilkjen Johannes, vrouw van de schipper Sjoerd Douwes, woont in Bergum en is in haar 23ste levensjaar. Zij is verschenen, beëdigd en ondervraagd en verklaart naar waarheid:
Op 3 december laatstleden had hij zijn schip bij de Kalkmerk in Amsterdam naast het schip van Sjoerd Douwes gelegd. Omstreeks acht uur 's avonds riep Sjoerd hem en vertelde hem dat uit zijn vooronder de tas van zijn vrouw was gestolen. De tas had een zilveren beugel en haak en bevatte haar gouden zonnehoedhaken en twee gouden ringen. Ook ontbraken een hemd en twee doeken. Albert zag dat de goederen uit het kastje, of spijntje, verspreid over het vooronder lagen.
Albert weet verder niets te vertellen. Zijn verklaring is voorgelezen en hij heeft haar eigenhandig ondertekend. Daarbij staat dat Uilkjen Johannes, de vrouw van Sjoerd Douwes, Alberts zuster is, en dat Sipke Pieters geen familielid van hem is. De handtekening luidt 'Albert Johannes'.
Hij heeft dit jaar als knecht op het schip van Douwe Martens gevaren. Op de derde van deze maand lag Douwe met zijn schip bij de Kalkmerk in Amsterdam. Oeble was toen op het schip van Marten Douwes. Daar vertelde Uilkjen Johannes, de vrouw van Sjoerd Douwes, hem het volgende. Uilkjen meldde hem dat uit haar vooronder haar tas met zilveren beugel en haak was gestolen. Daarin zaten haar gouden zonnehoedhaken en twee gouden ringen. Ook ontbraken een mannenhemd en minstens één doek.
Er ontstond verdenking tegen Sipke Pieters uit Bergum, die als knecht voer bij Albert Johannes uit Suameer . Albert vroeg Oeble en Teije Claes om Sipke op te zoeken. Zij vonden hem in een hoerhuis en gingen met hem naar het schip van Sjoerd Douwes.
De genoemde schipper Sjoerd Douwes verklaarde dat de getuige vrijdagavond de boter aan boord had laten brengen, maar zij wisten niet waar het gebleven was. Omdat ook de getuige niet kon zeggen wie de diefstal had gepleegd, sloot hij zijn verklaring na duidelijke voorlezing en ondertekening in Bergum op 16 augustus 1807.
Bergum 1790: Een opengebroken kast bij Sjoerd Feijtses
Deze pagina bevat de beschikbare verklaringen en stukken over een opengebroken kast bij Sjoerd Feijtses.
Verklaringen en stukken: 1790: Een opengebroken kast bij Sjoerd Feijtses
Sjoerd Feijtses, arbeider, volgens een toevoeging hier wonend, in zijn 63ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij afgelopen zondagmiddag naar de kerk was gegaan, nadat hij zijn deuren en vensters goed had gesloten. Toen hij na de preek thuiskwam, was de voordeur nog goed gesloten. Het glas naast de achterdeur was in stukken geslagen. En de kast de kast in de kamer was opengebroken. Het slot hing nog maar aan een spijkertje vast. Vervolgens constateerde Sjoerd dat drie lakens, een vrouwenhemd en een mannenhemd uit de kast ontbraken. Ook ontbrak een lobbe die achter het huis had gelegen. De bronterm lobbe is hier niet nader geduid.
Na voorlezing beëindigde hij zijn verklaring en zette zijn merk. Bergum , 21 september 1790. Het bijschrift bij het merk noemt Sjoerd Feijtses Zijlstra. De commissaris en secretaris attesteerden dit op dezelfde plaats en datum. De handtekeningen noemen F. Ypeij en vermoedelijk H. B. van Sminia. In de marge staat: rescriptie als eerder.
Tietjerk 1790: Inbraak bij schoolmeester Sjoerd Gerrits
Deze pagina bevat de beschikbare verklaringen en stukken over inbraak bij schoolmeester Sjoerd Gerrits.
Verklaringen en stukken: 1790: Inbraak bij schoolmeester Sjoerd Gerrits
Sjoerd Gerrits, schoolmeester te Tietjerk , was in zijn tweeënvijftigste levensjaar. Hij was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de zeventiende van deze maand rond negen uur 's morgens was hij naar buiten gegaan om wat hooi te zwelen, bijeen te werken. Zijn vrouw was even daarvoor met hun kinderen per schip naar Leeuwarden vertrokken.
Sjoerd kon niet met zekerheid zeggen dat hem nog meer was ontvreemd. Hij wist ook niet wie de diefstal had gepleegd. Hij dacht dat dit op de zeventiende was gebeurd, terwijl het huis leegstond. Omdat hij verder niets wist, beëindigde hij zijn verklaring na voorlezing en ondertekende die eigenhandig. Bergum , 20 juli 1790. Handtekening: Sjoerd Gerrits.
Hier begint Baukjen Hendriks' verklaring. Zij was de vrouw van Sjoerd Gerrits, schoolmeester te Tietjerk, en in haar eenenveertigste levensjaar. Zij was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij op de achttiende van deze maand 's morgens, terwijl haar man in Suawoude naar de kerk was, de kinderkleren van de vorige dag weer in de kast in de kamer wilde leggen.
In juni 1781 verdween er geld uit twee kistjes in het kabinet van de Suameerder schoenmaker Sjoerd Harmens en zijn vrouw Trijntie Lammerts. Toen Trijntie van de kerk terugkwam, lag er een stukje brood en een gebroken pijp op de vloer. Een ruit naast de raamklink was kapot.
Sjoerd Harmens vertrekt naar Oostermeer
Sjoerd Harmens, meesterschoenmaker en in zijn dertigste levensjaar, verklaarde op 19 juni dat zijn vrouw de voorafgaande zondag tussen twaalf en één uur naar de kerk in Bergum was gegaan. Hijzelf vertrok tussen één en twee uur naar Oostermeer . Niemand bleef thuis. Hij grendelde de deuren en deed ze op slot. De buitenluiken stonden open, de glazen vensters waren dicht.
Op 29 juni verklaarde koopman Lammert Rinses, ongeveer 57 jaar oud, dat Uilkjen Johannes, de dochter van Johannes Douwes uit Suameer , op de avond van 19 juni met hem naar huis was gegaan. Lammert was de schoonvader van Sjoerd Harmens.
Uilkjen werd vastgehouden en ondervraagd. Zij zei dat zij op de zondag van de Oostermeerster markt een klein kind van Sjoerd Harmens bij zich thuis had gehad. Zij had bij Goen Willems twee batisjes gehaald. Daarbij kwam zij langs Sjoerds huis.
Sjoerd Jans — 4 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Kort daarna kwamen Bartelt Rienks, zoon van Rienk Warners, en diens arbeider Sjoerd Jans met de jongen bij Hendriks huis. Zij zeiden dat zij hadden gezien hoe de jongen linnengoed van Hendriks bleek achter het huis had gestolen. Zij waren op hem afgekomen en hadden hem vastgehouden. Voor hun ogen had de jongen het gestolen linnengoed op de grond gegooid.
Bartelt en haar arbeider Sjoerd Jans zagen gisterenmiddag omstreeks twee uur hoe de jongen linnengoed van Hendrik Jans' bleek achter het huis pakte. Het lag daar om te bleken. De jongen stopte het onder zijn kleding en sprong vervolgens over de sloot. Toen hij wegrende, achtervolgden Bartelt en Sjoerd hem. De jongen gooide het gestolen linnengoed op de grond. Daarop hielden zij hem vast en brachten hem naar Hendriks huis.
Sjoerd Jans, arbeider op het Witveen onder Oostermeer, werkte bij Geelke Jans, weduwe van Rienk Warners, die daar woonde. Hij was in zijn twintigste levensjaar, was opgeroepen en verschenen.
Arbeider Sjoerd Jans woonde met zijn vrouw Neeltie Gerrits op het Witveen onder Oostermeer . Sjoerd was in zijn 35ste levensjaar en Neeltie in haar 33ste. Op een zondagmorgen, kort voor 3 oktober 1804, liep Sjoerd door het achterhuis . Hij zag dat in de achterdeur een gat was gesneden, zo groot dat iemand er gemakkelijk een flinke hand door kon steken om de grendel los te schuiven. De grendel zat nog op zijn doorn.
Neeltie Gerrits was de vrouw van arbeider Sjoerd Jans en in haar 33ste levensjaar. Ook zij verklaarde dat haar man die zondagmorgen in het achterhuis een gat in de achterdeur had ontdekt. Het was groot genoeg om er een flinke hand door te steken en de grendel weg te schuiven. Omdat die grendel nog op zijn doorn zat, vroegen zij zich af wat er in huis gebeurd was. Zij doorzochten samen het huis.
Sjoerd Jans ondertekende zijn verklaring. Neeltie Gerrits en Sjoukjen zetten ieder een handmerk onder hun eigen tekst. Alle drie werden op 3 oktober 1804 in Bergum gehoord.
Sjoerd Jans, wonend in Suameer en naar beste weten in zijn 44ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat afgelopen maandagmorgen, de 26ste van deze maand, tussen acht en negen uur Maaike Harmens voor zijn vensters kwam. Zij woonde bij haar moeder Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers, in Suameer. Zij zei:
Martjen zegt niet te weten hoe de goederen bij Sjoerd Jans' huis waren gekomen. Haar dochter Maaike Harmens ging op last van Rinkes van huis. Zij had de goederen daar gevonden en Sjoerd Jans en de genoemde opzichter Rinkes meteen ingelicht.
Martjen zegt niet te weten hoe de goederen bij Sjoerd Jans' huis waren gekomen. Haar dochter Maaike Harmens ging op last van Rinkes van huis. Zij had de goederen daar gevonden en Sjoerd Jans en de genoemde opzichter Rinkes meteen ingelicht.
Hendrik constateerde dat het een hemd van zijn vrouw en een hemd van zijn zoon waren. Hij herkende die als hun eigendom en nam ze terug. Men hield de jongen in bewaring en gaf de dorprechter bericht. De dorprechter en de buitengewone assistent Sjoerd Japes haalden de jongen bij Hendriks huis op.
Sjoerd Jelles — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Jacob Daniels Bruinsma, wonend in Leeuwarden, dient als timmermansknecht bij Jan Noteboom, stadstimmerman in Leeuwarden. Hij is in zijn 27e levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij deze ochtend vanuit Leeuwarden door Rijperkerk reisde om voor zijn meester in de Kuikhorne te werken aan het huis van de heer oud-rentmeester Haarsma. Toen Jacob bij Hardegarijp kwam, ruim tien uur, op enige afstand van het huis van Sjoerd Jelles, ontmoette hij in de bocht van de weg een vreemdeling. Deze was redelijk gezet maar niet heel groot, naar schatting tussen dertig en veertig jaar oud. Hij wordt beschreven met 'Swart Gesprin', grove 'Leede' kousen, een blauwe dikke duffelse jas, een roodbonte halsdoek, een zwartachtig kort buis en een kleine hoed op het hoofd.
Binne Loptkes, gewoon gerechtsassistent van het gerecht van Tietjerksteradeel, wonend in Bergum , verschijnt in zijn 34ste levensjaar. Hij wordt beëdigd en verhoord en verklaart dat hij gisteren als assistent volgens opdracht aanwezig was op de markt van Oostermeer . Om ongeveer negen uur 's avonds zat hij met gerechtsassistent Rytter Sijbes en de buitengewone assistenten Gerrijt Jans uit Bergum en Sjoerd Jelles uit Eestrum in de benedenkamer van Sijbren Meents in Oostermeer. Zij hoorden gestommel in de bovenkamer van dezelfde Sijbren Meents. Rytter Sijbes en Gerrijt Jans gingen naar boven en kwamen korte tijd daarna met een man, wiens naam en woonplaats de getuige niet kent, naar beneden. Zij zeiden: 'des OverStuurs Mae Wat bedreven'. Vervolgens kwamen deze vier personen van boven achter hen aan. Daarbij klonk: 'Hij zal aan de duivel met op de kamer.' Daarbij vielen ook de woorden 'Jungens Houd Imme Stil' (jongens, houd. stil) en 'hebben en niet met te Vechten'.
Pytter Sijbes, gewoon gerechtsassistent van het gerecht van Tietjerksteradeel, wonend in Bergum , volgens zijn beste weten in zijn 41ste levensjaar, verschijnt en wordt beëdigd en verhoord. Hij verklaart dat hij gisteren met de genoemde gewone en buitengewone assistenten toezicht hield op de markt van Oostermeer . Om ongeveer negen uur 's avonds zat hij met Binne Lopkes, Gerrijt Jans en Sjoerd Jelles in de benedenkamer van Sijbren Meents in Oostermeer . Zij hoorden gestommel in diens bovenkamer. De getuige en Gerrijt Jans gingen daarheen, pakten een man die met een andere man ruzie had bij de armen en brachten hem naar beneden. Verscheidene personen, wier namen en woonplaatsen hij niet kent, volgden hen direct en zeiden:
Gerrijt Jans, buitengewoon gerechtsassistent, wonend in Bergum, volgens zijn beste weten in zijn 53ste of 54ste levensjaar, verschijnt en wordt beëdigd en verhoord. Hij verklaart dat hij met de gewone en buitengewone assistenten zich gisteren naar de markt in Oostermeer begaf. Om ongeveer negen uur 's avonds bevond hij zich daar met Binne Lopkes, Pytter Sijbes en Sjoerd Jelles in de benedenkamer van Sijbren Meents. Zij hoorden gestommel in diens bovenkamer. De getuige en Pytter Sijbes gingen erheen. Zij troffen twee mannen aan die erg 'Ontstuig' waren. Hun namen en woonplaatsen kent hij niet. Zij pakten de man die zij bij de hand hadden bij de armen en brachten hem naar beneden. Verschillende personen volgden hen direct en eisten dat zij de man loslieten. Zij antwoordden dat hem geen leed zou worden aangedaan, maar dat zij hem tot bedaren wilden brengen. Toen die woorden niet hielpen, brachten zij de man buiten en lieten hem op verzoek van de anderen los.
Sjoerd Jelles, buitengewoon gerechtsassistent van het gerecht van Tietjerksteradeel, wonend in Eestrum , in zijn 56ste levensjaar, verschijnt en wordt beëdigd en verhoord. Hij verklaart dat hij gisteren met de andere gerechtsdienaren op de markt van Oostermeer aanwezig was. Om ongeveer negen uur 's avonds was hij met Binne Lopkes, Pytter Sijbes en Gerrijt Jans in de benedenkamer van Sijbren Meents in Oostermeer. Zij hoorden gestommel in de bovenkamer. Pytter Sijbes en Gerrijt Jans gingen daarheen. Zij kwamen kort daarna met een man naar beneden. Verscheidene personen omringden de assistenten. Daar kwam ook Freytse Roels bij, die zei in de Rottevalle onder Achtkarspelen te wonen. In het bijzijn van de getuige sloeg hij assistent Binne Lopkes driemaal op het hoofd en verwondde hij diens neus enigszins. Freytse gaf ook de getuige zelf een slag op het hoofd, maar die kwam niet hard aan. Daarna probeerden de getuige en Binne Freytse Roels vast te pakken. Verschillende personen probeerden te verhinderen dat zij hem in bewaring namen.
Ten slotte zei Binne dat zij er hun handen af moesten houden, 'of dat het. anders om zou gaan'. Daarna hielden zij op. Freytse Roels werd zonder verzet in bewaring genomen. De getuige gelooft dat Freytse nogal wat sterke drank had gedronken. Hij had die dag in ieder geval gebraakt. Verder weet de getuige niets. Hij sluit zijn verklaring na voorlezing en tekent haar in Bergum op 19 juni 1787 eigenhandig als Sjoerd Jelles.
Op het buitenverblijf Vijversburg onder Rijperkerk werd in de nacht van 17 op 18 november 1801 ingebroken in een zomerhuis . De hovenier Sjoerd Lieuwes Nicolay werkte voor eigenaar Willem de Jongh. Hij gaf twee dagen later een opsomming van de verdwenen huisraad.
Sjoerd Lieuwes Nicolay
Sjoerd Lieuwes Nicolay was 32 jaar, woonde in Rijperkerk en werkte als hovenier. Willem de Jongh, die hij zijn meester noemde, had een zomerhuis op de buitenplaats Vijversburg onder Rijperkerk. Sjoerd werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd .
Bintje Baukes, weduwe van Jan Jans Sapperstia, wonend aan het einde van de Leegweg te Bergum en 65 jaar oud, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat gisteren, de 24ste, om ongeveer zes uur 's avonds drie mannen bij haar kwamen: Roel Aukes, zoon van Auke Roelofs zandpranger , wonend in een schip; Brant Sjoerds, zoon van Sjoerd Mijnheer, wonend in de Rottevalle; en schippersknecht Gjolt Douwes, die met zijn werkgever en schip aan Bergumerdam lag om te laden Zij eisten jenever.
Sjoerd wist niet wie de dader of daders waren. Na voorlezing tekende hij op 19 november 1801 te Tietjerk, met zijn naam zoals in de ondertekening: Sjoerd Nicolaj.
Commissaris Andries Pieters nam de verklaring op. Sjoerd tekende met de naam Sjoerd Nicolaj. Het afsluitende protocol werd ondertekend door A. Pieters en secretaris P. Noormeulen. Op Vijversburg in 1795 beschrijft Toenentoen.nl een andere gebeurtenis op dezelfde buitenplaats.
Sjoerd Oeges, potschipper, wonend op het Vliet buiten Leeuwarden en nu met zijn schip te Oostermeer, naar zijn beste weten in zijn 48ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd.
Gerrijt Sjoerds, zoon van Sjoerd Pytterrs, woont bij zijn vader in Bergum en is in zijn 28ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij het volgende. Op zondagavond 24 april ging hij tussen zeven en acht uur naar het huis van Bintje Baukes, weduwe van Jan Jans, tapster, in Bergum.
Sjoerd Roels, 36 jaar oud en schuitvoerder in Oostermeer, bevond zich eveneens in het huis. Het was de woning van zijn moeder. Ook hij kende de andere vrouw niet bij naam. Hij zag haar onder de spanten tasten en iets overgeven aan de vrouw van Willem Annes. Sjoerd hoorde haar zeggen: "Daar heb ik Mijn Gespen Weder". Daarna zag hij de gespen zelf.
Rinske dacht eveneens dat de losse kastknop kon zijn opgetild. Toen zij en Sjoerd Ruurd ermee confronteerden, zag zij hem volgens haar verklaring sterk trillen. Zij zei dat hij de beschuldiging beslist ontkende. Rinske verklaarde niet te weten wie het geld daadwerkelijk had weggenomen.
Er was haar gezegd dat de vrouw van Andrijs Karels afgelopen zaterdag zou hebben gezien dat Cornelis Sjoerds deze broek aanhad. Cornelis was getrouwd en woonde in Oudega , maar verbleef hier sinds enige tijd bij zijn ouders, Sjoerd Sjoerds en diens echtgenote. Zij woonden in de zuidelijke kamer van hetzelfde huis, waarvan de getuige de noordelijke kamer bewoonde. De genoemde broek zou Cornelis afgelopen zaterdag hebben gedragen. Naar alle waarschijnlijkheid was de dief door het gat in de muur naar het achterhuis afgedaald en vervolgens haar kamer ingegaan. Zij weet niet wie de genoemde goederen heeft gestolen, maar verdenkt Cornelis Sjoerds op grond van het voorgaande. Er wordt gezegd dat hij zondagavond uit Garijp is vertrokken. Zij weet verder niets over de zaak. Na voorlezing sluit zij haar verklaring af en ondertekent zij eigenhandig. Bergum, 2 november 1762. Ondertekening: Antje Feitses.
Tjeerd Romkes, ongehuwde man in Garijp, in zijn 24ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigt dat hij afgelopen zondag uit Nijega in Garijp bij het huis van zijn moeder Antje Feitses, weduwe van Romke Bruins, aankwam. Zij vertelde hem die avond dat uit haar Hollandse kastje haar nieuwe Testament met zilveren haken, zijn nieuwe zwarte broek van serge, met leer gevoerd en rode 'Snieren' onder de knopen, en een van zijn hemden ontbraken. Hij zag boven de zolder van het huis, bij de schoorsteen die tot het midden van het huis reikte, een uitgebroken gat waar een man door kon. De dief leek daar doorheen in het achterhuis en daarna in de kamer van zijn moeder te zijn gekomen. Verder bleek dat er bij het slot van het kastje was gewerkt om het te openen. De beide ijzeren bandjes van een deur waren losgemaakt. Afgelopen zondagavond had de vrouw van Andrijs Karels hem verteld dat Cornelis Sjoerds de dag tevoren bij haar huis was geweest. Deze was getrouwd en woonde in Oudega, maar verbleef sinds enige tijd bij zijn vader Sjoerd Sjoerds, in de zuidelijke kamer van hetzelfde huis waarvan de moeder van de getuige de noordelijke kamer bewoonde. Cornelis had toen een broek aan zoals de getuige die miste. De getuige had hem diezelfde avond gezien en wilde hem erover aanspreken; Cornelis ontkwam hem. Verder kan hij niets over de zaak vertellen. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring af en ondertekent hij eigenhandig. Bergum , 2 november 1762. Ondertekening: Tjeerd Romkes.
Sjoukjen Jurjens, echtgenote van Andrijs Karels in Garijp, in haar 38ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigt dat Cornelis Sjoerds, getrouwd en wonende in Oudega, maar sinds langere tijd verblijvend bij zijn vader Sjoerd Sjoerds in Garijp, afgelopen woensdagavond bij haar huis kwam. Hij had nieuwe zilveren knopen in zijn hemd en zei dat hij die diezelfde dag in Drachten had geruild. Vervolgens kwam dezelfde.
Daarom vroeg zij van wie hij de broek had gekregen. Hij antwoordde eerst dat het zijn oude broek was, vervolgens dat het de broek van zijn broer Sjoerd Sjoerds was, en naderhand dat hij die van 'pa Jantjman' in het veen had gekocht voor drie en met een daalder had betaald. Dit kwam haar zeer leugenachtig voor. Omdat Cornelis onder kwade verdenking stond, kon zij niet anders geloven dan dat hij de broek had gestolen. Zij achtte het zeer waarschijnlijk dat de broek die Tjeerd Romkes haar als gestolen had beschreven dezelfde was als die welke zij Cornelis zaterdag had zien dragen. Uit enige omstandigheden meende zij te moeten afleiden dat Cornelis gisteren avond met een scheepje naar een plaats die zij ' Martena' noemt was overgebracht. Zij had zijn vader en oom, die zeer aangedaan waren, horen zeggen:
Sjoerd Teijema, schoolmeester te Tietjerk, 20 jaar oud, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de 21ste van deze maand, tegen de avond, stond hij bij zijn huis op het erf. Een schip kwam aan zijn wal met Gerben Sikkes, Auke Alles, Fedde Douwes, Rein Clares en Sipke Heijnes. Auke en Fedde stapten uit het schip aan de wal. Vervolgens voeren Gerben, Rein en Sipke weer weg.
Sjoerd zou meer hebben gehoord als de anderen het schip niet van de wal hadden afgezet. Verder had hij niets gehoord. Hij sloot daarom hiermee zijn verklaring na voorlezing en ondertekende haar. Bergum , 30 april 1795. Sjoerd Teijema.
Lijsbert Willems, weduwe van Sjoerd Tjerks en wonend in de herberg op de Nieuwe Stad in Bergum, ongeveer of ruim zestig jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat afgelopen zaterdagavond meester-kleermaker Marten Martens, Frouwkjen Oebles, dienstmeid bij boer Cornelis Sijdes in Noordermeer onder Bergum, en Haje Tjallings daar waren geweest. Haje had er eerst alleen gezeten. Marten en Frouwkjen kwamen later samen binnen, ongeveer om elf uur 's avonds. Zij dronken samen een borrel brandewijn.
Haje Tjallings, ongehuwd, wonend bij de Nieuwe Stad in Bergum en in zijn 34ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij afgelopen zaterdagavond bij Lijsbert Willems, weduwe van Sjoerd Tjerks, in de herberg op de Nieuwe Stad was. Later kwamen meester-kleermaker Marten Martens en Frouwkjen Oebles, dienstmeid bij boer Cornelis Sijdes in Noordermeer onder Bergum. Zij dronken samen een borrel brandewijn.
Toen zij vertrok, liepen Marten en Haje haar achterna. Uiteindelijk drongen zij erop aan dat zij met hen naar de herberg van de weduwe van Sjoerd Tjerks op de Nieuwe Stad ging. Zij dronken daar samen borrels, zo lang dat zij wat dronken werden. Haje ging weg. Marten en Haje bleven volgens haar ook bij het gezelschap zitten. Lijsbert ging uiteindelijk liggen om te rusten en slapen.
Sjoerd Wessels, meester linnenwever , wonend in Bergum en ruim vijftig jaar oud, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat Hauje Douwes in zijn buurt, dicht bij hem, woont. Diens zoon Douwe Haijes woont daar met zijn vrouw Acke pyters. Douwe maakt zich al lange tijd herhaaldelijk aan dronkenschap schuldig. Dan gedraagt hij zich thuis als een razend en uitzinnig mens en braakt hij op uiterst kwaadaardige wijze alles uit wat lelijk en slecht is en wat hem in het hoofd komt. Hij behandelt en bejegent zowel zijn vrouw Acke pyters als zijn oude vader Hauje Douwes zeer slecht en scheldt hen jammerlijk uit op de meest onbeschaafde en brutale manier.
Sjoerd Wijgers — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Sjoerd Wijgers vindt natte hemden bij een onbekende
Sjoerd Wijgers woont op het Witveen onder Oostermeer en is in zijn 62e levensjaar. Hij wordt verhoord. Afgelopen maandag was hij aan het huis van de weduwe van Sijger Tjarks aan het werk. In de middag ging hij naar huis om te drinken.
Wij zenden hierbij de hemden terug die u aan ons hebt toegezonden, zodat die weer aan hun eigenaren kunnen worden gegeven. Verder hebben wij besloten u op te dragen alle nodige zorg te besteden aan een behoorlijk onderzoek naar de vraag of er nadere informatie te verkrijgen is over de personen die Sjoerd Wijgers heeft ontmoet. Als dat zo is, verwachten wij daarover behoorlijk door u te worden geïnformeerd.
Zij ontkent baggelaarturf te hebben genomen of weggehaald uit het veen van Rinne Sijbes op de Drogehamsterheide. Zij verklaart wel dat zij en haar zuster 'britten' of turfmot hebben weggehaald uit het veen naast dat van Rinne Sijbes. Daarin had Sjoerd Wijgers, wonend te Oostermeer op het Witveen, gebaggerd. De britten waren van hem. Volgens haar had hij die aan haar gegeven, omdat zij zijn koe 's avonds en 's morgens voor hem molken.
Samen met Sjoerd Wijttes, Jan Eijters en Eijtter Arkes was hij eigenaar van een kooi onder Rijperkerk , met de bomen en beplanting daarop. Van tijd tot tijd hadden zij vastgesteld dat buiten hun weten de beplanting in en om de kooi aanzienlijk werd vernield, afgehakt en afgesneden. Sijmen wist niet wie dat deed.
Jan Eijters is veenbaas te Oenkerk en ongeveer negenendertig jaar oud. Hij wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Met Sijmen Popkes, Eijtter Arkes en Sjoerd Wijttes was hij eigenaar van de kooi met bomen en beplanting onder Rijperkerk.
Rinse Pytters, huisman te Bergum , naar zijn beste weten in zijn 62ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat zijn knecht Sjoerd Willems de vorige ochtend als eerste opstond en zijn schoenen niet voor het bed vond. Hij had ze daar neergezet toen hij naar bed ging.
Sjoerd Willems, begin: Sjoerd woont als knecht bij Rinse Pytters, huisman te Bergum. Naar zijn beste weten is hij in zijn 26ste of 27ste levensjaar. Hij is opgeroepen, beëdigd en verhoord. Hij verklaart dat hij, zijn broodheer en de meid gewoonlijk allemaal in één kamer slapen.
Sjoerd heeft 's nachts niet het geringste rumoer in huis gehoord. Hij weet niet wie de goederen heeft gestolen. Hij twijfelt er niet aan dat de dief door het darskhuisvenster is binnengekomen; dit blijft zijn gevolgtrekking. Hij weet verder niets. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring en ondertekent te Bergum op 27 december 1783: Sjoerd Willems.
Sjoerdtje Sikkes, vrouw van landbouwer Sipke Rienks in Eernewoude, is in haar 53ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op 16 augustus rond acht uur 's avonds kwam haar dochter Jitske Sipkes thuis en vertelde hoe zij het huis van Sierd Feijkes had aangetroffen.
Hendrik Johannes, arbeider in Eernewoude, is in zijn 58ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de avond van 16 augustus rond acht uur kwam Sjoerdtje Sikkes, vrouw van landbouwer Sipke Rienks in Eernewoude, bij hem thuis. Eerder had een potschipper met zijn schip aan haar land gelegen; die was inmiddels vertrokken.
Bovendien noemt hij een zilveren zakhorloge van Sjoortje Liebbes, waarvoor hij beheerder is. Bovendien waren er drie halfdozijn (achttien) zilveren vorken, sommige gemerkt F.G.R. Hij weet voorlopig niet of nog meer is gestolen. Hij denkt dat de inbraak en diefstal de afgelopen nacht zijn gepleegd.
Deze goederen behoorden aan haar vader en zijn kinderen. Ook noemt zij een ouderwets zilveren zakhorloge van Sjoortje Liebbes, die onder curatele van haar vader staat. Zij weet voorlopig niet of nog meer ontbreekt. Zij weet evenmin wie de inbraak en diefstal heeft gepleegd, maar zegt zeker te weten dat dit in de nacht van 10 op 11 mei is gebeurd.
Mogelijk hetzelfde huishouden: Sjouke Andries in Suameer: hout en bijenkorven. In 1800 komt Sjouke Andries in Suameer voor bij een geschil over hout; Beertje Taekes verklaart dat jaar als zijn vrouw over verdwenen bijenkorven. De man uit 1806 heet eveneens Sjouke Andries, is huisman in Suameer en is 70 jaar oud. Naam, dorp en de bijenhouderij passen bij hetzelfde huishouden, maar in de nieuwe verklaring ontbreken een partner en aanvullende familiegegevens. Daarom blijft de aansluiting op 1800 mogelijk. De vermissingen zijn afzonderlijke gebeurtenissen en bewijzen geen gezamenlijke dader.
Zeer waarschijnlijk dezelfde persoon: Sjouke Andries en zijn bijenkorven, 1806 en 1808. Sjouke Andries is in beide verklaringen landbouwer of huisman in Suameer. Zijn 71ste levensjaar in juni 1806 past bij zijn 73ste in november 1808. Beide keren beschrijft hij bijenkorven, waaronder een geel geverfde korf zonder letters.
Beertje Taekes, in haar 50ste levensjaar, was de vrouw van Sjouke Andries, landbouwer in Suameer. Na oproeping, verhoor en beëdiging verklaarde zij dat uit haar bijenstal in de nacht van 13 op 14 oktober 1800 drie bijenkorven, met bijen erin, waren verdwenen.
Suameer 1800 - Het bosje van Sjouke Andries en Lieppe Jans
In maart 1800 ontstond bij Suameer een geschil over hout van een bosje ten zuiden van de Suameerderweg. Sjouke Andries vond dat het hout hem toebehoorde. Hij beschuldigde Lieppe Jans, kuiper in Bergum , van het laten afkappen en wegvoeren. Vier verklaringen, waarvan twee van Sjouke zelf, beschrijven ook oudere houtverkopen en het werk van de arbeiders.
Sjouke Andries - 19 maart 1800
Sjouke Andries woonde in Suameer en was 64 jaar. Voor het gerecht in Bergum klaagde hij over een bosje waarvan hij zei dat het zijn eigendom was. Hij wees Lieppe Jans, kuiper in Bergum, aan als degene die het hout had laten kappen en weghalen.
Sjouke Andries - nadere verklaring op 21 maart
Later gaf Lieppe Jans aan Geert opdracht om voor hem een deel van het bos te kappen. Geert begon daaraan. Sjouke Andries verbood hem vervolgens om dat hout verder te kappen. Geert stopte meteen met zijn werk.
Suameer 1806 - Een lege korf vervangt Sjouke Andries’ bijenkorf
Sjouke Andries verklaart op 20 juni 1806 over een verdwenen korf met bijen en een lege korf op de vrijgekomen plaats.
Sjouke Andries - verklaring
Sjouke Andries (in modern Nederlands)
Sjouke Andries, huisman te Suameer, in zijn 71 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat in de nacht van de achttiende op de negentiende een bijenkorf met bijen uit zijn bijenstal was gestolen. Die stond aan de noordkant van zijn huis. De korf had geen letters, was aan de voorkant geel geverfd en had geen opzetter .
Sjouke Andries en zijn bijenkorven, 1806 en 1808
Sjouke Andries is in beide verklaringen landbouwer of huisman in Suameer. Zijn 71ste levensjaar in juni 1806 past bij zijn 73ste in november 1808. Beide keren beschrijft hij bijenkorven, waaronder een geel geverfde korf zonder letters.
Sjouke Andries beschrijft de korven die na 31 oktober verdwenen.
Sjouke Andries
Sjouke Andries, landbouwer in Suameer , is in zijn 73ste levensjaar. Na verschijning, beëdiging en verhoor verklaart hij dat hij deze ochtend drie korven met bijen miste uit zijn bijenhuis. Zij stonden er gisteren, 31 oktober 1808, nog. Eén korf was geel geverfd; geen van de korven had letters.
Hij weet niet wie de diefstal heeft gepleegd. Hij denkt dat het in de afgelopen nacht is gebeurd. Hij weet verder niets. Na voorlezing tekent hij op 1 november 1808 in Bergum : Sjouke Andries.
Sjouke Andries en zijn bijenkorven, 1806 en 1808
Sjouke Andries is in beide verklaringen landbouwer of huisman in Suameer. Zijn 71ste levensjaar in juni 1806 past bij zijn 73ste in november 1808. Beide keren beschrijft hij bijenkorven, waaronder een geel geverfde korf zonder letters.
Hij weet niet dat er meer ontbreekt en ook niet wie deze diefstal heeft gepleegd. Hij had 's nachts wel enig gesuis buiten de deur gehoord. Omdat hij niet vermoedde dat het hem betrof, besloot hij niet op te staan om te onderzoeken wat er aan de hand was. Hij wist verder niets over het geval. Na voorlezing beëindigde hij zijn verklaring en ondertekende eigenhandig. Bergum , 20 januari 1796. Handtekening: Sjouke Heindriks.
Sjouke Hendriks, meester-bakker en winkelier in Eestrum , in zijn 70e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij gisterenmorgen ontdekte dat in de afgelopen nacht, tussen de achttiende en negentiende van deze maand, drie ruiten uit het venster naast de voordeur waren gehaald. Twee lagen heel op de toonbank, evenals het lood waarin ze hadden gezeten. De derde ruit vond hij voor het huis op de weg. Nadat de winkeldeuren open waren, ontdekte hij dat uit de winkel in het voorhuis de volgende goederen ontbraken:
Aaltje Clases, vrouw van Sjouke Hendriks, meester-bakker en winkelier in Eestrum, in haar 67e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat in de afgelopen nacht, tussen de achttiende en negentiende van deze maand, bij haar de volgende goederen waren gestolen:
Sjouke Sijbrens — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Op dezelfde datum legde ook Sjouke Sijbrens uit Lekkum een verklaring over een gestolen geldbuidel af . Sjouke noemde ongeveer zeventig carolus en een kamizoolzak; Minse noemde vijftig carolus en een rokzak. In geen van beide verklaringen wordt de dader genoemd.
Op 17 mei 1797 legden ook Sjouke Sijbrens uit Lekkum en Minse Lolkes uit Murmerwoude verklaringen af over verdwenen geldbuidels op de Bergumer markt. Zij konden geen dader aanwijzen.
Bergum 1797 - Sjouke Sijbrens verliest zijn geldbuidel op de markt
Op 17 mei 1797 verklaarde de boer Sjouke Sijbrens, die onder Lekkum woonde, dat een geldbuidel uit zijn kleding was gestolen op de markt in Bergum. Over de geschiedenis van Bergum in de 18de eeuw staan meer plaatselijke gebeurtenissen op Toenentoen.nl.
De verklaring van Sjouke Sijbrens
Sjouke Sijbrens was huisman en woonde onder Lekkum. Volgens het verhoor was hij in zijn 46ste levensjaar.
Na duidelijke voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende hij deze eigenhandig te Bergum op 17 mei 1797 met zijn naam: Sjouke Sijbrens.
Haar man was naar het land van Sjouke Tjibbes onder Bergum gegaan om te maaien. Zij kwam 's avonds tussen vier en vijf uur thuis. Een raam van de kamer stond open. Het huis was verder gesloten en zat bij haar thuiskomst nog dicht. Zij opende de deur met de sleutel en ging naar binnen.
Johannes Idses, arbeider in de Noordermeer onder Bergum, was in zijn drieënveertigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, legde de eed af en werd ondervraagd. Hij verklaarde dat hij gisteren, 19 augustus, omstreeks zeven uur 's morgens naar het land van Sjouke Tjibbes, boer in de Noordermeer onder Bergum, was gegaan om te maaien.
Sjoukje Gjalts Reitsma, dochter van Gjalt Reitsma, woont bij haar vader in Hardegarijp en is in haar 23ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart Sjoukje dat zij op 11 mei tussen ongeveer zes en zeven uur 's morgens in het huis van haar vader ontdekte dat twee schuiframen en vensters van de voorkamer van buitenaf met geweld waren geopend.
Zij weet verder niets. Na voorlezing tekent zij op 11 mei 1808 in Bergum: Sjoukje Gjalts Reitsma.
Op de Harste in Suameer merkte Sjoukje Harmens op 2 november 1775 dat schoenen, gespen en huislinnen uit haar kamer ontbraken. Haar man was voor zijn werk van huis.
Sjoukje Harmens is alleen thuis op de Harste
Sjoukje Harmens, de vrouw van Ruurd Boijkes, woont op de Harste te Suameer. Zij wordt verhoord. Op donderdagmorgen 2 november 1775 kwam zij uit bed en ontdekte zij dat goederen uit haar kamer ontbraken:
Opvallend is dat meerdere kinderen of verwanten van Hattum goederen kochten. Jan Hattums Kuipers komt vaak voor. Hij kocht onder meer huisraad, melkemmers, een klok, een bed met peul en ook een koe. Marten Kuipers kocht eveneens veel: gereedschap, huisraad, schilderijen, dekens, kussens en een bed met peul. Sjoukje Kuipers kocht onder meer borden, gordijnen en een turfvat. Atze Kuipers kocht kleinere huisraadposten zoals kantjes en een mandje. Hattum Kuipers wordt ook genoemd als koper van onder meer een geldrier en hooi.
Grietje Gjalts haalt haar familie. Zij herkennen kleding uit Wijtskes huis; de aangehouden Sjoukje Tjeerds vertelt dat zij de bundel in een droge sloot vond.
Sjoukje Tjeerds
Sjoukje Tjeerds zegt dat zij de vrouw is van Pytter Claas, maar nergens een vaste woonplaats heeft. Volgens haar is zij drie weken geleden getrouwd, maar zij weet niet waar. Zij is in haar achttiende levensjaar. Zij verklaarde dat zij gistermorgen tussen negen en tien uur achter een huis in Suameer in een droge sloot zat om haar behoefte te doen.
Sjoukjen (dochter van Taapke Tjeerds) — 1 verhaalpagina
Witveen 1804 - Sjoerd en Neeltie missen voedsel; Sjoukjen ontkent de diefstal
Twee getuigenverklaringen en het verhoor van Sjoukjen, 3 oktober 1804.
Een jongen vertelt over Sjoukjen
Sjoerd ging naar zijn buurvrouw, de weduwe van Jan Heerkes. Hij sprak er ook over stambonen en grote bonen die opgehaald konden worden; hij noemde die bonen niet als gestolen. Bij de weduwe woonde haar zoon Sytse Jans. Ook Taapke Tjeerds en haar dochter Sjoukjen woonden in hetzelfde huis.
Sytse vertelde Sjoerd dat hij op de vrijdagmiddag vóór de ontdekking Sjoukjen met appels en melk door het keldervenster van Sjoerds woning had zien kruipen. Hij zei verder dat hij haar bij haar moeder boekweitgort met stroop en water had zien eten. Ze had hem gevraagd mee te eten, maar hij had geweigerd.
Sjoukjen was aanwezig toen de jongen dit vertelde. Volgens Sjoerd antwoordde zij alleen dat zij enkele appels had genomen. Zij kon die niet meteen teruggeven, omdat haar moeder de sleutel van het kistje met de appels had en niet thuis was.
Sytse Jans, de zoon die bij zijn moeder de weduwe van Jan Heerkes woonde, had ook aan Neeltie verteld dat Sjoukjen vrijdagmiddag alleen in haar moeders huis boekweitgort met stroop en water had gegeten. Sjoukjen had hem gevraagd mee te eten. Hij had nee gezegd en eraan toegevoegd dat zij dat ook wel had kunnen laten.
Sjoukjen geeft een andere verklaring
Op 3 oktober 1804 werd Sjoukjen in Bergum verhoord. Zij verklaarde dat zij haar achternaam niet kende, omdat zij buiten het huwelijk was geboren. Haar leeftijd wist zij evenmin. Haar moeder was Taapke Tjeerds; ze woonden tegenover het huis van Sjoerd en Neeltie.
Sjoukjen kreeg de verklaringen van de echtgenoten voorgelezen. Ze ontkende bij hen in huis te zijn geweest. Het gat in de achterdeur had zij niet gemaakt. Zij had het op zondagmorgen wel gezien, maar zei niets van het verdwenen voedsel te weten en niets te hebben gestolen.
Over de appels vertelde Sjoukjen dat zij enkele rode zoete appels had gekregen van Sytse Jans. Zij wist niet hoeveel het er waren en ook niet op welke dag zij die had ontvangen. Zij ontkende boekweitgort met stroop en water te hebben gegeten. Ook zei ze geen jongen in het huis van haar moeder te hebben gezien.
Sjoerd Jans ondertekende zijn verklaring. Neeltie Gerrits en Sjoukjen zetten ieder een handmerk onder hun eigen tekst. Alle drie werden op 3 oktober 1804 in Bergum gehoord.
Er volgde een besluit om Sjoukjen uit haar gevangenschap te ontslaan.
Eestrum 1802 - Sjoukjen Clases vindt haar rode rok bij een veehoedster
Op 30 augustus 1802 kwam Sjoukjen Clases van het bolle dragen thuis. Een ruit in haar voorgevel was gebroken en de vensterhaak losgemaakt. Uit haar woning ontbraken kleding en textiel. Enige tijd later droeg een veehoedster uit de omgeving een rok en een voorschot die Sjoukjen als de hare herkende.
Sjoukjen Clases
Sjoukjen Clases, huisvrouw van Cornelis Wytses, arbeider te Eestrum, ongeveer 54 jaar oud, verklaart na oproeping, beëdiging en verhoor dat zij op maandag 30 augustus jongstleden na het bolle dragen thuiskwam. Zij ontdekte dat een ruit uit het venster in de voorgevel was gebroken en de haak van het venster was losgemaakt. Bij onderzoek bleek haar dat een rode baaien rok, een zwart schapengrijs voorschot, een klaabontje, een sloopje en een wit Tree uit een Webbe waren gestolen.
Verder weet de aangeefster niets. Na duidelijke voorlezing sloot zij haar verklaring af en zette zij te Bergum op 1 september 1802 haar gebruikelijke kruismerk : Sjoukjen Clases.
Sjoukjen Clases zette bij haar verklaring een kruismerk.
Ouwe Clases, huisman te Eestrum, 52 jaar oud, verklaart na oproeping, beëdiging en verhoor dat zijn zuster Sjoukjen Clases, huisvrouw van Cornelis Wytses, hem op maandag 30 augustus 1802 heeft verteld dat een ruit in het venster van de voorgevel was gebroken en de vensterhaak was losgemaakt. Haar waren een rode baaien rok, een zwart schapengrijs voorschot, een klaabontje, een sloopje en een wit Tree uit een Webbe ontstolen. Zij had bij gerucht gehoord dat de veehoedster van Alle Sybes, huisman onder Oostermeer, die goederen droeg.
De woning van Sjoukjen Clases en het huis van de veehoedster zijn niet met zekerheid aangewezen.
De zevenjarige Albert Alberts Kinderman en Sjoukjen Damstra vertellen ieder over het bezoek van een vrouw.
Albert Alberts Kinderman, zoon van Albert Kinderman, woonde bij zijn vader, die inwoonde bij Sjoukjen Damstra aan de Lageweg in Bergum. Hij was ongeveer zeven jaar oud. Nadat hij was opgeroepen, gehoord en ondervraagd, verklaarde hij het volgende.
Op 28 februari 1807, 's morgens omstreeks één uur, liep hij op de straat aan de Lageweg. Daar was een vrouw die al vaker aan het huis van zijn vader en Sjoukjen Damstra was geweest. Zij vroeg hem de deur van het huis te openen.
Sjoukjen Damstra
Sjoukjen Damstra woonde aan de Lageweg in Bergum en was in haar vijfendertigste levensjaar. Zij was opgeroepen, had de eed afgelegd en was ondervraagd. Zij verklaarde het volgende.
Verder wist zij van dit alles niets. Daarom sloot zij haar verklaring na voorlezing en ondertekening in Bergum op 1 maart 1807. Ondertekend: Sjoukjen Damstra.
Oenkerk 1770: Sjoukjen Folkierts na de geboorte van haar dochter
Op donderdag 4 januari 1770 beviel Sjoukjen Folkierts in Oenkerk van een dochter. Haar echtgenoot Sierk Sierks was al lange tijd weg. Een week later werden Tjittje Pijlgers, Hendrik Pijtters, dorpsrechter Pijtter Henrica, vroedmeester Anne Noordenbos en Sjoukjen zelf gehoord. Hun verklaringen verschillen op enkele punten, onder meer over het jaar waarin Sierk vertrok.
Hendrik Pijtters, arbeider in Oenkerk en ongeveer vijftig jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat Sierk Sierks en diens vrouw Sjoukjen Folkierts bij hem in een huis hadden gewoond. Sierk vertrok vóór mei 1768 en liet zijn vrouw achter. Hij wist niet waar Sierk was gebleven. Voor zover Hendrik wist, was Sierk sinds die tijd weer thuis geweest. Verder wist Hendrik niets. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende. Oenkerk, 11 januari 1770; Hendrig Pijtters.
Pijtter Henrica, dorpsrechter en ontvanger in Oenkerk en in zijn 57ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat Sierk Sierks en diens vrouw Sjoukjen Folkierts daar hadden gewoond. Sierk vertrok omstreeks mei 1768 en liet zijn vrouw achter. Voor zover de getuige wist, was hij nog niet thuis teruggekeerd. Hij wist niet waar Sierk zich ophield. Sjoukjen ontving in 1769 ondersteuning van de armvoogden van Hallum. Hij wist verder niets, sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende. Oenkerk, 11 januari 1770; P. Henrica, dorpsrechter.
Anne Noordenbos, chirurgijn en vroedmeester in Oudkerk en in zijn 40ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat afgelopen donderdag, de 4de van deze maand, Sjoukjen Folkierts, echtgenote van Sierk Sierks, in Oenkerk van een dochter was bevallen. Hij had haar als vroedmeester geholpen. Tijdens de bevalling vroeg hij wie de vader was, omdat haar man al zo lang weg was dat hij niet de vader kon zijn. Zij zei dat de vader Hendrik heette en in Ferwerd woonde; zijn achternaam kende zij niet. Hij kreeg geen verdere informatie van haar, behalve dat deze persoon ongehuwd was.
Sjoukjen Folkierts, echtgenote van Sierk Sierks, wonend in Oenkerk en in haar 35ste levensjaar, was in huis in bewaring gehouden, ondervraagd en met de eerdere verklaringen geconfronteerd . Zij verklaarde dat zij met Sierk getrouwd was en met hem in Hallum en later in Oenkerk had gewoond. Haar man vertrok en reisde naar Oost-Indië. Nadat hij ruim vijf jaar weg was geweest, kwam hij weer thuis. Hij bleef toen ongeveer een jaar en negen maanden en vertrok opnieuw zonder dat zij het wist. Intussen had hij nog een kind bij haar verwekt.
. Sjoukjen Harmens, dienstmeid bij Errijt Errijts op het Witveen, was bij hen geweest. Zij sprak Sjoukjen erover aan. Die bekende uiteindelijk dat zij de genoemde goederen had genomen en ze wilde terugbrengen. Op de 19de deed zij dat ook, behalve de schoenen. Die kon zij naar haar zeggen niet terugbezorgen. Toen de getuige naar Errijt Errijts ging, zei hij dat Sjoukjen hem had bekend de schoenen in de wijk te hebben gegooid en ze niet terug te kunnen krijgen. Verder wist de getuige niets. Zij sloot haar verklaring na voorlezing en ondertekende. Bergum , 23 augustus 1769; de ondertekening schrijft Willemke Jans.
Errijt Errijts, boer op het Witveen in Oostermeer en in zijn 26ste levensjaar, was opgeroepen. Hij legde een doopsgezinde bevestiging met twee vingers af en werd ondervraagd. Hij getuigde dat Sjoukjen Harmens sinds mei 1769 als dienstmeid bij hem woonde. Enige tijd geleden hoorde hij dat Sipke Lieuwes goederen waren ontstolen. Vervolgens kwam hij te weten dat Sjoukjen zich daaraan schuldig had gemaakt en de goederen had teruggebracht, maar dat een paar schoenen ontbrak. Vanwege deze omstandigheden had hij besloten haar buiten.
. Hij liet haar uit zijn huisdienst vertrekken, maar vroeg waar zij de schoenen had gegooid. Zij antwoordde dat zij ze in de wijk had gegooid. Sjoukjen Harmens was op de 16de bij hem vertrokken. Hij wist verder niets en sloot zijn verklaring na voorlezing. De slotzin verwijst naar de woorden van Sjoukjen, maar de juridische formulering is niet geheel duidelijk. Hij ondertekende eigenhandig. Bergum, 24 augustus 1769; Errijt Errijts Jonge. Ambtelijk slot voor ons, de grietman als commissaris en de klerk ; dezelfde datum, H. W. Altena en G. Wilhelmi.
Sjoukjen Harmens
Verhoor van de gedetineerde Sjoukjen Harmens.
Sjoukjen Harmens, nu wonend bij haar moeder, de weduwe van Harmen Rutgers in Suameer , ruim zestien jaar oud, was als gedetineerde ondervraagd en geconfronteerd met de afgenomen verklaringen. Zij verklaarde dat zij sinds mei 1769 bij boer Errijt Errijts Jonge op het Witveen in Oostermeer had gewoond. Enkele weken geleden was zij bij Sipke Lieuwes thuis geweest, die.
Zij zei verder dat zij door armoede hiertoe was gekomen, direct na de daad berouw had en geen beter middel wist om het goed te maken dan de goederen aan de eigenaar terug te geven. Verder wist zij niets. Zij sloot haar verklaring na voorlezing en zette een kruis als merk. Bergum, 24 augustus 1769; Sjoukjen Harmens, eigen gezet merk. Ambtelijk slot voor ons, de grietman en secretaris; dezelfde datum, H. W. Altena en A. Y. Sminia. Haar lezing van de plaats van de schoenen verschilt van de verklaringen van Willemkje en Errijt over de wijk; beide blijven staan.
Jochem Philippes, ongehuwde man die bij zijn moeder Sjoukjen Jochums in Oostermeer woont en daar weversbaas aan huis is, is naar beste weten 25 jaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de avond van 6 januari omstreeks negen uur was hij thuis gekomen, daarna achter zijn huis gegaan en weer binnengekomen.
Sjoukjen Jurjens, echtgenote van Andrijs Karels in Garijp, in haar 38ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigt dat Cornelis Sjoerds, getrouwd en wonende in Oudega, maar sinds langere tijd verblijvend bij zijn vader Sjoerd Sjoerds in Garijp, afgelopen woensdagavond bij haar huis kwam. Hij had nieuwe zilveren knopen in zijn hemd en zei dat hij die diezelfde dag in Drachten had geruild. Vervolgens kwam dezelfde.
Sjouwe Pijtters, zijn broer Andrijs Pijtters en de dienstmeid Eelske Heerkes legden op 16 november een verklaring af. De broers beschreven de vermiste voorwerpen. Eelske vertelde bovendien wat zij enkele avonden eerder bij het raam had gehoord.
Sjouwe Pijtters noemt de verdwenen voorwerpen
Sjouwe Pijtters, ruim vijftig jaar oud en mogelijk weduwnaar, vertelde dat het gouden oorijzer van zijn moeder Berber Johannes Snoek verdwenen was. Het droeg de letters B:P. Of er een jaartal op stond, wist hij niet.
Tjeerd Claes, koemelker in Hardegarijp , in zijn 32e levensjaar, verklaarde na oproeping, beëdiging en ondervraging het volgende. De afgelopen woensdag kwam hij rond twaalf uur 's middags thuis, nadat hij wat boekweitstro had gehaald. Hij vond zijn vrouw Sjouwkjen Liebbes op zoek naar haar gouden oorijzer . Volgens haar had zij dat die ochtend in de lade van het kabinet in haar kamer gelegd.
Sjouwkjen Liebbes, vrouw van Tjeerd Claes, koemelker in Hardegarijp, was naar haar beste weten in haar 27e levensjaar. Zij verklaarde na oproeping, beëdiging en ondervraging dat zij de afgelopen woensdag rond zeven uur 's morgens haar gouden oorijzer van de tafel in haar kamer had genomen en in een lade van het kabinet in dezelfde kamer had gelegd. Het kabinet was niet op slot. Het oorijzer was bleek van kleur en vol deuken; het had geen jaartal of letters.
Smeding (zilversmid in Leeuwarden, 1810) — 1 verhaalpagina
Giekerk 1810 - Sijtze Feijes, de schoengespen en zilversmid Smeding
De vrouw had een bundel met goederen op haar rug en een korfje onder haar arm. Zij gingen in de richting van Leeuwarden. Feije reisde gisteren, 5 oktober, naar Leeuwarden, naar zilversmid Smeding in de Wirdumerstraat bij de Markt. Daar vernam hij dat volgens de beschrijving van die zilversmid de bedoelde man op 27 september vóór elf uur aan huis was gekomen om een paar grote zilveren schoengespen te verkopen.
Feije meende dat dit de gespen waren die aan zijn zoon waren ontvreemd. Smeding had geweigerd ze te kopen. Feije sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 6 oktober 1810: Feije Jans.
Verder had hij in dezelfde kist, in zakjes, ruim twintig carolus aan geld liggen dat hij had ontvangen. Het bestond uit een 'Spacie Goutgulden', enige daalders en vermoedelijk zes verdere 'Schalen'.
Bij verder onderzoek vonden zij de buitendeur open. De volgende morgen ontdekten zij dat ongeveer een vierdepartje roggebrood ontbrak dat op een tafel had gelegen. De daaropvolgende vrijdag bleek dat tussen de stukken spek een Spelings Schinke ontbrak, een aldus omschreven ham/stuk spek. Zij kon niet zeker zeggen of dit spek juist die avond was gestolen.
Garijp 1804 - De open kist van Stijntje Geerts en de verplaatste wieg
Stijntje Geerts gaat met de boer wieden
Op vrijdag 3 augustus 1804 reed Stijntje Geerts om ongeveer negen uur in de ochtend met haar boer Pytter Melles in een wagen naar de mieden buiten Garijp. Daar gingen zij wieden. Stijntje was in haar 25ste of 26ste levensjaar en werkte als dienstmeid bij Pytter, die in zijn 38ste levensjaar was.
In de nacht van 4 op 5 maart 1802 verdwenen uit de schuur en het achterhuis van Sjoerd Cornelis bij Veenwouden haver en gereedschap. Ook een sjaal uit de kamer werd vermist. Sjoerd en zijn vrouw Stijntje Jans noemden een man die twee nachten bij hen in de schuur had gelogeerd. Zij zagen de diefstal niet gebeuren.
Stijntje Jans
Stijntje Jans, huisvrouw van Sjoerd Cornelis, wonend onder Bergum, 31 jaar oud, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat in de nacht tussen de 4e en 5e van deze maand uit de schuur en het achterhuis een kleine hoeveelheid haver, haar sjaal, een haarspit, een hamer en nog een kleine hamer zijn gestolen. Zij vermoedt sterk dat Pieter Jans, wonend op Bergumerdam, dit heeft gedaan, omdat hij twee nachten bij haar in de schuur heeft gelogeerd. Na duidelijke voorlezing sloot zij haar verklaring af en zette zij te Bergum op 11 maart 1802 eigenhandig haar kruismerk : Stijntje Jans.
Stijntje Jans legde drie dagen later haar eigen verklaring af. Zij noemde dezelfde goederen en dezelfde verdenking. Anders dan haar man zette zij geen geschreven handtekening, maar haar eigen kruismerk.
Eestrum 1767: Stijntje Pijtters wordt beroofd tijdens het koeien halen
Stijntje Pijtters werkte als dienstmeid bij boer Hendrik Sijtes in Eestrum . Zij was in haar vierentwintigste levensjaar. Op 15 september 1767 werd zij in Bergum onder ede gehoord over de avond ervoor.
Een man viel haar van achteren aan. Hij rukte haar halsdoek van haar hals en bond die om haar hoofd zodat zij niet meer kon zien. Daarna eiste hij haar geld. Hij dreigde volgens de verklaring haar 'te Sulle Smooren' - te zullen smoren.
Bergum 1778: Susanna Flint en het laken in de steeg
Susanna Flint geeft haar eigen verklaring
De aangehouden vrouw werd verhoord onder de naam Susanna Flint, echtgenote van Francis Andreas Ibernius. Zij was in haar dertigste levensjaar, reisde volgens haar persoonsopgave van plaats naar plaats en had op dat ogenblik geen vaste woonplaats.
Sybe Eelkes, boer in Oudkerk, in zijn 46ste levensjaar (ongeveer 45), verklaart na beëdiging: Op 24 juni kwam bij mij op mijn land een onbekende man, die zich Hendrik noemde en zei uit Brandenburg te komen. Hij bood aan bij mij te werken voor twee carolusgulden per week. Die eis vond ik niet te hoog. Ik nam hem voor een week tegen dat loon in dienst. Zolang hij bij mij was, werkte hij goed. Zondagmorgen, toen ik tegen het licht worden ontwaakte, zag ik mijn buitendeur openstaan. Ik dacht dat een van mijn andere knechten was opgestaan. Kort daarna miste ik Hendrik. Hij was zaterdagavond met mij in mijn kamer gaan slapen, op een afzonderlijk bed. Hij kwam niet meer tevoorschijn, waardoor ik argwaan kreeg.
Claske Harkes, ongehuwde dochter en dienstmeid bij Sybe Eelkes in Oudkerk, in haar 26ste levensjaar (ongeveer 25), verklaart na beëdiging: Op 24 juni, terwijl wij op het land werkten, kwam een onbekende man bij ons. Hij verhuurde zich voor twee carolusgulden per week, noemde zich Hendrik en zei uit Brandenburg te komen. Vroeg in de ochtend van 29 juni merkten wij bij het opstaan dat hij nergens te vinden was. Hij had sinds 24 juni bij mijn werkgever gewerkt en was zaterdagavond in een afzonderlijke bedstede in de kamer gaan slapen waar ook mijn werkgever sliep.
Na onderzoek van de ingezonden verklaringen over de diefstal bij Sybe Eelkes in Oudkerk beveelt het Hof dat de voortvluchtige man die zich Hendrik noemt, moet worden gearresteerd wanneer hij binnen de rechtsmacht van het gerecht wordt gevonden. De gerechtsdienaren moeten hem vervolgens goed bewaakt naar het Blokhuis brengen. De raadsheren van het Hof van Friesland , Leeuwarden , 21 juli 1738.
Pieter Vlieg uit Collum verklaarde op 17 mei 1797 voor het gerecht in Bergum. Op de Bergumer markt was zijn geldbuidel uit zijn rokzak genomen. Hij merkte dat onmiddellijk. Daarnaast werden Beerend Martens en Sybe Everts gehoord. Zij vertelden ieder hoe zij op de Bergumer markt een man een geldbuidel zagen wegnemen, maar noemden de bestolene niet bij naam.
Sybe Everts uit de Kuikhorne
Sybe Everts woonde in de Kuikhorne en was 21 jaar oud. Ook hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd.
Na duidelijke voorlezing ondertekende Sybe zijn verklaring op 17 mei 1797 te Bergum: Sybe Everts.
Zij vroeg toen haar buurvrouw Sytske Machiels, huisvrouw van Sybe Hendriks, of zij iemand had opgemerkt die bij haar huis was geweest toen de genoemde goederen waren gestolen. Sytske Machiels antwoordde dat zij geen vreemde had gezien, behalve de veehoedster van Alle Sybes, huisman onder Oostermeer, die volgens haar zeggen een beest zocht. De aangeefster ontdekte vervolgens dat die veehoedster van Alle Sybes haar rok en voorschot droeg. Haar broer Ouwe Clases, huisman te Eestrum, ging naar de genoemde veehoedster en stelde vast dat dit zo was. Zij gaf daarop meteen de rok en het voorschot aan Ouwe Clases terug en zei dat zij de goederen van haar tante te Eestrum had gekregen.
Goffe Aukes in Oudkerk , naar zijn beste weten in zijn 49ste levensjaar, vertelt dat hij afgelopen zondag, kort na twee uur, thuis zat. Hij hoorde Jacobus Harmens voor de deur van Sybe Sijtes roepen dat Gerrijt Jans zichzelf had geschoten en dat zij snel moesten komen helpen.
Meint Hendriks in Oudkerk, naar zijn beste weten in zijn 34ste levensjaar, vertelt dat hij afgelopen zondagmiddag kort na twee uur bij Goffe Aukes zat. Hij hoorde Jacobus Harmens bij Sybe Sijtes aan de deur roepen dat Gerrijt Jans zichzelf had geschoten en dat zij snel moesten komen helpen.
kort na twee uur had Sybe Sijtes hem gezegd dat Gerrijt Jans zichzelf had geschoten en gevraagd te helpen. Jacob, Goffe Aukes en Meint Hendriks vonden Gerrijt op de hoek van Eijsenga State Vinne. Een stukje bij hem vandaan lagen twee geweren. Op Jacobs vraag hoe het ongeluk was gebeurd, antwoordde Gerrijt:
Jacobus voer met spoed over het meer en liep naar Sybe Sijtes om het ongeluk te melden. Hij was naar zijn zeggen zo verward en ontzet dat hij nauwelijks kon aanduiden waar Gerrijt lag. Hoe Gerrijt eraan toe was toen hij aan land kwam, kan hij niet verder vertellen: hij had hem alleen van ver gezien. Hij kende de toestand mede uit wat de chirurgijn of anderen vertelden. Hij sluit en ondertekent zijn verklaring na voorlezing in Bergum op 7 december 1756. De grietman en T. Ypeij bekrachtigen haar op dezelfde dag.
Berent Martens bleef bij Antje Arends in huis. Pytter Nieuwman en Grietje kwamen kort daarna terug. Later hoorden zij dat Pytter Nieuwman met Grietje vertrok; Berent Martens bleef nog even bij Rinse Jelles thuis. Sybrigje sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 18 januari 1810: Syberkien Johannes.
Toen een andere dochter later naar Bergum ging, bleek het schort niet te zijn aangekomen. Willemkie vroeg ernaar bij de vrouw van Hans Hedmans in Oostermeer . Daar hoorde zij dat Jan Hoijtes, een timmerman uit Bergum, het schort had aangeboden. Jelt Jans had het meegenomen naar koopman Sybrand Sybrands en er een daalder op geleend.
Sybrand Sybrands bewaart het schort als onderpand
Sybrand Sybrands, een koopman in Oostermeer in zijn eenenveertigste levensjaar, vertelde dat Jelt Jans met een nieuw schort bij hem was gekomen. Zij vroeg een daalder te lenen en het schort als onderpand te bewaren. Zij beloofde het geld de volgende dinsdag terug te geven en het schort weer op te halen.
Daarna vroeg hij haar hulp om geld op het schort te lenen. Zij weigerde, maar noemde Jelt Jans. Jelt werd erbij gehaald en ging met het schort naar Sybrand Sybrands.
Auke Popkes, koopman in Oostermeer, in zijn 59ste levensjaar, vertelt dat hij in de slachttijd van 1754 in Kollum een vet beest wilde kopen. Hij vroeg Fooke Jans uit Oostermeer als ' baarsman ', bemiddelaar. Nadat de eerste koop was gesloten, riep Fooke hem bij zich en stelde voor de helft van het dier te krijgen. Auke antwoordde dat dat niet kon: Sybrant Sijbrants en de schoolmeester van Oostermeer hadden die helft al gevraagd en zouden haar krijgen. Fooke reageerde.
Mogelijk dezelfde huisman: Sybren Douma op Gaastmaburen, 1783 en 1807. In 1783 wordt Sybren Douma genoemd als huisman op Gaastmaburen en werkgever van de mannen die daar een lichaam vonden. In 1807 verklaart een huisman met dezelfde naam en woonplaats, in zijn 66ste levensjaar. Dat past bij een leeftijd van ongeveer 41 in 1783, maar in de oudere zaak ontbreken zijn leeftijd en partner als controle. Daarom blijft de persoonsidentificatie mogelijk. In 1783 is hij genoemd, niet zelf als getuige gehoord in de gepubliceerde stukken. Boek 6 noemt op 24 februari 1807 Durk Jeens als buurman van Sybren Douwma en verwijst naar diens gestolen loden pijp. Die concrete aansluiting bij de zaak uit boek 5 is sterk; de oudere koppeling uit 1783 blijft mogelijk.
De twee verklaringen werden opgenomen voor Sybren Douma, die bij afwezigheid van de drost als commissaris optrad. Het protocol noemt ook secretaris Ph. M. P. Braunius.
Durk Jeens noemt de diefstal van een loden pijp bij zijn buurman Sybren Douwma op 24 februari 1807. De laatste zaak uit boek 5 noemt Sybren Douma op Gaastmaburen, eveneens op 24 februari. Naamvariant, datum, voorwerp en expliciete verwijzing ondersteunen deze aansluiting. Dat bewijst geen gemeenschappelijke dader.
Jan Bouwes, arbeider in Bergum en ongeveer dertig jaar oud, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat hij gisteren na de middag met de twee knechten van Sybren Douma op diens land onder Gaastmaburen gras stond te maaien. Zij roken opnieuw de stank die zij ook de dag ervoor hadden geroken en besloten verder te onderzoeken wat daarvan de oorzaak kon zijn. Zij vonden een plek met neergetrapt gras en stukken van een sterke zeisensteel. Niet ver daarvandaan lag een kromgebogen of kromgeslagen zeis met haar eraan dat menselijk haar leek te zijn. Iets verderop in de sloot vonden zij eerst een hoed en daarna een dood lichaam, gekleed als een man. Naar zijn kleding leek het om een vreemdeling of een hannekemaaier te gaan. Het lichaam was bij de hals geheel vergaan. De kleur van de kleding was vrijwel niet meer te herkennen. De afgrijselijke stank schrikte Jan en zijn makkers af om alles nauwkeurig te onderzoeken. Wel zagen zij bij de dode een draagzak, een tondeldoos en de strijkstok van de zeis liggen. Volgens zijn beste schatting lag het lichaam ongeveer vijfentwintig passen ten zuiden van de Zomerweg in de sloot. Zij hebben Sybren Douma onmiddellijk van de vondst op de hoogte gesteld. Jan weet verder niets hierover, besluit na voorlezing en ondertekent eigenhandig. Opgemaakt in Bergum , 7 augustus 1783. Jan Bouwes.
Elke Melles, knecht bij Sybren Douma, huisman op Gaastmaburen, is in zijn tweeëntwintigste levensjaar. Hij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat hij gisteren met de andere knecht van Sybren Douma en de arbeider Jan Bouwes gras maaide op Douma's perceel onder Gaastmaburen. Zij roken opnieuw de sterke stank die zij de dag ervoor ook hadden geroken en onderzochten vervolgens wat het kon zijn. Zij vonden een plek met neergetrapt gras. Daarin lagen verschillende stukken van een sterke zeisensteel. Niet ver daarvandaan lag een kromgebogen zeis waaraan haar zat dat menselijk haar leek. Vervolgens zagen zij in de sloot een hoed en een dood lichaam dat als een man gekleed was. Naar hun gedachte was het een vreemdeling of hannekemaaier. De kleding leek blauw te zijn geweest en was vrijwel niet meer te herkennen. Elke meende dat er aan de voeten witgrijze kousen zaten. Bij het lichaam lagen een draagzak, een strijkstok van een zeis en een tondeldoosje . Verder zei hij dat zij het genoemde lichaam in de sloot ongeveer, of ruim, vijfentwintig passen ten zuiden van de Zomerweg hadden gevonden. Vanwege de verschrikkelijke stank bij de dode hadden zij het lichaam niet onderzocht. Zij hadden hun broodheer van de gebeurtenis op de hoogte gesteld. Elke weet verder niets, besluit zijn verklaring na voorlezing en ondertekent eigenhandig. Opgemaakt in Bergum, 7 augustus 1783. Elke Melles.
Andries Feddriks, knecht bij Sybren Douma, huisman op Gaastmaburen, is in zijn twintigste levensjaar. Hij is opgeroepen en ondervraagd. Hij verklaart dat hij gisteren tegen de avond met de andere knecht van Sybren Douma en de arbeider Jan Bouwes op Douma's land onder Gaastmaburen gras maaide. Zij roken opnieuw de sterke stank die zij de dag ervoor ook hadden geroken en besloten de oorzaak te onderzoeken. Zij vonden een hele plek met neergetrapt gras. Daar lag een sterke zeisensteel, in kleine stukjes gebroken. Aan de slootkant vonden zij een kromgebogen zeis met haar eraan dat menselijk haar leek. Verder vonden zij in de sloot een hoed en een dood lichaam dat als een man gekleed was en dat naar zijn kleding een vreemdeling of een hannekemaaier leek te zijn. De kleding, die blauw leek, was helemaal versleten. De dode droeg witgrijze kousen aan de voeten. Bij hem lagen een draagzak, een strijkstok en een tondeldoosje. Andries zegt verder dat zij het lichaam in de sloot ongeveer, of ruim, vijfentwintig passen ten zuiden van de Zomerweg hadden gevonden. Door de verschrikkelijke stank hadden zij niets aan het lichaam of van zijn bezittingen onderzocht. Zij hadden hun broodheer over het voorval ingelicht. Verder weet hij niets. Hij besluit zijn verklaring na voorlezing en tekent met zijn handmerk . Opgemaakt in Bergum, 7 augustus 1783. Bij het kruis staat dat het Andries Feddriks' eigenhandig geplaatste merk is.
Nanning Winius, meester chirurgijn in Bergum, in zijn zevenenveertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat hij deze ochtend op bevel van de heer grietman Sminia naar het dode lichaam is gegaan dat in de sloot van Sybren Douma's land onder Gaastmaburen lag. Hij zag dat het hoofd al van de romp was gescheiden. Een deel van de schedel was niet meer door de bedekkende weefsels bedekt. Verder zag hij alleen de handen onbedekt; die waren grotendeels verrot. Hij kan op geen enkele manier vaststellen hoe lang het lichaam al dood was en weet verder niets daarover.
In antwoord op uw toegezonden brief met de bijgevoegde verklaringen over het vinden van een dood lichaam in een sloot bij het land van Sybren Douma keuren wij goed wat het gerecht heeft gedaan en dat verder wordt gezorgd voor de begrafenis. Wij bevelen tegelijk aan dat het gerecht aandachtig blijft en alle nodige inspanningen verricht om de noodzakelijke ontdekkingen over het voorval te doen.
Jelke Hayes en Sybren Douma vertellen over geluiden in de nacht, overeind gezette voorwerpen en een verdwenen loden pijp.
Jelke Hayes, boerenknecht bij Sybren Douma, huisman op Gaastmaburen onder Hardegarijp, 40 jaar, verklaarde onder ede dat hij vanochtend 24 februari 1807 tussen zes en zeven uur de achterdeur opende. Vlak ervoor zag hij buiten een sleg, het onderste gedeelte van een sleeptrog. Die had op het erf gelegen en was van zijn baas.
Sybren Douma
Sybren Douma, huisman op Gaastmaburen onder Hardegarijp, in zijn 66ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij afgelopen nacht in bed lag, om kwart voor twaalf wakker werd. Hij meende geluid te hebben gehoord en ging rechtop zitten om goed te luisteren of er buiten iets gebeurde. Niet veel later begon het geluid opnieuw.
Durk Jeens noemt de diefstal van een loden pijp bij zijn buurman Sybren Douwma op 24 februari 1807. De laatste zaak uit boek 5 noemt Sybren Douma op Gaastmaburen, eveneens op 24 februari. Naamvariant, datum, voorwerp en expliciete verwijzing ondersteunen deze aansluiting. Dat bewijst geen gemeenschappelijke dader.
Sybren Douwma — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Die middag hoorde hij echter dat er bij zijn buurman Sybren Douwma een loden pijp was gestolen. Dat bracht hem ertoe om te onderzoeken of er aan zijn eigen huis ook iets ontbrak. Bij dat onderzoek ontdekte hij dat aan de westkant van zijn huis, direct bij de deur van hun slaapvertrek, de loden opvangbak en pijp verdwenen waren.
Durk Jeens noemt de diefstal van een loden pijp bij zijn buurman Sybren Douwma op 24 februari 1807. De laatste zaak uit boek 5 noemt Sybren Douma op Gaastmaburen, eveneens op 24 februari. Naamvariant, datum, voorwerp en expliciete verwijzing ondersteunen deze aansluiting. Dat bewijst geen gemeenschappelijke dader.
Durk Jeens noemt de diefstal van een loden pijp bij zijn buurman Sybren Douwma op 24 februari 1807. De laatste zaak uit boek 5 noemt Sybren Douma op Gaastmaburen, eveneens op 24 februari. Naamvariant, datum, voorwerp en expliciete verwijzing ondersteunen deze aansluiting. Dat bewijst geen gemeenschappelijke dader.
Sybren Gjolts — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Martjen wist volgens haar zeggen ook niets van de gouden knoop en zwarte koralen die Jurjen Wijbrens kwijt zou zijn. Zij zei verder dat haar man Harmen Rutgers omstreeks Lichtmis 1761, was overleden. Ongeveer acht weken daarna had zij een kind gekregen. Later was zij zwanger geworden van Sybren Gjolts, die nu in Suameer woonde, en had zij een dochter gekregen. Die was nu in haar vierde levensjaar. Sybren had beloofd haar te trouwen, maar was daar later op teruggekomen en had geweigerd met haar te trouwen.
Martjen wist volgens haar zeggen ook niets van de gouden knoop en zwarte koralen die Jurjen Wijbrens kwijt zou zijn. Zij zei verder dat haar man Harmen Rutgers omstreeks Lichtmis 1761, was overleden. Ongeveer acht weken daarna had zij een kind gekregen. Later was zij zwanger geworden van Sybren Gjolts, die nu in Suameer woonde, en had zij een dochter gekregen. Die was nu in haar vierde levensjaar. Sybren had beloofd haar te trouwen, maar was daar later op teruggekomen en had geweigerd met haar te trouwen.
Anna Maria Ruit was de vrouw van Andries Smit, meester-koekbakker te Leeuwarden . Naar haar beste weten was zij in haar vierendertigste levensjaar. Zij verscheen en werd beëdigd . Zij verklaarde dat zij op de elfde van deze maand met haar koekenkraam op de markt van Oostermeer stond, voor het huis van Sybren Mients.
Sybren Rinsonides — 8 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Vervolgens: verklaringen opgenomen voor Sybren Rinsonides, mederechter van Tietjerksteradeel, in deze bijgestaan, op verzoek van de fiscale substituut-officier van deze grietenij , om te dienen waar dat behoort.
Inlichtingen afgenomen voor Sybren Rinsonides, mederechter van Tietjerksteradeel en in deze zaak commissaris , op verzoek van de fiscaal als ambtenaar van rechtswege van de grietenij , voor het daarvoor bestemde gebruik.
Daarna begint een nieuwe informatie, opgenomen voor Sybren Rinsonides, mederechter van Tietjerksteradeel, in deze gecommitteerde , op verzoek van de fiscale substituut-officier .
Verklaringen opgenomen voor Sybren Rinsonides, mederechter van Tietjerksteradeel, in deze gecommitteerde , op verzoek van de fiscale substituut-officier , om te dienen waar dat behoort.
Verklaringen opgenomen voor Sybren Rinsonides, mederechter van Tietjerksteradeel, in deze gecommitteerde , op verzoek van de fiscale substituut-officier van deze grietenij , om te dienen waar dat behoort.
Verklaringen opgenomen voor Sybren Rinsonides, mederechter van Tietjerksteradeel, in deze gecommitteerde , op verzoek van de fiscale substituut-officier , om te dienen waar dat behoort.
Inlichtingen afgenomen voor Sybren Rinsonides, mederechter van Tietjerksteradeel en in deze zaak commissaris , op verzoek van de fiscaal als ambtenaar van rechtswege, voor het daarvoor bestemde gebruik.
Daarna begint een afzonderlijke informatie, voor Sybren Rinsonides, die in deze kop Grietman wordt genoemd, over Tietjerksteradeel, in deze gecommitteerde , op verzoek van de fiscale substituut-officier .
Waarschijnlijk hetzelfde echtpaar: Sybren/Sijbren Rommerts en Tyttje/Tijttje Jans. In 1803 wonen Sybren Rommerts en zijn vrouw Tyttje Jans op de Heidstreek onder Bergum; hij is in zijn 59ste levensjaar, zij ongeveer 55. In 1806 verklaren Sijbren Rommerts en zijn vrouw Tijttje Jans op de Bergumerheide; zijn leeftijd is mogelijk in het 61ste of 63ste levensjaar, zij is in haar 57ste. Namen, onderling huwelijk en plaats ondersteunen de identificatie; de leeftijden zijn benaderingen en deels onzeker. In 1803 zijn zij benadeelden na een overnachting, in 1806 kopers/getuigen bij teruggevonden ijzerwerk. De ijzerzaak speelt niet in Het Zwartkruis; alleen het eerdere verhaal bevat navraag bij die herberg.
Op zaterdagavond 3 december 1803 vroeg een onbekende vrouw bij boer Sybren Rommerts en zijn vrouw Tyttje Jans op de Heidstreek onder Bergum om thee en een slaapplaats. Zij noemde zich Aaltie Jans. Toen Sybren de volgende ochtend rond zes uur opstond, was de vrouw vertrokken en bleken meerdere kledingstukken verdwenen.
Sybren Rommerts was boer op de Heidstreek onder Bergum en in zijn 59ste levensjaar. Zijn vrouw Tyttje Jans was ongeveer 55 jaar. Op zaterdag 3 december 1803, omstreeks acht uur in de avond, kwam een vrouw aan hun deur. Zij noemde zich Aaltie Jans, zei uit Leeuwarden te komen en vertelde dat zij ongeveer acht dagen eerder uit die stad was vertrokken. Zij noemde zich een dochter van Jan Dirks, een sjouwer in Leeuwarden, en wilde naar Groningerland reizen. Sybren vertelde dat zij Cornelis Jans en diens vrouw in Groningen noemde. Waar zij daar woonden, wist hij niet.
Tyttje Jans was de vrouw van Sybren Rommerts, woonde op de Heidstreek en was ongeveer 55 jaar. Zij verklaarde dat Aaltie Jans op zaterdagavond 3 december omstreeks acht uur bij hen kwam. De vrouw noemde zich een dochter van de Leeuwarder sjouwer Jan Dirks. Zij zei ongeveer acht dagen eerder uit Leeuwarden te zijn vertrokken en naar Groningerland te reizen.
De Heidstreek bij Bergum is als gebiedsnaam bekend. Het woonhuis van Sybren Rommerts en Tyttje Jans is niet met zekerheid geïdentificeerd.
Dezelfde ondervraagde man: Sybren Wybrens in Eernewoude. De schuurzaak en de onderzoeken naar doeken en een houten nap spelen in mei 1804 in Eernewoude. Sybren is vrijgezel en in zijn 64ste levensjaar. Het verhoor van 19 mei behandelt de goederen gezamenlijk. Hij erkent het doorsnijden van een touw om op het hooi te slapen, maar spreekt andere beschuldigingen tegen. Dorpsgenoten geven ook karakteroordelen; die zijn geen vastgestelde feiten.
De 80-jarige weduwe Neeltje Durks mist twee katoenen doeken van de bleek en spreekt Sybren Wybrens aan. Hij geeft een andere verklaring.
Op zaterdag 12 mei stond Neeltje overdag buiten haar huis. Sybren Wybrens liep langs met een bruinbonte doek om zijn hals. Zij herkende die als een van haar verdwenen doeken en sprak hem aan:
Sybren Wybrens was vrijgezel, woonde in Eernewoude en was in zijn 64ste levensjaar. Op 19 mei 1804 werd hij als gedetineerde in Bergum verhoord. De gerechtelijke verklaringen over de twee doeken werden hem voorgelezen. Hij bevestigde dat Neeltje hem op straat had aangesproken, maar zei dat zij moest bewijzen dat de doek van haar was.
Eernewoude 1804 - Sybren Wybrens in de schuur van Auke Jitses
In Eernewoude werd Sybren Wybrens in mei 1804 door meerdere dorpsgenoten beschuldigd van overlast en het meenemen van goederen. Acht personen legden afzonderlijk een verklaring af, onder wie Sybren zelf. De beschuldigingen en zijn antwoorden staan hieronder naast elkaar.
Sijtte Keimpes, dorprechter te Eernewoude, was naar eigen zeggen drieënvijftig jaar. Op 1 mei 1804 werd hij om ongeveer vijf uur 's morgens geroepen door Antje Roels, de vrouw van Zij vroeg hem mee te gaan naar hun schuur. Daar aangekomen opende Auke de deur door het touwtje door te snijden. Auke zei hem dat Sybren Wybrens, die ook in Eernewoude woont, bij hem op het hooi lag. Auke vroeg Sybren van het hooi af te komen.
Hij zei dat hij de dorprechter had gehaald om te horen hoe Sybren daar was gekomen, zodat er verslag aan de drost kon worden gedaan. Sybren antwoordde dat hij de drost zelf ook wel eens wilde spreken. Hij zag Sybren echter niet van het hooi komen. Hij hoorde echter duidelijk aan de stem dat het Sybren Wybrens was. Verder wist hij van dit voorval niets. Wel verklaarde hij dat Sybren volgens hem een bijzonder slechte kerel is, die voortdurend bijna alle mensen in het dorp overlast aandoet.
Antje Roels, vrouw van Auke Jitses te Eernewoude, was naar eigen zeggen in haar 38ste levensjaar. Toen zij op 1 mei 1804 vroeg in de ochtend in de schuur kwam, ontdekte zij dat Sybren Wybrens uit Eernewoude in het hooi lag. Hij was daar volgens haar ingebroken. Hij was volgens haar binnengekomen door de schuurdeur en de bovendeur te snijden. Het touw waarmee de deur de vorige avond goed was vastgebonden was aan stukken gesneden. Daarop ging zij meteen naar dorprechter
Piebe Baukes, winkelier te Eernewoude, was naar eigen zeggen in zijn 34ste levensjaar. Op 30 april 1804 hoorde hij tussen tien en elf uur 's avonds, terwijl hij thuis zat, lawaai buiten de deur. Hij ging kijken. Hij zag Sybren Wybrens, die ook in Eernewoude woont, bezig de schuurdeur van Auke Jitses open te maken. Hij had een mes in zijn hand om het touw waarmee de deur gesloten was door te snijden. Dat lukte op dat moment niet. Naar hij zei was zijn mes te kort. Sybren vroeg Piebe of die een langer mes had.
Johannes Keimpes uit Eernewoude was in zijn 64ste levensjaar. Johannes beschreef Sybren Wybrens, die eveneens in Eernewoude woonde, als een bijzonder slecht persoon. Bijna iedereen in het dorp heeft volgens hem last van hem. Hij wil niet werken, hoewel hij gezond en sterk is. Hij uit dagelijks allerlei dreigementen. Volgens Johannes ging Sybren tegen Johannes zijn wil de turfschuur op diens veen binnen en verbleef daar wanneer hij wilde. Dat is hem gerechtelijk verboden.
Derk Volkerts, veenbaas te Eernewoude, was in zijn 53ste levensjaar. Derk beschreef Sybren Wybrens als een slecht persoon. Hij wil volgens hem niet werken, hoewel hij gezond is. Bijna iedereen in het dorp heeft volgens hem last van hem. Derk verklaarde bovendien dat Sybren van tijd tot tijd turf en andere goederen uit Derks turfschuur had weggenomen.
Alef Louws, timmerman te Eernewoude, was in zijn 67ste levensjaar. Alef verklaarde dat Sybren Wybrens, die ook in Eernewoude woont, volgens hem een slecht persoon is die niet wil werken, hoewel hij gezond en sterk is. Bijna iedereen in Eernewoude heeft volgens hem last van hem. Hij uit voortdurend allerlei kwaadaardige dreigementen. Volgens hem is iedereen daardoor met goede reden bang voor hem.
Auke Jitses woonde te Eernewoude en was in zijn 54ste levensjaar. Op 1 mei 1804 kwam hij om ongeveer zes uur 's morgens in de boerenschuur die hij gebruikte. Die staat op enige afstand van zijn woning en behoort aan de pastorie. Hij ontdekte dat het touw waarmee hij de deur de vorige avond goed had dichtgebonden aan stukken was gesneden. Sybren Wybrens uit Eernewoude lag op het hooi. Hij zei dat hij eraf moest komen. Hij had de dorprechter gehaald om het te bekijken en aan de drost te melden.
Een houten schepnap verdwijnt uit een regenton. Een veertienjarige dienstmeid ziet Sybren Wybrens met rijst en brood in een schuur.
Tjitske sprak Sybren Wybrens aan. Zij zei dat zij vermoedde dat hij haar nap had. Hij ontkende dat en ging zonder verdere uitleg weg. Tjitske noemde hem lui. Volgens haar kon hij wel werken, maar wilde hij dat niet, en had iedereen veel overlast van hem.
Trijntje Idserts was veertien jaar en diende bij Auke Jitses. Op de avond van 18 mei ging zij turf halen uit de schuur van haar meester. Sybren Wybrens hield zich daar op. Toen zij binnenkwam, zat hij op het hooi. Naast hem stond een vrij grote houten nap met rijst; Sybren kruimelde er brood in.
Sybren Wybrens woonde in Eernewoude, was vrijgezel en in zijn 64ste levensjaar. Op 19 mei werd hij als gedetineerde in Bergum verhoord, nadat de verklaringen tegen hem waren voorgelezen. Daarbij ging het om de verdwenen doeken van Neeltje Durks en de houten nap van Tjitske Keimpes.
Trijntje Volkerts en Sybrige Wijtzes beschrijven de opengebroken voorkamer en hun verdwenen sieraden.
Er lagen kleren en andere spullen op de vloer. Zij liep ontsteld de kamer uit en riep haar werkgeefster, Sybrige Wijtzes, vrouw van Andrijs Wijtzes. Deze ging meteen met haar mee. De meeste kleren uit Trijntjes kist lagen op de vloer. Bij onderzoek merkte zij dat de volgende zaken ontbraken.
Sybrige Wijtzes
Sybrige Wijtzes, vrouw van Andrijs Wijtzes, woont in Hardegarijp en is in haar 49ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart zij dat haar dienstmeid Trijntje Volkerts haar op 28 april omstreeks zes uur 's morgens wekte. De meid zei dat het er in de voorkamer vreemd uitzag.
Minke Binnerts, meerderjarige ongehuwde vrouw die bij landbouwer Abele Atzes in Oostermeer woont, is in haar 41ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de avond van 6 januari ging zij voor het slapen met haar meid Sybrigje Johannes even naar buiten.
Sybrigje Johannes
Sybrigje Johannes, meerderjarige jonge vrouw en dienstmeid bij Abele Atzes en Minke Binnerts in Oostermeer, is in haar 22ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de avond van 6 januari ging zij vóór het slapen nog even met haar meesteres Minke Binnerts naar buiten.
Hij hoorde op straat geluid van mensen. Daarop ging hij naar Minke Binnerts en haar meid Sybrigje Johannes, die buiten stonden. Hij zag Rinse Jelles, Pytter Nieuwman en Grietje Jacobs gezamenlijk het huis van Rinse Jelles verlaten en naar de wel, de waterput gaan.
nieuwe informatie: verklaringen opgenomen voor Sybrin Rinionides, mederechter van Tietjerksteradeel, in deze zaak commissaris . De kop eindigt met "om naar behoren te dienen".
Syger Pot — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Minze Durks, in de wandeling Minze Polle, schuitschipper in Rottevalle onder Noorder-Drachten, is in zijn 73ste levensjaar. Hij zit vast. Zijn kluitschip ligt bij de dam te Bergum en is daar aangehouden. Het schip was ook van Syger Pot in Rottevalle. Het is beladen met heide en ruim veertig bossen bezemrijs.
De fuikzaak noemt Minze Durks, bijgenaamd Minze Polle, schipper uit Rottevalle, die met zijn twee zoons voer. Het verhoor van maart noemt dezelfde naam, bijnaam en woonplaats, met zoons Durk en Jan. De scheepseigenaar uit de fuikzaak heet Wybe Sijgers, bijgenaamd Wybe Pot; deze wordt niet gelijkgesteld aan de Syger Pot uit het eerdere verhoor. Een vermelding bij het meer bewijst geen daderschap van de fuikdiefstal.
De fuikzaak noemt Minze Durks, bijgenaamd Minze Polle, schipper uit Rottevalle, die met zijn twee zoons voer. Het verhoor van maart noemt dezelfde naam, bijnaam en woonplaats, met zoons Durk en Jan. De scheepseigenaar uit de fuikzaak heet Wybe Sijgers, bijgenaamd Wybe Pot; deze wordt niet gelijkgesteld aan de Syger Pot uit het eerdere verhoor. Een vermelding bij het meer bewijst geen daderschap van de fuikdiefstal.
Na ongeveer een kwartier kwamen ze terug. Niemand was er meer, maar ze zagen dat de ruiten van de theekast waren stukgeslagen. Sijmen ging toen naar buurman Pieter Gerbens, waar zijn moeder heen was gevlucht. Hij bleef daar tot vijf uur de volgende morgen. Daarna ging hij naar zijn zwager Eelke Welles. Eelke ging naar het huis van Sijmens moeder, terwijl Sijmen tot zeven uur bij zijn zwager bleef. Toen hij thuiskwam, was hun voerman al vertrokken. Niemand wist toen dat er iets ontbrak. Maar rond twaalf uur 's middags wilde hij zijn schoenen met zilveren gespen aantrekken. Ze stonden op een lege bedstede en hij had ze voor de veiligheid met een partij lege graan zakken bedekt. Hij ontdekte dat de gespen van zijn schoenen ontbraken en dat ook een zilveren gesp van de schoenen van zijn moeder, die daar eveneens stonden, verdwenen was. Zijn gespen zijn groot en langwerpig vierkant, met zilveren beugels. Vorig jaar kocht zijn broer Roel ze bij zilversmid De Wal te Leeuwarden voor 23-14-8. Ze zijn niet met letters of andere kenmerken gemerkt. Meer weet hij er niet van. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende die. Bergum, 3 april 1794. Handtekening: Symen Alzes Nycolai.
Toen Jan Atses en boerenknecht Sypke Pijtters op vrijdagochtend 15 februari 1805 de schapen wilden voeren, stond de deur van het lytshuis niet goed dicht. Eén van de drie schapen van boer Atse Oebles was verdwenen.
Jan Atses woonde als ongehuwde zoon bij zijn vader Atse Oebles, boer in Garijp. Hij was naar zijn beste weten in zijn 36ste levensjaar. Op vrijdagochtend 15 februari ging hij samen met de knecht Sypke Pijtters naar het lytshuis , een bijgebouw dat iets ten zuiden van hun gewone woonhuis stond.
Sypke Pijtters ziet hetzelfde lege deel van het hok
Sypke Pijtters werkte als boerenknecht bij Atse Oebles en was in zijn 24ste levensjaar. Hij verklaarde zelf dat hij die ochtend samen met Jan naar het lytshuis van zijn meester was gegaan om het vee te voeren. Het stond iets ten zuiden van het woonhuis.
Sipke Sijmens, huisman onder Tietjerk en in zijn achtentwintigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. In de nacht van 30 op 31 december 1766 zijn uit zijn voorhuis, van de mantelstok , de volgende kledingstukken gestolen: een zwart mannenrokje van retijn ; een bruine hemdrok van Sargien Diboijen, met zestien geribde zilveren knopen; een bont gestreepte hemdrok met benen knopen; een asgrauwe linnen broek; een zwarte linnen hemdrok; een gekleurd sargien camisooltje en een broekje van zijn zoontje; een bruin sargien de boijen hemdrokje van diezelfde zoon; een zwarte sargien de boijen jak van zijn vrouw; een grauwe wollen schouderdoek van de zoon; een rode bajen sprengrok; een linnen broekje van de zoon; een rood bajen vestje en een bont gestreepte borstrok van de meid. Sipke weet niet wie de genoemde goederen gestolen heeft. Het lijkt erop dat de dief door de schuurdeuren naar binnen en buiten is gegaan. Die deuren waren met een haak vastgezet, maar die kon van buiten worden opgelicht. 's Morgens vond hij de deuren open. Hij weet verder niets, sluit na voorlezing en tekent zelf. Bergum , 2 januari 1767. Sypke Sijmens.
Suameer 1804 - Inbraak in de melkkelder bij Gryttje Inses en Sytse Diemers
Op 14 februari 1804 kwam Gryttje Inses, de vrouw van boer en dorprechter Sytse Diemers in Suameer , uit bed. Gryttje was in haar 39ste levensjaar. Zij ging omstreeks acht uur, bij zonsopgang, naar de melkkamer of kelder. Het glazen raam dat de kelder afsloot, stond open. Een ruit was eruit genomen.
Sytse Diemers hoort van de inbraak
Het precieze erf en het kelderraam van Sytse Diemers zijn op basis van deze verklaringen niet gelokaliseerd.
Sjoerd ging naar zijn buurvrouw, de weduwe van Jan Heerkes. Hij sprak er ook over stambonen en grote bonen die opgehaald konden worden; hij noemde die bonen niet als gestolen. Bij de weduwe woonde haar zoon Sytse Jans. Ook Taapke Tjeerds en haar dochter Sjoukjen woonden in hetzelfde huis.
Sytse Jans, de zoon die bij zijn moeder de weduwe van Jan Heerkes woonde, had ook aan Neeltie verteld dat Sjoukjen vrijdagmiddag alleen in haar moeders huis boekweitgort met stroop en water had gegeten. Sjoukjen had hem gevraagd mee te eten. Hij had nee gezegd en eraan toegevoegd dat zij dat ook wel had kunnen laten.
Over de appels vertelde Sjoukjen dat zij enkele rode zoete appels had gekregen van Sytse Jans. Zij wist niet hoeveel het er waren en ook niet op welke dag zij die had ontvangen. Zij ontkende boekweitgort met stroop en water te hebben gegeten. Ook zei ze geen jongen in het huis van haar moeder te hebben gezien.
Na een reis naar Drachten ontdekten Sytske Annes en haar man Pyter dat er uit hun huis geld, kleding en sieraden waren verdwenen. Ook Anne Jacobs, die bij hen woonde, legde een verklaring af.
Sytske Annes
Sytske Annes, vrouw van schuitvoerder Pyter Aukes, aan de Leegeweg in Bergum , in haar 54ste levensjaar, verklaart na beëdiging. Zij en haar man voeren ongeveer vier weken geleden met de schuit van Bergum naar Drachten. Toen zij gisteravond thuiskwam, ging zij naar haar huis en vond de deur van haar kleine kamer niet gesloten. Vanmorgen ging zij er weer heen en ontdekte dat een stuk was uitgesneden uit ... dat op het bed stond. Ook miste zij een wit linnen kraamkleed. ... Een spijker ... Uitgenomen of gevallen delen ...
Pyter Aukes, schuitvoerder in Bergum , in zijn 61ste levensjaar, verklaart na beëdiging. Hij vertelt over een vaartocht enkele weken geleden, van Bergum naar Drachten. Zijn vrouw is Sytske Annes. ... Op een woensdag ... Alleen thuiskomen ... Bij terugkomst was geklaagd over iets ongewoons in het huis. ...
Het geld in de kist bedroeg ongeveer 350 carolusgulden. ... De munten omvatten vijf zilveren dukatons, drie-guldenstukken, vier gulden, carolusgulden en ander geld. ... Hij weet niet wie de diefstal heeft gepleegd en ook niet wanneer. Wat hij weet over de toestand vóór het vertrek naar Drachten heeft hij van zijn vrouw Sytske Annes en de bij hen inwonende ongehuwde vrouw gehoord. Hij vermoedt dat de dief via het venster van de kleine kamer en een gemaakte opening naar binnen kwam en zich in de kamer liet zakken. ... Verder kan hij niets zeggen. Hij bekrachtigt zijn voorgelezen verklaring. Bergum , 4 november 1740, Pyter Aukes.
Zij vroeg toen haar buurvrouw Sytske Machiels, huisvrouw van Sybe Hendriks, of zij iemand had opgemerkt die bij haar huis was geweest toen de genoemde goederen waren gestolen. Sytske Machiels antwoordde dat zij geen vreemde had gezien, behalve de veehoedster van Alle Sybes, huisman onder Oostermeer, die volgens haar zeggen een beest zocht. De aangeefster ontdekte vervolgens dat die veehoedster van Alle Sybes haar rok en voorschot droeg. Haar broer Ouwe Clases, huisman te Eestrum, ging naar de genoemde veehoedster en stelde vast dat dit zo was. Zij gaf daarop meteen de rok en het voorschot aan Ouwe Clases terug en zei dat zij de goederen van haar tante te Eestrum had gekregen.
Sjoukjen vroeg buurvrouw Sytske Machiels of zij iemand bij het huis had gezien. Die noemde de veehoedster van Alle Sybes onder Oostermeer, die naar eigen zeggen een dier zocht. Sjoukjens broer Ouwe Clases ging naar de veehoedster. Hij beschreef zelf hoe de rok en het voorschot werden gedragen, hoe hij naar de herkomst vroeg en hoe de kleding uiteindelijk werd teruggegeven.
Ten tweede had Sytze Freerks, met wie Tjibbele die ochtend op het land was geweest om gras te halen, hem verteld dat Tjibbele twee drieguldens afschuurde. Volgens de getuige was dat waarschijnlijk om het rode krijt ervan af te krijgen. In zijn eigen beurs, waarin de drieguldens hadden gezeten, ook een stukje rood krijt zat.
Sytze Freerks - verklaring
Sytze Freerks (in modern Nederlands)
Sytze Freerks, ongehuwd, wonend bij Pytter Beens te Rijperkerk en momenteel dagelijks werkend bij Andries Wijtzes te Hardegarijp, in zijn 22 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij maandagochtend vroeg, de veertiende, met Tjibbele Wouters, knecht van Andries Wijtzes, naar het land was gereden om twee wagenladingen hooi te halen. Nadat die geladen waren, ging Tjibbele op het land zitten om twee drieguldens met zand af te schuren. Hij zei dat die met rood krijt waren besmeurd, omdat er krijt zat in de zak waarin hij ze had bewaard.
Sytze Freerks.
Sijbrigje Wijtzes, vrouw van Andries Wijtzes, wonend te Hardegarijp, naar haar beste weten 46 jaar oud, verklaarde onder ede dat op maandagochtend vroeg haar knecht Sijpke Ebes bij haar kwam. Hij zei dat hij uit zijn broek een zak met zes gulden en tien stuivers miste. Daarop riep de getuige Sytze Freerks, een ongehuwde arbeider die bij hen werkte en 's morgens van het land thuiskwam, even apart.
Tjibbe Wouters, nu wonend te Suawoude, in zijn 20 ste levensjaar, verscheen na oproeping en verklaarde bij zijn verhoor het volgende. Afgelopen maandagochtend woonde hij nog als knecht bij Andries Wijtzes te Hardegarijp. Hij was met diens arbeider Sytze Freerks naar het land gegaan om hooi te halen.
Toen de getuige afgelopen maandagochtend met Sytze Freerks bij het huis van Andries Wijtzes terugkwam, hoorde hij wel te merken.]dat er onenigheid was. Toen hoorde hij dat Sijpke Ebes, de andere knecht van Andries Wijtzes, geld kwijt was. De vrouw van Andries, Sijbrigje Wijtzes, vertelde hem dat.
Sytze Jacobs legt op 12 augustus 1806 een verklaring af over een koperen emmer en een tinnen boterklip die op 8 augustus tussen acht en negen uur in de avond verdwenen.
Sytze Jacobs - verklaring
Sytze Jacobs (in modern Nederlands)
Sytze Jacobs, naar zijn beste weten in zijn 42 ste levensjaar, zoon van de weduwe van Jacob Jelles, huurvrouw onder Tietjerk, en daar wonend, verklaarde onder ede dat op vrijdagavond 8 augustus tussen acht en negen uur een koperen emmer en een tinnen boterklip waren gestolen. De emmer stond die avond om acht uur nog buiten de deur onder de goot. De boterklip lag aan één kant van het huis op de grond.
De getuige had de vermissing ontdekt, maar wist niet wie het had gedaan. Na duidelijke voorlezing ondertekende hij te Bergum op 12 augustus 1806. Sytze Jacobs.
Garijp 1799 - De overval op Taapke Tjallings op de Suameerder heide
Vrijdagochtend 20 september 1799 verliet Taapke Tjallings uit Garijp om ongeveer half drie haar huis. Ze wilde bij Drachten bollen halen en een openstaande schuld voor eerder verkregen bollen betalen. Nog voor het ochtendlicht werd zij op de Suameerder heide aangevallen.
Later gaf Taapke Tjeerds vier appels terug aan Neeltie. Die waren volgens Neeltie van dezelfde soort en kleur als de appels die zij miste. De andere etenswaren kregen Sjoerd en Neeltie niet terug.
Op 3 oktober 1804 werd Sjoukjen in Bergum verhoord. Zij verklaarde dat zij haar achternaam niet kende, omdat zij buiten het huwelijk was geboren. Haar leeftijd wist zij evenmin. Haar moeder was Taapke Tjeerds; ze woonden tegenover het huis van Sjoerd en Neeltie.
Taeke Oedses, arbeider in Bergum, is in zijn 44ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de avond van 12 april omstreeks zes uur was hij bij landbouwer Durk Jeens in Bergum, waar hij werkte. In het achterhuis achter de paarden zag hij een kledingstuk hangen van de kleine knecht Aebele Binnes.
Janke Fokkes, dienstmeid bij landbouwer Durk Jeens in Bergum, is in haar 32ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde het volgende. Op de avond van 12 april rond zes uur kwam arbeider Taeke Oedses zeer ontsteld in de keuken. Hij vertelde over een bijzondere vondst in het kledingstuk van de kleine knecht Aebele Binnes, dat achter de paarden hing: een oude witte doek in de linkerzak en een holle koperen horlogekast in de rechterzak.
Zij wilde de zakken laten zien. Hij onderzocht die in de keuken samen met Janke Fokkes en Taeke Oedses. Zij vonden een holle koperen horlogekast, een eindje stalen horlogeketting, een zilveren onderdeel, een met een bandje samengebonden stalen horlogeketting en een geheel gebroken zilveren zakhorloge waarvan het uurwerk eruit was geraakt.
Tamme Allerts — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Auke Rones, boer onder Oostermeer, naar zijn beste weten 49 jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op 30 december 1807 omstreeks drie uur 's middags een koperen theeketel miste. Hij wist niet wie die had meegenomen. Gisterenmiddag kwamen om drie uur Tamme Allerts, Johannes Rienks en Auke Jans bij hem met die ketel en een hoed.
Zij betaalde twee gulden en zou de derde gulden op de 5de voldoen. De afspraak kwam mede voort uit haar vermoeden dat de man de ketel had gestolen. Hij kwam de derde gulden op een latere dag vragen. Tamme Allerts was toen bij haar in huis. Zij zei tegen de man dat hij twee gulden had ontvangen, maar dat zij de laatste gulden niet zou betalen.
Johannes Rienks en zijn knecht Linse Klases de Jong verklaren op 27 juni 1806 over een vermist wit schaap en de resten op het land van Tamme Allerts.
Johannes Rienks, huisman op het Witveen onder Oostermeer, in zijn 44 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hem naar zijn beste weten in een nacht tussen de twintigste en eenentwintigste een wit geld schaap zonder lam was ontstolen uit het land voor zijn huis. Het dier was eerst geslacht op het land van Tamme Allerts, huisman aldaar. Alleen de kop, het ingewand en de vier poten waren achtergelaten.
Tamme Jacobs, een knecht in Oudkerk, in zijn twintigste levensjaar, ging in de nacht van 21 op 22 oktober 1771 rond elf uur naar bed. Zijn heer en diens vrouw waren weg. Daarom sliep hij in de dagelijkse kamer. Kort daarna hoorde hij iets bij het glas van het schuifraam .
Wytske Wybes, de 74-jarige weduwe van Tamme Tjalles, woonde in Bergum. Zij verklaarde dat haar op 18 april 1800 twee hemden waren gestolen. Op 1 mei herkende ze een van die hemden bij een ander huis.
Antje verklaarde onder ede dat zij het hemd dat Wytske Wybes miste, zelf voor Wytske had gemaakt. Wytske werd daarbij opnieuw genoemd als de weduwe van Tamme Tjalles. Antje getuigde dus over het maken van het kledingstuk, niet over het moment waarop het was gestolen of het daarna werd opgehangen.
Tantje Franses, vrouw van landbouwer Jacob Claas in Bergum , is in haar 71ste of 75ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op twee tijdstippen, in september en november, werd geld van haar weggenomen. In september ging het om 23 gulden, 2 stuivers en geen penningen .
Jacob Claas, landbouwer in Bergum, is in zijn 70ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Volgens zijn vrouw Tantje Franses verdween in september en november geld. Voor de eerste som staat 23 gulden, 2 stuivers en geen penningen. Het lag in een zak in een eiken kast waarin 95 gulden had gezeten.
Trijntje Minnes woonde in Wijns . Zij was weduwe van Tedmaar Gosses en in haar 29ste levensjaar. Op 7 september 1764 verdween uit haar achterhuis een koperen gootling .
Trijntje Minnes, weduwe van Tedmaar Gosses, woonachtig te Wijns, was in haar negenentwintigste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat op de zevende van deze maand uit haar achterhuis een koperen gootling, een koperen ketel, gestolen was. Zij hoorde dat dit gedaan zou zijn door een meisje uit Leeuwarden dat bij haar aan huis had gebedeld. Zij reisde daarom naar Leeuwarden.
Wytse en Teije Benedictus beschrijven de verdwenen korven uit Teijes bijenstal .
Eén was aan de voorkant rood geverfd, de andere donkergroen. Zij stonden in de bijenstal voor het huis van zijn halfbroer Teije Benedictus op het Witveen onder Oostermeer. Wytse ontdekte de vermissing op 17 januari, toen hij bij zijn halfbroer was. Hij weet verder niets.
Teije Benedictus
Teije Benedictus, landbouwer op het Witveen onder Oostermeer, is in zijn 47ste levensjaar. Hij is verschenen, heeft zijn verklaring volgens het doopsgezinde formulier bekrachtigd en is verhoord. Hij zegt dat twee korven met bijen van zijn halfbroer Wytse zijn gestolen.
Eén was aan de voorkant rood geverfd, de andere donkergroen; een korf was gemerkt W.B. De korven stonden in Teijes bijenstal voor zijn huis. Hij ontdekte de vermissing op 16 of 17 januari, toen Wytse bij hem was. Hij weet verder niets. Na voorlezing tekent hij op 26 januari 1809 in Bergum: Teije Benedictus.
Kort daarna kwamen Albert Johannes, Oeble Abrahams, knecht van Douwe Martens, en Teije Claes, knecht van Marten Douwes, met Sipke Pieters naar Sjoerds schip. Volgens hun zeggen hadden zij Sipke in een hoerhuis gevonden.
Diezelfde nacht kwamen Albert Johannes, Oeble Abrahams en Teije Claes met Sipke Pieters naar haar schuit. Zij zeiden dat zij hem uit een hoerhuis hadden gehaald. Sipke kreeg het verwijt dat hij de goederen had gestolen. Eerst ontkende hij dat; daarna begon hij te huilen en bekende hij in aanwezigheid van iedereen alles volledig.
Albert zocht Sipke samen met Oeble Abrahams en Teije Claes en vond hem in een hoerhuis. Uiteindelijk gingen zij met hem naar Sjoerds schip. Daar kreeg Sipke het verwijt dat hij de vermiste goederen had gestolen. Eerst ontkende hij het. Daarna begon hij te huilen en bekende hij ten slotte in aanwezigheid van allen volledig dat hij de diefstal had gepleegd.
Er ontstond verdenking tegen Sipke Pieters uit Bergum, die als knecht voer bij Albert Johannes uit Suameer . Albert vroeg Oeble en Teije Claes om Sipke op te zoeken. Zij vonden hem in een hoerhuis en gingen met hem naar het schip van Sjoerd Douwes.
Teije Sjoerds en Tjeerd Geerts vertellen over een nachtelijke ontmoeting op de heide en de herkenning van een schaap bij daglicht.
Teije Sjoerds
Teije Sjoerds, huisman onder Suameer, naar zijn opgave in zijn 56ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij maandagavond 2 februari tussen elf en twaalf uur van zijn zwager Jelke Jans en diens vrouw te Nijega in Smallingerland vandaan kwam. Op de Suameerder heide zag hij iemand met een zwart schaap. Op het eerste ogenblik leek het hem alsof de persoon op handen en voeten ging.
Verder wist hij niets. Na duidelijke voorlezing ondertekende hij te Bergum op 13 februari 1807. Teije Sjoerds.
Tjeerd Geerts, huisman onder Suameer, in zijn 66ste levensjaar, verklaarde onder ede dat op maandagavond 2 februari tussen elf en twaalf uur iemand bij hem kwam roepen. Dat was Teije Sjoerds. Hij vertelde dat hij op de Suameerder heide iemand met een schaap had ontmoet.
Telle Freikes, veerschipper te Oudkerk , naar zijn beste weten in zijn 38ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen vrijdagavond, de 5de, brachten hij en zijn makker Dirk Doejes om ongeveer acht uur tien lopen haver in het schip. Die haver was overdag op de wal bij het schip gebracht en behoorde aan Sije Andries, huisman te Roodkerk in het schip. Nadat zij de luiken van het schip goed gesloten hadden, gingen zij omstreeks tien uur naar bed. Om twee uur 's morgens kwamen zij weer bij het schip en ontdekten onmiddellijk dat er zes lopen van de haver ontbraken.
Telle en zijn makker hadden alles gedaan om een spoor van de diefstal te vinden, maar tot dan toe niets ontdekt. Telle wist verder niets en sloot en ondertekende zijn verklaring na voorlezing. Bergum , 8 juni 1795. Telle Freikes.
Dirk Doejes, veerschipper te Oudkerk, naar zijn beste weten in zijn 39ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij en zijn makker Telle Freikes hadden afgelopen vrijdag om ongeveer acht uur 's avonds tien lopen haver in het schip gebracht. De haver stond op de wal bij het schip en was overdag daarheen gebracht door de zoon van Sije Andries, huisman te Roodkerk en eigenaar van de haver.
Tetje Durks en haar zoon Dirk Beernts vertellen over een blauwe bijenkorf en de achtervolging van drie vluchtende personen.
Tetje Durks
Tetje Durks, weduwe van Beern Douwes, in haar 48ste levensjaar, wonend in het Kattegat onder Oostermeer, verklaarde onder ede dat zij afgelopen donderdag de achttiende omstreeks zes uur 's morgens haar hondje hoorde blaffen. Zij stond meteen op, trok wat kleding aan en ging naar buiten. Van de acht bijenkorven bij haar huis ontbrak er één.
Na voorlezing plaatste zij haar handmerk te Bergum op 23 december 1806. Dit is het eigenhandig geplaatste handmerk van Tetje Durks, in tegenwoordigheid van J. Sminia.
Dirk Beernts, ongehuwd, wonend bij zijn moeder Tetje Durks in het Kattegat onder Oostermeer, in zijn 17de levensjaar, verklaarde na oproeping en ondervraging dat hij afgelopen donderdagochtend de achttiende omstreeks zes uur door zijn moeder werd gewekt. Zij vertelde dat de hond hard had geblaft en dat zij vermoedde dat er buiten iets gaande was of was geweest. Hij sprong uit bed en ging naar de bijenstal.
Suameer 1778: Alle Jans en Tettje Doukes missen veertien gulden
Aangifte en getuigenverklaringen van Alle Jans en Tettje Doukes, op 17 juli 1778 afgelegd bij het gerecht van Tietjerksteradeel.
Op dinsdag 14 juli 1778 gingen Alle Jans en zijn vrouw Tettje Doukes omstreeks zeven uur in de ochtend van huis om te wieden. Zij woonden in Suameer . Toen zij die avond thuiskwamen, bleek geld te zijn verdwenen uit een kistje dat bij de kast op een voetbankje stond.
Douwe Wadman: Minne is op 3 februari bij hem aan huis gekomen en heeft hem voorstellen gedaan om een overeenkomst te sluiten over de nalatenschap van zijn vrouw en over de opvoeding van het kind van Minne Martens en diens vrouw Tettje Wadman. Douwe weet niet dat Minne verder orde op zijn zaken heeft gesteld. Hij heeft wel gehoord dat Minne graag in het huis wilde komen. De persoon aan wie Douwe en zijn broer Hendrik Wadman het toezicht hadden toevertrouwd, durfde hem zonder Douwes voorkennis niet toe te laten. Douwe weet verder niets, sluit na voorlezing en ondertekent te Bergum op 6 februari 1782 als D. G. Wadman.
Hendrik Wadman: Hendrik Wadman, herbergier te Tietjerk , in zijn 32ste levensjaar, wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij heeft gehoord dat Minne Martens op 27 januari 1782 te Bergum was en later daar terugkwam. Hij heeft Minne zelf op 4 februari 1782 te Bergum gesproken. Minne heeft daar aan hem en zijn broer Douwe Wadman voorstellen gedaan voor een overeenkomst over de goederen en het kind van Tettje Wadman en Minne Martens.
Op vrijdag 8 augustus 1800 hoorde de 68-jarige Teunes Tomas uit Bergum een verhaal van Eetse de Vries, schipper uit Rottevalle. Teunes verklaarde wat Eetse tegen hem had gezegd. Hij had niet zelf gezien wat er in Den Haag of voor de kust gebeurde.
Eetse Teunis, vrijgezel die te Tietjerk bij zijn moeder Sijtske Eeltes woont, weduwe van Teunis Sijbes, in zijn achtentwintigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zaterdagavond 26 januari, omstreeks tien uur, kwam hij uit Hardegarijp. Iets buiten de buurt, even voorbij het huis van Sjoerd Clazes, ontmoette hij een vrij grote en zwaar gebouwde persoon. Die droeg een ruige muts en laarzen. Hij heeft de man niet nauwkeurig genoeg bekeken om diens overige kleding precies te beschrijven, maar zag wel dat hij slecht gekleed was. De man had een zak op zijn rug waarin wat goederen leken te zitten. Hij liep heel zacht. Daardoor kreeg de getuige enige achterdocht. Zij groetten elkaar bij het passeren en gingen ieder hun eigen weg. Hij heeft de man daarna niet meer gezien of gehoord en weet niet waarheen die gereisd is. Meer weet hij niet. Hij sluit de verklaring na voorlezing en ondertekent die. Bergum, 4 februari 1793. Eetse Teunis.
Teye Gooytzes, arbeider bij Hendrik Taekes in Oostermeer, is in zijn 33ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij dat hij op een ochtend, toen het begon te lichten, Tieke Taekes, weduwe van Hart van der Meer, bij de achterzijde van het huis van jeneverstoker Gabe Jans in de buurt van Oostermeer zag.
Theunis Dirks: vier zeilen en drie gedeelde zeilen
Theunis Dirks, huisman te Suawoude, was 39 jaar oud. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd.
Na duidelijke voorlezing sloot hij zijn verklaring en tekende met zijn eigen hand te Bergum op 25 mei 1797: Theunis Dirks.
Hij verklaarde dat tussen 18 en 20 mei 1797 uit de watermolen die hij samen met Theunis Dirks bezat drie wollen zeilen waren verdwenen. Deze zeilen hoorden bij hun gezamenlijke watermolen. Wybren kon niet verklaren wie ze had weggenomen.
Tietjerk 1796 - vier korven met bijen gestolen bij Theunis Douwes
In de dagen tussen 26 en 27 december 1796 verdwenen bij Theunis Douwes, een boer onder Tietjerk , vier korven met bijen. Op 30 december liet het gerecht van Tietjerksteradeel hem hierover verklaren.
De verklaring van Theunis Douwes
Theunis Douwes woonde onder Tietjerk en was in zijn vijfenzestigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en onder ede gehoord.
De verklaring werd hem duidelijk voorgelezen. Daarna tekende hij met zijn eigen hand. De akte is gedateerd op 30 december 1796 en draagt de naam Theunis Douwes.
Theunis Durks — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Jouke Ludsers was veenbaas , woonde in Huizum en was naar zijn herinnering in zijn 45ste levensjaar. In de watermolen bij het veen dat hij samen met Theunis Durks en Klaas Alderts in gebruik had, waren goederen opgeslagen. Op dinsdag 14 juni 1803 bracht hij een oude lodde of lop, een werktuig voor het veenwerk, naar de molen. Toen zag hij de vier daar opgeborgen molenzeilen nog in dezelfde volgorde liggen. Ook stond er op de zolder een oude hoedenbol met een papier waarin honderd nieuwe latspijkers zaten.
Klaas Alderts was veenbaas in Suawoude en in zijn dertigste levensjaar. Op 17 juni 1803 vertelde hij dat Jouke Ludsers hem op de avond van donderdag 16 juni had meegedeeld wat hij die ochtend in een watermolen had ontdekt. Jouke werkte met Theunis Durks in het veen en was naar de molen gekomen om een daar opgeborgen lodde, een soort graafwerktuig, te halen. Het gereedschap lag achter een binnendeur, maar was verdwenen.
Daniel Hattums was een 32-jarige boer in Tietjerk . Op 20 november 1804 kwam hij omstreeks elf uur in de ochtend terug van zijn buurman Theunis Meinderts, bij wie hij kort tevoren op bezoek was geweest. Zijn dienstmeid Wytse Ydes vroeg hem of hij de zwartbonte, gestreepte kousen had weggenomen die in huis over een ophangplaats hadden gehangen.
Wyger Geerts, boerenknecht bij Thijs Benedictus onder Oostermeer, in zijn 23ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij op 29 december 1806 twee witte schapen had laten lopen op land van meester Willem Hylles Swart uit Oostermeer aan de Zwarteweg. Het zoontje van Andries Jelles zou die op de dertigste met zes andere schapen van verschillende eigenaars uit het land halen. Het jongetje vertelde thuis dat hij er maar zes had gevonden.
Thijs Romkes, ongehuwd, wonend bij zijn moeder Trijntje Cornelis, weduwe van Romke Tjallings, onder Bergum, in zijn 20 e levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat hij afgelopen vrijdagmiddag met zijn broers in een praam met hooi thuiskwam. Dicht bij huis hoorden zij dat bij Hijlke Jacobs was gestolen. Zij voeren met de praam naar huis. Nadat zij daar eerst thee hadden gedronken gingen zij naar dat huis. Daar zagen zij dat het deksel van een kist in de kamer in stukken was geslagen. Ook de bodem van een kleiner kistje was kapot. De kastdeuren stonden open en het slot was in stukken gebroken. Daarna gingen zij verder uit het huis en zochten of zij iets konden vinden. Zij zagen meteen sporen. Uiteindelijk vonden zij in een sloot naast het derde perceel vanaf dat huis, onder een bosje bomen, een zak met goederen en een blauw geverfd mandje met enkele eieren. Zij namen de goederen mee naar hun huis. Zij lieten de vrouw van Hijlke Jacobs weten dat zij vermoedelijk haar goederen hadden gevonden. Zij hielden deze voorlopig in bewaring, terwijl Trijntje Sijbes naar Bergum ging om het gerecht over het voorval te informeren.
De getuige wist verder niets van de zaak, behalve dat hij in de zak doeken, kousen en dergelijke dingen had gezien. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en zette zijn eigen merk. Bergum,27 juli 1795. Bij het kruisje staat: dit is het eigen gezette merk van Thijs Romkes.
Thomas Alberts, een inwoner in zijn negenenveertigste levensjaar, Ytie Wijkes Tadema en Egbert Goffes verklaarden op 21 april afzonderlijk wat zij hadden gezien en gehoord. Hun verklaringen volgen hieronder.
Thomas Alberts ziet een mes en hoort Troake over brand spreken
Thomas Alberts is bakker te Oostermeer en in zijn 24e levensjaar. Hij wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd.
Daarna ging Troake naar de genoemde woning. Hij maakte er veel lawaai en kwam er uiteindelijk weer uit. Thomas kon verder niets over de zaak zeggen. Na voorlezing bleef hij bij zijn verklaring en ondertekende hij die eigenhandig. Bergum , 21 april 1775. Thomas Alberts.
Deze inwoner van Oostermeer is in zijn 49e levensjaar. Hij wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. In de nacht van 13 april 1775 zat hij bij hem thuis met zijn vrouw en bakker Thomas Alberts koffie te drinken.
Ytie Wijkes Tadema woont in Oostermeer, is getrouwd met Pieter en in haar 50e levensjaar. Zij wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op 13 april 1775, laat op de avond, zat zij bij haar thuis met haar man en bakker Thomas Alberts koffie te drinken. Zij wist het precieze uur niet.
Op 5 januari 1803 stond de 23-jarige Hiske Jetses om zes uur op in het huis waar zij bij Antje Piers woonde. Antje was de weduwe van Thomas Jelles. Naast de achterdeur van het buitenhuis zag Hiske gebroken ruiten. Ook stond een kabinet in de keuken open. In die keuken sliep zij.
Hiske Jetses was 23 jaar en woonde bij Antje Piers, weduwe van Thomas Jelles, onder Oudkerk. Nadat zij was beëdigd en ondervraagd, verklaarde zij dat ze op 5 januari 1803 om zes uur was opgestaan. In de nacht van 4 op 5 januari waren naast de achterdeur van het buitenhuis twee ruiten gebroken; uit een derde ruit was een stuk verdwenen. De avond ervoor waren de ruiten nog heel.
Die middag maakte hij de praam vast bij een huis, niet ver van Thunis Sijbes. Het vooronder sloot hij goed af met een beugel en een slot. Daarna ging hij naar huis.
Vijf getuigen vertellen over de drankbak, een emmer en de verdenking tegen Tieke Taekes.
Zij kent de precieze dag niet. De vrouw was Tieke Taekes, weduwe van Hart van der Meer, die eveneens in de buurt van Oostermeer woont. Jeltje weet niet wat de vrouw daar wilde doen. Zij vond het vreemd dat deze zo vroeg achter het huis van Gabe Jans was. Zij weet verder niets.
Teye Gooytzes, arbeider bij Hendrik Taekes in Oostermeer, is in zijn 33ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij dat hij op een ochtend, toen het begon te lichten, Tieke Taekes, weduwe van Hart van der Meer, bij de achterzijde van het huis van jeneverstoker Gabe Jans in de buurt van Oostermeer zag.
Pytter ontkende dat en zei dat hij dat nooit had gedaan of zou doen. Zijn baas zei dat hij hem bij een nieuwe vermissing als de dader zou beschouwen. Pytter vond dit zeer onaangenaam en wilde zelf onderzoeken wie de drank wegnam, om zijn naam te zuiveren. Hij nam maatregelen en zag op 7 oktober 's morgens Tieke Taekes, weduwe van Hart van der Meer, achter het huis van zijn baas.
Gabe Jans, jeneverstoker in de buurt van Oostermeer, is in zijn 40ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij dat hij enige tijd eerder met zijn knecht Pytter Eelkes had gesproken over drank die uit zijn drankbak was verdwenen. Op de ochtend van 7 oktober kwam zijn knecht vertellen wat hij achter het huis had gezien: Tieke Taekes, weduwe van Hart van der Meer, bij de drankbak met een emmer.
Pytter vertelde vervolgens zelf dat hij Tieke Taekes, weduwe van Hart van der Meer, tussen vier en vijf uur 's morgens bij de drankbak van zijn baas had gezien. Zij besloten haar te laten komen en stuurden het dochtertje van Gabe naar haar. Toen zij niet meteen kwam, ging Pytter opnieuw naar haar toe.
Jan Krop woonde als bakkersknecht bij Jan Hendriks, meesterbakker in Bergum, en was ruim zestien jaar oud. Hij verscheen en werd ondervraagd. Een beëdiging wordt in deze aanhef niet genoemd. Hij verklaarde dat hij op 16 mei laatstleden iets na vijf uur 's avonds enkele bollen naar het huis van Meert Jous wilde brengen. In de buurt stond Albert Tietes, een zoon van Tiete Jans uit Bergum. Albert ging met hem mee naar Meert Jous.
De volgende dag, tussen twee en drie uur 's middags, kwam Albert Tietes bij haar thuis. Hij was een zoon van Tiete Jans Bosma uit Bergum. Hij bracht een doek terug die zijn moeder had bekeken, maar niet wilde kopen. Terwijl Albert in haar huis was, verrichtte Jeltje achter het huis buiten werk. Toen zij na zijn vertrek binnenkwam en de teruggebrachte doek in het kabinet wilde leggen, ontdekte zij dat de nieuwe paarsbonte geruite halsdoek uit de lade verdwenen was. Ook ontbrak een halve blauwe halsdoek van haar dochter, die twee keer gewassen was.
Tietje Coenes woont als dienstmeid bij Wierd Wijttes, een boer te Oostermeer. Zij is naar haar beste weten ruim 31 jaar oud en wordt verhoord. Op maandag 30 september 1776 werd aan de kleine meid gevraagd of hun hemden nog op de bleek lagen.
Hier begint de verklaring van Tietje Durks. Zij woonde als meid bij Jitze Alles, huisman op Bergumerveen onder Bergum, en was in haar zesenveertigste levensjaar. Zij was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat op de veertiende van deze maand, rond acht uur 's avonds, de boer al in bed lag. Zij wilde ook het vuur gereedmaken en naar bed gaan.
Omdat zij verder niets over het geval wist, beëindigde zij haar verklaring. Na voorlezing zette zij haar merk. Bergum, 28 december 1789. Bij het kruis staat: Tietje Durks' eigen gezette merk.
Janke verklaarde dat de twee hoeden die in haar huis waren gevonden en die Jippe Dirks als de zijne had herkend, haar in bewaring waren gegeven door Tietse Jans en Foke Foppes. Daarbij was gezegd dat de kleinste hoed van Tietse was.
Tietsje Dirks, vrouw van Abe Sipkes in Hardegarijp en in haar 41e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat afgelopen maandag vóór de middag, toen zij alleen met haar kleine kinderen thuis was, een persoon bij haar huis was gekomen. Hij droeg een geelachtig serge kamizool. Hij zei dat hij timmermansknecht uit Leeuwarden was en vlak buiten de dorpsbebouwing door een vreemdeling was aangegrepen. Vanwege zijn grote ontsteltenis vroeg hij om voor een oortje jenever. Tietsje gaf hem die en hij dronk de jenever.
Rienk Melles en Tietske Hedmans vinden vroeg in de ochtend de melkkamerdeur open. Vlees, een zak, een hooigereedschap en touw zijn weg.
Tietske Hedmans
Tietske Hedmans (in modern Nederlands):
Tietske Hedmans, vrouw van Rienk Melles, uit Garijp , ruim zeventig jaar, verklaart na beëdiging: Op 19 december 1739 vond ik vroeg in de ochtend onze melkkamerdeur open. Wij misten daar drie varkensrollades, Suameerder spek en naar schatting twee à drie pond varkensvlees. Uit de schuur ontbrak een nieuwe 'lesen' zak met het merkteken R. M.; van boven op het hooi een 'leppe', waarmee in het hooi werd gestoken; en van de 'Melling' een touw dat bij een rijshouten bezem hoorde. Deze goederen zijn nog altijd verdwenen.
Naar alle schijn kwam de dader door het venster van het dorshuis binnen: wij misten het glazen venster en een touw, en de haak was opgelicht. Hij vertrok weer door de schuurdeur, die tevoren gesloten was geweest. Verder weet ik niets. Ik bekrachtig mijn voorgelezen verklaring met mijn gebruikelijke handmerk te Bergum op 8 januari 1740, Tietske Hedmans.
Afzonderlijke verklaring van Tietske Jans, ongehuwd en wonend in Oostermeer, is naar haar beste weten negentien jaar oud. Na oproeping en verhoor verklaart zij het volgende.
Tietske Jans (in modern Nederlands):
Na voorlezing sluit ik mijn verklaring af en onderteken haar. Oostermeer, 19 december 1737. Tietske Jans.
Lijdia Ruurds, vrouw van Tije Dirks, kleermaker in Oostermeer, in haar 49ste levensjaar, vertelt dat zij in de zomer van 1757 buiten stond. Zij zag Fooke Jans en Kornelis Wijbes Tadema uit de voermanswagen komen. Fooke had het dikste einde van de zweep in de hand en gaf daarmee een harde klap. Zij zag niet wie werd geraakt. Kornelis zei onmiddellijk dat het was alsof een kogel hem had getroffen. Daarna zag zij dat hij hevig bloedde. Zij weet verder niets. Na voorlezing sluit zij de verklaring in Bergum op 11 mei 1759. Zij is geen verwant van de partijen. Haar waarneming van de klap blijft onderscheiden van Dirks rechtstreekse herkenning van het slachtoffer.
Getuigenverklaringen van Tijs Bouwes en Hendrik Jacobs, opgenomen op 25 februari 1779.
Tijs Bouwes geeft Marten een slaapplaats
Tijs Bouwes was huisman in Bergum en in zijn 32ste levensjaar. Op de avond van 24 februari kwam Marten Douwes tussen zeven en acht uur bij hem thuis. Marten kreeg wat te eten en werd daarna naar het stro in de schuur gebracht om er de nacht door te brengen.
Tijs Claas — 1 verhaalpagina · beoordeeld verband
Mogelijk dezelfde persoon: Tijs Claas / Clases onder Bergum, 1807–1810. In december 1807 verklaart Tijs Clases, schuitvaarder onder Bergum, in zijn 34ste levensjaar, over diefstal uit zijn schip onder Hardegarijp. In mei 1810 verklaart Tijs Claas, veenbaas onder Bergum, in zijn 37ste levensjaar, over zijn watermolen achter Huis ter Heide. Naam, woongebied en leeftijd sluiten aan. De beroepen verschillen; een partner of familieband om de identiteit te bevestigen ontbreekt.
Bergum 1810 - De molenzeilen van Tijs Claas achter Huis ter Heide
Tijs Claas laat twee zeilen aan zijn watermolen zitten om het veen droog te malen. De volgende ochtend zijn ze verdwenen.
Tijs Claas
Tijs Claas, veenbaas onder Bergum , is in zijn 37ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Gisterenmorgen, 5 mei, sloeg hij de zeilen aan zijn watermolen in zijn veen achter 't Huis ter Heide onder Bergum, om water uit het veen te malen.
Tijs Claases, veenbaas in Hardegarijp , is in zijn zesendertigste levensjaar.
Tijs Claases (in modern Nederlands):
Na voorlezing sluit ik mijn verklaring af en onderteken haar. Bergum , 25 december 1737. Tijs Claases.
Op maandag de 23ste van deze maand kwam omstreeks negen uur 's morgens Sijbe Pyters uit Rijperkerk bij het huis van mijn broer Tijs Claases. Hij zei dat mijn praam, die bij zijn huis had gelegen, verdwenen was. Ik reed met mijn genoemde broer naar het veen achter Hardegarijp. Daar merkten wij dat wij een halve ton baggelturf vermisten.
Zondagavond omstreeks zeven uur kwam hij bij een praam die bij het huis van Sijbe Pyters onder Rijperkerk lag. Hij had bij de ruige een kruiwagen genomen. Met de praam voer hij naar achter Hardegarijp. Daar laadde hij uit het veen van Tijs Claases wat baggelturf in de praam, zonder te weten aan wie dat veen toebehoorde. Daarna bracht hij de kruiwagen weer bij het huis van Sijbe Pyters terug. Hij zegt dat hij daar geen huis is binnengeslopen.
Mogelijk dezelfde persoon: Tijs Claas / Clases onder Bergum, 1807–1810. In december 1807 verklaart Tijs Clases, schuitvaarder onder Bergum, in zijn 34ste levensjaar, over diefstal uit zijn schip onder Hardegarijp. In mei 1810 verklaart Tijs Claas, veenbaas onder Bergum, in zijn 37ste levensjaar, over zijn watermolen achter Huis ter Heide. Naam, woongebied en leeftijd sluiten aan. De beroepen verschillen; een partner of familieband om de identiteit te bevestigen ontbreekt.
Tijs Clases, schuitvaarder onder Bergum en in zijn 34ste levensjaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij vandaag omstreeks tien uur 's morgens bij zijn schip kwam, dat onder Hardegarijp lag. Sinds afgelopen dinsdag, de 22ste, ontbraken de beugel van de mast, het ijzer van de buitenring, een ijzeren spit waarmee het schip werd vastgemaakt, en een voorwerp uit het vooronder .
Dat vooronder was opengebroken. Hij kon niet ontdekken dat er meer ontbrak. Evenmin wist hij wie de diefstal had gepleegd. Hij sloot zijn verklaring na duidelijke voorlezing en ondertekende te Bergum op 24 december 1807. Tijs Clases.
Tijs Cornelis — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Op 23 december 1792 was er in de herberg van Auke Alles te Hardegarijp een loterij van bollen, weggen, koek en andere etenswaren. Daarbij waren onder anderen Geert Alberts, Hattum Alberts, Jan Fransen, Hendrik Clazes, Minne Franses, Albert Melles, Tijs Cornelis, Vroukje Jelles en Pieter Beens aanwezig.
- Geert Alberts uit Veenwouden; - Hattum Alberts uit Veenwoudsterwal onder Bergum ; - Jan Tommes uit Veenwoudsterwal onder Veenwouden; - Hendrik Claes, eveneens uit Veenwoudsterwal, onder Hardegarijp; - Minne Franses, knecht bij Sijke Wytzes te Hardegarijp; - Albert Melles en Tijs Cornelis, ongehuwde mannen te Hardegarijp; - Wroukje Jelles en Pieter Beens, de meid en knecht van Jan Wijbrens, boer te Hardegarijp; - nog anderen van wie Auke niet alle namen kon opnoemen.
Tijs Cornelis
Tijs Cornelis woonde bij zijn vader Cornelis Tijses in Hardegarijp. Naar zijn beste weten was hij in zijn achttiende levensjaar. Hij was opgeroepen en werd ondervraagd.
Tijs had af en toe een schreeuw gehoord, maar wist niet van wie die kwam. Hij had ook niet gezien of vernomen dat de meid was mishandeld. Evenmin wist hij wie de overige ongeregeldheden van die nacht had gepleegd, omdat hij daar zelf niet bij was geweest. Omstreeks twaalf uur was hij vanuit de herberg naar huis gegaan, zonder iemand tegen te komen. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende haar zelf. Bergum, 10 januari 1793. Tijs Cornelis.
Arent Dirks, wagenmakersknecht bij Auke Alles te Hardegarijp , in zijn eenenvijftigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen vrijdagmorgen kwam Tijs Cornelis, inwoner van Hardegarijp, bij het huis van Arents baas. Hij liet de aal zien die hij die ochtend uit zijn eigen fuiken en die van Auke Alles had gehaald. Eén aal had een kromme staart en was daaraan bijzonder herkenbaar. Daarna ging deze bij de andere aal in hun kaar, achter de buurt van Hardegarijp.
Afgelopen dinsdag berichtte Tijs Cornelis aan Auke Alles dat alle aal uit hun kaar verdwenen was. Vervolgens werd Jacob Lammerts bij Auke Alles ontboden. Hem werd gevraagd of hij wist waar de aal was gebleven. Hij zei niets daarvan te weten.
Intussen stonden Arent en Tijs Cornelis op het land van 'ons Cornelis Klases', om het oog te houden op Jacobs kaar vlak achter zijn huis en te zien of die misschien werd omgekeerd. Na enige tijd kwam Arents baas. Hij zei dat Tijs naar huis moest gaan en dat hijzelf nu wel zou opletten. Auke bleef in zijn tuin en zei dat Arent ook daarheen moest komen, omdat zij daar beter konden zien.
Tijs Cornelis, ongehuwd en wonend bij zijn vader Cornelis Tijsses te Hardegarijp, ruim achttien jaar oud, is opgeroepen en ondervraagd. Afgelopen vrijdagmorgen, omstreeks acht uur, had hij de aalfuiken van Auke Alles opgehaald. Hij vist voor Auke tegen de helft van de opbrengst. In een fuik vond hij een vrij grote aal met een heel bijzondere staart. Hij liet deze meteen aan Auke Alles en diens knecht Arent Dirks zien.
Meer weet Tijs niet van het voorval. Na voorlezing sluit en ondertekent hij zijn verklaring. Bergum , 19 december 1793. Handtekening: Tijs Cornelis.
Cornelis Tijsses, arbeider te Hardegarijp, in zijn vierenvijftigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen zondagmiddag kwam hij bij Auke Alles' kaar om er twee aalen in te zetten die zijn zoon Tijs Cornelis had gevangen. Uit nieuwsgierigheid haalde hij de kaar op de wal om ook de bijzondere aal te bekijken waarover zijn zoon hem had verteld. Hij heeft die toen gezien en zegt zeker te weten dat dit dezelfde aal is die hem nu wordt getoond.
Pijtter Tijses, meerderjarig en ongehuwd, dertig jaar oud en wonend te Hardegarijp, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Gistermorgen werd hij verzocht naar het huis van bijzitter G. Reitsma in Hardegarijp te komen. De dorprechter van Hardegarijp liet hem een aal zien en vroeg of hij die kende. Pijtter antwoordde meteen dat het dezelfde aal was die Tijs Cornelis een week eerder in de fuik had gevangen. Hij zei dit zeker te weten, omdat hij de aal direct na de vangst had bekeken. De aal was heel herkenbaar doordat hij een kromme staart had. Daarom wist hij dat dit de aal was die hem vandaag werd getoond.
Auke Alles, herbergier te Hardegarijp, in zijn vierendertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd volgens het formulier van de mennisten en ondervraagd. Afgelopen vrijdagmorgen kwam Tijs Cornelis bij hem nadat hij de fuiken had opgehaald die hij samen met Auke had uitstaan. Tijs zei dat hij een bijzondere aal met een kromme staart had gevangen. Hij liet die aan Auke en anderen zien. Daarna zette hij de aal, op Aukes aanwijzing, bij de andere aal in hun kaar achter de buurt van Hardegarijp.
Na twee of drie steken ving Aukes wagenmakersknecht de aal met de kromme staart. Tijs Cornelis had die de voorafgaande vrijdag gevangen, aan Auke en anderen laten zien en in de kaar van hem en Auke gezet. Door het bijzondere herkenningsteken aan de aal zegt Auke zeker te weten dat dit dezelfde aal is, ook dezelfde die hem vandaag wordt getoond.
Attje Fookes, huisvrouw van Tijs Jans, wonende te Bergum, naar haar beste weten in haar 29ste levensjaar, zei niets te weten van de diefstal die op 31 augustus 1755 bij Wytse Martens en zijn vrouw te Bergum was gepleegd. Zij had die in geen enkel opzicht begaan. Zij wist ook niet dat het daar gestolene ooit bij haar thuis was geweest of onder de bedstede of op zolder verborgen was. ... Zij was alleen enige tijd weggebleven om de kwellingen van haar man te ontgaan.
Geiske Jans, nu wonende te Bergum, in haar 44ste levensjaar, zei nooit met Attie Fookes, huisvrouw van Tijs Jans in dat dorp, te hebben afgesproken goederen voor haar naar Franeker of ergens anders te brengen. Nog minder zou zij daarmee vier gulden verdienen. Zij zei wel voor Attie bij de lommerd te Leeuwarden een laken, een zwart schort, een kinderjakje en vier kinderschorten te hebben verpand. Naar haar beste herinnering had zij daarvoor samen twee carolusgulden en tien stuivers gekregen. Het laken, het kinderjakje en de kinderschorten waren weer ingelost. ... Zij verkocht Atties zilveren oorijzer aan Cato Boots in de... Kruisstraat te Leeuwarden voor drie carolusgulden en zeven stuivers. Zij wist verder niets over wat tussen haar en Attie Fookes was gebeurd. Na voorlezing sloot zij haar verklaring. Bergum, 15 april 1756.
"Edelmogende heren, overeenkomstig uw bevel van de 14de hebben wij vandaag Geiske Jans, ook Keij Toffeltje genoemd, in bewaring genomen. Wij voegen haar verklaring hierbij over wat tussen haar en Attie Fookes, huisvrouw van Tijs Jans, is gebeurd. Met respect blijven wij uw zeer gehoorzame en onderdanige dienaren, het gerecht van Tietjerksteradeel." Ondertekend H:W: v Altena en J:T:Ypeij. Bergum , 15 april 1756.
Tijs Klaas — 1 verhaalpagina · beoordeeld verband
Mogelijk dezelfde persoon: Tijs Claas / Clases onder Bergum, 1807–1810. In december 1807 verklaart Tijs Clases, schuitvaarder onder Bergum, in zijn 34ste levensjaar, over diefstal uit zijn schip onder Hardegarijp. In mei 1810 verklaart Tijs Claas, veenbaas onder Bergum, in zijn 37ste levensjaar, over zijn watermolen achter Huis ter Heide. Naam, woongebied en leeftijd sluiten aan. De beroepen verschillen; een partner of familieband om de identiteit te bevestigen ontbreekt.
Op 10 februari 1779, om ongeveer vijf uur in de ochtend, ging Tijs Tammes naar de schuur bij zijn huis op het Witveen onder Oostermeer . Het venster van het dorshuis en de schuurdeuren stonden open. De vorige avond waren ze nog gesloten.
Tijs Tammes somt de vermissingen op
Tijs Tammes was een huisman in zijn 43ste levensjaar. Hij vertelde dat hij het openstaande venster en de deuren rond vijf uur had ontdekt. Volgens hem waren de deuren de vorige avond gesloten geweest.
Tijttje Jans — 1 verhaalpagina · beoordeeld verband
Waarschijnlijk hetzelfde echtpaar: Sybren/Sijbren Rommerts en Tyttje/Tijttje Jans. In 1803 wonen Sybren Rommerts en zijn vrouw Tyttje Jans op de Heidstreek onder Bergum; hij is in zijn 59ste levensjaar, zij ongeveer 55. In 1806 verklaren Sijbren Rommerts en zijn vrouw Tijttje Jans op de Bergumerheide; zijn leeftijd is mogelijk in het 61ste of 63ste levensjaar, zij is in haar 57ste. Namen, onderling huwelijk en plaats ondersteunen de identificatie; de leeftijden zijn benaderingen en deels onzeker. In 1803 zijn zij benadeelden na een overnachting, in 1806 kopers/getuigen bij teruggevonden ijzerwerk. De ijzerzaak speelt niet in Het Zwartkruis; alleen het eerdere verhaal bevat navraag bij die herberg.
Geert Theunis, Sijbren Rommerts en Tijttje Jans verklaren over teruggevonden ijzerwerk en aankopen bij Gerst Pytters. Tijttje vertelt ook hoe zij weigerde een andere verkopersnaam op te geven.
Tijttje Jans - verklaring
Tijttje Jans (in modern Nederlands)
Tijttje Jans, vrouw van Sijbren Rommerts, wonend onder Bergum, in haar 57ste levensjaar, verklaarde onder ede dat haar man enige tijd geleden vier ijzeren ankers en een ijzeren stuk had gekocht. Zelf had zij in de afgelopen week een schakel uit een ploeg en een schakel uit een anker voor twee stuivers gekocht van Gerst Pytters, vrouw van Harmen Jans. Zij wist niet hoeveel haar man voor zijn ijzerwaren had betaald.
Dit is het eigenhandig geplaatste handmerk van Tijttje Jans, in tegenwoordigheid van P.M.B. Braunius.
Timkje Hendriks, meid bij Douwe Sijtes, huisman in Wijns, in haar achttiende levensjaar, was eerder opgeroepen en werd nu ondervraagd. Zij verklaarde dat ze op de ochtend van 28 januari van dit jaar, toen ze uit bed opstond, zag dat de kast in de spijskamer bij hun bed openstond. Zij maakte daar verder geen overweging bij en ging aan haar werk. Kort daarna hoorde ze van haar werkgeefster dat er dieven in huis waren geweest.
Verder wist zij van niets. Na voorlezing sloot zij haar verklaring af en ondertekende die te Wijns op 7 februari 1785. Genoteerd als ondertekening: Timkje Hendriks. De verklaringen zijn afgelegd voor de mederechter, secretaris en fiscaal, met de namen Albert Straatsma, J. van Sminia en G. Helder.
Hij voegde eraan toe dat de wegen bijna onbruikbaar waren. Daardoor kon zijn vrouw Trijntje Claases, die zwanger en al ver gevorderd was, onmogelijk hierheen komen. Ook zag hij geen mogelijkheid zijn meid Timkjen Hendriks hier te laten verschijnen.
De marginale beschikking bepaalt dat, wanneer de dader of daders worden ontdekt, deze naar het Blokhuis moeten worden gebracht. Verder moeten Trijntje Klases en Timkjen Hendriks op een geschikt tijdstip over het gebeurde worden gehoord en hun verklaringen worden toegezonden. Dit is een voorwaardelijke opdracht en vermeldt geen reeds aangehouden dader.
Verder ontbraken volgens haar meid Timkjen Hendriks een bonte halsdoek van een kist in de kamer en een stukje boter dat op een bord in de schotelbank had gestaan. Zij en haar man ontdekten bovendien dat het houten venster in het darschhuis openstond. Het was met een haak gesloten geweest, met daarboven een spijker. Daarnaast ontbrak uit het glazen venster een ruit waarin een stop had gezeten. Het leek alsof via die ruit met een hand de haak aan de binnenkant van het houten venster was geopend. Zij veronderstelde daarom dat de dader of daders door het houten venster waren binnengekomen en via de achterste buithuisdeur weer waren vertrokken. Die deur was 's morgens niet gesloten en stond open; volgens haar man had hij die de avond tevoren zelf goed gesloten.
Titse Alles, boer onder Bergum , naar zijn beste weten in zijn 79 e levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat in de nacht tussen de 16 e en 17 e van deze maand, omstreeks half twee, van buiten tegen de ramen van zijn oostelijke kamer werd geslagen. Hij stond door dit geluid op en ging naar die kamer met een sabel die bij hem aan het bed hing. Hij zag dat de twee bovenste glazen raamgedeelten, met de ramen erbij, geheel in stukken waren geslagen. De twee witte linnen gordijnen die ervoor hadden gehangen waren verdwenen. Op dat ogenblik hoorde hij geen enkel geluid. Hij ging terug om zijn kousen aan te trekken en daarna weer naar bed te gaan, zodat hij snel gereed zou zijn als er opnieuw geluid kwam. Voordat hij weer in bed was, werd van buiten opnieuw de westelijke kamer, waar hij zich bevond, de twee bovenste glazen raamgedeelten, met de. erbij, met verschrikkelijk geweld op dezelfde manier ingeslagen. Voordat hij bij de ramen kon komen was één gordijn al weggerukt. Men was ook al bezig met het andere gordijn. Hij stak toen twee keer met zijn sabel, zonder te geloven dat hij iemand had geraakt. Op deze manier behield hij nog één gordijn, hoewel dat al behoorlijk gescheurd was. Hij hoorde niemand spreken en zag alleen een man met een ronde hoed op zijn hoofd. Hij zag de persoon zelf niet, maar veronderstelde dat deze vrij groot moest zijn geweest: anders leek het hem onmogelijk dat de man boven over de middelste dorpel van het schuifraam de gordijnen had kunnen bereiken en wegnemen.
De gedetineerde erkende wel dat zij deze week een nieuwe borstrok had gekocht van de weduwe Tjalke Tjades in de Rottevalle. Zij had die nog niet betaald. Volgens de afspraak zou zij betalen wanneer zij in de zomer uit het Engerveen thuiskwam.
Hij heeft 's nachts geen enkel geluid gehoord en weet niet wie de goederen heeft gestolen. Meer weet hij niet. Hij sluit de verklaring na voorlezing en ondertekent die. Bergum , 9 oktober 1793. De handtekening lijkt 'Tjalkert Annes' te luiden; die naam is niet gelijkgemaakt aan het opschrift Volkert.
Fooke ging vervolgens met Tjalleng Tjesgers en Pijtter Sakes naar Klaas Wierds. Hij vroeg waarom Klaas haver van het land van hun baas had gehaald. Klaas antwoordde dat hij daar niets van wist en zijn paarden niet op Cloostermans land had gehad.
Tjalleng Tjesgers
Tjalleng Tjesgers, vrijgezel te Bergum , was in zijn achtentwintigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij die ochtend om half zeven met Fooke Hendriks en Pijtter Sakes naar Klaas Wierds aan de Zomerweg onder Bergum was gegaan. Zij hadden ontdekt dat van Hedzer Cloostermans land aan de Kloosterlaan elf stuiken en drie schoven haver ontbraken.
De haver was met twee banden gebonden. Pijtters kameraad Fooke Hendriks had het wagenspoor vanaf het land gevolgd tot aan het huis van Klaas Wierds aan de Zomerweg. Pijtter ging met Tjalleng Tjesgers en Fooke Hendriks naar dat huis. Zij vroegen Klaas waarom hij haver van Cloostermans land had gehaald. Klaas ontkende dat en zei zijn voeten niet op dat land te hebben gehad.
Tjalling Klases, wonende op de Nieuwstad te Bergum , in zijn 28ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat Auke Sijmens, hoewel Gjolt Michiels hem namens de fiscaal had gewaarschuwd de provincie te verlaten, gisteravond tot na tien uur op de Nieuwstad te Bergum was gebleven. De mensen daar waren door zijn blijven zeer onrustig geworden, uit vrees dat hij iets kwaads zou doen. Auke had tegen de vrouw van de getuige, die nu in barensnood zat, gezegd dat hij bij zijn vertrek iets zou doen waar de mensen dinsdagochtend wel over zouden weten te spreken.
Hij wist verder niets, sloot na voorlezing zijn verklaring en tekende eigenhandig. Aukes eerste vrouw was een nicht van de getuige geweest. Bergum , 1 juni 1756, Tjalling Klases.
Klaas Heeres, schipper op de Nieuwstad te Bergum , in zijn 52ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hem was bekend geworden dat Auke Sijmens tegen Tjalling Klases of diens vrouw had gezegd dat hij bij zijn vertrek iets zou doen waarover de mensen dinsdagochtend wel zouden weten te spreken. Ook had hij gezegd dat het veel zou kosten voordat hij ooit weer hier durfde komen.
Hij ontkende tegen Tjalling Klases of diens vrouw te hebben gezegd dat hij bij zijn vertrek iets zou doen waar de mensen dinsdagochtend over zouden weten te spreken, en nog meer dat het veel zou kosten voordat hij weer hier durfde komen. Hij was naar eigen zeggen niet van plan iemand ook maar het minste kwaad te doen. Wel had hij gezegd dat hij hier zoveel benijders had dat hij na zijn vertrek hoopte niet meer terug te komen. Hij kon verder niets zeggen en sloot na voorlezing zijn verklaring. Bergum, 1 juni 1756.
De twee vrouwen gingen meteen naar de vrouw van Tjalling Lammerts, de moeder van Michiels vrouw, en vertelden wat zij hadden gezien. Die ging dadelijk mee terug. Samen zagen ze dat ook een kist in de kelder helemaal openstond.
Zij en Jifke Jans gingen meteen naar de vrouw van Tjalling Lammerts, de moeder van Michiels vrouw, om het te vertellen. Die ging dadelijk mee terug. Samen zagen ze ook een open kist in de kelder.
Trijntje Gaeles, vrouw van Tjalling Lammerts, in haar 45 ste levensjaar, wonend onder Oenkerk, verklaarde onder ede dat de achtentwintigste tussen tien en elf uur 's morgens Jifke Jans, weduwe van Haje Aukes, en Janke Johannes, vrouw van Tjipke Douwes, bij haar kwamen. Zij vertelden dat was ingebroken bij Michiel Douwes en diens vrouw, de kinderen van de getuige. Van een kist in de kamer waren spullen overhoopgegooid.
Michiel Douwes, schuitvaarder onder Oenkerk, naar zijn beste weten 35 jaar oud, verklaarde onder ede dat hij gisteren, de achtentwintigste, omstreeks acht uur 's avonds met zijn schuit thuiskwam. Hij had daarmee turf naar elders vervoerd. Bij zijn schoonouders Tjalling Lammerts en diens vrouw onder Oenkerk hoorde hij dat waarschijnlijk in de nacht van de zevenentwintigste op de achtentwintigste bij hem was ingebroken.
Gisteren na de middag kwam Roel opnieuw zijn bijgebouw binnen, tegen Harmens wil. Harmen noemt hem daarbij zeer verwoed. Roel trok onmiddellijk het mes, dat hij onbedekt in de ene hand hield, en nam Harmens vork in de andere hand. Onder de ergste vloeken en bedreigingen bracht hij de big met geweld uit het bijgebouw en dreef haar mee, zonder dat men dat kon verhinderen, naar Kuikhorne . Hij ging over de brug ten noorden van het huis van de ontvanger Haarma. Vervolgens liet hij een wagen uit de Valom halen. Daarmee liet hij de big vervoeren naar het huis van zijn vader, Tjalling Roels, een boer die in Optwijzel woont. Voor zover Harmen weet, is de big daar nog te vinden.
Hij voerde de big naar Kuikhorne over de brug ten noorden van het huis van de ontvanger Haarma. Daarna liet hij een wagen uit de Valom komen en liet hij de big daarmee naar het huis van zijn vader, de boer Tjalling Roels in Optwijzel, vervoeren. Naar Antje heeft vernomen, is de big daar nog te vinden.
Antje zegt verder dat Lieuwkjen Lieuwes en Roel Tjallings, naar men zegt, door het Hof Provinciaal van elkaar gescheiden zijn. Lieuwkjen woont in Veenwouden. Volgens berichten verblijft Roel bij zijn vader, Tjalling Roels, in Optwijzel. Antje kan verder niets over deze zaken vertellen. Haar verklaring is voorgelezen en zij heeft haar eigenhandig ondertekend. Bergum, 30 oktober 1787. De handtekening luidt 'antje ijans'.
Gisteren omstreeks drie uur in de middag ging zij naar het huis van haar buurman Harmen Jans. Daar zag zij Roel Tjallings, van wie gezegd wordt dat hij bij zijn vader Tjalling Roels in Optwijzel verblijft, in Harmens bijgebouw. Hij vloekte en dreigde verschrikkelijk. Hij nam Harmens vork in zijn hand, haalde diens jonge varken met geweld en tegen diens wil uit het hok en dreef het voort.
Gisteren omstreeks drie uur in de middag zag zij Roel Tjallings, van wie gezegd wordt dat hij nu bij zijn vader Tjalling Roels in Optwijzel verblijft, uit het bijgebouw van Harmen Jans komen. Hij dreef Harmens jonge varken mee. Roel dreef het jonge varken van Harmen Jans met geweld tegen diens wil weg. Hij vloekte en dreigde verschrikkelijk en had Harmens vork in zijn hand. Daarmee dreef hij het dier voort en sloeg het zo hard dat bloed uit de neus of mond vloeide.
Pytter ging daarna zelf naar haar huis en zij kwam meteen mee. In aanwezigheid van Pytter, zijn baas, diens vrouw en dorprechter Tjalling Willems zei Tieke dat zij driemaal zonder te vragen drank uit het vat had gehaald. Pytter ging weer naar de jeneverstokerij.
De knecht ging weer aan het werk. Later die ochtend kwam dorprechter Tjalling Willems. Gabe vertelde hem over het voorval achter zijn huis en over wat hij daarover eerder had gehoord. Men liet Tieke verzoeken om te komen. De emmer werd weer in de drankbak leeggegoten.
Volgens hem zei zij, in aanwezigheid van Gabe, Pytter en dorprechter Tjalling Willems, dat zij dit driemaal had gedaan. Later diezelfde dag kwam Tieke terug en bood aan de meegenomen drank te betalen. Gabe weigerde het geld aan te nemen. Zij vertrok nadat zij een zesthalf bij zijn kinderen had neergelegd.
Tjalling Willems
Tjalling Willems, dorprechter in Oostermeer, is in zijn 45ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij dat Gabe Jans, jeneverstoker in Oostermeer, hem op 7 oktober binnenriep toen hij voorbijkwam. Gabe vertelde de dorprechter wat zijn knecht Pytter Eelkes bij de drankbak achter het huis had ontdekt.
Deze vertelde hem dat hij geen verdere aanspraak op Tieke had, omdat zij tot zijn genoegen had voldaan. De dorprechter weet verder niets. Na voorlezing tekent hij op 20 oktober 1808 in Bergum: Tjalling Willems.
Drie afzonderlijke aangiften van Jan Hanses, Rabbert Jans en Tjebbe Haijes, in mei en juni 1778 opgenomen bij het gerecht van Tietjerksteradeel.
Op het Witveen onder Oostermeer werden in het voorjaar van 1778 twee vermissingen aangegeven. Rabbert Jans ontdekte dat twee ruiten in een raam waren uitgebroken. Enkele weken later vertelde Tjebbe Haijes over een kapotte ruit en verdwenen spullen. Het zijn twee afzonderlijke verklaringen.
Tjebbe Haijes gaat vroeg van huis
Tjebbe Haijes woonde eveneens op het Witveen. Hij was 53 jaar. Op 10 juni 1778 ging hij vroeg in de ochtend weg. Hij verklaarde dat hij zijn deur goed op slot had gedaan.
Tjebbe Rinses — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Enkele weken later werd in Bergum opnieuw een vermist wit schaap opgegeven, ditmaal door Tjebbe Rinses. De verklaring van Tjebbe Rinses uit maart 1800 beschrijft een afzonderlijke diefstal uit een schapenhok.
Op 5 maart 1800 gaf Tjebbe Rinses in Bergum de diefstal van een wit schaap aan. Hij wist niet wie het schaap had weggenomen.
Tjebbe Rinses woonde te Bergum en was 34 jaar oud. Hij verklaarde dat in de nacht tussen 1 en 2 maart 1800 uit het schapenhok een wit schaap was weggenomen.
Janke en Tjeerd kregen de doek met veel moeite los van Albarts hals en namen de knopen uit het hemd. Volgens Janke verhinderde Sape telkens dat zij en Tjeerd Albart bevrijdden. Hendrik viel Albart ongeveer een uur lang telkens opnieuw aan. In die tijd probeerde hij tweemaal een mes te pakken, waarmee hij volgens Janke iets kwaads leek te willen doen.
Uiteindelijk kwam Eijse Johannes naar het huis. Met zijn hulp konden Janke en Tjeerd Albart op het laatst.
Met Eijses hulp bevrijdden Janke en Tjeerd Albart uit Hendriks geweld. Albart verliet het huis. Omdat het gevaar verder toenam. , verborg hij zich in de schuur.
Wijtske Cornelis was weduwe van Tjeerd Beints en woonde op het Bergumerveen onder Hardegarijp . Haar verklaring is in de ik-vorm bewaard. Zij was in haar 37ste levensjaar.
Wijtske Cornelis, weduwe van Tjeerd Beints, woont op het Bergumerveen onder Hardegarijp . Zij is in haar zevenendertigste levensjaar. Na oproeping en verhoor verklaart zij dat het volgende de volle waarheid is.
Tjeerd Bonnes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Tjeerd Bonnes woonde op het Witveen onder Oostermeer . Hij was in zijn eenendertigste levensjaar, werd opgeroepen en beëdigd volgens het formulier van de doopsgezinden. Hij getuigde dat de afgelopen zondag na tien uur 's avonds onder andere Hendrik Joostes uit Surhuisterveen met zijn broer Sape Joostes bij hem thuis was gekomen. Ook Janke Jans, woonachtig onder Achtkarspelen, en Albart Dirks, die bij Tjeerd inwoonde, waren er.
Zij woonde als dienstmeid bij Hotse Johannes onder Harkema Opeinde en was in haar vijfentwintigste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat zij de afgelopen zondag bij Tjeerd Bonnes thuis was. Na tien uur 's avonds kwamen onder anderen Hendrik en Sape Joostes uit Surhuisterveen.
Eijse Johannes, woonachtig onder Harkema Opeinde, in zijn vijfenzestigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, volgens het doopsgezinde formulier beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij de afgelopen zondag na twaalf uur 's nachts te hulp geroepen was naar het huis van Tjeerd Bonnes. Bij aankomst trof hij Hendrik Joostes uit Surhuisterveen aan, die Albart Dirks, inwonend bij Tjeerd, vasthield, onder meer bij het haar. Hendrik had zich op zijn broek na helemaal uitgekleed en gebruikte geweld tegen Albart.
Albart Dirks woonde bij Tjeerd Bonnes op het Witveen onder Oostermeer en was in zijn tweeëntwintigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat Hendrik en Sape Joostes uit Surhuisterveen de afgelopen zondag na tien uur 's avonds in Tjeerds huis waren gekomen, waar ook Janke Jans en anderen aanwezig waren.
Kort daarna vertelde de zoon van Tjeerd Bonnes, Fokke, hem dat hij op het stuk land naast het zijne twee schapenvellen op de grond had gevonden. De jongen wees ze hem aan. Klaas herkende ze als de vellen van zijn verdwenen schapen. De koppen en voeten zaten nog aan de vellen, maar al het vlees ontbrak. Hij wist niet wie dit had gedaan en wist verder niets. Na voorlezing sloot hij af en ondertekende eigenhandig te Bergum op 10 november 1785 als 'Klaas Andrijs'.
Fokke Tjeerds, inwonend bij zijn vader Tjeerd Bonnes in Oostermeer, in zijn zestiende levensjaar, was opgeroepen en verschenen. Hij verklaarde dat hij de afgelopen dinsdagmiddag zijn vaders schapen hoedde. In de wal van het land naast het land dat Klaas Andries gebruikte, vond hij een wit en een zwart schapenvel. Klaas was toen op zijn land. Fokke vertelde hem dat hij die twee vellen had zien liggen en ging direct met hem naar de vellen. De koppen en voeten zaten er nog aan, maar al het vlees ontbrak. Klaas zei dat hij de twee vellen als de zijne herkende en dat ze van zijn twee verdwenen schapen waren. Fokke wist verder niets over deze of een andere zaak. Na voorlezing sloot hij af en zette een merk te Bergum op 14 november 1785. Bij het kruis staat dat het Fokke Tjeerds' eigenhandige merk is, met C. Wilhelmij als getuige. De gezamenlijke attestatie voor grietman en beëdigd klerk is echter gedateerd 10 november 1785, met ondertekeningen H. B. Sminia en C. Wilhelmij. In de marge staat: beschikking zoals de vorige.
Binnert Oebles, dorpsrechter te Oostermeer , in zijn 41 e levensjaar, met een onvolledig leesbare toevoeging over zijn beste weten, verschenen en beëdigd , verklaarde dat hij op zaterdag15 van deze maand met een wagen turf langs de Muntje grijpelsweg reed. Hij trof Tjeerd Bornes, wonend op het Witveen onder Oostermeer, aan terwijl deze in een sloot stond te slatten - de sloot uit te baggeren. Tjeerd vroeg of hij had gehoord dat er eergisterenavond in Groningen een vreemd voorval was geweest. Hij antwoordde nee.
Himkjen Oebles, vrouw van Roel Tjibbes, wonend in de Rottevalle onder Achtkarspelen, in haar 43 e levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat zij op zaterdag 15 van deze maand langs Tjeerd Bornes kwam. Hij stond bij de Muntje grijpelsweg een sloot uit te baggeren. Hij vroeg of zij had gehoord dat Groningen weer was overgegaan. Zij wist hiervan niets. Tjeerd zei dat het werkelijk zo was: hij had zijn zoon naar Strobes gestuurd om daar het eerste schip uit Groningen af te wachten en te informeren hoe het was. Zijn zoon kreeg toen te horen dat hij niet verder moest reizen omdat Groningen was overgegaan.
Tjeerd Claes, koemelker in Hardegarijp , in zijn 32e levensjaar, verklaarde na oproeping, beëdiging en ondervraging het volgende. De afgelopen woensdag kwam hij rond twaalf uur 's middags thuis, nadat hij wat boekweitstro had gehaald. Hij vond zijn vrouw Sjouwkjen Liebbes op zoek naar haar gouden oorijzer . Volgens haar had zij dat die ochtend in de lade van het kabinet in haar kamer gelegd.
Sjouwkjen Liebbes, vrouw van Tjeerd Claes, koemelker in Hardegarijp, was naar haar beste weten in haar 27e levensjaar. Zij verklaarde na oproeping, beëdiging en ondervraging dat zij de afgelopen woensdag rond zeven uur 's morgens haar gouden oorijzer van de tafel in haar kamer had genomen en in een lade van het kabinet in dezelfde kamer had gelegd. Het kabinet was niet op slot. Het oorijzer was bleek van kleur en vol deuken; het had geen jaartal of letters.
Janke Wouters is weduwe van Tjeerd Dallings en woont onder Oostermeer. Zij is ongeveer zestig jaar oud of iets ouder en wordt onder ede verhoord. Op donderdag de 12e kwam zij tussen ongeveer vier en vijf uur in de middag thuis. Daar trof zij de ongehuwde Ettje Lammerts aan, die bij haar in huis woonde.
Hedzer Kloosterman miste haver. Tjeerd Feijes en Auke Jacobs misten rogge. Getuigen beschreven wagensporen, schoven en het graan in de schuur van Klaas Wierds. Klaas ontkende dat hij graan van hun land had genomen.
Hij verklaarde de 108 schoven rogge niet te hebben genomen van het land dat Tjeerd Feijes en Auke Jacobs huurden. Ook had hij de 44 schoven haver niet van Hedzer Cloostermans land weggenomen. Zoals gezegd was die haver deels aan de zuidkant van zijn land gegroeid en voor het overige op de zogenoemde Oude Zee. ... Dat laatste stuk had hij dit jaar met zijn zaad en haver ingezaaid. ...
Tjeerd Feijes
Tjeerd Feijes was landbouwer onder Hardegarijp . Zijn leeftijd wordt naar zijn beste weten opgegeven als in het achtenveertigste levensjaar. ... Hij werd opgeroepen en volgens het formulier voor de doopsgezinden beëdigd en ondervraagd.
Auke Jacobs, landbouwer onder Bergum , was volgens de leeftijdsopgave in zijn vierenveertigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, volgens het formulier van de doopsgezinden beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij met Tjeerd Feijes van bouwmeester Wassenberg een stuk land in gebruik had, de Lange Ackers, onder Bergum. Op de 26ste van deze maand hadden zij vastgesteld dat ten minste zeven stuiken rogge ontbraken.
Dezelfde getuige: Tjeerd Geerts: schaap en twee rammen in februari 1807. Beide verklaringen noemen Tjeerd Geerts, huisman onder Suameer in zijn 66ste levensjaar, met hetzelfde handmerk en dezelfde datum van afleggen: 13 februari 1807. De eerste gebeurtenis betreft een teruggevonden zwart schaap op 2 februari; de tweede twee gestolen zwarte Drentse rammen in de nacht van 11 op 12 februari. De zaken hebben afzonderlijke protocollen en zijn niet samengevoegd.
Waarschijnlijk hetzelfde gezin: Tjeerd Geerts en zijn gezin in Suameer, 1807. In februari 1807 verklaart Tjeerd Geerts als 65-jarige boer in Suameer over verdwenen schapen. In juni noemen Hidde Tjeerds en Janke Wytses een vader en echtgenoot met dezelfde naam, hetzelfde beroep en dezelfde woonplaats. Een leeftijd van Tjeerd ontbreekt in de juniverklaringen; daarom blijft de koppeling waarschijnlijk. Hidde heet in zijn eigen verklaring Tjeerds en in die van zijn moeder Geerts.
Hidde Tjeerds, zoon van Tjeerd Geerts, boer in Suameer, woonde bij zijn vader en was in zijn tiende levensjaar. Hij werd opgeroepen en ondervraagd. Hij vertelde over 26 juni, omstreeks halfvier in de middag.
Janke Wytses, echtgenote van Tjeerd Geerts, boer in Suameer, was naar haar beste weten in haar vijfenveertigste levensjaar. Zij werd opgeroepen, legde de eed af en werd ondervraagd.
Teije Sjoerds en Tjeerd Geerts vertellen over een nachtelijke ontmoeting op de heide en de herkenning van een schaap bij daglicht.
Tjeerd Geerts
Tjeerd Geerts, huisman onder Suameer, in zijn 66ste levensjaar, verklaarde onder ede dat op maandagavond 2 februari tussen elf en twaalf uur iemand bij hem kwam roepen. Dat was Teije Sjoerds. Hij vertelde dat hij op de Suameerder heide iemand met een schaap had ontmoet.
Dit is het eigenhandig geplaatste handmerk van Tjeerd Geerts, in tegenwoordigheid van P. M. B.
Tjeerd Geerts vertelt over twee verdwenen zwarte Drentse rammen en het ontbreken van voetsporen.
Tjeerd Geerts
Tjeerd Geerts, huisman onder Suameer, in zijn 66ste levensjaar, verklaarde onder ede dat in de nacht van 11 op 12 februari 1807 twee zwarte Drentse rammen uit zijn hok bij huis waren gestolen. In de achterkant van het hok, dat van zoden was gemaakt, was een gat gebroken. Vermoedelijk waren de schapen daardoor weggenomen, want de vorige avond was het hok nog heel en aan de voorkant met een hek afgesloten.
Na duidelijke voorlezing plaatste hij zijn handmerk te Bergum op 13 februari 1807. Dit is het eigenhandig geplaatste handmerk van Tjeerd Geerts, in tegenwoordigheid van P. M.
Gerrijt Reitsma en zijn knechten Klaas Jans en Tjeerd Gerbens vertellen over een vermiste zwartbonte koe met een bles .
Dat hadden zij gedaan, maar er ontbrak een koe: hetzelfde dier dat hij op de markt had gezien. De volgende dag stuurde hij zijn knecht Tjeerd Gerbens naar Anne Pytters in Grouw. Die moest het dier mee terugkrijgen of bij de slager in bewaring laten.
Klaas Jans, knecht bij Gerrijt Reitsma, mederechter bij drost en gerecht van het vijfde district in Friesland te Hardegarijp, in zijn 17de levensjaar, verklaarde na oproeping en ondervraging dat hij op last van zijn baas afgelopen zaterdag 15 november tussen negen en tien uur 's morgens met de andere knecht, Tjeerd Gerbens, naar een stuk land was gegaan. Dat heette de Wieren en lag aan de weg naar Suawoude. Zij moesten de dieren naar ander land brengen.
Tjeerd Gerbens
Tjeerd Gerbens, knecht bij Gerrijt Reitsma, mederechter bij drost en gerecht van het vijfde district in Friesland te Hardegarijp, in zijn 19de levensjaar, verklaarde onder ede dat hij op last van hun baas afgelopen zaterdag 15 november tussen negen en tien uur 's morgens samen met de andere knecht, Klaas Jans, naar een stuk land was gegaan. Dat heette de Wieren en lag aan de weg naar Suawoude. Zij moesten de dieren die daar liepen naar ander land brengen.
Verder wist hij niets. Na duidelijke voorlezing ondertekende hij te Bergum op 17 november 1806. Tjeerd Gerbens.
Hardegarijp 1783: De verdwenen schoengespen van Tjeerd Hommes
Deze pagina bevat de beschikbare verklaringen en stukken over de verdwenen schoengespen van Tjeerd Hommes.
Verklaringen en stukken: 1783: De verdwenen schoengespen van Tjeerd Hommes
Tjeerd Hommes, huisman op Gaastmaburen onder Hardegarijp , naar zijn beste weten in zijn 35ste of 36ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat hij de vorige ochtend bij het opstaan merkte dat de zilveren gespen van zijn schoenen ontbraken. De schoenen stonden op de grond achter de koeien. Hij had de gespen enige jaren eerder voor zeventien gulden of ongeveer dat bedrag gekocht. Beide waren gemerkt T. H.
Tjeerd Hommes ondertekent na voorlezing de verklaring te Bergum op 27 december 1783. De verklaring is aldus afgelegd voor grietman en secretaris, opgemaakt op dezelfde plaats en datum. Ondertekeningen: H. B. Sminia en J. Sminia.
Tjeerd Jans, een knecht in zijn vijfentwintigste levensjaar, werkte bij de weduwe van wagenmaker Jan Jans in Oostermeer. Toen hij op zaterdagavond om elf uur thuiskwam, zag hij achter het huis een man bij de bijenstal van Pytter Jans.
Tjeerd Jelles, in zijn eenenveertigste levensjaar, werkte die ochtend ook bij Donne Geerts. Hij hoorde de officier zeggen dat er een ongeluk was gebeurd en zij de gewonde naar de chirurgijn moesten brengen. De officier drong aan:
Tjeerd Klases — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Tjeerd Klases, huisman in Giekerk , naar zijn beste weten in zijn vijfenvijftigste of zesenvijftigste levensjaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Op zondag de 20ste van deze maand, omstreeks twaalf uur 's middags, ging hij met zijn vrouw Aafke Lieppes van huis naar de kerk in Oenkerk . Daarvoor had hij zijn achterdeur goed dichtgedaan en de voordeur op slot gezet en afgesloten.
Sjibe Jelles wordt daar als een zeer verdacht mens beschouwd. Tjeerd wist echter niet of hij degene was die de kast had geopend. Hij kon ook niet zeggen hoe de dader zijn huis was binnengekomen: hij had nergens bij de ramen of elders een breuk gevonden. Hij kon niet met zekerheid bepalen of het 'neds' raam bij zijn vertrek op de haak stond. Meer wist hij niet. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af in Bergum op 24 mei 1787. Bij het kruis staat dat dit het door Tjeerd Klases zelf gezette handmerk is; ondanks de vaste slotformule betreft het hier een merk, geen geschreven naamhandtekening.
Aafke Lieppes, vrouw van Tjeerd Klases, huisman in Giekerk, in haar negenendertigste levensjaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij en haar man zondag de 20ste omstreeks twaalf uur 's middags naar de kerk in Oenkerk gingen. Haar man had eerst de achter- en voordeur goed afgesloten.
Tjeerd en zijn vrouw zochten vervolgens overal naar het vermiste oorijzer, maar konden het nergens terugvinden. Hij wist nog steeds niet waar het gebleven was of wie het eventueel had gestolen. Hij wist ook niet dat in die tijd iemand bij zijn huis was geweest die zich aan die diefstal had schuldig gemaakt. Meer wist hij er niet van. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende die eigenhandig te Bergum op 3 oktober 1788. Zijn ondertekening is gelezen als 'Tjeerd Klases'.
Diezelfde dag kreeg Tjitske het trommeltje terug van Tjeerd Pytters. Hij was vijftien jaar en de zoon van de overleden Pytter Tjeerds. Tjeerd woonde bij zijn grootvader Jacob Sytzes, eveneens in Eestrum.
Wel erkent hij dat hij in de gevel tussen de woning van zijn ouders en die van Romke Bruins enige losse stenen heeft weggenomen en een opening heeft gemaakt. Door de opening kwam hij in de kamer van de weduwe van Romke Bruins. Uit haar Hollandse kastje, waarvan de deuren niet op slot waren, nam hij de nieuwe zwarte broek van serge , met leer gevoerd, van Tjeerd Romkes. Hij zegt echter dat hij geen mannenhemd of nieuw Testament van de oude vrouw van Romke Bruins heeft gestolen.
Tjeerd Romkes
Tjeerd Romkes, ongehuwde man in Garijp, in zijn 24ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigt dat hij afgelopen zondag uit Nijega in Garijp bij het huis van zijn moeder Antje Feitses, weduwe van Romke Bruins, aankwam. Zij vertelde hem die avond dat uit haar Hollandse kastje haar nieuwe Testament met zilveren haken, zijn nieuwe zwarte broek van serge, met leer gevoerd en rode 'Snieren' onder de knopen, en een van zijn hemden ontbraken. Hij zag boven de zolder van het huis, bij de schoorsteen die tot het midden van het huis reikte, een uitgebroken gat waar een man door kon. De dief leek daar doorheen in het achterhuis en daarna in de kamer van zijn moeder te zijn gekomen. Verder bleek dat er bij het slot van het kastje was gewerkt om het te openen. De beide ijzeren bandjes van een deur waren losgemaakt. Afgelopen zondagavond had de vrouw van Andrijs Karels hem verteld dat Cornelis Sjoerds de dag tevoren bij haar huis was geweest. Deze was getrouwd en woonde in Oudega, maar verbleef sinds enige tijd bij zijn vader Sjoerd Sjoerds, in de zuidelijke kamer van hetzelfde huis waarvan de moeder van de getuige de noordelijke kamer bewoonde. Cornelis had toen een broek aan zoals de getuige die miste. De getuige had hem diezelfde avond gezien en wilde hem erover aanspreken; Cornelis ontkwam hem. Verder kan hij niets over de zaak vertellen. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring af en ondertekent hij eigenhandig. Bergum , 2 november 1762. Ondertekening: Tjeerd Romkes.
Daarom vroeg zij van wie hij de broek had gekregen. Hij antwoordde eerst dat het zijn oude broek was, vervolgens dat het de broek van zijn broer Sjoerd Sjoerds was, en naderhand dat hij die van 'pa Jantjman' in het veen had gekocht voor drie en met een daalder had betaald. Dit kwam haar zeer leugenachtig voor. Omdat Cornelis onder kwade verdenking stond, kon zij niet anders geloven dan dat hij de broek had gestolen. Zij achtte het zeer waarschijnlijk dat de broek die Tjeerd Romkes haar als gestolen had beschreven dezelfde was als die welke zij Cornelis zaterdag had zien dragen. Uit enige omstandigheden meende zij te moeten afleiden dat Cornelis gisteren avond met een scheepje naar een plaats die zij ' Martena' noemt was overgebracht. Zij had zijn vader en oom, die zeer aangedaan waren, horen zeggen:
Afgelopen maandag, de 23ste van deze maand, kwam omstreeks negen uur 's morgens Sijbe Pyters, boer in Rijperkerk, bij mijn huis. Hij vertelde dat de praam van mijn broer Albart Claases, die bij zijn huis had gelegen, daar verdwenen was. Daarna zagen mijn broer en ik bij het veen achter Hardegarijp dat wij daar ook een halve ton baggelturf vermisten. Rond het middaguur reden mijn broer en ik weg om de praam terug te zoeken. Wij vonden na enig zoeken bij de Rijperkerksterbrug de praam in het ijs. Toen wij erbij waren gekomen, vonden wij in het vooronder een onbekende man zitten. Hij zei dat hij Tjeerd Sioerts heette en in Garijp woonde. Hij zei dat hij de baggelturf uit het veen had gestolen. De armoede had hem daartoe gebracht. Hij had van het meel in het vooronder een pannenkoek gebakken en die opgegeten.
Rond het middaguur gingen wij beiden weg om mijn praam terug te zoeken. Na enig zoeken vonden wij die bij de Rijperkerksterbrug vast in het ijs. Toen wij in de praam waren gekomen, vonden wij daar een onbekende man. Hij vertelde dat hij Tjeerd Sioerts heette, in Garijp woonde en mij de baggelturf had gestolen. Hij had van het meel dat daar was een pannenkoek gebakken en die opgegeten. Hij jammerde en beklaagde zich.
Tjeerd Sioerts
Afzonderlijk verhoor van de gearresteerde Tjeerd Sioerts.
Tjeerd Sioerts woont in Garijp en is naar zijn beste herinnering 21 of 22 jaar oud. Hij wordt verder ondervraagd en geconfronteerd met de eerder afgenomen verklaringen.
Geachte vrienden, Na onderzoek van de toegezonden verhoren tegen Tjeerd Sioerts over de baggelaar en van de stukken over het voorval bij het huis van Oebele Binnerts, boer in Oostermeer , bevelen wij u de gedetineerde Tjeerd Sioerts door uw gerechtsdienaren naar het afgebroken Blokhuis hier te laten brengen.
Zeer waarschijnlijk hetzelfde huishouden: Tjitske Wijgers, Willem Liebbes en knecht Tjeerd. De zaken uit 1804, november 1805 en april 1806 noemen Tjitske Wijgers als vrouw van Willem Liebbes/Liebes onder Bergum. Tjitske is in 1805 in haar 50ste en in 1806 in haar 51ste levensjaar. Tjeerd Sjoards/Sjoerds is in 1805 ongeveer zeventien en in 1806 mogelijk in zijn 18de levensjaar, in dienst bij hetzelfde gezin. Partner, plaats, leeftijd en werkgever ondersteunen de koppeling. De bijenkorfzaak en beide inbraken zijn afzonderlijke gebeurtenissen.
Tjitske riep luid naar de knecht die in dezelfde kamer sliep. Tjeerd Sjoards, ongeveer zeventien jaar oud, werd daardoor wakker. Beiden stonden meteen op en staken licht aan.
Tjeerd Sjoards verklaarde dat hij door Tjitske uit zijn slaap was gewekt. Hij herinnerde zich haar waarschuwing:
Zeer waarschijnlijk hetzelfde huishouden: Tjitske Wijgers, Willem Liebbes en knecht Tjeerd. De zaken uit 1804, november 1805 en april 1806 noemen Tjitske Wijgers als vrouw van Willem Liebbes/Liebes onder Bergum. Tjitske is in 1805 in haar 50ste en in 1806 in haar 51ste levensjaar. Tjeerd Sjoards/Sjoerds is in 1805 ongeveer zeventien en in 1806 mogelijk in zijn 18de levensjaar, in dienst bij hetzelfde gezin. Partner, plaats, leeftijd en werkgever ondersteunen de koppeling. De bijenkorfzaak en beide inbraken zijn afzonderlijke gebeurtenissen.
Tjeerd Sjoerds en Tjitske Wijgers verklaren op 15 april 1806 over open deuren, zes uitgebroken ruiten en verdwenen kleding uit het achterhuis aan de Zomerweg.
Tjeerd Sjoerds - verklaring
Tjeerd Sjoerds (in modern Nederlands)
Tjeerd Sjoerds, als knecht inwonend bij Willem Liebbes, huisman aan de Zomerweg onder Bergum, in zijn 18de levensjaar, verklaarde na oproeping en ondervraging dat hij op de vijftiende omstreeks zes uur 's morgens in het achterhuis kwam. Hij zag dat de achterdeur openstond, ging meteen terug en zei dat er misschien dieven in huis waren geweest.
Dit is het eigenhandig geplaatste handmerk van Tjeerd Sjoerds, in tegenwoordigheid van P. M. B.
Tjitske Wijgers, vrouw van Willem Liebbes, huisman aan de Zomerweg onder Bergum, in haar 51ste levensjaar, verklaarde onder ede dat haar knecht Tjeerd Sjoerds op de vijftiende omstreeks zes uur 's morgens bij haar in de kamer kwam. Hij zei: "Er zijn waarschijnlijk dieven in huis geweest, want de achterdeur stond open toen ik achter kwam."
Froukjen Tijsses, dienstmeid bij Tjeerd Sybes, boer aan het einde van de Zwarteweg onder Rijperkerk , ongeveer twintig jaar oud, is opgeroepen en ondervraagd. Zij getuigt dat zij op 16 november laatstleden in de avondschemering een man te voet oostwaarts op de Zwarteweg zag aankomen. Zijn hoed hing om zijn hoofd. Hij droeg een zwart rokje en een broek. Niet ver ten westen van hem zag zij een vrouw op de Zwarteweg staan. Zij weet niet wie die personen waren. Op grond van de beschrijving die nu wordt gegeven, moet de ene Wijtske Pijtters uit Hardegarijp zijn geweest. De andere, die zij groter meende te zijn, was naar alle waarschijnlijkheid een man uit Ureterp genaamd Roel Jans. Verder weet zij niets. Na voorlezing sluit zij haar verklaring af en tekent zij met haar eigen merkteken. Bergum, 3 december 1762. Bevestigd door de mederechter en beëdigde klerk op dezelfde datum; in de slotformule '3 Xber 1762'. Ondertekeningen: B. Douma en G. Wilhelmi.
Op de 12e van de maand werd zij tussen ongeveer vier en vijf uur in de middag gevraagd naar het huis van Janke Wouters, weduwe van Tjeerd Tjallings, op het Witveen te komen. Ettje Lammerts woonde daar in huis en had een kind gebaard. Het kind was dood. Het had verschillende blaren aan het lichaam. De huid liet los.
Afgelopen donderdagavond was zij gevraagd naar het huis van de weduwe van Tjeerd Tjallings onder Oostermeer te komen. Ettje Lammerts woonde bij die weduwe. Zij was ongetrouwd en had een kind gebaard. Bij Leentjes aankomst was het kind al dood.
Hij weet niet wie de dader of daders zijn en heeft verder geen vermoeden over het een en ander. Hij sluit na voorlezing te Bergum op 5 juni 1782. Bij zijn kruis staat de naam Tjeerd Tjeijes en dat dit zijn eigen aangebrachte merk is.
Tjeerd Treijes: Tjeerd Treijes, huisman aan de Somerweg onder Hardegarijp , naar zijn beste weten in zijn 65ste levensjaar, wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij zag de vorige ochtend dat zijn vier zwarte paarden, twee oudere en twee jonge, die op zijn land bij het huis liepen, waren beroofd van het haar van hun staarten, manen en de als Muggen aangeduide delen op de nek. Eén paard had echter zijn maantop nog. De paarden waren de avond tevoren ongeschonden in datzelfde land gebracht om te weiden.
Tjerk Atzes, boer onder Oostermeer, naar zijn beste weten 48 jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij op 29 december 1807 tussen twaalf en drie uur 's middags een man ontmoette die een theeketel bij zich had en die hij trachtte te verbergen.
Die man was nu gedetineerd. Door de omstandigheden kreeg hij het vermoeden dat deze iets had misdaan. Hij had hem echter niet gevolgd. Hij sloot zijn verklaring na duidelijke voorlezing en ondertekende te Bergum op 8 januari 1808. Tjerk Atzes.
Tjerk Jacobs, huisman te Tzum, ongeveer 40 jaar oud, is verschenen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat hij gisteravond hier in het rechthuis een groen gestreepte buidel met goederen, een grauw matras en een kussen van dezelfde kleur, een chaise en een opgetuigd paard heeft gevonden. Hij herkent deze zaken als de zijne, behalve het brood, de "Steel" en de "Zeijtor".
Tjerk en Gerrijt Wijttes gingen na dat gesprek uiteen. Tjerk weet niet waar Wijttes zich vervolgens heeft begeven. Hij weet verder niets over deze zaak. Na voorlezing sluit hij af en ondertekent te Bergum op 16 juni 1782. Handtekening: Tjerk Jacobs.
Tjerk Jans — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Op het Witveen onder Oostermeer woonde tuinman Tjerk Jans, die in zijn zevenenzeventigste levensjaar was. Zijn ongehuwde dochter Hiltje Tjerks woonde bij hem in. Ook Tjerk Liebbes, 25 jaar oud, werkte er als knecht. Zij legden alle drie een verklaring af over de diefstal van 4 september 1805.
Tjerk Jans vertelde dat hij op 4 september in de middag van zijn land thuiskwam. In een venster van de koemuur was een ruit uit het lood genomen en in de houten omlijsting gezet. Een andere ruit was eruit gehaald en stukgeslagen. De glasscherven lagen buiten tegen de muur. Uit een tweede koeienvenster was ook een ruit gehaald en buiten op de grond kapotgeslagen.
Tjerk Jans, Hiltje Tjerks en Tjerk Liebbes lieten hun verklaringen op 13 september in Bergum voorlezen en ondertekenden daarna ieder met hun naam. Bij hun verhoren werd de eedsformule voor mennonieten gebruikt. Hiltje sprak over haar eigen schortdoeken, de knecht over zijn broeken en paitje, en de vader over wat hij bij thuiskomst ontdekte.
Zijn zoons hadden de vijfentwintigste vergeefs gezocht. De getuige ging de volgende ochtend vroeg zelf op zoek. Op het land van Tjerk Jans, niet ver van zijn eigen land, ontdekte hij dat het schaap was geslacht.
De knecht Tjerk Liebbes had op de ochtend van 4 september ontdekt dat er in de nacht van 3 op 4 september ruiten waren weggenomen. Een ruit was uit het lood van een venster in de koemuur gehaald en in de houten omlijsting gezet. Een andere was eruit genomen en kapotgeslagen. Uit een ander koeienvenster was ook een ruit genomen en buiten voor de muur op de grond stukgeslagen. Bij het beschot dicht bij de uitgebroken ruiten miste hij twee bombazijnen broeken: een blauwe en een zwarte. Beide hadden zwarte linnen knopen. De blauwe broek had bovendien blauwe banden.
Op 12 september, na zes uur in de avond, ging Tjerk Liebbes naar de dorprechter in Surhuisterveen. Met deze dorprechter en een man die Sijbrens heette, ging hij naar de hut van Wopke Elkes, bijgenaamd Wopke Mud. De deur zat op slot. De dorprechter opende haar, waarna zij het huis doorzochten.
In de hut vond Tjerk Liebbes zijn blauwe bombazijnen broek terug. Hij nam haar mee. De zwarte broek en het bijna nieuwe blauwe paitje kon hij niet vinden. Hij kon niet vertellen wie de kleding uit het buitenhuis had weggenomen.
Tjerk Jans, Hiltje Tjerks en Tjerk Liebbes lieten hun verklaringen op 13 september in Bergum voorlezen en ondertekenden daarna ieder met hun naam. Bij hun verhoren werd de eedsformule voor mennonieten gebruikt. Hiltje sprak over haar eigen schortdoeken, de knecht over zijn broeken en paitje, en de vader over wat hij bij thuiskomst ontdekte.
Twee getuigenverklaringen van winkelier Abe Sipkes en zijn vrouw Tjetske Derks, opgenomen op 1 april 1778.
Tjetske Derks zag de gebroken ruit
Tjetske Derks was de vrouw van Abe Sipkes en in haar 56ste levensjaar. Ook zij ontdekte op de ochtend van 29 maart het open houten venster van hun winkel en de gebroken ruit van het glazen raam daarachter. Zij wist dat de ruit de avond ervoor nog heel was geweest.
Dezelfde vrouw in samenhangende onderzoeken: Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers. In beide zaken heet zij Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers in Suameer. Het latere verhoor verwijst expliciet naar de verklaringen van december 1768 en januari 1769. De kaas van Romke Rienks en het onderzoek naar een gouden knoop en koralen zijn verschillende onderwerpen. Martjen ontkent betrokkenheid bij de diefstallen.
Martjen, weduwe van Harmen Rutgers in Suameer en in haar 45ste levensjaar, was als gedetineerde ondervraagd en geconfronteerd met de verklaringen van 22 en 28 december 1768 en 5 januari 1769. Zij verklaarde dat op de avond van 5 december Jan Gerrijts, zoon van wever Gerrijt Jans in Suameer, bij haar thuis was geweest terwijl zij afwezig was. Hij had er een stuk heel grove kaas gebracht, zoals zij het thuis toonde. Haar dochter Tjetske Harmens had haar dat verteld. Zij ontkent dat zij Jan die avond heeft gesproken.
Martjen, weduwe van Harmen Rutgers in Suameer en in haar 45ste levensjaar, was als gedetineerde ondervraagd en geconfronteerd met de verklaringen van 22 en 28 december 1768 en 5 januari 1769. Zij verklaarde dat op de avond van 5 december Jan Gerrijts, zoon van wever Gerrijt Jans in Suameer, bij haar thuis was geweest terwijl zij afwezig was. Hij had er een stuk heel grove kaas gebracht, zoals zij het thuis toonde. Haar dochter Tjetske Harmens had haar dat verteld. Zij ontkent dat zij Jan die avond heeft gesproken.
Op de ochtend van 16 mei merkte hij dat een paar zwarte kousen van hem ontbrak. Volgens zijn vrouw Maaike Johannes en zijn dochter Tjetske Hendriks waren ook spullen van hen verdwenen:
Tjetske Hendriks komt thuis uit haar dienst
Tjetske Hendriks woont nu als dienstmeid bij Johannes Sickes, een boer te Giekerk . Zij is in haar 22e levensjaar en verschijnt vrijwillig om onder ede te worden verhoord. De afgelopen zaterdag was zij uit haar vorige dienst thuisgekomen bij haar vader Hendrik Jacobs.
Als namen bij de ondertekening zijn genoteerd Bouke Rijkeles, Tjetske Wijgers, Alle Jakes en Domke Yans. Daarnaast staan de twee eigenhandig gezette lettermerken van Sijtske Sjoerds en het eigenhandige kruismerk van Dirke Baltus, in aanwezigheid van de opsteller. G. Helder heeft met één hand ondertekend of geschreven. De beëdigde klerk verklaart op 24 mei 1785 dat het afschrift overeenstemt met het origineel; ondertekend: C. Wilhelmij.
Tjettje (dienstmeid, 1806; mogelijk Liuwes of Louwes) — 1 verhaalpagina
Martjen Wijbes, haar inwoonster Grytje Hettes en dienstmeid Tjettje leggen op 14 juni 1806 afzonderlijke verklaringen af over een inbraak, verdwenen kleding en twee voorbijgaande vrouwen.
Tjettje Liuwes, dienstmeid bij Jan Pytters Crol te Hardegarijp, had haar verteld dat twee vrouwen in oostelijke richting waren voorbijgegaan. Eén droeg een zonnehoed met zwartbont aan de voorkant en was de vrouw van de man die Jan Sjonger werd genoemd. Haar dochter was bij haar.
Tjettje Liuwes - verklaring
Tjettje Liuwes (in modern Nederlands)
Tjettje Liuwes, dienstmaagd bij Jan Pytters Crol te Hardegarijp, in haar 26 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat gisteren ongeveer een uur vóór één twee vrouwen langs het huis van haar baas waren gegaan. Eén heette Antje en was de vrouw van de man die gewoonlijk Jan Sjonger werd genoemd. Haar dochter was bij haar.
Dit is het eigenhandig geplaatste handmerk van Tjettje Liuwes, in tegenwoordigheid van C.A. Heemstra.
Tjettje Liuwes, dienstmeid bij Jan Pytters Crol te Hardegarijp, had haar verteld dat twee vrouwen in oostelijke richting waren voorbijgegaan. Eén droeg een zonnehoed met zwartbont aan de voorkant en was de vrouw van de man die Jan Sjonger werd genoemd. Haar dochter was bij haar.
Tjettje Liuwes - verklaring
Tjettje Liuwes (in modern Nederlands)
Tjettje Liuwes, dienstmaagd bij Jan Pytters Crol te Hardegarijp, in haar 26 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat gisteren ongeveer een uur vóór één twee vrouwen langs het huis van haar baas waren gegaan. Eén heette Antje en was de vrouw van de man die gewoonlijk Jan Sjonger werd genoemd. Haar dochter was bij haar.
Dit is het eigenhandig geplaatste handmerk van Tjettje Liuwes, in tegenwoordigheid van C.A. Heemstra.
Yttje Sijbes woonde bij haar vader in Bergum en was in haar zeventiende levensjaar. Tijdens haar verhoor in gevangenschap vertelde zij dat Tjettke Wijgers, de dochter van Wijger Joukes, haar vóór Kerstmis had gevraagd een bijbel met zilveren haken naar Leeuwarden te brengen en er geld op te lenen. Voor die moeite zou Yttje een gulden krijgen.
Tjetze Jelmers, Janke Benjamins, Grietje Tjetses en Benjamin Michiels vertellen over een opengebroken geldkist en een avond in hun huis. Neltje Pytters geeft haar eigen lezing.
Tjetze Jelmers
Tjetze Jelmers, koopman en koemelker (veehouder die melk verkocht) aan de Nieuwstad in Bergum, in zijn vijfendertigste levensjaar, werd opgeroepen, legde de eed af en werd ondervraagd. Hij verklaarde dat op 26 februari jongstleden Benjamin Michiels, zijn stiefzoon, die bij hem inwoonde, tegen hem had gezegd dat hij die dag bij zijn kist was gekomen en die open had gevonden. Daaruit ontbrak naar schatting dertig gulden aan geld.
Omdat hij verder niets wist, sloot hij zijn verklaring na duidelijke voorlezing en het plaatsen van zijn handmerk in Bergum op 7 maart 1807. Eigen handmerk: Tjetze Jelmers, een kruis; in aanwezigheid van P. W. G. Bruining.
Janke Benjamins, echtgenote van Tjetze Jelmers, koopman aan de Nieuwstad in Bergum, was in haar vierenveertigste levensjaar. Zij werd opgeroepen, legde de eed af en werd ondervraagd. Zij verklaarde dat op 26 februari jongstleden haar zoon uit een eerdere verbintenis, Benjamin Michiels, die bij haar inwoonde, haar had verteld dat hij die dag bij zijn kist was gekomen en die open had gevonden.
Grietje Tjetses, dochter van de eerder genoemde Tjetze Jelmers, woonde aan de Nieuwstad in Bergum en was dertien jaar oud. Zij werd opgeroepen en ondervraagd. Zij verklaarde dat enkele dagen geleden, toen haar ouders van huis waren, Neltje Pytters naar hun huis was gekomen.
Benjamin Michiels had als vrijgezel bij zijn stiefvader Tjetze Jelmers en zijn moeder Janke Benjamins aan de Nieuwstad in Bergum gewoond. Hij was in zijn vijfentwintigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, legde de eed af en werd ondervraagd.
Neltje Pytters woonde bij haar moeder Wytske Paulus, weduwe van Pytter Sakes, aan de Nieuwstad in Bergum. Zij was in haar tweeëntwintigste levensjaar. Zij verklaarde dat zij binnen de deur van Tjetze Jelmers en zijn vrouw aan de Nieuwstad was geweest.
Van het wegnemen uit de kist van Benjamin Michiels, die daar in huis stond, wist zij niets, en nog minder van het geld dat daarin zat. Maar op 27 februari jongstleden was zij op verzoek van hun dochter Grietje Tjetses 's avonds bij Tjetze Jelmers aan huis geweest. Toen had zij op aanwijzing woord onvolledig van Grietje een stuk spek uit de schoorsteen gehaald.
Melle Walters, zijn knecht Tjibbe Melles en arbeider Harmen Jelmers verklaren op 15 april 1806 over een vermist zwartvaal schaap. Hun verklaringen onderscheiden wat Melle van anderen hoorde en wat de knecht en de arbeider zelf achter het hok vonden.
Melle Walters, huisman te Suameer, in zijn 63ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat zijn knecht Tjibbe Melles op de ochtend van de veertiende bij hem binnenkwam. Die zei dat er gekraste passage over het land vlak buiten de deur een zwartvaal schaap was verdwenen en dat hij niet wist waar het gebleven was. Het schaap had de avond daarvoor met nog twee andere schapen in het genoemde hok gezeten.
Tjibbe Melles - verklaring
Tjibbe Melles (in modern Nederlands)
Tjibbe Melles, als knecht inwonend bij Melle Walters, huisman te Suameer, in zijn 21ste levensjaar, verklaarde na oproeping, beëdiging en ondervraging dat hij op maandag de veertiende omstreeks zes uur 's morgens naar buiten kwam. Hij ontdekte dat een zwartvaal schaap ontbrak uit het hok buiten de deur. Daarin hadden de vorige avond met dit schaap nog twee andere gezeten.
Tjibbe Melles
Harmen Jelmers, als arbeider werkend bij Melle Walters, huisman te Suameer, en daar wonend, naar zijn beste herinnering in zijn 35ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij op de veertiende omstreeks zes uur 's morgens naar het huis van Melle Walters kwam om er te werken. Nelle vertelde hem dat hij een zwartvaal schaap uit het hok miste. Daarop ging de getuige dadelijk samen met Tjibbe Melles, knecht van Melle Walters, op zoek naar het schaap.
Vijf personen verklaren over verdwenen geld bij Andries Wijtzes in Hardegarijp. De verklaringen van 17 en 21 juli 1806 gaan over de beurs, het schoonmaken van munten, koehandel en het vertrek van knecht Tjibbe Wouters.
Sijbe Tjeerds, huisman te Tietjerk, in zijn 47 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij op de Bergumer meimarkt van 1806 van Tjibbe Wouters uit Hardegarijp een zwartbonte koe had gekocht voor tweeënveertig caroligulden . Ongeveer veertien dagen na de aankoop verkocht hij die koe op de markt te Leeuwarden voor achtenveertig caroligulden.
Hij had toen geld voor de verkochte koe ontvangen en had diezelfde dag hetzelfde soort geld aan Tjibbe Wouters uitbetaald. Daaronder waren naar zijn begrip ook drieguldens geweest. Hij kon echter niet met zekerheid zeggen hoeveel.
Tjibbe Wouters - verklaring
Tjibbe Wouters (in modern Nederlands)
Tjibbe Wouters, nu wonend te Suawoude, in zijn 20 ste levensjaar, verscheen na oproeping en verklaarde bij zijn verhoor het volgende. Afgelopen maandagochtend woonde hij nog als knecht bij Andries Wijtzes te Hardegarijp. Hij was met diens arbeider Sytze Freerks naar het land gegaan om hooi te halen.
Hij wist niet stellig wie het had gedaan. Hij verdacht Tjibbele Wouters, die bij dezelfde boer als knecht woonde. Ten eerste had hij enige tijd eerder de drieguldens bij Tjibbele gewisseld, zodat die wist dat hij dergelijke munten had.
Sytze Freerks, ongehuwd, wonend bij Pytter Beens te Rijperkerk en momenteel dagelijks werkend bij Andries Wijtzes te Hardegarijp, in zijn 22 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij maandagochtend vroeg, de veertiende, met Tjibbele Wouters, knecht van Andries Wijtzes, naar het land was gereden om twee wagenladingen hooi te halen. Nadat die geladen waren, ging Tjibbele op het land zitten om twee drieguldens met zand af te schuren. Hij zei dat die met rood krijt waren besmeurd, omdat er krijt zat in de zak waarin hij ze had bewaard.
Later hoorde zij Lijtze en haar andere knecht Tjibbele Wouters, die samen hooi hadden gehaald, in het buitenhuis over het geval praten. Zij kon niet met zekerheid zeggen wat zij zeiden. Daarna zei Tjibbele tegen haar dat hij weg wilde.
Op zondag 21 mei 1775 gingen Tjibble Haijes en Antje Roels naar de kerk. Toen zij bij hun woning op het Witveen terugkwamen, stonden de achterdeur en de kast open.
Tjibble Haijes had de achterdeur vastgemaakt
Tjibble Haijes woont op het Witveen onder Oostermeer en is in zijn 50e levensjaar. Hij wordt onder ede verhoord. Op zondag 21 mei 1775 was hij naar de kerk gegaan. Zijn vrouw ging voor de middag eveneens naar de kerk. Bij thuiskomst stond de achterdeur open.
Antje Roels, de vrouw van Tjibble Haijes, woont op het Witveen onder Oostermeer en is in haar 47e levensjaar. Zij verschijnt en wordt onder ede verhoord. Op zondag 21 mei 1775 was zij in de voormiddag naar de kerk gegaan. Haar man was die ochtend al vertrokken. Eerst had zij de deuren en vensters goed gesloten.
Tjipke Douwes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Veenbaas Klaas Pieters uit Bergum liet in juni 1802 navragen of arbeider Pieter Rykeles op het Molenend onder Oenkerk zijn gereedschap in bewaring had. Volgens arbeider Tjipke Douwes ontkende Pieter dat. Op maandag 21 juni bezocht Klaas het huis en vond voorwerpen op de zolder.
Klaas Pieters, veenbaas wonend onder Bergum, 53 jaar oud, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat hij enige tijd geleden Tjipke Douwes, arbeider op het Molenend onder Oenkerk, heeft gevraagd aan de daar wonende arbeider Pieter Rykeles te vragen of deze goederen van de aangever onder zich had. Pieter antwoordde Tjipke dat hij geen goederen of gereedschappen van de aangever in bewaring had. Vervolgens is de aangever afgelopen maandag de 21e van deze maand bij het huis van Rykeles Pieters gekomen.
Klaas beschreef de gevonden stukken als gereedschap voor zijn veengraverij. Verschillende voorwerpen waren gemerkt met zijn eigen letters en, volgens Tjipke Douwes en Janke Johannes, ook met de letters van zijn vader Pieter Clases. Tjipke verklaarde over de vraag die hij zelf aan Pieter Rykeles had gesteld; Janke beschreef wat haar man had gedaan.
Tjipke Douwes - 25 juni 1802
Tjipke Douwes, arbeider op het Molenend onder Oenkerk, in zijn 37e levensjaar, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat hij op verzoek van Klaas Pieters, veenbaas onder Bergum, naar arbeider Pieter Rykeles op het Molenend onder Oenkerk is gegaan om te vragen of deze nog iets van Claas Pieters in bewaring had. Pieter antwoordde dat hij niets van Claas Pieters had. Daarop is Claas Pieters afgelopen maandag de 21e van deze maand bij Pieter Rykeles gekomen en heeft daar op de zolder twee steekijzers, een leppe, een grijpe, een leyke, een paar baggelborden en een grenen plank gevonden. Volgens Claas behoorden deze gereedschappen hem toe.
Ze waren ook gemerkt met de letters van Claas Pieters en zijn vader Pieter Clases. Na duidelijke voorlezing sloot de getuige zijn verklaring af en zette hij te Bergum op 25 juni 1802 eigenhandig zijn merk: Tjipke Douwes.
Janke Johannes, huisvrouw van Tjipke Douwes, arbeider op het Molenend onder Oenkerk, 34 jaar oud, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat haar man op verzoek van Claas Pieters, veenbaas onder Bergum, aan Pieter Rykeles, arbeider op het Molenend onder Oenkerk, heeft gevraagd of hij ook iets van Claas Pieters in bewaring had. Pieter antwoordde dat hij niets van Claas Pieters in handen had. Daarop kwam Claas Pieters afgelopen maandag de 21e van deze maand naar het huis van Pieter Rykeles.
Klaas Pieters, veenbaas onder Bergum, 53 jaar oud, verklaart na oproeping, beëdiging en verhoor dat hij de twee steekijzers, een leppe, een grijpe, een leyke, een paar baggelborden en de grenen plank die hij van de zolder van Pieter Rykeles heeft gehaald, in aanwezigheid van Tjipke Douwes, die hij meteen erbij haalde, als zijn eigendom heeft herkend en daarbij blijft. Gjalt Reins, huisman te Roodkerk, die hem woensdag 23 juni passeerde, liet hij bij zich komen om te tonen dat de gereedschappen met zijn letters en die van zijn overleden vader waren gemerkt en hem toebehoorden. Vervolgens ontbood hij dorpsrechter L.G. Laurman van Oudkerk en verklaarde ook aan hem dat hij de gereedschappen als de zijne herkende.
Jifke Jans is 56 jaar en woont onder Oenkerk. Ze is de weduwe van Haje Aukes. Op de ochtend van 28 oktober liep ze rond tien uur met Janke Johannes, de vrouw van Tjipke Douwes, langs het huis van Michiel Douwes en zijn vrouw. Zij zagen dat de onderdeur onder de bovendeur door naar binnen was gestoten. Ze openden de bovendeur en vonden de pin van de onderdeur in het voorhuis.
Janke Johannes is 40 jaar, getrouwd met Tjipke Douwes en woont onder Oenkerk. Op de ochtend van 28 oktober kwam ze rond tien uur met Jifke Jans, de weduwe van Haje Aukes, langs het huis van Michiel Douwes en zijn vrouw. Zij zagen dat de onderdeur onder de bovendeur door naar binnen was gestoten. Ze openden de bovendeur en vonden de pin van de onderdeur in het voorhuis.
Trijntje Gaeles, vrouw van Tjalling Lammerts, in haar 45 ste levensjaar, wonend onder Oenkerk, verklaarde onder ede dat de achtentwintigste tussen tien en elf uur 's morgens Jifke Jans, weduwe van Haje Aukes, en Janke Johannes, vrouw van Tjipke Douwes, bij haar kwamen. Zij vertelden dat was ingebroken bij Michiel Douwes en diens vrouw, de kinderen van de getuige. Van een kist in de kamer waren spullen overhoopgegooid.
Jan Alles woont op Kollumerzwaag Westeinde en is in zijn 25e levensjaar. Hij wordt vastgehouden. Zijn verklaring wordt opgenomen. Deze ochtend was hij met Folkert Wybes, Willem Jans en Tjipke Jans op pad gegaan om waterwilg te zoeken. Zij wilden die gebruiken voor het binden van 'Sand Schrobbers'.
Folkert Wybes woont onder Kollumerzwaag Westeinde en is naar zijn beste weten 31 a 32 jaar oud. Hij wordt vastgehouden, ondervraagd en geconfronteerd met de afgelegde verklaringen. Deze ochtend was hij met Jan Alles, Willem Jans en Tjipke Jans op pad gegaan om waterwilgen af te snijden.
Tjipke Jans wil de schade vergoeden
Tjipke Jans woont bij zijn vader Jan Tjipkes op Kollumerzwaag Westeinde en is in zijn 17e levensjaar. Hij wordt ondervraagd en geconfronteerd met de verklaringen. Deze ochtend was hij met de andere vastgehouden personen op pad gegaan om waterwilgen te zoeken voor het binden van 'Sand Schrobbers'.
Na onderzoek van uw brief en de meegestuurde verklaringen en bekentenissen, afgenomen ten bezware van Jan Alles, Folkert Wybes, Willem Jans en Tjipke Jans, die nu allen bij u worden vastgehouden wegens de gepleegde diefstal, hebben wij besloten u te verzoeken en ambtshalve te bevelen de vier genoemde vastgehouden personen door de dienaren van uw gerecht naar het gedemolieerde Blokhuis te laten overbrengen.
Tjitke Wiegers, vrouw van Willem Liebbes, boer onder Bergum, in haar 40e levensjaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij in de nacht van de eenentwintigste op de tweeëntwintigste van deze maand tussen één en twee uur wakker werd en iemand naar het achterhuis hoorde gaan. Omdat zij dacht dat het haar zoon was, riep ze wat hij daar bij haar kwam doen. Toen hoorde zij iemand uit de voorkamer komen en naar achteren naar buiten lopen. Ook hoorde zij dat van buiten tegen een venster werd geklopt.
Omdat zij verder niets wist, beëindigde ze na voorlezing haar verklaring en ondertekende eigenhandig. Bergum, 24 maart 1796. Handtekening: Tjitke Wijges.
Tjitse Sieks, landbouwer bij de Jurkemeer onder Tietjerk , naar zijn beste weten 43 of 44 jaar, verschijnt vrijwillig, wordt beëdigd en ondervraagd. Gistermorgen, de 22ste, omstreeks negen uur, werkte hij op zijn land. Van de tien lammeren die daar de vorige avond allemaal waren gaan weiden, ontbraken er vier; er waren er nog zes.
......en daarna zo zijn weggevoerd. Hij heeft namelijk niets anders gezien dan de bebloede plaatsen. Meer weet hij niet. Hij sluit zijn verklaring na voorlezing en ondertekent die. Bergum , 23 oktober 1793. Tjitse Sieks.
Tjitske Douwes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Op 29 december 1805 gingen Tjitske Douwes, veertig jaar oud, en haar man Jan Hendriks, koopman en dorprechter van Garijp , naar de kerk in Suameer . Tjitske verklaarde dat zij om zeven uur thuiskwam. Zij deed de voordeur van het slot. Binnen trof zij de gangdeur open aan, hoewel die afgesloten was geweest.
Tjitske Douwes beheert Douwes goederen en laat een smid de kist openen nadat de sleutel verdwenen is.
Tjitske Douwes
Tjitske Douwes, weduwe van Johannes Eeltjes, woont op 't Molenend onder Oenkerk en is in haar 71ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Douwe Sjoerds woont bij haar en is zwak van verstand, zoals zij dat omschrijft. Daarom beheert zij zijn goederen.
Uit een doosje in de kist bleek ongeveer 40 gulden verdwenen, in drie-guldenstukken en andere munten. Zij weet niet of meer is weggenomen. Zij weet niet wie de diefstal pleegde en heeft geen vermoeden tegen iemand. Zij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 2 mei 1810: Tjitske Douwes.
Op 15 december 1802 ontdekte Anne Harmens Witzenburg, knecht op Huis ter Heide onder Bergum, dat twee schapen verdwenen waren uit het land achter het huis van de weduwe Lautenbach. Hij vertelde het bij het aanbreken van de dag aan zijn werkgeefster Tjitske Floris.
Tjitske Floris
Tjitske Floris, weduwe Lautenbach, was 62 jaar en woonde op Huis ter Heide onder Bergum. Na ondervraging en beëdiging verklaarde zij dat haar knecht Anne Harmens haar op 15 december bij het aanbreken van de dag vertelde dat er twee schapen uit het land achter haar huis ontbraken. Bij een eigen onderzoek stelde zij vast dat dit klopte. Eén schaap was wit. Het andere was zwart, met halfwitte voeten die aan de achterzijde hoog doorliepen, een witte plek onder de buik en een bles op de kop. De twee dieren waren in de nacht van 14 op 15 december verdwenen. Tjitske kon niet aangeven wie ze had weggenomen. Na duidelijke voorlezing ondertekende zij haar verklaring te Bergum op 17 december 1802 met haar eigen hand. Ondertekend: Tjitske Floris.
Tjitske Jacobs woonde in Eestrum en dreef er een winkel. Ze was de weduwe van Hendrik Roels en bevond zich in haar 72ste levensjaar. In de nacht van 22 op 23 mei 1805 werden de twee houten vensters aan de straatkant van haar huis opengebroken. De avond ervoor waren ze nog goed gesloten.
Hij had horen vertellen dat er bij Tjitske Jacobs een trommeltje was gestolen. Daarom ging hij ermee naar haar toe. Hij vroeg haar of het het verdwenen trommeltje was. Tjitske verklaarde dat het haar trommeltje was. Tjeerd gaf het aan haar terug, maar de suikerlakken zaten er niet meer in.
Tjitske Keimpes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Tijdens hetzelfde verhoor werd Sybren ook bevraagd over een houten nap die Tjitske Keimpes miste. Hij ontkende iets van de verdwenen nap te weten. Volgens hem had Trijntje Idserts hem de vorige avond na het melken rijst gegeven die voor een kalf bestemd was. Hij had die rijst uit een stenen kop gegeten, niet uit een houten nap. Hij ontkende dat hij haar een houten schotel voor haar moeder te koop had aangeboden. Volgens hem had Trijntje juist gevraagd of hij een schotel voor haar moeder, de vrouw van Auke Jitses, te koop had. Zij wilde vijf stuivers betalen. Sybren zei dat hij geen schotel wist en er ook nu niets van wist. Daarnaast werd hem gevraagd of hij wist dat er die nacht vaartuigen in Eernewoude vol water waren geraakt en hoe dat was gebeurd. Sybren zei dat hij wist dat er die ochtend drie jachten vol water waren. Hij had Jan Reempes geholpen een vaartuig leeg te scheppen en in de achterste bodem een rond gat gezien. Hij wist niet hoe het gat was ontstaan of wie het had gemaakt. Van de andere jachten wist hij niets en hij had er ook niets over horen zeggen. De verklaringen over de houten nap staan bij elkaar op een afzonderlijke pagina.
Tjitske Keimpes, de vrouw van Bauke Wijbes uit Eernewoude, was in haar 41ste levensjaar. Tussen 15 en 16 mei 1804 verdween een houten nap uit een regenton buiten haar huis. Met deze nap schepte zij water uit de ton. Het was een nieuw, ongeverfd voorwerp, wat hoekig en vlak, waarin volgens haar ongeveer een mengel vocht paste.
Sybren Wybrens woonde in Eernewoude, was vrijgezel en in zijn 64ste levensjaar. Op 19 mei werd hij als gedetineerde in Bergum verhoord, nadat de verklaringen tegen hem waren voorgelezen. Daarbij ging het om de verdwenen doeken van Neeltje Durks en de houten nap van Tjitske Keimpes.
Aangifte en getuigenverklaringen van Jan Karels en Tjitske Pijters, afgelegd op 1 mei 1780 bij het gerecht van Tietjerksteradeel.
Op zondagavond 23 april 1780 vertrokken Jan Karels en zijn vrouw Tjitske Pijters vanuit Garijp om ergens anders te werken. Jan ging naar Gerben Boeles in Harkema Opende. Tjitske reisde naar het huis van bijzitter Reitsma in Hardegarijp .
Zeer waarschijnlijk hetzelfde huishouden: Tjitske Wijgers, Willem Liebbes en knecht Tjeerd. De zaken uit 1804, november 1805 en april 1806 noemen Tjitske Wijgers als vrouw van Willem Liebbes/Liebes onder Bergum. Tjitske is in 1805 in haar 50ste en in 1806 in haar 51ste levensjaar. Tjeerd Sjoards/Sjoerds is in 1805 ongeveer zeventien en in 1806 mogelijk in zijn 18de levensjaar, in dienst bij hetzelfde gezin. Partner, plaats, leeftijd en werkgever ondersteunen de koppeling. De bijenkorfzaak en beide inbraken zijn afzonderlijke gebeurtenissen.
Huis ter Heide 1804 - Willem Liebbes en Tjitske Wijgers missen een bijenkorf
Zijn vrouw Tjitske Wijgers verklaarde diezelfde dag afzonderlijk. Zij had de korf op de avond van 23 januari zelf nog in de bijenstal gezien. Toen zij op 24 januari om zes uur in de avond thuiskwam, vertelde haar man dat de korf was gestolen. Het bericht over de diefstal kreeg zij dus van Willem; de aanwezigheid van de korf op de eerdere avond had zij zelf vastgesteld.
Bergum 1805 - Tjitske Wijgers hoort mensen in de slaapkamer
In de nacht van 16 op 17 november 1805 lag Tjitske Wijgers, vrouw van huisman Willem Liebes onder Bergum, te slapen. Zij was in haar vijftigste levensjaar. In de kamer waarin zij sliep, hoorde zij mensen bewegen.
Tjeerd Sjoerds en Tjitske Wijgers verklaren op 15 april 1806 over open deuren, zes uitgebroken ruiten en verdwenen kleding uit het achterhuis aan de Zomerweg.
Waarschijnlijk was iemand door dat gat naar binnen gegaan. Vervolgens waren uit het achterhuis goederen weggenomen van de boerin, Tjitske Wijgers: een blauw baaitje van voerlaken , met zwarte benen knopen en een voering, en twee grauwe linnen. De getuige wist niet wie deze inbraak en diefstal had gepleegd.
Tjitske Wijgers - verklaring
Tjitske Wijgers (in modern Nederlands)
Tjitske Wijgers, vrouw van Willem Liebbes, huisman aan de Zomerweg onder Bergum, in haar 51ste levensjaar, verklaarde onder ede dat haar knecht Tjeerd Sjoerds op de vijftiende omstreeks zes uur 's morgens bij haar in de kamer kwam. Hij zei: "Er zijn waarschijnlijk dieven in huis geweest, want de achterdeur stond open toen ik achter kwam."
Tjitske Wijgers
Tjitske Wybrens — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Hij verklaarde dat hij zowel de bruinbonte als de blauwbonte doek cadeau had gekregen van zijn zuster Tjitske Wybrens. Zij was getrouwd met Sije Willems, een huurboer onder Suawoude. Sybren sprak Neeltjes verhaal op een punt tegen: volgens hem had hij de doek nog om zijn hals toen hij haar voor de tweede keer voorbijliep. Hij had haar toen gezegd dat hij haar doeken niet had.
Sybren bevestigde dat Neeltje hem op straat had aangesproken over de bruinbonte doek om zijn hals. Hij had haar geantwoord dat zij moest bewijzen dat die van haar was. Volgens hem had hij de bruinbonte en een blauwbonte doek cadeau gekregen van zijn zuster Tjitske Wybrens, de vrouw van Sije Willems, huurboer onder Suawoude. Hij ontkende dat hij de doek had afgedaan voordat hij Neeltje voor de tweede keer voorbijliep. Hij had hem volgens zijn verklaring nog om. Toen Neeltje opnieuw om haar doeken vroeg, antwoordde hij dat hij haar doeken niet had.
Het vermiste linnengoed bestond uit een mannenhemd gemerkt M: D:, een vrouwenhemd gemerkt T: S:, nog een vrouwenhemd gemerkt A: M:, een jongenshemd gemerkt S: M:, nog een gemerkt B: M:, nog een gemerkt D: M: en een meisjeshemd gemerkt G: M. Alle waren in meer of mindere mate versleten. Verder waren er een 'puil doek'., gemerkt T: M:, en twee grove lakens, waarvan het ene gemerkt G: S: was. Tjittje kent het merk van het andere laken niet. Zij weet helemaal niet wie zich aan deze daad schuldig heeft gemaakt en weet verder niets daarover. Na voorlezing besluit zij haar verklaring en ondertekent eigenhandig. Bergum , 3 oktober 1783. Handtekening: 'Tjittg Sijes'.
Voor zover de getuige wist, had Sjoukjen niets naders over Hendrik gezegd. Bij de bevalling waren de getuige, vroedmeester Anne Noordenbos, Sjoukjens moeder en een zuster aanwezig. Verder wist zij niets. Zij sloot haar verklaring na voorlezing en ondertekende. Oenkerk, 11 januari 1770; de handtekening schrijft Tjittie Pijlgers.
Tjittje Melles was in haar twintigste levensjaar en werkte als dienstmeid bij Hendrik Enkes in Bergum. Zij vertelde dat Japske Sijtters die dag bij de weduwe Altena aan het werk was. Het precieze uur wist Tjittje niet meer.
Op donderdag 4 januari 1770 beviel Sjoukjen Folkierts in Oenkerk van een dochter. Haar echtgenoot Sierk Sierks was al lange tijd weg. Een week later werden Tjittje Pijlgers, Hendrik Pijtters, dorpsrechter Pijtter Henrica, vroedmeester Anne Noordenbos en Sjoukjen zelf gehoord. Hun verklaringen verschillen op enkele punten, onder meer over het jaar waarin Sierk vertrok.
Tjittje Pijlgers
Tjittje Pijlgers, echtgenote van Binne Aukes, meester-schoenmaker in Oenkerk , en in haar 53ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat afgelopen donderdag bij haar in Oenkerk Sjoukjen Folkierts, echtgenote van Sierk Sierks, van een dochter was bevallen. Sjoukjen had met haar man in Oenkerk gewoond. Hij had haar enige tijd geleden verlaten en was naar zee vertrokken. Hij was al zo lang weg dat zij van hem niet zwanger kon zijn geworden van dit laatste kind.
Tjittje Sijes, echtgenote van Minne Doekes, huisman in Wijns, is ongeveer veertig jaar oud. Zij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaart dat zij op 30 september 1783 's morgens na het opstaan naar het achterhuis ging. Daar ontdekte zij dat de tobbe met linnengoed ontbrak die zij de avond ervoor in aanwezigheid van haar man op de koestal had neergezet. Zij ging naar haar man, die nog in bed lag, en vertelde hem dit. Samen doorzochten zij het achterhuis..., maar vonden de tobbe met linnengoed niet. Zowel de schuurdeur, die met een touw was dichtgebonden, als de deur van het dorshuis naar de gang stond open.
Tjittje Sijmens Algra, weduwe van wijlen Alze Nicolaij, wonend te Bergum , in haar 58ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: op 31 maart 1795 had zij een voerman met twee paarden ingekwartierd. Hij behoorde tot de rijdende artillerie van het Franse leger dat toen hier was ingekwartierd. De bij haar logerende voerman was 's avonds om zeven uur al naar bed gegaan en leek tevreden maar omstreeks tien uur 's avonds werd van buiten hevig met een sabel op de deur gehouwen. De ruiten boven de deur en die in beide kamers werden stukgeslagen. Bij dit alarm sprong zij uit bed en vluchtte naar de schuur. Kort daarop kwam haar zoon Sijmen Alzes bij haar en vertelde dat zij weer naar binnen moest komen, omdat er niets meer aan de hand was. Zij ging binnen en zag in de kamer de ruiten van een theekast in stukken op de grond liggen. In de gordijnen voor een bedstede waren twee gaten gehouwen.
Sijmen Alzes Nicolaij, meerderjarig, ongetrouwd, ongeveer drieëntwintig jaar, woont bij zijn moeder Tjittje Sijmens Algra, weduwe van wijlen Alze Roelofs Nicolaij te Bergum. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: op 31 maart was in het huis van zijn moeder een voerman met twee paarden ingekwartierd en ondergebracht, behorend tot de rijdende artillerie van de Fransen. Die waren die dag 's morgens tegen. te Bergum aangekomen en verbleven er. De voerman was de hele dag tevreden en ging 's avonds om zeven uur al naar bed.
Zij heeft geen reden om zich over het onrechtmatige gedrag van de bij haar logerende man te beklagen. Hij was de hele dag tevreden geweest en zou redelijk rustig in bed zijn blijven liggen als er buiten geen lawaai was gekomen. Meer weet zij niet van de zaak. Na voorlezing sloot zij haar verklaring af en ondertekende die. Bergum, 3 april 1795. Handtekening: Tjittje Syemens Algra.
Abe Jans, beurtschipper die heen en weer vaart tussen Hardegarijp en Leeuwarden , wonend in Hardegarijp, in zijn 27ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat Wijbran Jurjens afgelopen vrijdagavond twee halve kindjes boter aan zijn makker Gerben Keimpes had gegeven. Gerben had die in het schip gezet om ze naar Leeuwarden te vervoeren. Gerben had toen ook een zak ontvangen van Wijtse Rinzes, weduwe, en die in het schip gezet om hem naar Tjong de Haan in Leeuwarden te brengen. Volgens wat daarover gezegd werd, zat er negen pond droog spek met een paar oude hozen in. Zijn makker had die avond tussen negen en tien uur het schip zoals gewoonlijk gesloten. Volgens zijn eigen zeggen had de makker het hangslot aan de achterdeurtjes gehangen en afgesloten. Toen Abe en zijn makker om ongeveer twee uur 's nachts bij het schip kwamen, ontdekten zij dat het hangslot van de deurtjes verdwenen was. De deurtjes stonden tegen elkaar aan. Uit het schip waren de twee genoemde halve kindjes boter gestolen, samen met de zak waarin het spek en de hozen hadden gezeten. Abe weet niet wie deze daad heeft gepleegd. Hij kan over deze of een andere zaak verder niets zeggen. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring en tekent haar eigenhandig in Bergum op 26 juni 1787 als Abe Jans.
Gerben Keimpes, beurtschipper van Hardegarijp naar Leeuwarden, wonend in Hardegarijp, in zijn 23ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en verhoord. Hij verklaart dat de meid van Wijbrens Jurjens afgelopen vrijdagavond twee halve kindjes boter aan hem had gegeven om per schip naar Leeuwarden te vervoeren. Diezelfde avond gaf Wijtse Rinzes, weduwe Zom, hem een zak. Volgens wat hem was gezegd, zat daarin negen pond gedroogd spek met een paar oude hozen. Hij moest die bezorgen bij Tjong de Haan in Leeuwarden. Hij borg de twee halve kindjes boter en de zak met spek in het schip. Tussen negen en tien uur die avond sloot hij de luiken van het schip van binnen, deed de beugel om de achterdeurtjes, hing zoals gewoonlijk een hangslot in de 'kraam' en sloot dat goed af.
Veenbaas Tomas Jans uit Tietjerk had een fok aan zijn broer geleend. In de zomer van 1799 zag hij volgens zijn verklaring dat deze fok was vermaakt tot een kleiner zeiltje. Jan Sikkes, eveneens woonachtig te Tietjerk, gebruikte het. Twee getuigen legden over de herkomst van het doek een verklaring af.
Tomas Jans was veenbaas in Tietjerk en 32 jaar oud. Hij verklaarde dat het voorval rond de fok bij het schip van zijn broer ongeveer vijf weken eerder speelde. Tomas had de fok aan zijn broer geleend.
Gosse Sierks was 25 jaar en woonde in Tietjerk. Tomas Jans vroeg hem in Leeuwarden na te gaan of Jan Sikkes in het voorjaar zeildoek had gekocht van Hendrik Aarts. Jan ging met Gosse mee.
Op 31 mei 1775 ging dienstmeid Trentje Luiders in Oostermeer melken. Bij haar terugkomst waren vier hemden van de bleek verdwenen. Haar werkgever Sijtse Sapes was die dag naar Drachten .
Trentje Luiders gaat om vier uur melken
Trentje Luiders woont als dienstmeid bij Sijtse Sapes te Oostermeer . Zij is in haar 24e levensjaar en wordt onder ede verhoord.
Na een nachtelijk gezelschap in Suameer volgde een gevecht bij de Garijper molen. Op 25 april legden Louwe Johannis, Jacob Engberts en Wijger Egberts ieder een verklaring af. Ook Bauk Willems, haar moeder Trijn Albarts en Johannes Hendrik werden afzonderlijk gehoord. Die laatste drie zaten in bewaring.
Trijn Albarts
Trijn Albarts, weduwe van Willem Jans, woonde in Garijp. Zij was naar haar beste weten tegen de zestig jaar. Zij werd ondervraagd en kreeg de andere verklaringen voorgelegd.
In juni 1781 verdween er geld uit twee kistjes in het kabinet van de Suameerder schoenmaker Sjoerd Harmens en zijn vrouw Trijntie Lammerts. Toen Trijntie van de kerk terugkwam, lag er een stukje brood en een gebroken pijp op de vloer. Een ruit naast de raamklink was kapot.
Trijntja Gerrits, weduwe van Albert Wiegers, wonend op Bergumerveen onder Hardegarijp , in haar zesenzestigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Terwijl haar dochter naar Dokkum was, ging zij gistermiddag om ongeveer twee uur naar de heide om zoden op te maken. Zij had de deuren en vensters goed gesloten. Om vier uur of daaromtrent kwam zij weer thuis en ontdekte meteen dat één venster was opengebroken. Een ruit was uit het raam geslagen en het schuifraam was omhooggeschoven.
Sipke Sijmens en zijn vrouw Trijntje Aarnts woonden onder Tietjerk . In de nacht van 30 op 31 december 1766 verdween uit hun voorhuis kleding van Sipke, Trijntje, hun zoontje en de meid.
Trijntje Aarnts
Trijntje Aarnts, vrouw van Sipke Sijmens, huisman onder Tietjerk, is in haar negenentwintigste levensjaar. Zij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. In de nacht van 30 op 31 december 1766 zijn uit het voorhuis, van de mantelstok, gestolen: een zwart retijnen mannenrokje; een bruine sargien de boijen hemdrok met zestien geribde zilveren knopen; een bont gestreepte hemdrok met benen knopen; een asgrauwe linnen broek; een zwarte linnen hemdrok, alle van haar man. Verder: een sargien camisool en broekje van haar zoontje, een sargien de boijen hemdrokje en een linnen broekje van dezelfde zoon; een grauwe wollen doek met een blauwbonte zak van haar man; een zwarte sargien de boijen jak van Trijntje zelf; een rode bajen sprengrok; een rood bajen vestje; en nog een bont gestreepte borstrok van de meid. Het lijkt erop dat de dief door de schuurdeuren naar binnen en buiten is gegaan. Zij hadden die deuren, die met een haak vastgezet waren, 's morgens open aangetroffen. De haak kon zonder iets te breken van buiten worden opgelicht, zodat de deuren konden worden geopend.
Trijntje weet geheel niet wie de diefstal gepleegd heeft. Zij weet verder niets, sluit haar verklaring na voorlezing en tekent met haar eigen merk. Bergum , 2 januari 1767. Trijntje Aarnts.
Trijntje Abels Keuning, dochter van kastelein Abele Wijbrens Keuning te Suameer, bij hem inwonend en in haar 31ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat de koopman die zich Jurjen Koning noemde, in de nacht van de 13de op de 14de bij hen had gelogeerd.
Zij wist niet waar hij bleef. Zij sloot haar verklaring na duidelijke voorlezing en ondertekende te Bergum op 20 maart 1808. Trijntje Abels Keuning.
Timmerman Johannes Jans uit Rijperkerk was in zijn 44ste levensjaar. Op 10 juni 1805, omstreeks zeven uur in de avond, zag hij dat de achterdeur van het huis van Beernt Ruurds drie vingerbreed openstond. Beernt en zijn vrouw Trijntje Andries waren niet thuis. Zij werkten in het turfveen achter Tietjerk.
De volgende ochtend, 11 juni, ging Geert als dorprechter tussen zes en zeven uur naar het turfveen. Daar vertelde hij Beernt Ruurds en Trijntje Andries wat er de vorige avond bij hun huis was ontdekt en liet hen naar huis komen.
Trijntje Andries mist twee messen en een doek
Trijntje Andries, in haar 31ste levensjaar, verklaarde dat zij en haar man turf maakten in het veen achter Tietjerk. Toen zij op 11 juni met de dorprechter thuiskwam, trof ze het huis aan zoals hij het haar had beschreven. De achterdeur had drie vingerbreed opengestaan, bij het venster lagen het ruitje en de twee ijzeren beugels, de kasten stonden open, de sloten hingen los en een lade stond midden op de vloer.
Johannes Jans, Geert Jans en Trijntje Andries legden op 12 juni 1805 ieder afzonderlijk een verklaring af in Bergum. Trijntje zette haar eigen kruismerk in aanwezigheid van P. W. G. Braunius.
Trijntje Annes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Elisabeth Schoonbeek en Trijntje Annes hadden het linnengoed zelf buiten gelegd. Hun echtgenoten Franciscus Piersma en Floris Fakes Anthonides vertelden vooral wat zij van hun vrouwen hadden gehoord. Niemand zei te hebben gezien wie de goederen wegnam.
Trijntje Annes herinnert zich de merktekens
Trijntje Annes, de vrouw van Floris, was eveneens in haar 44ste levensjaar. Zij vertelde dat zij de avond ervoor drie lakens, twee slopen en een vrouwenhemd had uitgespreid om te bleken. Zij wilde het goed buiten laten liggen gedurende de nacht. De volgende ochtend vond zij de bleek leeg.
Trijntje Aukes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Bote Aukes miste geld en zilveren schoengespen. Trijntje Aukes ontdekte sporen van een opengebroken kist. Bij Aarn Gosses en Willem Jans was de achterdeur open, maar zij konden geen verdwenen goederen aanwijzen.
Trijntje Aukes
Trijntje Aukes, vrouw van Jelle Sijbes in Giekerk, is 74 jaar. Zij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd. Bij het opstaan op 3 december zag ze dat twee ingezette stalen haken van Bote Aukes' kist in de schuur waren afgenomen.
Oostermeer 1759: Gerben Ybes, Halbe Gerbens en Trijntje Aukes
Trijntje Aukes
Trijntje Aukes, vrouw van Halbe Gerbens, meesterkuiper in Oostermeer, in haar 44ste levensjaar, verklaart dat Gerben Ybes, meesterbakker in Oostermeer, er al lange tijd een gewoonte van maakt het dorp met voortdurend razen en schelden in rumoer te brengen. Op zaterdag 8 september kwam hij voor haar huis en daagde haar man verschillende keren uit om te slaan. Hij zei: "Als jij een flink kerel bent, kom dan met mij op het land. Ik wil je een halve mingelen jenever geven als jij mij durft te slaan." Hij schold ook Trijntje en haar dochter uit en zei dat zij tovenaarsvolk waren. Trijntje hoorde verder dat Gerben zich in maart 1758 als een uitzinnige op straat aanstelde en toen zei dat Folke Roels een valse getuigenis had afgelegd. Zij weet verder niets; de afsluiting is verkort.
Hij voegde eraan toe dat de wegen bijna onbruikbaar waren. Daardoor kon zijn vrouw Trijntje Claases, die zwanger en al ver gevorderd was, onmogelijk hierheen komen. Ook zag hij geen mogelijkheid zijn meid Timkjen Hendriks hier te laten verschijnen.
Trijntje Cornelis — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Jan Claases en zijn vrouw Jeltie herkenden een paardenhuid als die van hun vermiste merrie. Benne Claases, Egber Eelses en Trijntje Cornelis vertelden ieder hoe zij bij het villen en verkopen van een dood paard betrokken waren.
Gisteren, kort voor de middag, hoorde ik van de vrouw van Claas Claases dat Trijntje Cornelis, vrouw van Egbert Eelses in Bergum , afgelopen maandag een paardenhuid bij Jelle Feijes in Eestrum had verkocht of beleend . Mijn vrouw reisde gisteren naar Eestrum. Bij thuiskomst vertelde zij mij dat Jelle haar de huid had getoond en dat die van onze bruine blesmerrie was.
Jeltie Klaases, vrouw van de Bergumer boer Jan Claas, in haar veertigste levensjaar, verklaart na beëdiging: Op de dertiende misten wij onze bruine blesmerrie uit de Bergumer Meentskaar. Wij zochten daar en vervolgens... maar konden haar nergens vinden. Er werd ons verteld dat ons paard dood lag op de Tioegen of vooraan in het meer. Gistermorgen hoorde ik van Claas Claases' vrouw dat Trijntje Cornelis, vrouw van Egbert Eelses, op de dertiende een paardenhuid bij Jelle Feijes uit Eestrum had verkocht of beleend. Ik reisde gisteren daarheen. Jelle vertelde dat hij op 13 juni van Trijntje een paardenhuid voor acht stuivers had gekregen. Toen hij mij die toonde, zag ik aan... dat dit de huid van ons vermiste paard was.
Trijntje Cornelis
Trijntje Cornelis (in modern Nederlands):
Trijntje Cornelis, vrouw van Egber Eelses in Bergum , ongeveer dertig jaar, wordt verhoord en met de verzamelde verklaringen geconfronteerd. Zij verklaart: Afgelopen zondag kwam, op verzoek van Benne Claasje, boer hier, mijn man ertoe een dood paard te villen.... Het dier lag in het meer.... De huid van Binne Claases... Ik heb de huid afgelopen maandag bij Jelle Feijes in Eestrum voor een gulden verkocht of beleend....
Wanneer ik iets hoor over een ander paard en het gebruiken daarvan, denk ik aan het paard van Jan Claases in plaats van dat van Binne Claases. Het paard ligt nog in Eestrum. Verder kan ik niets zeggen. Ik bekrachtig mijn voorgelezen verklaring met mijn handmerk . Bergum , 17 juni 1740, Trijntje Cornelis.
Het Hof geeft opdracht de gedetineerden Egber Eelses en Trijntje Cornelis te ontslaan.... Verder verlangt het Hof behoorlijke verklaringen toe te zenden.... Leeuwarden , 17 juni 1740.
Thijs Romkes, ongehuwd, wonend bij zijn moeder Trijntje Cornelis, weduwe van Romke Tjallings, onder Bergum, in zijn 20 e levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat hij afgelopen vrijdagmiddag met zijn broers in een praam met hooi thuiskwam. Dicht bij huis hoorden zij dat bij Hijlke Jacobs was gestolen. Zij voeren met de praam naar huis. Nadat zij daar eerst thee hadden gedronken gingen zij naar dat huis. Daar zagen zij dat het deksel van een kist in de kamer in stukken was geslagen. Ook de bodem van een kleiner kistje was kapot. De kastdeuren stonden open en het slot was in stukken gebroken. Daarna gingen zij verder uit het huis en zochten of zij iets konden vinden. Zij zagen meteen sporen. Uiteindelijk vonden zij in een sloot naast het derde perceel vanaf dat huis, onder een bosje bomen, een zak met goederen en een blauw geverfd mandje met enkele eieren. Zij namen de goederen mee naar hun huis. Zij lieten de vrouw van Hijlke Jacobs weten dat zij vermoedelijk haar goederen hadden gevonden. Zij hielden deze voorlopig in bewaring, terwijl Trijntje Sijbes naar Bergum ging om het gerecht over het voorval te informeren.
Frans Romkes, ongehuwd, wonend bij zijn moeder Trijntje Cornelis, weduwe van Romke Tjallings onder Bergum, naar zijn beste weten in zijn 18 e of 19 e levensjaar, opgeroepen en verschenen, verklaarde dat hij afgelopen vrijdag met zijn broers Thijs en Dirk Romkes in een praam met hooi naar huis voer. Onderweg hoorden zij dat bij Hijlke Jacobs was gestolen. Nadat zij thuis thee hadden gedronken gingen zij erheen om de toestand te bekijken. Zij zagen dat het deksel van een kist in de kamer kapot was geslagen en dat ook de bodem van een ander kistje in stukken was. Het slot van een kast was gebroken en de deuren stonden open.
Dirk Romkes, ongehuwd, onder Bergum inwonend bij zijn moeder Trijntje Cornelis, weduwe van Romke Tjallings, in zijn 18 e of 19 e levensjaar, opgeroepen, verschenen en ondervraagd, verklaarde dat hij afgelopen vrijdag met zijn broers Thijs en Frans Romkes in een praam met hooi naar huis voer. Onderweg hoorde hij dat was gestolen bij Hijlke Jacobs, die niet ver van hen woonde. Nadat hij de praam thuis had gebracht en thee had gedronken ging hij met zijn broers naar dat huis om de toestand te bekijken. In de kamer zagen zij dat het deksel van een kist in stukken was geslagen en ook de bodem van een ander kistje. De kastdeuren stonden open en het slot was kapot.
Jelle Sijbes en zijn vrouw Trijntje Dirks beschreven in februari 1767 dezelfde vermissing, maar noemden niet dezelfde nacht en ook niet precies dezelfde goederen. Jelle sprak over de nacht van 15 op 16 februari. Trijntje noemde de nacht van 16 op 17 februari.
Trijntje Dirks
Trijntje Dirks, vrouw van Jelle Sijbes, boer te Giekerk, in haar 43ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, getuigde dat in de nacht van 16 op 17 van deze maand zeven vlaslinnen lakens uit haar melkkamer waren ontvreemd. Drie hadden kleine biezen in de naden; één had rondom een smalle kant. Twee waren gemerkt met witte 'breidgal', met de letters J. S.; een ander naar haar beste herinnering met B. S. Een laken droeg zwarte letters J. T. Een ander merkteken bevatte 1724 en een met zwarte zijde geborduurde boom tussen de letters. Een ander had J. D., in zijde geborduurd, en weer een ander J. T. in zwarte zijde. Verder waren een grof laken en zeven halsdoeken verdwenen; bij die halsdoeken worden twee merktekens F. B. met een boom ertussen in zwarte zijde genoemd en één met J. S. in zwarte zijde. Ook verdwenen een hemd van haar man, een oud linnen 'Bijst' en een stuk gedroogde varkensrug. Uit het voorhuis of de gang verdwenen een kussensloop met J. T. in zwarte zijde en een hemdje van haar zoon. Dat hing aan de 'nagLijne', die bij de buitendeur aan de balken was vastgebonden; aan die lijn had het genoemde linnengoed op de 16de te drogen gehangen. Zij weet in het geheel niet wie de goederen heeft gestolen. De dief lijkt door de zijdeur van de schuur naar binnen en naar buiten te zijn gegaan: die deur was 's morgens open gevonden, zonder dat daaraan sporen van braak waren ontdekt. Verder zei zij dat op de 16de iemand in haar buurt was geweest om wortels te verkopen, die volgens geruchten Luit Witts of Wilkens heet; hij was niet bij haar thuis geweest. Zij had wel gehoord dat deze man geen beste naam had. Haar man had op de 17de wortels bij hem in Oenkerk gehaald, waar hij toen met zijn schip lag. Naar men zei was hij daar de vorige ochtend vertrokken; zij weet niet waarheen. Omdat zij verder niets wist, beëindigde zij haar verklaring na voorlezing en ondertekende die te Bergum op 19 februari 1767: trijntje dirks.
Zeer waarschijnlijk dezelfde timmerman: Melle Uitzes en zijn familie, Suameer 1810. In september en oktober 1810 verklaart Melle Uitzes als timmerman te Suameer, telkens in zijn 42ste levensjaar. Naam, beroep, woonplaats en leeftijd stemmen overeen. In oktober worden zijn vrouw Trijntje Douwes, moeder Wijtske Harts en nichtje Grietje Gjalts genoemd. De septemberzaak gaat over goederen uit zijn eigen huis; in oktober houdt hij Sjoukje Tjeerds aan bij zijn moeder. De verklaringen leggen geen verband tussen Sjoukje en de diefstal in september.
Trijntje Douwes, vrouw van timmerman Melle Uitzes in Suameer , is in haar 29ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Gisteren, 12 oktober, rond negen uur kwam het jonge meisje Grietje Gjalts bij haar aan huis. Grietje is een dochter van landbouwer Gjalt Andries in Suameer, maar woont bij Wijtske Harts.
Zij hielden de vrouw in Wijtskes huis vast tot zij op bevel van de schout nog diezelfde avond naar Bergum werd gebracht. Daar was zij ten tijde van de verklaring gedetineerd. Trijntje sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 13 oktober 1810: Trijntje Douwes.
Melle Uitzes, timmerman in Suameer, is in zijn 42ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Gistermorgen, 12 oktober, rond negen uur werd zijn vrouw Trijntje Douwes gehaald door het meisje Grietje Gjalts, dochter van landbouwer Gjalt Andries in Suameer.
Het meisje zei dat een vrouw in haar huis was. Wijtske ging meteen naar huis en vond die vrouw op de weg bij haar schoondochter Trijntje Douwes, vrouw van haar zoon Melle Uitzes. Trijntje toonde haar de genoemde kleding. Wijtske verklaarde dat alle stukken van haar waren, behalve het blauwe jongensborstje, dat van haar kleinkind Grietje was.
De vrouw sprak haar aan. Intussen zag Grietje dat de vrouw kleding inpakte, waaronder een schortje van Grietje. Zij ging weg en riep haar tante Trijntje Douwes, daarna haar oom Melle Uitzes en haar grootmoeder Wijtske Harts. Zij vertelde dat een vrouw bij haar grootmoeder thuis was.
Bergum 1809 - Vermist geld en het ontslag van Trijntje Durks
Zij noemt rijksdaalders , guldens, sesthalven en enkele dubbeltjes. Zij ontdekte de tweede diefstal in de vorige week. Zij kan niet zeggen wie het geld meenam, maar verdenkt hun meid Trijntje Durks, dochter van Dirk Joostes, arbeider onder Bergum. Afgelopen zaterdag vroegen zij en haar man de meid om het geld terug te geven als zij het gestolen had.
Zijn vrouw had de kast opengelaten met de sleutel erin. In november was ongeveer 20 gulden uit het gesloten kabinet verdwenen, in Romische rijksdaalders, guldens en sesthalven. Zij ontdekte dat aan het einde van de vorige week. Hij kan niet stellig zeggen wie de diefstal pleegde, maar verdenkt hun meid Trijntje Durks, dochter van Dirk Joostes, arbeider in Kuikhorne .
Trijntje Durks
Trijntje Durks, vroeger dienstmeid bij Jacob Claas en zijn vrouw in Bergum, is naar beste weten in haar 23ste of 22ste levensjaar. Zij verklaart dat haar werkgevers haar tweemaal zeiden dat zij telkens enige twintig gulden kwijt waren en vroegen of zij het geld had.
Trijntje Foppes, vrouw van Sape Martinus in Kuikhorne onder Achtkarspelen, is in haar 64ste levensjaar. Na verschijning, beëdiging en verhoor verklaart zij dat Baukes vrouw haar op zaterdag 11 februari omstreeks tien uur 's morgens liet komen. Bauke Timmerman woonde sinds enkele weken met zijn gezin in Kuikhorne, nadat zij uit Dokkum waren gekomen.
Aafke antwoordde niet. Vervolgens moest Wygertje opstaan, omdat het haar man niet goed toescheen met Aafke. Zij stond op en haalde het kind weg. Ongeveer twee uur later riep zij Trijntje Foppes, vrouw van Sape Martinus, die voorbijging. Die nam de vrouw van Sape Feijes mee. Zij zagen Aafke op bed liggen en zeiden volgens Wygertje dat zij wel in orde was, maar door haar 'malle kop' niet uit bed wilde opstaan, omdat haar hoofd en armen knikten.
Jifke Jans, Janke Johannes, Trijntje Gaeles, Michiel Douwes en Douwe Douwes verklaren op 29 oktober en 1 november 1806 over opengebroken kisten en verdwenen goederen.
Trijntje Gaeles
Trijntje Gaeles, vrouw van Tjalling Lammerts, in haar 45 ste levensjaar, wonend onder Oenkerk, verklaarde onder ede dat de achtentwintigste tussen tien en elf uur 's morgens Jifke Jans, weduwe van Haje Aukes, en Janke Johannes, vrouw van Tjipke Douwes, bij haar kwamen. Zij vertelden dat was ingebroken bij Michiel Douwes en diens vrouw, de kinderen van de getuige. Van een kist in de kamer waren spullen overhoopgegooid.
Meer weet zij niet. Zij sluit haar verklaring na voorlezing en ondertekent die. Bergum , 10 juli 1792. Haar handtekening luidt 'Trijntje Gerrijts'.
Trijntje Idserts — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Tijdens hetzelfde verhoor werd Sybren ook bevraagd over een houten nap die Tjitske Keimpes miste. Hij ontkende iets van de verdwenen nap te weten. Volgens hem had Trijntje Idserts hem de vorige avond na het melken rijst gegeven die voor een kalf bestemd was. Hij had die rijst uit een stenen kop gegeten, niet uit een houten nap. Hij ontkende dat hij haar een houten schotel voor haar moeder te koop had aangeboden. Volgens hem had Trijntje juist gevraagd of hij een schotel voor haar moeder, de vrouw van Auke Jitses, te koop had. Zij wilde vijf stuivers betalen. Sybren zei dat hij geen schotel wist en er ook nu niets van wist. Daarnaast werd hem gevraagd of hij wist dat er die nacht vaartuigen in Eernewoude vol water waren geraakt en hoe dat was gebeurd. Sybren zei dat hij wist dat er die ochtend drie jachten vol water waren. Hij had Jan Reempes geholpen een vaartuig leeg te scheppen en in de achterste bodem een rond gat gezien. Hij wist niet hoe het gat was ontstaan of wie het had gemaakt. Van de andere jachten wist hij niets en hij had er ook niets over horen zeggen. De verklaringen over de houten nap staan bij elkaar op een afzonderlijke pagina.
Trijntje Idserts was veertien jaar en diende bij Auke Jitses. Op de avond van 18 mei ging zij turf halen uit de schuur van haar meester. Sybren Wybrens hield zich daar op. Toen zij binnenkwam, zat hij op het hooi. Naast hem stond een vrij grote houten nap met rijst; Sybren kruimelde er brood in.
Trijntje Jacobs in Oostermeer, in haar 35ste levensjaar, vertelt dat zij naar haar beste herinnering op 27 augustus 1758 tussen negen en tien uur 's avonds naar buiten ging. Fooke Jans kwam op haar af. Terwijl zij op de stoep stond, gaf hij haar een harde klap in het gezicht. Volgens haar had zij geen woord met hem gewisseld en was er geen aanleiding.
Antje Teijes in Oostermeer, in haar 20ste levensjaar, wordt wegens minderjarigheid niet beëdigd. Zij vertelt dat zij op de avond waarop Trijntje Jacobs volgens haar zeggen door Fooke was geslagen, buiten stond. Zij hoorde Fooke in zijn eigen huis zeer tekeergaan. Hij riep onder andere dat hij om geen heer of duivel gaf, dat hij soeverein was, dat hij Fooke Lijskes was en om niemand iets gaf. Antje vertelt verder dat hij op de 23ste van deze maand opnieuw zeer boosaardig in zijn huis tekeer was gegaan en had geroepen dat hij om niemand gaf. Zij weet verder niets. Na voorlezing sluit en ondertekent zij in Oostermeer op 29 mei 1759. Zij beschrijft wat zij hoorde; het slaan van Trijntje kent zij hier uit Trijntjes zeggen. De naamvorm Fooke Lijskes in de uitroep is niet genormaliseerd naar Jans.
Trijntje Jans — 2 verhaalpagina’s · beoordeeld verband
Dezelfde huishoudens: Trijntje Jans, Hieronimus Eppinga en hun buren. Beide onderzoeken spelen in 1774 in de Rottevalle en noemen hetzelfde echtpaar en buurman, meesterkuiper Lammert Hendriks. Zijn vrouw komt met verschillende lezingen van haar naam voor, Sijtke Minderts en Sijtke Mennerts; haar leeftijd en echtgenoot sluiten aan. In april gaat het om water en stenen van buiten; in november om bedreigingen en betwist letsel binnen het huwelijk.
Meesterkuiper Lammert Hendriks woonde in de Rottevalle naast Hieronimus Eppinga en Trijntje Jans. Hij vertelde het gerecht dat Eppinga zich dagelijks zeer dronken dronk en zich boosaardig tegenover zijn vrouw gedroeg. Hij had hem zelf verschillende keren horen dreigen dat hij haar met een mes of een ander instrument de hals zou opensnijden.
Trijntje Jans lag in de nacht van 3 op 4 april 1774 met haar man Hieronimus Eppinga in bed in de Rottevalle. Omstreeks middernacht werd op het venster geklopt. Toen haar man de voordeur opende, werd hij met water bespat. Hij deed de deur weer dicht.
Goutske Hinnes, echtgenote van Jan Jens Croese, veenbaas te Oenkerk, in haar 42ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandag, midden overdag, kwamen twee buurvrouwen bij haar thuis, Trijntje Jens, echtgenote van Willem Pieters, en Aatje Dirks, echtgenote van Hendrik Douwes. Haar zuster Rinske Hinnes, echtgenote van Alle Jijgens, was toevallig ook bij haar. De twee vrouwen vertelden hun dat Grietje Hendriks, dochter van Hendrik Douwes, 's morgens, toen zij het huis van Eeltje Gosses passeerde, had gezien dat de onderdeur openstond. Grietje wist dat Eeltje en zijn vrouw niet thuis waren en begreep niet waarom de deur open was. Zij was naar binnen gegaan om dit te onderzoeken en had gezien dat een kabinetdeur eraf was en op de grond stond. Daarvan had zij onmiddellijk haar moeder Aatje Dirks bericht. Aatje en Trijntje kwamen vervolgens bij Goutske. Daarna gingen zij gezamenlijk daarheen en constateerden dat de onderdeur openstond en dat de bovendeur op slot was. Binnen zagen zij dat een deur van het kabinet eraf was en op de grond stond. De goederen in het kabinet waren ondersteboven gehaald. Zij zagen een damasten hemdrok waarvan de knopen afgesneden leken. Daarna gingen zij terug naar haar huis en stuurden Grietje Hendriks om dorprechter L. G. Lauerman te halen. Hij kwam snel met Grietje terug. Allen gingen daarna met hem naar het huis. In hun aanwezigheid maakte de dorprechter een inventaris van wat zij in het kabinet vonden. Daarna gingen zij weer weg.
Rinske Hinnes, echtgenote van Alle Jijgens, wonend te Oenkerk, in haar 53ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandag, de eerste van deze maand, was zij bij haar zuster Goutske Hinnes. Midden overdag kwamen Trijntje Jens en Aatje Dirks, echtgenotes van Willem Pieters en Hendrik Douwes. Zij vertelden dat Grietje Hendriks, dochter van Aatje Dirks en Hendrik Douwes, hun had gezegd dat zij 's morgens bij het passeren van Eeltje Gosses' huis had gezien dat de onderdeur openstond. Grietje wist dat niemand thuis was, begreep niet hoe dat kon en ging naar binnen. Zij zag dat een kabinetdeur eraf was en op de grond stond. Bij die aanblik keerde zij meteen terug en bracht haar moeder het bericht.
Louis Gerbens Lauerman, dorprechter en schoolmeester te Oenkerk, in zijn 48ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandag, de eerste van deze maand, kwam rond het middaguur Grietje Hendriks, dochter van Hendrik Douwes, bij hem in de school. Ze was zeer ontsteld en zei dat hij onmiddellijk naar het huis van Eeltje Gosses moest komen. Op zijn vraag wat daar aan de hand was, antwoordde zij dat er gestolen was. Hij ging direct met haar naar het huis van Jan Jens Croese, het naastgelegen huis bij dat van Eeltje Gosses. Daar trof hij Goutske Hinnes, Rinske Hinnes, Trijntje Jens en Aatje Dirks, echtgenotes van respectievelijk Jan Jens Croese, Alle Jijgens, Willem Pieters en Hendrik Douwes. Vervolgens ging hij met al deze vrouwen naar Eeltje Gosses' huis. De onderdeur stond open, de bovendeur was gesloten en de spijkers van de scharnierbanden van de onderdeur waren los. Binnen stond een kabinetdeur op de grond. De kroon van het kabinet lag in stukken op de vloer. Enkele stenen koppen, die naar zijn oordeel op het kabinet hadden gestaan, stonden ook op de grond. In het kabinet lag alles overhoop. Er was onder andere een blauwe damasten hemdrok waarvan de knopen afgesneden waren. Verder was alles in het huis in goede orde.
Grietje Hendriks, dochter van Hendrik Douwes, wonend te Oenkerk, achttien jaar, werd opgeroepen en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandagmorgen, de eerste van deze maand, ging zij naar Giekerk om daar zakken te halen. Bij het passeren van Eeltje Gosses' huis zag zij dat de onderdeur openstond, maar zij liep door zonder het verder te onderzoeken. Op de terugweg wist zij dat niemand thuis was. Uit nieuwsgierigheid onderzocht zij het nader. Binnen zag zij dat de deur van het kabinet op de grond stond. Zij schrok van die aanblik, liep onmiddellijk terug en vertelde het haar moeder Aatje Dirks. Haar moeder ging meteen naar Trijntje Jens om het ook haar te vertellen.
Kort daarop zag Grietje haar moeder, Trijntje Jens, Rinske Hinnes en Goutske Hinnes uit Eeltje Gosses' huis komen. De vier vrouwen droegen haar op de dorprechter te halen. Dat deed zij meteen. Toen zij met hem terugkwam, trof zij de vier vrouwen in Jan Jens Croese's huis. Allen gingen naar Eeltje Gosses' huis en onderzochten de goederen in het kabinet. Terwijl zij daarmee bezig waren, ging Grietje weg. Zij had wel gezien dat de kroon van het kabinet op de grond lag, dat een deur eraf was en dat de scharnierbanden van de onderdeur los waren.
Aatje Dirks, echtgenote van Hendrik Douwes, wonend te Oenkerk, vierenvijftig jaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandagmorgen kwam haar dochter Grietje Hendriks terug uit Giekerk . Zij vertelde dat zij bij Eeltje Gosses' huis de onderdeur open had gezien. Op de heenweg had ze dat al gezien; op de terugweg was ze even naar binnen gegaan en had ze gezien dat het kabinet openstond. Daarvan was zij zeer ontsteld en meteen teruggelopen. Op dat bericht ging Aatje direct naar haar buurvrouw Trijntje Jens en vertelde het haar. Trijntje ging met haar naar Jan Jens Croese's huis. Daar troffen zij diens vrouw Goutske Hinnes en Rinske Hinnes, vrouw van Alle Jijgens. Met hun vieren gingen zij naar Eeltje Gosses' huis. De onderdeur stond open. Zij gingen even binnen en zagen dat alles in wanorde was. Daarna keerden zij terug en stuurden Grietje om dorprechter Lauerman te halen terwijl zij samen teruggingen naar Jan Croese's huis om op hem te wachten. Daarna gingen allen met de dorprechter opnieuw naar Eeltje Gosses' huis. De scharnierbanden van de onderdeur waren los, een kabinetdeur stond binnen op de grond, de kroon van het kabinet lag op de vloer en enkele stenen koppen stonden op de grond. Zij gaven de goederen uit het kabinet, die ondersteboven lagen, op aan de dorprechter; hij schreef ze op. Er was ook een damasten hemdrok bij waarvan de knopen afgesneden waren. Daarna gingen zij weg en deed de dorprechter de deur zo goed mogelijk dicht. Meer weet zij niet van de zaak. Na voorlezing sloot zij haar verklaring af en plaatste haar merk. Bergum, 8 december 1794. Eigen merk van Aatje Dirks.
Trijntje Jens, echtgenote van Willem Pieters, in haar 55ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandag, de eerste van deze maand, kwam Aatje Dirks, vrouw van Hendrik Douwes, bij haar. Aatje vertelde dat haar dochter Grietje haar had gezegd dat zij de onderdeur van Eeltje Gosses' huis open had gevonden en ook even naar binnen was geweest en had gezien dat de zaken daar niet in orde waren. Trijntje ging daarna met Aatje naar Jan Croese's huis. Daar vonden zij Goutske en Rinske Hinnes, echtgenotes van Jan Croese en Alle Jijgens. Allen gingen gezamenlijk naar Eeltje Gosses' huis. Zij vonden de onderdeur open, gingen vluchtig binnen en zagen dat de zaken niet in orde waren. Ze keerden terug en stuurden Hendrik Douwes' dochter om de dorprechter te halen. Zelf gingen zij naar Jan Croese's huis om op hem te wachten. Toen hij kwam, gingen zij samen terug naar Eeltje Gosses' huis. Ze zagen dat de scharnierbanden van de onderdeur los waren, dat een kabinetdeur eraf was en op de grond stond, dat de kroon op de vloer lag en dat enkele stenen koppen op de grond stonden. In het kabinet lag alles ondersteboven. Zij gaven de goederen op aan de dorprechter en hij tekende ze op. Daarna gingen ze samen weg en maakte de dorprechter de deur weer enigszins dicht. Meer wist zij er niet van; zij sloot daarmee haar verklaring na voorlezing en ondertekende die. Bergum, 8 december 1794. Handtekening: tryntye yans. Aldus verklaard voor de commissaris en secretaris te Bergum op 8 december 1794. Twee handtekeningen H. B. Sminia. In de marge: geen beschikking ontvangen.
Trijntje Jokes, vrouw van Jacobus Wolkerts te Bergum, in haar zevenendertigste levensjaar, verklaarde dat Aafke Ebes op maandag 19 augustus bij haar was gekomen. Aafke vroeg een mannenhemd te lenen. Zij gaf een uitleg over een afwezige vrouw en een ander hemd. Trijntje weigerde, omdat Aafke onder verdenking stond. Op 25 augustus 1771 tekende zij in Bergum als Trijntje Jobkes.
Trijntje Jokes, vrouw van Jacobus Wolkerts te Bergum, in haar zevenendertigste levensjaar, verklaarde dat Aafke Ebes op maandag 19 augustus bij haar was gekomen. Aafke vroeg een mannenhemd te lenen. Zij gaf een uitleg over een afwezige vrouw en een ander hemd. Trijntje weigerde, omdat Aafke onder verdenking stond. Op 25 augustus 1771 tekende zij in Bergum als Trijntje Jobkes.
Aafke Ebes, de vrouw van Jan Hoijtes, was in haar twintigste levensjaar. In gevangenschap verklaarde zij geheel onschuldig te zijn aan het stelen van de hemden waarvan de vrouw van Albart Kinderman haar beschuldigde. Zij ontkende ook dat zij die maandag bij Trijntje Jokes thuis was geweest. Nog minder had zij daar een hemd te koop aangeboden. Op 25 augustus 1771 zette zij in Bergum haar merk onder haar verklaring.
Trijntje Klases — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Trijntje Klases was weduwe van Klaas Klases Swart en woonde op de plaats Viversberg aan het einde van de Zwarteweg onder Rijperkerk. Zij was in haar dertigste levensjaar en hield voor Johannes de Vries het zomerhuis in de tuin schoon.
Trijntje Klases
Trijntje Klases, weduwe van Klaas Klases Swart, wonend op de plaats Viversberg op het einde van de Swarte weg onder Rijperkerk, in haar 30ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat zij voor de heer Johannes de Vries oppast en het zomerhuis in de tuin van die plaats schoonhoudt. Op de 17de van deze maand omstreeks negen uur 's avonds was zij in het zomerhuis geweest, had de goederen daar op orde gezet en de deuren gesloten. Toen zij er op de ochtend van de 18de terugkwam, ontdekte zij dat uit het zomerhuis verdwenen waren: zes witte damasten gordijnen voor de ramen, enig porseleinen theegoed, een Spaanse roede die als wandelstok kon dienen, een restant tabak en een laden tabaksdoos. Die doos had zij buiten het zomerhuis teruggevonden. Zij wist niet wie de goederen had genomen. Naar haar vermoeden waren ze door een van de schuiframen , waarop geen pennen zaten, binnengekomen. Nergens.
De marginale beschikking bepaalt dat, wanneer de dader of daders worden ontdekt, deze naar het Blokhuis moeten worden gebracht. Verder moeten Trijntje Klases en Timkjen Hendriks op een geschikt tijdstip over het gebeurde worden gehoord en hun verklaringen worden toegezonden. Dit is een voorwaardelijke opdracht en vermeldt geen reeds aangehouden dader.
Trijntje Klases, vrouw van Douwe Sijtes, huisman in Wijns, volgens haar beste herinnering 38 jaar oud, was eerder opgeroepen en werd nu beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat ze op 28 januari van dit jaar omstreeks zes uur 's morgens opstond en ontdekte dat de deur van de kast in de spijskamer openstond. De avond tevoren was de kast goed gesloten geweest. Ze dacht meteen dat een vreemde in huis was geweest. Zij ging naar die kast om te onderzoeken of de sleutels, die zij daar gewoonlijk in droeg, er nog waren, maar zag dat ze ontbraken. Zij maakte dat meteen aan haar man bekend en zei dat er zeker dieven waren geweest.
Wijns 1764: Trijntje Minnes zoekt haar koperen ketel terug
Trijntje Minnes woonde in Wijns . Zij was weduwe van Tedmaar Gosses en in haar 29ste levensjaar. Op 7 september 1764 verdween uit haar achterhuis een koperen gootling .
Trijntje Minnes
Trijntje Minnes, weduwe van Tedmaar Gosses, woonachtig te Wijns, was in haar negenentwintigste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat op de zevende van deze maand uit haar achterhuis een koperen gootling, een koperen ketel, gestolen was. Zij hoorde dat dit gedaan zou zijn door een meisje uit Leeuwarden dat bij haar aan huis had gebedeld. Zij reisde daarom naar Leeuwarden.
Trijntje wist verder niets over de zaak. Ook kende zij de namen van de arme vrouw en haar dochter niet. Na voorlezing sloot zij haar verklaring. Bergum , 25 september 1764, ondertekend Trijntje Minnes.
Trijntje Pijtters was weduwe van Minne Wijttes en in haar 81ste levensjaar. Zij woonde in een kleine kamer bij boer Willem Pijtters in Giekerk . Op de avond van 16 februari zette zij wasgoed in het water voor de volgende dag.
Trijntje Pijtters
Trijntje Pijtters, weduwe van wijlen Minne Wijttes, wonend te Giekerk in de kleine kamer bij de boer Willem Pijtters, in haar 81ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, getuigde dat zij op de avond van de 16de in haar kamer twee 'Tossen' lakens, drie handdoekjes en zes tipmutsen in een tob met water had gelegd, met de bedoeling die de volgende dag te wassen. Toen zij de volgende ochtend opstond, merkte zij dat de tob met linnengoed uit haar kamer verdwenen was. Bovendien waren drie pond vlasgaren gestolen, die onder het scherm in de kamer bij de kast hingen, en een bont 'onderst' uit de lade van de kast. Toen zij dit ontdekte, riep zij Willem Pijtters. Nadat zij naar achteren waren gegaan, vonden zij de lege tob bij de open schuurdeuren, met de goederen eruit weggenomen, zonder dat aan de schuurdeuren deuren sporen van braak waren ontdekt. Willem Pijtters zei dat hij die deuren de avond ervoor goed had gesloten. Zij weet niet wie haar goederen heeft gestolen. Wel was op de avond van de 16de achter Willems huis een haar onbekende man geweest. Hij had gevraagd of zij wortels wilden kopen en gezegd dat hij met zijn schip met wortels in Oenkerk lag. Hij had een stok in zijn hand. Zij zei verder dat zij op de ochtend van de 17de bij haar kamerdeur een groene stok van essenhout had gevonden. Zij kon niet met zekerheid zeggen dat dit dezelfde stok was die de man in zijn hand had. Omdat zij verder niets kon zeggen, beëindigde zij haar verklaring na voorlezing en zette haar merk te Bergum op 19 februari 1767. Trijntje Pijtters: eigen gezet merk.
Willem Pijtters, boer te Giekerk, naar geschatte leeftijd drieëndertig à vierendertig jaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, getuigde dat de weduwe Trijntje Pijtters, weduwe van Minne Wijttes, in zijn kleine kamer woont. Zij had afgelopen dinsdagochtend, naar hem geroepen terwijl zij nog in bed lag, geroepen dat zij die nacht dieven in huis had gehad. Hij stond meteen op. Trijntje Pijtters zei hem dat zij de dag ervoor in een tob met water drie handdoekjes, twee lakens en zes tipmutsen had gezet. De tob met linnengoed was weg; ook ontbraken drie pond vlasgaren. Hij ging naar achteren en vond de schuurdeur open. Naar zijn weten was die de avond ervoor goed gesloten. Hij kon niet vaststellen dat hout aan de deuren gebroken was en vond daarbij de tob waarin het linnengoed had gelegen. Afgelopen maandagavond of dinsdagochtend was een onbekende man bij zijn huis geweest, die zei wortels te koop te hebben en met zijn schip met wortels in Oenkerk te liggen. De getuige was toen niet thuis. Toen hij op het land was had hij de man slechts van ver gezien. Hij kon hem niet beschrijven, omdat deze hem geheel onbekend was. Hij weet evenmin wie de diefstal heeft gepleegd. Bij de deur van Trijntjes kamer had hij een groene stok, mogelijk van eikenhout gevonden, die hij vandaag aan het gerecht heeft overhandigd. Omdat hij hierover verder niets wist, beëindigde hij zijn verklaring na voorlezing en ondertekende die te Bergum op 19 februari 1767: Willem Pijtters.
De overval op Trijntje Reijnders en de broers Alberts
In de nacht van donderdag 7 op vrijdag 8 februari 1799 werd de weduwe Trijntje Reijnders in haar huis in Raedtsjerk overvallen. Het gebeurde tussen twaalf en één uur in de nacht.
Bergum 1804 - Trijntje Rijkles mist een wasketel en groene emmer bij het Spinhuis
Trijntje Rijkles, weduwe van Johannes Roelofs, woonde in haar 72ste levensjaar aan de Legeweg onder Bergum. Op zondag 5 februari 1804 bracht zij tussen één en twee uur in de middag een roodkoperen ketel en een houten emmer naar een bouwdeel van het huis naast het hare. Dat huis werd het Spinhuis genoemd. Trijntje wilde er water koken.
Trijntje Sibes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Op 6 juli 1797 legde Trijntje Sibes, wonend op de Heidwieke onder Bergum , een verklaring af over de inbraak van de vorige dag. Zij werd gehoord door Johannes Lodema, lid van het gerecht van Tietjerksteradeel.
Twee maanden eerder, op 6 juli 1797, verklaarde Trijntje Sibes over een opengebroken zijvenster en verdwenen kleding. Bij Gosse Hinnes in Bergum werden in 1796 ook kleding en huisraad vermist.
Trijntje Sijbes, vrouw van Nijke Jacobs, arbeider, wonend op de Heid Hoek onder Bergum , in haar 41 e levensjaar, verschenen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat zij deze morgen rond vier uur van huis ging naar Aaltje Harmens onder Veenwouden , waar zij dagelijks werkte. Toen zij omstreeks elf uur thuiskwam zag zij dat een kist in de kamer aan de bovenkant in stukken was geslagen. Zij kon niet merken dat daar iets uit ontbrak. Toen zij verder rondkeek zag zij ook dat een kast die zij goed had afgesloten was opengebroken. Daaruit miste zij een grijze linnen zak met de letters S:S. Zij had daarin goederen gepakt: doeken, lakens, hemden, kousen en meer dergelijke zaken. Zij wilde de zak bij haar buren brengen, omdat zij en haar man dagelijks allebei buitenshuis werkten en hun huis wat afgelegen op een open plek stond
Zij vond dat zij dit zo snel mogelijk aan het gerecht moest melden en haastte zich meteen naar Bergum, zonder dat zij de zak met goederen of het mandje met eieren zelf had gezien. Op grond van de gegeven beschrijving twijfelde zij er geen ogenblik aan dat het haar goederen waren. Zij had tot nu toe niet ontdekt dat zij nog meer miste. Zij wist niets over een dader en kon ook niet vermoeden wie zich aan deze daad had schuldig gemaakt. Zij sloot haar verklaring na voorlezing en ondertekende haar eigenhandig. Bergum,24 juli 1795. Trijntje Sijbes.
Thijs Romkes, ongehuwd, wonend bij zijn moeder Trijntje Cornelis, weduwe van Romke Tjallings, onder Bergum, in zijn 20 e levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat hij afgelopen vrijdagmiddag met zijn broers in een praam met hooi thuiskwam. Dicht bij huis hoorden zij dat bij Hijlke Jacobs was gestolen. Zij voeren met de praam naar huis. Nadat zij daar eerst thee hadden gedronken gingen zij naar dat huis. Daar zagen zij dat het deksel van een kist in de kamer in stukken was geslagen. Ook de bodem van een kleiner kistje was kapot. De kastdeuren stonden open en het slot was in stukken gebroken. Daarna gingen zij verder uit het huis en zochten of zij iets konden vinden. Zij zagen meteen sporen. Uiteindelijk vonden zij in een sloot naast het derde perceel vanaf dat huis, onder een bosje bomen, een zak met goederen en een blauw geverfd mandje met enkele eieren. Zij namen de goederen mee naar hun huis. Zij lieten de vrouw van Hijlke Jacobs weten dat zij vermoedelijk haar goederen hadden gevonden. Zij hielden deze voorlopig in bewaring, terwijl Trijntje Sijbes naar Bergum ging om het gerecht over het voorval te informeren.
De volgende dag kwam Trijntje Sijbes bij hen thuis om de zak te bekijken en te onderzoeken of haar goederen erin zaten. Zij herkende meteen de zak en de inhoud als de hare. Gezamenlijk vonden zij het beter de goederen voorlopig en tot nader bevel bij de moeder van de getuige te laten. De eieren vormden een uitzondering: die waren al aan een weversknecht verkocht en werden toen aan hem geleverd.
Marten Eltes, meester-bakker in Oostermeer, verklaarde dat zijn dienstmeid Trijntje Sikkes Aylva op de afgelopen zondagavond, de 23e van deze maand, met zijn toestemming om ongeveer acht uur koffie ging drinken bij herbergier Jan Michels, eveneens in Oostermeer. Zij kwam die nacht rond half twee thuis. Nadat zij had aangeklopt, liet hij haar binnen. Zodra hij de deur had gesloten, hoorde hij iemand haastig uit de steeg weglopen.
Trijntje Sikkes Aylva, dienstmeid bij meester-bakker Marten Eltes in Oostermeer, in haar negentiende levensjaar, verklaarde dat zij zondagavond de 23e met toestemming van haar baas tussen zeven en acht uur koffie ging drinken bij herbergier Jan Michels in Oostermeer. Daar kwamen rond middernacht Hans Jitses en Sijt Johannes bij haar. Hans was smidsknecht bij meester-grofsmid Pytter Johannes op de Snakkarbuuren; Sijte was knecht bij meester-wagenmaker Marten Alles in Oostermeer.
Zij verbleven daar enige tijd bij Etje Everts, een kleinkind van Jan Michels, en Trijntje Sikkes Aylva, de dienstmeid van meester-bakker Marten Eltes. Hans en Trijntje gingen die nacht samen weg; de getuige wist het precieze tijdstip niet. Hij bleef naar schatting nog een kwartier bij Jan Michels en ging toen ook naar huis. Op straat hoorde of merkte hij niets. Kort nadat hij in bed lag, hoorde hij enig geklop, maar hij kon niet zeggen wat het was of waar het vandaan kwam. Meer wist hij hierover niet.
Hij zei dat hij dronken was geweest en daarom niet wist wat hij verder had gezegd. Over de verklaring van Trijntje Sikkes Aylva zei hij dat het klopte dat hij met Sijt Johannes bij Jan Michels was gekomen, de meid van Marten Eltes had thuisgebracht en daarna was weggegaan. Voor het overige verwees hij naar zijn antwoord op de verklaring van Marten Eltes. Over de verklaring van wagenmakersknecht Sijt Johannes zei Hans dat hij het daarmee eens was, behalve
Na duidelijke voorlezing sloot zij haar verklaring af. Zij zette haar eigen handtekening onder de akte, opgemaakt te Bergum op 30 januari 1798. Ze ondertekende als "Trijntje Tjaars".
Trijntje Tjeerds woonde in Giekerk . Zij was 25 jaar toen zij op 30 januari 1798 voor het gerecht van Tietjerksteradeel werd gehoord. Klaas Titterdijk, lid van het gerecht en commissaris op verzoek van de provisionele fiscaal , nam haar verklaring op in Bergum.
Alle goederen waren van Wijtske, behalve het jongensborstje, dat volgens Trijntje van Grietje was. De vrouw gaf de goederen aan Trijntje en vroeg haar te laten gaan. Daarvoor wilde zij Trijntje een schelling of een gulden geven. Trijntje nam dat aanbod niet aan.
Zeer waarschijnlijk dezelfde personen: Trijntje Volkerts en Andrijs Wijtzes, Hardegarijp 1808–1809. Trijntje Volkerts werkt in beide zaken als dienstmeid bij landbouwer Andrijs/Andries Wijtzes onder Hardegarijp. In april 1808 wordt haar leeftijd voorlopig als het 19de levensjaar gelezen; in februari 1809 staat opnieuw het 19de levensjaar. Naam, werkgever, plaats en nabijgelegen dateringen ondersteunen de koppeling van de twee diefstallen.
Trijntje Volkerts en Sybrige Wijtzes beschrijven de opengebroken voorkamer en hun verdwenen sieraden.
Trijntje Volkerts
Trijntje Volkerts, dienstmeid bij Andrijs Wijtzes onder Hardegarijp, is in haar 19de levensjaar. Na beëdiging en verhoor verklaart zij dat zij op 28 april omstreeks zes uur 's morgens naar de voorkamer ging. Haar kist en een kast waren opengebroken en stonden open.
Sybrige Wijtzes, vrouw van Andrijs Wijtzes, woont in Hardegarijp en is in haar 49ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart zij dat haar dienstmeid Trijntje Volkerts haar op 28 april omstreeks zes uur 's morgens wekte. De meid zei dat het er in de voorkamer vreemd uitzag.
Trijntje Volkerts en Andrijs Wijtzes, Hardegarijp 1808–1809
Trijntje Volkerts werkt in beide zaken als dienstmeid bij landbouwer Andrijs/Andries Wijtzes onder Hardegarijp. In april 1808 wordt haar leeftijd voorlopig als het 19de levensjaar gelezen; in februari 1809 staat opnieuw het 19de levensjaar. Naam, werkgever, plaats en nabijgelegen dateringen ondersteunen de koppeling van de twee diefstallen.
Trijntje Volkerts, dienstmeid bij landbouwer Andries Wijtzes in Hardegarijp, is in haar 19de levensjaar. Zij werd opgeroepen en ondervraagd. Zondag 26 februari tussen vijf en zes 's avonds kwam een man vragen of hij mocht blijven slapen. Hij kreeg toestemming. Hij droeg een bruinachtige jas met omslagen, een lange linnen broek en een groen schort voor.
Trijntje Volkerts en Andrijs Wijtzes, Hardegarijp 1808–1809
Trijntje Volkerts werkt in beide zaken als dienstmeid bij landbouwer Andrijs/Andries Wijtzes onder Hardegarijp. In april 1808 wordt haar leeftijd voorlopig als het 19de levensjaar gelezen; in februari 1809 staat opnieuw het 19de levensjaar. Naam, werkgever, plaats en nabijgelegen dateringen ondersteunen de koppeling van de twee diefstallen.
Ook Eelkje Sakes, dochter van Sake Rienks, timmerman te Bergum, en Trijntje Wipkes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, waren er. Terwijl zij en het gezelschap rustig en vreedzaam in huis zaten, werd tussen acht en negen uur aanhoudend lawaai om het huis gemaakt. Uiteindelijk werd boven de achterdeur een gat in het rieten dak gemaakt. Met een hand werd daardoor de grendel van de deur geschoven. Daarna liep iemand door de gang naar buiten via de voordeur. Zij kon niet zeggen wie dat hadden gedaan.
Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, timmerman te Bergum, verklaarde dat zij op zondagavond de 26e koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum. Bij haar waren Liebbe Geerts, boerenknecht bij Antje Jochums in Garijp, Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Atze Oebles in Garijp, Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, en Trijntje Wipkes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum. Ook Aaltjes dochter Uilkjen Jans was er. Zij woonde bij Popke Sakes, timmerman te Deinum.
Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje, wonend op de Nieuwe Stad te Bergum, verklaarde dat op zondagavond de 26e van deze maand enkele mensen bij haar thuis waren om koffie te drinken: Liebbe Geerts, boerenknecht bij Antje Jochums in Garijp; Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Roels in Garijp; en Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Jennes te Bergum. Verder waren Eelkje Sakes, dochter van Sake Rienks, timmerman te Bergum, en Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, aanwezig.
Toen zij om middernacht thuiskwam, was er niemand meer dan Trijntje Wybes, haar dochter Uilkjen Jans en een Alle Ages, ongehuwde man te Bergum. De twee vrouwen waren nog erg ontsteld. Met hun drieën zaten zij bij het vuur. Haar oude moeder lag in de kamer in bed, waar zij het grootste deel van de avond had gelegen.
Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, verklaarde dat zij op zondagavond de 26e koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum. Verder waren er Liebbe Geerts, boerenknecht bij Antje Jochums in Garijp, Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Atze Oebles in Garijp, Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, en Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, huisman te Bergum. Ook Aaltjes dochter Uilkjen Jans, wonend bij Popke Sakes, huisman te Deinum, was er.
Liebbe Geerts, dienstknecht bij Antje Jochums in Garijp, in zijn drieëntwintigste levensjaar, verklaarde dat hij op zondagavond de 26e, samen met Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Atze Oebles in Garijp, Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, en Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, huisman te Bergum, koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum.
Gabriel Oebles, dienstknecht bij de weduwe van Atze Oebles in Garijp, in zijn tweeëntwintigste levensjaar, verklaarde dat hij op zondagavond de 26e koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum. Bij hem waren Liebbe Geerts, dienstknecht bij Antje Jochums in Garijp, Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, en Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, timmerman te Bergum.
Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, in zijn drieëntwintigste levensjaar, verklaarde dat hij op zondagavond de 26e met Gabriel Oebles, dienstknecht bij de weduwe van Atze Oebles te Garijp, en Liebbe Geerts, dienstknecht bij Antje Jochums in Garijp, Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, en Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, huisman te Bergum, koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum. Ook haar dochter Uilkjen Jans was er.
Melle Melles Posthumus woonde bij zijn moeder Trijntjen Romkes, laatstelijk weduwe van Douwe Jans, in Garijp. Hij was in zijn 33e levensjaar en verklaarde na oproeping, beëdiging en ondervraging het volgende.
Nergens had zij braaksporen ontdekt. Zij wist verder niets, sloot haar verklaring na voorlezing en tekende eigenhandig. Bergum , 28 juli 1768. Trijntte Klaases. Aldus verklaard voor grietman en beëdigd klerk op 28 juli 1768. H.W. van Altena; G. Wilhelmi.
Jan Jans, meestertimmerman in Suameer , in zijn drieëndertigste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij en zijn vrouw Trijtsen Dorima op de ochtend van de 11de van deze maand merkten dat de schoenen van zijn vrouw ontbraken, met zilveren gespen met stalen beugels, gemerkt met de letters T. D. D.
Trijtsen Douwes Dorima, vrouw van Jan Jans, meestertimmerman in Suameer, in haar achtentwintigste levensjaar, was eveneens opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij met haar man op de avond van de 7de van deze maand thuiskwam en haar schoenen uittrok. Daarop zaten zilveren gespen met stalen beugels, gemerkt met T. D. D.
Berber Klases, meerderjarige vrijster die bij haar moeder Trijtske Pieters, weduwe van Klaas Sijes, te Hardegarijp woont, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zondagmorgen 27 januari, omstreeks negen uur, kwam zij in de melkkelder . Uit één glazen venster ontbrak een ruit en één raam stond open. Dat was de vorige avond goed gesloten geweest. Het andere glazen raam zat ook los, maar stond niet open. Zij kan niet stellig verzekeren dat ook dat venster goed gesloten was geweest.
Trijntie noemde de gouden dukaat, daalders, goudgulden, carolusgulden, sestehalven en andere soorten, maar kon de aantallen niet opgeven. Ook zij verklaarde dat het kabinet zonder sleutel open- en dichtgeschoven kon worden. Zij ondertekende op 19 juni als Trijtte Lammerts.
Later diezelfde ochtend wilde haar man een andere broek aantrekken, die aan de knop van de bedstede-deur hing. In de zak daarvan vond hij de beide sleutels van de kast en het kabinet. Hierna had Trijntje zo lang tevergeefs gezocht. Meer kon zij over geen van beide zaken zeggen. Na voorlezing sloot zij haar verklaring af en ondertekende die te Wijns op 7 februari 1785. De genoteerde naam bij de ondertekening luidt 'Trintje Klasens'.
Op 13 april 1775 werd in Oostermeer een woning openbaar verkocht. Egbert Goffes en Troake Jans boden tegen elkaar op. Na de verkoop ontstond onrust bij de woning van Egbert.
Troake Jans had volgens Thomas steeds tegen de waarheid gezegd dat hij geen mes bij zich had. Thomas verklaarde dat hij duidelijk een mes onder Troakes rok had gezien.
Troake Jans kwam bij hen binnen. De getuige beschreef hem als zeer lastig en kwaad. Troake zei dat er in een woning een kat van hem stond en dat hij die daarvandaan wilde halen. Hij sprak ook over het binnengaan met een gloeiende pijp en over brand.
Troake Jans kwam bij hen binnen. Zij hoorde hem over zijn kat spreken. Onder veel lawaai stak hij een pijp tabak aan. Hij zei:
Op 13 april was de woning van de weduwe Lijsbertje Johannes openbaar verkocht. Egbert en Troake Jans hadden tegen elkaar opgeboden. Troake werd de hoogste bieder, maar kon geen voldoende borg stellen. Een borg stond garant voor de betaling. De koop kwam daardoor terug bij Egbert, die uiteindelijk koper werd.
Tjeerd bekeek de kist eveneens en vond geen beschadiging. Hij gelooft dat zij, als zij op slot had gestaan, met een sleutel moet zijn geopend. Hij weet helemaal niet wie de diefstal pleegde. Na voorlezing sluit en ondertekent hij in Bergum op 13 juni 1757. Bij de schuurdeur was alleen de wervel los; verder was er geen beschadiging. Mederechter Trocke van der Meer en T. Ypeij bekrachtigen de verklaringen op dezelfde dag.
Troukjen Willems, vrouw van Cornelis Wijtses, woont op de heidestreek onder Bergum en is 30 jaar. Zij is opgeroepen, beëdigd en verhoord en verklaart naar waarheid:
Roel had aanvankelijk een vork in zijn hand. Daarmee sloeg hij het jonge varken zo hard dat Troukjen zag dat het bloed uit de bek liep. In een ingevoegde passage staat dat hij de vork onderweg neergooide. Zij kan niets meer over het gebeurde verklaren. Haar verklaring is voorgelezen en zij heeft haar met haar handmerk ondertekend. Bergum, 30 oktober 1787. Het bijschrift noemt Troukjen Willems' eigen handmerk.
Tuinman Okke Tiettes Bosgra miste een geweer uit een hok in zijn boomkwekerij in het Klooster bij Bergum. Tijdens het onderzoek kwamen ook verdwenen jonge bomen uit zijn kwekerijen in het Klooster en op de Nieuwstad ter sprake.
Tyttje Jans — 1 verhaalpagina · beoordeeld verband
Waarschijnlijk hetzelfde echtpaar: Sybren/Sijbren Rommerts en Tyttje/Tijttje Jans. In 1803 wonen Sybren Rommerts en zijn vrouw Tyttje Jans op de Heidstreek onder Bergum; hij is in zijn 59ste levensjaar, zij ongeveer 55. In 1806 verklaren Sijbren Rommerts en zijn vrouw Tijttje Jans op de Bergumerheide; zijn leeftijd is mogelijk in het 61ste of 63ste levensjaar, zij is in haar 57ste. Namen, onderling huwelijk en plaats ondersteunen de identificatie; de leeftijden zijn benaderingen en deels onzeker. In 1803 zijn zij benadeelden na een overnachting, in 1806 kopers/getuigen bij teruggevonden ijzerwerk. De ijzerzaak speelt niet in Het Zwartkruis; alleen het eerdere verhaal bevat navraag bij die herberg.
Op zaterdagavond 3 december 1803 vroeg een onbekende vrouw bij boer Sybren Rommerts en zijn vrouw Tyttje Jans op de Heidstreek onder Bergum om thee en een slaapplaats. Zij noemde zich Aaltie Jans. Toen Sybren de volgende ochtend rond zes uur opstond, was de vrouw vertrokken en bleken meerdere kledingstukken verdwenen.
Sybren Rommerts was boer op de Heidstreek onder Bergum en in zijn 59ste levensjaar. Zijn vrouw Tyttje Jans was ongeveer 55 jaar. Op zaterdag 3 december 1803, omstreeks acht uur in de avond, kwam een vrouw aan hun deur. Zij noemde zich Aaltie Jans, zei uit Leeuwarden te komen en vertelde dat zij ongeveer acht dagen eerder uit die stad was vertrokken. Zij noemde zich een dochter van Jan Dirks, een sjouwer in Leeuwarden, en wilde naar Groningerland reizen. Sybren vertelde dat zij Cornelis Jans en diens vrouw in Groningen noemde. Waar zij daar woonden, wist hij niet.
Tyttje Jans verklaart afzonderlijk
Tyttje Jans was de vrouw van Sybren Rommerts, woonde op de Heidstreek en was ongeveer 55 jaar. Zij verklaarde dat Aaltie Jans op zaterdagavond 3 december omstreeks acht uur bij hen kwam. De vrouw noemde zich een dochter van de Leeuwarder sjouwer Jan Dirks. Zij zei ongeveer acht dagen eerder uit Leeuwarden te zijn vertrokken en naar Groningerland te reizen.
De Heidstreek bij Bergum is als gebiedsnaam bekend. Het woonhuis van Sybren Rommerts en Tyttje Jans is niet met zekerheid geïdentificeerd.
Ubele Binnerts, boer in Oostermeer , in zijn 45ste of 46ste levensjaar (ongeveer 44 of 45), verklaart na beëdiging dat begin vorige week vijf hanen verdwenen zijn. Naar zijn beste herinnering waren twee zwartbont en drie zwart. Hij weet niet wie ze heeft weggenomen. Verder noemt hij twee hokkelingen die in de afgelopen herfst verdwenen. Hij weet niet of zij gestolen zijn of anders verdwenen en waar zij gebleven zijn. Verder weet hij niets. Hij bekrachtigt zijn voorgelezen verklaring met zijn naam, Oostermeer, 14 februari 1741.
Uble Binnerts, dorprechter en boer te Oostermeer , naar zijn beste weten in zijn 61ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat Roel Folkerts, meester schoenmaker in dat dorp, die volgens hem niet helemaal goed bij zijn hoofd leek te zijn, hem onlangs had verteld dat Jelk Jans uit Oostermeer op 14 februari 1760 zijn bed had opgemaakt. Daarna miste Roel zijn hemdrok met zilveren knopen. Naar Uble's beste herinnering waren de knopen gemerkt met een schoenmakersleest en de letters R: F. Toen Roel Jelk Jans daarop aansprak, reageerde zij volgens het vertelde zeer ontevreden tegen hem.
Hij verliet meteen het erf van zijn baas, ging naar dorprechter Uilke Pytters en vroeg hem mee te gaan om. De dorprechter ging direct mee. De getuige ontving zijn achterstallige loon en vertrok.
Suawoude 1804 - Uilkjen Idses mist haar schoen met zilveren gesp
Op 5 juli 1804, omstreeks vier uur in de middag, was Uilkjen Idses bij het huis van Jan Petrus, dorprechter te Suawoude. Zij woonde daar als dienstmeid en schatte haar leeftijd op 34 of 35 jaar. Er zat water in een van haar schoenen. Zij hing die schoen, met de zilveren gesp eraan, over de onderdeur in huis. Buiten stond een houten klomp. Die trok zij aan voordat zij naar het land dicht bij het huis ging om te melken.
Ook haar eigen dochter Uilkjen Jans was er. Die diende bij een boer in Deinum en was op dat moment bij haar moeder thuis. Terwijl zij rustig en vreedzaam bij haar zaten, werd tussen acht en negen uur aanhoudend lawaai bij de voorgevel gemaakt. Uiteindelijk werd boven de achterdeur een gat in het rieten dak gemaakt. Daardoor werd met een hand de sleutel van de deur geschoven. Daarna liep iemand door de gang naar buiten via de voordeur. Zij kon niet zeggen wie dat hadden gedaan.
Toen zij om middernacht thuiskwam, was er niemand meer dan Trijntje Wybes, haar dochter Uilkjen Jans en een Alle Ages, ongehuwde man te Bergum. De twee vrouwen waren nog erg ontsteld. Met hun drieën zaten zij bij het vuur. Haar oude moeder lag in de kamer in bed, waar zij het grootste deel van de avond had gelegen.
Uilkjen Jans, dochter van Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum, woonde bij Popke Sakes, timmerman te Deinum, maar verbleef nu bij haar moeder. Zij was. Zij verklaarde dat op zondagavond de 26e Liebbe Geerts, boerenknecht bij Antje Jochums in Garijp, Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Atze Oebles in Garijp, en Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, bij haar moeder koffie dronken.
Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, timmerman te Bergum, verklaarde dat zij op zondagavond de 26e koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum. Bij haar waren Liebbe Geerts, boerenknecht bij Antje Jochums in Garijp, Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Atze Oebles in Garijp, Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, en Trijntje Wipkes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum. Ook Aaltjes dochter Uilkjen Jans was er. Zij woonde bij Popke Sakes, timmerman te Deinum.
Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, verklaarde dat zij op zondagavond de 26e koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum. Verder waren er Liebbe Geerts, boerenknecht bij Antje Jochums in Garijp, Gabriel Oebles, boerenknecht bij de weduwe Atze Oebles in Garijp, Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, en Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, huisman te Bergum. Ook Aaltjes dochter Uilkjen Jans, wonend bij Popke Sakes, huisman te Deinum, was er.
Ook haar dochter Uilkjen Jans, wonend bij Popke Sakes, huisman te Deinum, was daar. Terwijl de getuige en de anderen rustig en vreedzaam in huis zaten, werd tussen acht en negen uur aanhoudend lawaai om het huis gemaakt. Boven de achterdeur werd een gat in het rieten dak gemaakt. Daardoor werd met de hand de grendel van de deur geschoven. Daarna liep iemand door de gang naar buiten via de voordeur. Hij kon niet zeggen wie dat hadden gedaan.
Ook Aaltjes dochter Uilkjen Jans, wonend bij Popke Sakes, huisman te Deinum, was er. Terwijl het gezelschap rustig en vreedzaam in huis zat, werd tussen acht en negen uur om het huis aanhoudend lawaai gemaakt. Boven de achterdeur werd een gat in het rieten dak gemaakt. Daardoor werd met de hand de grendel van de deur geschoven. Daarna liep iemand door de gang naar buiten via de voordeur. Hij kon niet zeggen wie dat hadden gedaan.
Jouke Doejes, boerenknecht bij Gosse Hinnes te Bergum, in zijn drieëntwintigste levensjaar, verklaarde dat hij op zondagavond de 26e met Gabriel Oebles, dienstknecht bij de weduwe van Atze Oebles te Garijp, en Liebbe Geerts, dienstknecht bij Antje Jochums in Garijp, Trijntje Wybes, dienstmeid bij Cornelis Sydes te Bergum, en Eelkjen Sakes, dochter van Sake Rienks, huisman te Bergum, koffie dronk bij Aaltje Uilkes, weduwe van wijlen Jan Jacobs Smitje te Bergum. Ook haar dochter Uilkjen Jans was er.
Uilkjen Johannes — 2 verhaalpagina’s · beoordeeld verband
Mogelijk dezelfde persoon: Uilkjen Johannes: verdachte en later benadeelde?. In 1781 is Uilkjen ongeveer zestien en dochter van Johannes Douwes uit Suameer. In het onderzoek van 1787 is een Uilkjen Johannes in haar 23ste levensjaar vrouw van schipper Sjoerd Douwes in Bergum; Albert Johannes wordt haar broer genoemd. Naam en leeftijd zijn verenigbaar, maar de overgang naar dit huwelijk is hier niet met een huwelijksakte bevestigd. De vrouw van 1781 ontkent de beschuldiging.
Op 3 december laatstleden lag hij met zijn schuit aan de Kalkmerk in Amsterdam. Omstreeks zeven uur 's avonds gingen hij en zijn vrouw, Uilkjen Johannes, naar het schip van zijn vader Douwe Martens, die daar ook met zijn schuit lag. Zijn broer Marten Douwes en andere personen kwamen daar eveneens.
Uilkjen Johannes, vrouw van de schipper Sjoerd Douwes, woont in Bergum en is in haar 23ste levensjaar. Zij is verschenen, beëdigd en ondervraagd en verklaart naar waarheid:
Albert weet verder niets te vertellen. Zijn verklaring is voorgelezen en hij heeft haar eigenhandig ondertekend. Daarbij staat dat Uilkjen Johannes, de vrouw van Sjoerd Douwes, Alberts zuster is, en dat Sipke Pieters geen familielid van hem is. De handtekening luidt 'Albert Johannes'.
Hij heeft dit jaar als knecht op het schip van Douwe Martens gevaren. Op de derde van deze maand lag Douwe met zijn schip bij de Kalkmerk in Amsterdam. Oeble was toen op het schip van Marten Douwes. Daar vertelde Uilkjen Johannes, de vrouw van Sjoerd Douwes, hem het volgende. Uilkjen meldde hem dat uit haar vooronder haar tas met zilveren beugel en haak was gestolen. Daarin zaten haar gouden zonnehoedhaken en twee gouden ringen. Ook ontbraken een mannenhemd en minstens één doek.
Suameer 1781: het verdwenen geld en de verklaring van Uilkjen Johannes
Later vertelde koopman Lammert Rinses dat de jonge Uilkjen Johannes hem de diefstal had bekend. Uilkjen, ongeveer zestien jaar oud, sprak dat in haar eigen verhoor tegen. Ook drie vrouwen die haar winkelwaren op krediet hadden verkocht, werden ondervraagd.
Op 29 juni verklaarde koopman Lammert Rinses, ongeveer 57 jaar oud, dat Uilkjen Johannes, de dochter van Johannes Douwes uit Suameer , op de avond van 19 juni met hem naar huis was gegaan. Lammert was de schoonvader van Sjoerd Harmens.
Op 10 december werd Engbert Hendriks, in zijn eenenveertigste of tweeënveertigste levensjaar, als gedetineerde ondervraagd. Hij zei dat hij geruime tijd had gewerkt bij boer Uitse Melles in Suameer. Volgens hem was hij op de avond van de vermissing helemaal niet bij het huis van Jelke of Jan Jelkes geweest, maar had hij de hele nacht thuis doorgebracht. Hij verklaarde ook dat de voordeur niet goed gesloten was. Meestal ging hij tussen zeven en acht uur 's avonds naar zijn eigen huis en kwam hij de volgende ochtend om vijf of zes uur weer op het werk.
Uittze Welles: Uittze Welles, huisman te Suameer , naar zijn beste weten 66 jaar oud, wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat zijn drie zwarte paarden de vorige ochtend geheel beroofd waren van hun maantoppen, manen en het haar van de staarten. Het ene was een ouder paard; de andere twee waren veulenmerries. Zij waren bovendien gedeeltelijk gewond.
Wijtske Harts, weduwe van Uitze Melles in Suameer, is in haar 74ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Gisteren, 12 oktober, rond negen uur kwam haar inwonende kleinkind Grietje Gjalts haar halen bij Gjalt Andries. Daar was Wijtske die morgen heengegaan.
Sible Brandere, kastelein bij Bergumerdam en ongeveer 49 jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat op 3 of 4 oktober 1769 een onbekende man bij hem thuis kwam, die zich Uldrik Muller noemde. Hij had een zwarte merrie bij zich en bood die te koop aan. Het paard was drie jaar oud en "Een harig". De getuige onderhandelde met hem, maar zij bereikten geen overeenstemming. De volgende dag kwam de man met het paard terug. Toen kocht de getuige het voor 56 carolusguldens en betaalde de koopsom aan de verkoper.
Gosse en zijn vrouw waren bezig de tuinbedden weer op orde te brengen. Die waren in wanorde geraakt doordat de paarden in de tuin waren geweest. Jan en Andries vroegen Gosse of hij wist hoe het merkelijk gewonde paard de wond had gekregen. Gosse zei dat hij de paarden niet eens had gezien. Ulke Riemers had hem wakker geklopt en gezegd dat hij de paarden uit Gosse's tuin had gejaagd.
Jan en Andries vroegen vervolgens aan Ulke Riemers, die niet ver van hen af stond, of hij wist hoe het paard de wond had gekregen. Ulke zei dat beide paarden fris en heel waren geweest toen hij ze uit de tuin jaagde en dat hij ze met een twijgje had weggejaagd. Ulke vroeg van wie de paarden waren; Jan antwoordde dat hij het niet wist.
Naast het kerkhof vonden zij Gosse wijgerts en zijn vrouw in hun tuin, bezig de tuinbedden weer op orde te brengen. Die waren in wanorde. Gosse en zijn vrouw zeiden dat er paarden in hun tuin waren geweest, hoewel zij die niet hadden gezien. Ulke Riemers had hun verteld dat hij de paarden uit de tuin had gejaagd. Jan en Andries vroegen Ulke, die niet ver daarvandaan was, of het paard al gewond was toen hij de dieren uit de tuin jaagde. Ulke zei dat beide fris en heel waren geweest toen hij ze wegjaagde.
Ulke Riemers, arbeider te Oenkerk, in zijn 74ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen maandagochtend, de 15de, om ongeveer half vijf, ging hij naar zijn werk. Naast het kerkhof zag hij in het land van de heer Nieuwstra twee blauwe paarden lopen. De paarden behoorden niet aan de heer Nieuwstra. Ulke opende het hek van dat land om ze eruit te jagen. Hij nam een twijgje en joeg ze daarmee weg. Ze liepen toen door de tuin van Gosse wijgerts. Ulke sloot daarna het hek weer en ging naar zijn werk, zonder te weten waarheen de paarden verder waren gelopen.
Hij wist niets meer, sloot zijn verklaring na voorlezing en zette zijn merk eronder. Bergum, 22 juni 1795. Bij het merk staat: Ulke Riemers' zelf gezette merk.
Uwe Cornelis is vrijgezel, woont in Bergum bij zijn moeder en is in zijn 24ste levensjaar. Hij is verschenen, beëdigd en ondervraagd en verklaart naar waarheid:
Uwe weet verder niets te vertellen. Zijn verklaring is voorgelezen en hij heeft haar eigenhandig ondertekend. De handtekening luidt 'Uwe Cornelis'. De verklaring is afgelegd voor de commissaris en de secretaris te Bergum op 26 december 1787, met handtekeningen van F. Ypeij en J. Sminia.
Antje Foekes huisvrouwe van Pijtter Klases huisman te Oostrum, oud omtrent Negen en Vijftig Jaaren, geconfineert en tegens de genomen Informatien gecon- fronteert: verklaarde de waarheit te Zijn dat heden te Oostermeer op de Merkie in een Backers huis Zijnde om wat te Eten, al- daar op een bank had Sien leggen een Klein buideltje en terwijl het Zelve alleen lag was Zij het had genomen en in haar Sak gesteken haar op Zeker hart toon Seggende dat hij Zijn buidel met geld Vermiste en de Executs: quam om Visitatie te doen was Zij gecontineerde uit vrese dat Zij maar vermits dat Zij het gestolen hadde, Zoo danig altereert geworden dat Zij het beursje niet had durven overgeven
Suameer 1774: inbraak en verdwenen rogge bij Vijtse Melles; eerder gespvoorval
Inbraak en verdwenen rogge bij Vijtse Melles; eerder gespvoorval. 21 februari 1774.
Vijtse Melles mist rogge
Op een vrijdagochtend in februari 1774 ontdekte de knecht van Vijtse Melles in Suameer dat voorwerpen uit het venster van het dars-huis op de grond lagen. De schuurdeuren stonden open en van de hoop rogge was iets weggenomen. Vijtse, in zijn achtenvijftigste levensjaar, kon niet zeggen hoeveel.
Vitse Melles, landbouwer te Suameer , naar zijn beste weten ongeveer tachtig jaar oud, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen maandagmorgen tussen vier en vijf uur kwam hij buiten. Het glazen venster van het vuurhutje naast zijn huis aan de oostkant was helemaal stuk. Alle ruim twintig ruiten en de ijzeren roeden van het raam waren gebroken en vernield, behalve zeven à acht ruiten die hij heel op de grond ernaast vond liggen.
Antje Rinderts en Volke Reins vertellen over verdwenen goederen uit hun huis.
Antje Rinderts, echtgenote van Volke Reins, arbeider in de Noordermeer onder Bergum, was naar haar beste weten in haar eenenvijftigste levensjaar. Zij werd opgeroepen, legde de eed af en werd ondervraagd.
Volke Reins
Volke Reins, boer in de Noordermeer onder Bergum, was in zijn eenenzestigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, legde de eed af en werd ondervraagd. Hij verklaarde dat hij gisterenmiddag omstreeks één uur naar de weide was gegaan om iets te halen.
Omdat hij verder niets wist, sloot hij zijn verklaring na duidelijke voorlezing en het plaatsen van zijn handmerk in Bergum op 20 augustus 1807. Eigen handmerk: Volke Reins, een kruis; in aanwezigheid van P. W. G. Bruining.
Volkert Annes, vleeshouwer te Suameer, in zijn achtenzestigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Maandag 7 oktober, tussen zes en zeven uur 's morgens, kwam hij in zijn achterhuis . Het houten venster naast de achterdeur stond open, hoewel het de vorige avond met een haak goed gesloten was geweest. Een grijze 'Paai' of 'Leppe'. en een gewone handbijl ontbraken. Die hadden vlak bij het venster gestaan en gelegen. Volgens hem konden ze gemakkelijk door het open venster zijn weggenomen.
Neeltje Durks, weduwe van Volkert Gjolts, woonde in Eernewoude en was in haar 81ste levensjaar. Zij legde op 18 mei 1804 thuis haar verklaring af. In de voorgaande week waren twee katoenen doeken verdwenen van de bleek achter haar huis. Een doek was donkerblauwbont. De andere was bruinbont, met een roodachtige kleur, en enigszins verschoten. Geen van beide droeg lettermerken. Neeltje liet zulke doeken dikwijls ook in de nacht buiten liggen. Zij wist niet op welke dag of in welke nacht de doeken precies waren meegenomen, maar ontdekte de vermissing op donderdag 10 mei.
Rein Volkerts woonde bij zijn vader Volkert Reins in Noordermeer onder Bergum. Hij was in zijn dertiende levensjaar. Op vrijdagochtend 14 december ging hij tussen acht en negen uur op weg om een boodschap te doen aan de Nieuwestad onder Bergum.
Gele Rinderts woonde in Bergum en was schipper op de route naar Leeuwarden. Hij was in zijn 57ste levensjaar. Zijn neef Rein, zoon van zijn zwager Volkert Reins, kwam op 14 december in de middag bij hem thuis. Rein vertelde dat in de nacht van 13 op 14 december een van Geles bijenkorven was gestolen en dat hij die achter het huis van Jacob Clases had teruggevonden.
Diezelfde middag ging Gele naar het huis van Volkert Reins, waar zijn bijenstal met vijfenvijftig korven stond. Hij herkende de teruggezette korf als de zijne. De honing en het was waren verdwenen. Volgens Gele leken honing en was met geweld uit de korf getrokken. Wie de diefstal had gepleegd, werd in de verklaringen niet genoemd. Op 17 december 1804 ondertekende Gele zijn verklaring in Bergum als Geele Rinderts.
De getuige kon niet zeggen hoe de deur was geopend, omdat Neltje de lamp had uitgemaakt. Voordat Neltje aan haar onderzoek begon, had zij de deur van buiten weer op slot en met de sleutels gesloten. Omdat zij verder niets wist, sloot zij haar verklaring na duidelijke voorlezing en ondertekening te Bergum op 7 maart 1807.
Bij die bijeenkomst in Hardegarijp liep het uit de hand. De zestienjarige Vroukje Jelles verklaarde dat zij door een groep mannen werd achtervolgd, op de grond gegooid en in de modder gesmeten. Zij noemde Hattum Alberts als een van de belagers in haar verklaring over het viermaal neergooien . Een andere getuige zag het meer als een stoeipartij, maar Vroukje zelf beschreef het als mishandeling.
Op 23 december 1792 was er in de herberg van Auke Alles te Hardegarijp een loterij van bollen, weggen, koek en andere etenswaren. Daarbij waren onder anderen Geert Alberts, Hattum Alberts, Jan Fransen, Hendrik Clazes, Minne Franses, Albert Melles, Tijs Cornelis, Vroukje Jelles en Pieter Beens aanwezig.
W
Waarheit te Zijn — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Doedtje Sijtses Egtehuisvrouwe van Jacob Sijtses Huisman te Ystrum, Oud naa beste kennisse in het 35ste Jaar geciteert gedoegt en gevraagd getuigde de Waarheit te Zijn dat den 8 Deser ’s morgens ongeveer Twee uur met haar Man te bedde Leggende haar Man een Stok geluid van hem gaf Waar Zij Wacker wierde, dat haar Man Van het bed Sprong en het Ligt opstak maar heeft Zij bemerkt dat haar Kousken die Zij bij haar op het bed hadde Van het bed Waren genomen en op vloer Voor het bed Lagen, dat de Sleutel van de kast die Zij in haar Sak had uit de Sak Vermistte benevens nog een Duit die bij de Sleutel in de Sak was, Zonder dat Zij Wist hoe meer waren uit geraakt, dat Zij ten uitersten ontstelt was en daar door niet kan Seggen hoe het verder is toegegaan
Sijtske Jans wonende te Oostermeer oud in t 28ste Jaar geciteert etc getuigde de Waarheit te Zijn dat Gerben Ybes meester Backer te oostermeer op den 26 october 1758 publijk op de Straat heeft uitgeroepen dat Nanne Oosterhof hem Zijn gouden Knopen had ontstolen en dat hij oosterhof daar van Zulke Schobijakken als Fooke Jans en Harmanus Muldering Zijn onderhield ook mede dat Nanne oosterhof een valsche quitantie en Edul Schrijver was
Walter Douwes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Walter Douwes, koopman en winkelier bij de Dam in Bergum , is ongeveer veertig jaar. Hij is verschenen, beëdigd en verhoord en verklaart naar waarheid:
Walter weet niet wanneer de onbekende vrouw is vertrokken. Hij heeft niets van het vertrek gehoord of gemerkt. Hij weet verder niets. Zijn verklaring is voorgelezen en hij heeft haar eigenhandig ondertekend te Bergum op 2 februari 1788: 'Walter Douwes'.
Sara van der Heide is de vrouw van Walter Douwes, koopman en winkelier bij de Dam in Bergum. Zij is naar haar beste weten in haar 47ste levensjaar. Zij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaart naar waarheid:
Sara van der Heijde, vrouw van Walter Douwes, woonde bij Bergumerdam en was in haar veertigste levensjaar. Zij vertelde dat Uilkjen van tijd tot tijd goederen op krediet bij haar haalde. Op de avond van 17 juni kwam Uilkjen de rekening voldoen. Sara noemde als betaling ongeveer zes carolusgulden in muntgeld, maar de precieze som is niet duidelijk. Van het uitstaande bedrag wist zij niet zeker of het om twee stuivers of negen penningen meer ging.
De getuige en die zoon zetten de achtervolging voort tot bij Warners Petrus, maar haalden de vluchtenden niet in. Zij gingen terug. Thuis zag hij de bijenkorf die van zijn plaats was verdwenen op het erf staan.
Sara Van der Heijde: Sara Van der Heijde, vrouw van Watte Douwes, wonend bij Bergumerdam, in haar 41ste levensjaar, wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaart dat Minne Martens op de avond van 27 januari 1782 bij haar thuis kwam. Hij was een beetje beschonken en vroeg of hij daar die nacht mocht blijven. Dat gebeurde. De personen en de precieze samenhang van dat geschrapte gedeelte zijn onvoldoende zeker.
Watter Douwes was twintig jaar en werkte als arbeider onder Hardegarijp. Op de avond van 3 januari had hij zijn schaatsen in het buitenhuis van Douwe Douwma opgehangen. Toen hij op de ochtend van 5 januari terugkwam om ze op te halen, waren ze verdwenen.
Op 6 januari 1805 werden de drie verklaringen in Bergum vastgelegd. Lammert Geerts, Gerben Ales en Watter Douwes tekenden ieder voor hun eigen verklaring.
Wemeltie Pijters, echtgenote van Jacob Willems en samen met hem inwonend bij diens vader, meester-schoenmaker Willem Dirks te Oostermeer, in haar 27ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, getuigde dat zij gisterenmorgen had ontdekt dat uit een tob in het achterhuis bij de koestal waren ontvreemd: een hemd van haarzelf, één van de vader van haar man, een witgestreepte borstrok, zes roodbonte en één blauwbonte doek, een grauwe boezelaar of schortdoekje en twee bonte slopen. Zij had deze de avond ervoor van het bleekveld gehaald en de achterdeur goed gesloten. Verder waren volgens haar man en diens vader ook enkele paren schoenen en muilen uit de schoenmakerswerkplaats verdwenen. Het precieze aantal kon zij niet vaststellen. Zij zei verder dat de achterdeur gisterenmorgen aanstond, zonder op de klink of grendel te zijn. Zij had nergens sporen van braak ontdekt en weet in het geheel niet wie de diefstal heeft gepleegd. Omdat zij verder niets wist, beëindigde zij haar verklaring na voorlezing en ondertekende die te Bergum op 3 december 1767: wemeltie pijters.
Wessel Hendriks de Jong vertrok op 23 april 1805 om half vier in de ochtend naar zijn werk in het veen. Bij thuiskomst stonden zijn schoenen nog onder de kist, maar de zilveren gespen waren verdwenen. Zijn moeder Itje Wessels had de gespen rond het middaguur nog gezien.
Wessel Hendriks de Jong was een ongehuwde arbeider uit Bergum, in zijn 32ste levensjaar. Op 23 april 1805 ging hij om half vier in de ochtend van huis om in het veen te werken. Zijn schoenen stonden in de kamer, onder zijn kist. Aan de schoenen zaten zilveren gespen.
Schipper Albert Jans ontdekt de vermissing. Timmerman Jelle Jans en schoolmeester Wessel Sjoerds Nieuwenhuis bekijken de pastorie ieder zelf.
Wessel Sjoerds Nieuwenhuis
Wessel Sjoerds Nieuwenhuis, schoolonderwijzer in Oenkerk, is in zijn 46ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Maandag 4 juni kwam Jelle Jans, meester-timmerman in Oenkerk, bij hem thuis en vroeg of de loden opvangbak en pijp van de pastorie misschien op last van de kerkvoogden weggenomen waren.
Hij sloot na voorlezing met zijn handtekening te Bergum op 7 juni 1810: Wessel Sjoerds Nieuwenhuis.
Jan Gerrijts, vrijgezel te Suameer, wonend bij zijn vader Gerrijt Jans, wever te Suameer, ongeveer 23, 24, 25 of 26 jaar oud, zonder dit precies te kunnen bepalen, werd als gedetineerde ondervraagd en geconfronteerd met de afgenomen verklaringen. Hij verklaarde dat hij ongeveer drie weken geleden op het land van Wialte Melles, dicht bij het huis van Romke Rienks te Suameer, was geweest. Daar was die middag omstreeks drie uur achter Romke Rienks' huis Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers, eveneens uit Suameer. Zij riep hem bij zich. Toen hij bij haar kwam, zei Martjen Brugts tegen hem:
Wichman Oenes, ongehuwde man in Kuikhorne onder Bergum, 23 jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat Jan Harmens op de 13de om één uur 's middags bij hem kwam. Jan vertelde dat bij Geert Feyes en zijn vrouw een onbekende vrouw was, die had gezegd dat er goederen van haar waren verdwenen.
Zij vreesde daarvoor anders geen betaling te krijgen. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende te Bergum op 14 oktober 1807. Wichman Oenes.
Wieger Brens, wonend te Oudkerk ,66 jaar oud, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat hij afgelopen maandagmorgen,17 van deze maand, omstreeks zeven uur in de gang van zijn huis kwam. Hij zag dat de vrijheidsboom die midden in het dorp voor de herberg had gestaan was uitgegraven en naast het gat op de grond lag. Hij ging erheen om het nader te bekijken. Dorpsrechter J:T:van der Meij kwam bij hem en bekeek het ook. Daarna ging hij weer naar huis. In zijn tuin ontdekte hij dat vijf berkenbomen met wortel en tak uit de grond waren ge-
Hij wist niet wie deze dingen had gedaan. Hij had wel gehoord dat gedurende die hele nacht veel rumoer op straat was geweest. Meer kon hij niet over deze zaken zeggen. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende haar eigenhandig. Bergum ,20 augustus 1795. Ondertekening:Wieger Brens.
Tietje Coenes woont als dienstmeid bij Wierd Wijttes, een boer te Oostermeer. Zij is naar haar beste weten ruim 31 jaar oud en wordt verhoord. Op maandag 30 september 1776 werd aan de kleine meid gevraagd of hun hemden nog op de bleek lagen.
Hinke Klases was vertrokken. Haar drie kinderen bleven achter en haar vader Klaas Martens zorgde voor hen. Wijbe Abes en Lieuwe Watses vertelden afzonderlijk wat zij over haar vertrek wisten en hadden gehoord.
Wijbe Abes
Wijbe Abes, boer aan de kant van Veenwouden onder Bergum , in zijn 50ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd volgens de formule van de mennonieten en ondervraagd. Hij verklaarde dat Hinke Klases, die getrouwd was met Wijbe Aukes maar bij hem in de buurt woonde en niet bij haar man, eind mei of begin juni 1760 vertrokken was. Zij liet haar drie kinderen uit haar eerste huwelijk met Sjoerd Annes thuis achter. Het eerste kind was ongeveer negen jaar.
Wijbe Abes, boer aan de kant van Veenwouden onder Bergum , in zijn 50ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd volgens de formule van de mennonieten en ondervraagd. Hij verklaarde dat Hinke Klases, die getrouwd was met Wijbe Aukes maar bij hem in de buurt woonde en niet bij haar man, eind mei of begin juni 1760 vertrokken was. Zij liet haar drie kinderen uit haar eerste huwelijk met Sjoerd Annes thuis achter. Het eerste kind was ongeveer negen jaar.
Lieuwe Watses, wonend aan de kant van Veenwouden en in zijn 45ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hinke Klases, getrouwd met Wijbe Aukes, woonde zonder haar man bij hem in de buurt. Naar zijn beste herinnering was zij begin juni 1760 vertrokken. Zij liet de drie kinderen uit haar eerste huwelijk met Sjoerd Annes thuis achter. Het oudste was ongeveer negen jaar, het tweede zeven en het derde vijf. Na haar vertrek had haar vader Klaas Martens voor de kinderen gezorgd. Het gerucht ging dat zij vertrokken was met een getrouwde man uit Bilzijl, Hendrik genaamd. Lieuwe wist niet waarheen. Zij was tot dan toe niet weer verschenen. Hij wist verder niets. ...
Wijbe Bijtters, een vrijgezel uit Bergum in zijn zesentwintigste levensjaar, zag die zaterdag rond de middag de man bij Jan Pytters thuis. De bezoeker dronk een borrel en droeg een blauwe broek en schiere kousen. Wijbe kende zijn naam en woonplaats niet. Maaike en Wijbe verklaarden hierover op 26 oktober 1772 in Bergum.
Wijbe Dirks woont bij zijn vader Dirk Douwes in huis bij Bergumerdam en is in zijn vijftiende levensjaar. Hij is opgeroepen en ondervraagd. Afgelopen dinsdagavond zat hij thuis en zag hij zijn vader op de vloer liggen, terwijl Bouwe...
...Johannes uit Bergum de neus en mond van zijn vader dichthield. Wijbe zag bovendien dat Bouwe de zilveren hemdknopen van zijn vader, die in het hemd zaten, sterk toedraaide. Daarna leek Bouwe zijn knie op de borst van Wijbes vader te willen zetten, maar die kwam op de rechterzijde terecht. Wijbe weet verder niets. Hij sluit zijn verklaring na voorlezing en tekent met zijn eigen merk. Bergum, 29 september 1766. Wijbe Dirks.
Wijbe Gerrijts beschrijft zijn verdwenen goederen en twee mannen die eerder om een aalmoes vroegen.
Wijbe Gerrijts
Wijbe Gerrijts, timmerman in Wijns , is in zijn 34ste levensjaar. Hij verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. In de nacht van 24 op 25 februari werden uit zijn huis goederen weggenomen. Hij noemt een nieuwe hamer, een nieuwe handzaag, een handdoek uit de voorraad, twee nieuwe schaartijzers , drie lapjes wit linnen, twee andere lapjes katoen, een bundel rode doek en vijf zaagbladen.
Enige winterdagen hadden zij bij hem om een aalmoes gevraagd. Zij wonen op het Wijnser tichelwerk , een steenbakkerij. Eén heet Cornelis Folkerts, de ander Gosling. Hij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 28 februari 1810: Wijbe Gerrijts.
Wijbe Wijbens (V59). Wijbe Wijbens, schoenmaker in Hardegarijp , in zijn achtenveertigste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat op 19 april uit het bijenhuis achter het huis van zijn vader Wijbe Jurjens in Hardegarijp twee beste korven met bijen ontbraken. Beide waren aan de voorkant blauw geverfd; op één stonden de letters W.J. De korven hadden daar de vorige dag nog gestaan. Hij weet helemaal niet wie ze gestolen heeft. Hij weet verder niets, sluit zijn verklaring na voorlezing en ondertekent die. Bergum , 22 april 1784. Ondertekening: Wijbe Wijbens.
Jan Wijbens (V60). Jan Wijbens woont bij zijn vader Wijbe Jurjens, huisman in Hardegarijp. Hij is in zijn drieënveertigste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en ondervraging verklaart hij dat hij op 19 april ontdekte dat uit de bijenstal achter zijn vaders huis twee van de beste korven met bijen ontbraken. Beide waren aan de voorkant blauw geverfd; op één stonden de letters W.J. De vorige dag hadden ze er nog gestaan. Hij weet niet wie ze gestolen heeft en weet verder niets over het voorval. Na voorlezing sluit en ondertekent hij zijn verklaring. Bergum , 22 april 1784. Ondertekening: Jan wijbens.
Wijbe Philips Schetter vertelt over zijn cichoreilading, het drinken van jenever en het verdwenen geld.
Wijbe Philips Schetter
Wijbe Philips Schetter, schuitvaarder te Bergum , in zijn 33ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij afgelopen donderdagavond, de 26ste, met zijn met cichorei beladen schuit te Garijp was gekomen. Hij zou daar lossen bij de cichoreifabriek van Eelke Rommerts.
Wijbe Pieters was 54 jaar, schipper, en woonde op de Bergumer Nieuwstad. In de week vóór 26 november 1800 verdween uit zijn schip één grote getaande fok: een voorzeil dat met taan was behandeld. Wijbe kon de precieze dag van de vermissing niet noemen. Hij wist ook niet wie het zeil had meegenomen.
Na het voorlezen van de verklaring tekende Wijbe in Bergum op 26 november 1800 als Wijbe Pijters. Zijn vermiste scheepszeil hoorde niet bij de eerdere drie aangiften uit dezelfde ambtelijke bundel.
Marten Martens, meester-kleermaker in Bergum en in zijn 33ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij afgelopen zaterdagavond gemaakte kleren bij meester-bakker Jan Pijtters op de Nieuwe Stad in Bergum had thuisgebracht. Na een kort verblijf kwam Frouwkjen Oebles binnen. Zij was dienstmeid bij boer Cornelis Sijdes in Noordermeer onder Bergum. Zij dronken daar samen een borrel. Daarna ging hij met Frouwkjen en Wijbe Pijtters, die bij zijn broer Jan Pijtters woonde, naar huis. Het was ongeveer elf uur.
Sijtze Sapes, koopman in Oostermeer en naar zijn beste weten in zijn dertigste levensjaar, is opnieuw opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij is geconfronteerd met Fooke Jans. Ongeveer vier weken geleden, zonder de datum precies te kunnen bepalen, vroeg Fooke hem of hij vette schapen voor hem had. Sijtze antwoordde dat hij dat niet geloofde, maar wel drie Overdiepse schapen had. Eén liep in Wijbe Sipkes' Riedkamp, twee in het land van Oene Dirks. Hij wilde ze niet voor minder dan zes gulden per stuk afstaan. Hij dacht niet dat ze voor Fooke geschikt waren; de passage zegt dat hij er één niet kon slachten, omdat het niet boven de vijftig pond zou wegen.
Wijbe Wijbens (V59). Wijbe Wijbens, schoenmaker in Hardegarijp , in zijn achtenveertigste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat op 19 april uit het bijenhuis achter het huis van zijn vader Wijbe Jurjens in Hardegarijp twee beste korven met bijen ontbraken. Beide waren aan de voorkant blauw geverfd; op één stonden de letters W.J. De korven hadden daar de vorige dag nog gestaan. Hij weet helemaal niet wie ze gestolen heeft. Hij weet verder niets, sluit zijn verklaring na voorlezing en ondertekent die. Bergum , 22 april 1784. Ondertekening: Wijbe Wijbens.
Wijbe Wouters — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Suawoude 1768: textiel uit het kleine huis van Wijbe Wouters
Wijbe Wouters woonde in Suawoude en was in zijn 40ste levensjaar. In de nacht van 21 op 22 juni 1768 werden spullen uit zijn kleine huis weggenomen.
Wijbe Wouters
Wijbe Wouters, wonend te Suawoud, in zijn 40ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat tussen de 21ste en 22ste van deze maand uit zijn kleine huis vier heere Housdracken en een tafellaken waren weggenomen. Het huis zat niet op slot, maar was met een wervel gesloten. Hij wist niet wie de diefstal had gepleegd. Verder wist hij niets, sloot zijn verklaring na voorlezing en tekende eigenhandig. Bergum , 28 juni 1768. Wijbe Wouters. Aldus verklaard voor grietman en beëdigd klerk te Bergum, 28 juni 1768. H.W. van Altena; G. Wilhelmi.
Wopke Eelkes was boer in Suawoude en naar beste weten ongeveer 59 jaar oud. Hij vertelde over dezelfde nacht van 21 op 22 juni 1768 waarin ook Wijbe Wouters spullen miste.
Later brandden op die plek twee huizen af. Wijbe Yges en Klaas Andrijs verklaarden op 14 mei ieder afzonderlijk wat zij tijdens hun reis hadden gezien.
Wijbe Yges vaart met drie vlotten balken
Wijbe Yges is timmerknecht en in zijn 29e levensjaar. Hij wordt verhoord. Met zijn makker was hij op reis met drie vlotten balken. Zij moesten die naar de bijzitter Reitsma in Hardegarijp brengen. De balken waren voor hem bestemd.
Abe Jans, beurtschipper die heen en weer vaart tussen Hardegarijp en Leeuwarden , wonend in Hardegarijp, in zijn 27ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat Wijbran Jurjens afgelopen vrijdagavond twee halve kindjes boter aan zijn makker Gerben Keimpes had gegeven. Gerben had die in het schip gezet om ze naar Leeuwarden te vervoeren. Gerben had toen ook een zak ontvangen van Wijtse Rinzes, weduwe, en die in het schip gezet om hem naar Tjong de Haan in Leeuwarden te brengen. Volgens wat daarover gezegd werd, zat er negen pond droog spek met een paar oude hozen in. Zijn makker had die avond tussen negen en tien uur het schip zoals gewoonlijk gesloten. Volgens zijn eigen zeggen had de makker het hangslot aan de achterdeurtjes gehangen en afgesloten. Toen Abe en zijn makker om ongeveer twee uur 's nachts bij het schip kwamen, ontdekten zij dat het hangslot van de deurtjes verdwenen was. De deurtjes stonden tegen elkaar aan. Uit het schip waren de twee genoemde halve kindjes boter gestolen, samen met de zak waarin het spek en de hozen hadden gezeten. Abe weet niet wie deze daad heeft gepleegd. Hij kan over deze of een andere zaak verder niets zeggen. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring en tekent haar eigenhandig in Bergum op 26 juni 1787 als Abe Jans.
Gerben Keimpes, beurtschipper van Hardegarijp naar Leeuwarden, wonend in Hardegarijp, in zijn 23ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en verhoord. Hij verklaart dat de meid van Wijbrens Jurjens afgelopen vrijdagavond twee halve kindjes boter aan hem had gegeven om per schip naar Leeuwarden te vervoeren. Diezelfde avond gaf Wijtse Rinzes, weduwe Zom, hem een zak. Volgens wat hem was gezegd, zat daarin negen pond gedroogd spek met een paar oude hozen. Hij moest die bezorgen bij Tjong de Haan in Leeuwarden. Hij borg de twee halve kindjes boter en de zak met spek in het schip. Tussen negen en tien uur die avond sloot hij de luiken van het schip van binnen, deed de beugel om de achterdeurtjes, hing zoals gewoonlijk een hangslot in de 'kraam' en sloot dat goed af.
Wijger Alberts woonde als dienstknecht op de boerderij van de erfgenamen van Mr de With in Oenkerk . Naar zijn beste weten was hij ongeveer dertig jaar oud. Hij was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Wijger houdt met de meid en de jongen het huishouden op dezelfde boerderij. Op de 11de van deze maand opende hij zijn kist, die in de binnenkamer van het boerenhuis stond. Uit een laatje in die kist ontbraken zes gouden dukaten in specie. Die hadden in een doosje gelegen.
Hij wist niet wanneer het geld hem was ontstolen en kon niet zeggen wie die daad had gepleegd. Meer kon hij niet vertellen. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en zette hij zijn gebruikelijke handmerk in Bergum op 14 februari 1787. Bij het kruis staat dat dit het door Wijger Alberts zelf gezette merk is.
Zij hebben erkend dat zij goed en wettig schuldig zijn aan Wijger Aukes, huisman , wonende onder het genoemde dorp Bergum, hier aanwezig en de schuld aanvaardend, een bedrag van vierhonderdvijftig gulden.
Welke hebben erkend wel en wettig schuldig te zijn aan Wijger Aukes, huisman, woonachtig onder gemelde dorpe Bergum, hier tegenwoordig, op handen accepterende, de somma van vier honderd en vijftig guldens.
Voortkomende wegens aangegane lening van gelijke som, die gemelde Wijger Aukes heden ten behoeve heeft verstrekt aan dezelfde Hattum Joukes en vrouw, in goed en gangbaar geld, zoals zijlieden zulks erkennen minzaam met te vreden zijn.
Na een nachtelijk gezelschap in Suameer volgde een gevecht bij de Garijper molen. Op 25 april legden Louwe Johannis, Jacob Engberts en Wijger Egberts ieder een verklaring af. Ook Bauk Willems, haar moeder Trijn Albarts en Johannes Hendrik werden afzonderlijk gehoord. Die laatste drie zaten in bewaring.
Wijger Egberts
Wijger Egberts uit Suameer was ruim 21 jaar. Hij verklaarde onder ede:
Waarschijnlijk dezelfde persoon: Wijger Joukes onder Bergum. Wijger woont in 1755-1756 in Bergum en is in zijn 24ste levensjaar. Bij de vermiste bijbel uit december 1770, verhoord in 1771, is hij arbeider in Noordermeer onder Bergum en in zijn 39ste levensjaar. Leeftijd en streek passen. De eerste verklaring noemt zijn vrouw zonder naam; de tweede noemt Sijbrit. De buurman met dezelfde naam in 1782 is nog niet hiermee vereenzelvigd.
Lutske Jans en Wijger Joukes vertelden over Attje Fookes, geld en sieraden. Attje ontkende de diefstallen en de gesprekken. Geiske Jans, ook Keij Toffeltje genoemd, verklaarde over goederen die zij voor Attje had verpand en verkocht.
Lutske Jans, huisvrouw van Wijger Joukes, wonende te Bergum, naar haar beste weten ruim 28 jaar oud, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat op 30 oktober 1755 's avonds omstreeks ruim negen uur kwam mijn man thuis. Hij riep mij voor de deur en zei: "Daar gaat Attje over het land; zij heeft iets opzij. ..." Toen ik buiten kwam, zag ik Attje Fookes, huisvrouw van Tijs Jans te Bergum, over het land van Minne Wierds lopen. Zij hield haar schorteldoek wat op; er leek iets in te zitten. Door de duisternis kon ik niet zien wat het was en waar zij bleef.
Zij zei ook niets te weten van de diefstal op 31 oktober van het afgelopen jaar bij Gosse Bruins en zijn vrouw. Die avond was zij niet de steeg bij Klaas Meinerts ingegaan en ook niet op het land van Minne Wierds geweest. Wel kon het zijn - zij wist het niet zeker - dat zij de volgende ochtend met een emmer op dat land water had gehaald. Zij wist zeker dat zij bij het terugkomen niets in haar schorteldoek had gehad. Zij ontkende dat zij op 1 november 1755 geld en goederen bij de haard had gesorteerd en zei niets te weten van zwarte kralen, een zilveren oorijzer, een telepeltie..., gouden ringen en zilveren knopen. Het kon zijn dat zij op de ochtend van 1 november 1755 bij Lutske Jans, huisvrouw van Wijger Joukes, in huis was geweest. Zij hadden daar echter geen woord gesproken over de diefstal van de voorgaande avond bij Gosse Bruins en zijn vrouw. Zij wist niets van het gesprek dat daar toen zou zijn gevoerd. Ook ontkende zij wat zij met Keij Toffeltje afgesproken zou hebben. Dat zij ooit gezegd had Jelle Albarts te willen bestelen, was volgens haar volledig verzonnen. Zij wist verder van geen van deze zaken en was volgens haarzelf in alles onschuldig. Na voorlezing sloot zij haar verklaring. Bergum, 13 april 1756.
Wijger Joukes
Wijger Joukes, wonende te Bergum, in zijn 24ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op 30 oktober 1755 's avonds omstreeks negen uur naar huis liep. Voor hem zag hij Attie Fookes, huisvrouw van Tijs Jans te Bergum, door de steeg ten oosten van Klaas Meinerts gaan. Zij was maar een klein stukje voor hem en zei: "Daar heb ik toch een mooie truc gedaan." Hij zag dat zij een... goederen in haar schorteldoek had, die rinkelden. Hij vroeg: "Wat heb je gedaan?" Zonder antwoord te geven ging zij achter het privaat van Klaas Meinerts door de sloot op het land van Minne Wierds. Daarna riep de getuige zijn vrouw, omdat Attie over een plaats ging waar zij niet hoorde te komen. Hij en zijn vrouw zagen haar over dat land lopen met goederen in haar schorteldoek. Door de duisternis konden zij haar niet ver volgen. Na een korte tijd kwam zij terug, ging haar huis in en stak licht aan. Daarna ging zij daarmee weer de buurt in. Hij wist verder niets, sloot na voorlezing zijn verklaring en tekende eigenhandig. Hij vermeldde geen verwantschap met partijen. Bergum, 13 april 1756, Wijger Joukes.
Wijger Joukes, een arbeider in Noordermeer onder Bergum, in zijn negenendertigste levensjaar, ontdekte op 18 december 1770 dat zijn vrouw Sijbrit haar bijbel miste. Het boek had zilveren haken en was gemerkt met de letters S:L. Wijger had niemand het boek zien stelen.
Yttje Sijbes woonde bij haar vader in Bergum en was in haar zeventiende levensjaar. Tijdens haar verhoor in gevangenschap vertelde zij dat Tjettke Wijgers, de dochter van Wijger Joukes, haar vóór Kerstmis had gevraagd een bijbel met zilveren haken naar Leeuwarden te brengen en er geld op te lenen. Voor die moeite zou Yttje een gulden krijgen.
Jantie Lieuwes verklaart niet het geringste gedruis of rumoer in haar huis te hebben gehoord. Verder zegt zij vóór de kist op de vloer een vrouwenhemd te hebben gevonden; buiten bij haar huis een halve witte doek; en op het erf van haar buurman Wijger Joukes een witling.
Verder zeggen zij dat hij omgang heeft met allerlei soorten mensen of vrouwen. Zij verklaren dat zij hem die ochtend omstreeks negen uur in bed hebben aangetroffen bij een vrouw uit hun buurt, genaamd Wijtke Rinks, weduwe van Jans Fockes. Volgens de ondertekenaars heeft zij al twee kinderen buiten het huwelijk gebaard en is zij nu zwanger van een derde. Zij geven deze verklaring af om naar behoren te dienen en bieden aan dit op elk gewenst moment onder ede te bevestigen. Opgemaakt te Bergum op 23 mei 1785.
Wijtse Jurjens, wonende onder Veenwouden, in zijn 26ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigt dat hij, naar zijn beste weten, gisteravond omstreeks negen uur met Doede Egberts en diens vrouw uit de herberg bij het Huis ter Heide liep. Bij de kraam buiten de deur zag hij Johannes Pijtters aan de zijde van Doede komen. Johannes strekte zijn rechterhand uit. Doede Egberts zei onmiddellijk:
Abe Jans, beurtschipper die heen en weer vaart tussen Hardegarijp en Leeuwarden , wonend in Hardegarijp, in zijn 27ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat Wijbran Jurjens afgelopen vrijdagavond twee halve kindjes boter aan zijn makker Gerben Keimpes had gegeven. Gerben had die in het schip gezet om ze naar Leeuwarden te vervoeren. Gerben had toen ook een zak ontvangen van Wijtse Rinzes, weduwe, en die in het schip gezet om hem naar Tjong de Haan in Leeuwarden te brengen. Volgens wat daarover gezegd werd, zat er negen pond droog spek met een paar oude hozen in. Zijn makker had die avond tussen negen en tien uur het schip zoals gewoonlijk gesloten. Volgens zijn eigen zeggen had de makker het hangslot aan de achterdeurtjes gehangen en afgesloten. Toen Abe en zijn makker om ongeveer twee uur 's nachts bij het schip kwamen, ontdekten zij dat het hangslot van de deurtjes verdwenen was. De deurtjes stonden tegen elkaar aan. Uit het schip waren de twee genoemde halve kindjes boter gestolen, samen met de zak waarin het spek en de hozen hadden gezeten. Abe weet niet wie deze daad heeft gepleegd. Hij kan over deze of een andere zaak verder niets zeggen. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring en tekent haar eigenhandig in Bergum op 26 juni 1787 als Abe Jans.
Gerben Keimpes, beurtschipper van Hardegarijp naar Leeuwarden, wonend in Hardegarijp, in zijn 23ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en verhoord. Hij verklaart dat de meid van Wijbrens Jurjens afgelopen vrijdagavond twee halve kindjes boter aan hem had gegeven om per schip naar Leeuwarden te vervoeren. Diezelfde avond gaf Wijtse Rinzes, weduwe Zom, hem een zak. Volgens wat hem was gezegd, zat daarin negen pond gedroogd spek met een paar oude hozen. Hij moest die bezorgen bij Tjong de Haan in Leeuwarden. Hij borg de twee halve kindjes boter en de zak met spek in het schip. Tussen negen en tien uur die avond sloot hij de luiken van het schip van binnen, deed de beugel om de achterdeurtjes, hing zoals gewoonlijk een hangslot in de 'kraam' en sloot dat goed af.
Wijtske Bartels, vrouw van Reiner Rienks, meesterschoenmaker in Suameer , is in haar vijfendertigste levensjaar. Zij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de 12e van deze maand ontdekte zij dat uit haar schuur ongeveer vijf pond ongehekeld vlas ontbrak, een zwartbonte stierenhuid van bijna eenenveertig pond, een laken, een hemd en zes tip mutsen en een bonte muts. De dief is Wijtske geheel onbekend. Het lijkt erop dat hij door het schuurvenster naar binnen en buiten is gegaan. Dat venster kon zonder iets te breken van buiten worden geopend. Voor het venster stonden verscheidene voetsporen van een grote man.
Wijtske kan verder niets zeggen. Zij sluit haar verklaring na voorlezing en tekent zelf. Bergum , 19 december 1766. Wijtske Bartels. Afgelegd voor de grietman en de getuige- klerk op dezelfde datum, ondertekend door Altena en Wilhelmi.
Wijtske Cornelis was weduwe van Tjeerd Beints en woonde op het Bergumerveen onder Hardegarijp . Haar verklaring is in de ik-vorm bewaard. Zij was in haar 37ste levensjaar.
Wijtske Cornelis
Wijtske Cornelis, weduwe van Tjeerd Beints, woont op het Bergumerveen onder Hardegarijp . Zij is in haar zevenendertigste levensjaar. Na oproeping en verhoor verklaart zij dat het volgende de volle waarheid is.
Wijtske Cornelis (in modern Nederlands):
Na voorlezing sluit ik mijn verklaring af en onderteken haar. Bergum , 20 november 1736. Wijtske Cornelis.
Kopie van de aan het Hof gezonden brief. "Edelmogende heren, wij hebben Sijbren Douwes in bewaring genomen. Hij wordt sinds enige tijd onderhouden door de buitenvoogden van Oostermeer en verbleef op de 15de van deze maand bij Wijtske Folkes, weduwe van Roel Tjallings, in dat dorp. Hij heeft die dag getracht haar van het leven te beroven en haar verder ernstig mishandeld. Wij sturen u de daarover opgenomen informatie toe. Toen wij de gevangene met die informatie wilden confronteren , wilde hij op geen enkel punt antwoorden. In alles gedroeg hij zich alsof hij van zijn verstand beroofd was. Met respect blijven wij uw zeer gehoorzame en onderdanige dienaren, het gerecht van Tietjerksteradeel." Ondertekend H:W: van Altena en J:T:Ypeij. Bergum, 17 februari 1756.
"Na lezing van uw brief en de informatie over de mishandeling die Sijbren Douwes, nu in bewaring, op de 15de heeft gepleegd tegen Wijtske Folkes, weduwe van Roel Tjallings, te Oostermeer, hebben wij besloten u te verzoeken en ambtshalve te bevelen zo spoedig mogelijk onderzoek te doen naar Sijbrens vroegere gedrag en naar de vraag of hij ook aan aanvallen van 'sinneloosheid' onderhevig is. Stuur ons die informatie behoorlijk afgesloten toe. Houd de gevangene ondertussen vast tot wij nader hebben bevolen. Wij vertrouwen u toe aan de bescherming van de Almachtige en blijven uw goede vrienden, de raadsheren van het Hof van Friesland ." In opdracht van het Hof, J: Boscha met halen. Leeuwarden , 19 februari 1756.
Afgelopen donderdag ging hij van huis nadat hij de deuren en vensters goed had gesloten. Volgens een invoeging ging Wijtske Fredes, die bij hem ongehuwd woont, met hem mee. Afgelopen zaterdagavond kwam hij met het Oostermeerder schip weer thuis.
Daarnaast ontbraken twee grove en twee vlassen lakens, een gele das en veertien van zijn hemden. Uit het kabinet ontbraken ook zes hemden van Wijtske Fredes en een blauwbont schortdoek .
Wijtske Fredes woont ongehuwd bij Jan Pijters Ketelaar in Oostermeer en is in haar 33ste of 34ste levensjaar. Zij is verschenen, beëdigd en verhoord en verklaart naar waarheid:
Zeer waarschijnlijk dezelfde timmerman: Melle Uitzes en zijn familie, Suameer 1810. In september en oktober 1810 verklaart Melle Uitzes als timmerman te Suameer, telkens in zijn 42ste levensjaar. Naam, beroep, woonplaats en leeftijd stemmen overeen. In oktober worden zijn vrouw Trijntje Douwes, moeder Wijtske Harts en nichtje Grietje Gjalts genoemd. De septemberzaak gaat over goederen uit zijn eigen huis; in oktober houdt hij Sjoukje Tjeerds aan bij zijn moeder. De verklaringen leggen geen verband tussen Sjoukje en de diefstal in september.
Suameer 1810 - Grietje ziet een vrouw kleding inpakken bij Wijtske Harts
Trijntje Douwes, vrouw van timmerman Melle Uitzes in Suameer , is in haar 29ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Gisteren, 12 oktober, rond negen uur kwam het jonge meisje Grietje Gjalts bij haar aan huis. Grietje is een dochter van landbouwer Gjalt Andries in Suameer, maar woont bij Wijtske Harts.
Zij moest naar het huis van Melles moeder Wijtske Harts. Zijn moeder was niet thuis en er was een vreemde vrouw in haar huis. Melle ging er meteen heen. Achter het huis zag hij zijn vrouw bij die vrouw staan. Zij zagen samen de goederen. De vreemde vrouw probeerde nog te ontsnappen, maar Melle hield haar aan en bewaakte haar.
Wijtske Harts
Wijtske Harts, weduwe van Uitze Melles in Suameer, is in haar 74ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Gisteren, 12 oktober, rond negen uur kwam haar inwonende kleinkind Grietje Gjalts haar halen bij Gjalt Andries. Daar was Wijtske die morgen heengegaan.
Grietje Gjalts, dochter van landbouwer Gjalt Andries in Suameer, woont bij haar grootmoeder Wijtske Harts. Zij is in haar elfde levensjaar. Zij werd opgeroepen en ondervraagd. Op 12 oktober rond negen uur kwam zij thuis. Haar grootmoeder was er niet. In de kamer zag zij een vrouw die zij niet kende.
De vrouw sprak haar aan. Intussen zag Grietje dat de vrouw kleding inpakte, waaronder een schortje van Grietje. Zij ging weg en riep haar tante Trijntje Douwes, daarna haar oom Melle Uitzes en haar grootmoeder Wijtske Harts. Zij vertelde dat een vrouw bij haar grootmoeder thuis was.
Afgelopen zaterdagavond had een vrouw hem eerst een ijzeren potje met enkele vodden verkocht voor één stuiver . Dezelfde avond verkocht dezelfde vrouw hem ook een klein koperen keteltje voor twee carolusgulden en drie stuivers . Dirk Hendriks uit Oostermeer had vanmorgen gezegd dat die ketel en dat potje van hem waren gestolen. Volgens de beschrijving heette de vrouw die de spullen aan Sjoerd verkocht Wijtske Jans en woonde zij te Oostermeer. Hij wist verder niets en zette na voorlezing zijn eigen merk onder de verklaring, Bergum, 1 februari 1760. De grietman als commissaris en de beëdigde klerk bevestigden de opname.
Wijtske Jans
Verklaring van de gedetineerde Wijtske Jans.
Wijtske Jans, wonend te Oostermeer, naar haar beste weten in haar 22ste levensjaar en nu gedetineerd, werd geconfronteerd met de verklaringen die op 1 februari 1760 tegen haar waren opgenomen en ondervraagd. Zij verklaarde dat Jeltie, de weduwe van Luitjen, en haar zoon Johannes Luitjens, wonend te Oostermeer, op 25 januari 1760 's avonds bij haar waren gekomen. Zij hadden gezegd dat zij wat zoden zouden gaan halen. Wijtske verbleef ondertussen even op het land achter Jacob Binnerts. Jeltie kwam weer bij haar en gaf haar een klein koperen voorwerp.
Hardegarijp 1762: Wijtske Pijtters op de Zwarteweg
Wijtske Pijtters was ongehuwd, woonde in Hardegarijp en was in haar 21ste levensjaar. Op 16 november 1762 liep zij vanuit Leeuwarden naar huis.
Wijtske Pijtters
Wijtske Pijtters, ongehuwde vrouw in Hardegarijp, in haar 21ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigt dat zij op 16 november laatstleden omstreeks drie uur 's middags vanuit Leeuwarden te voet huiswaarts ging. Eerst ontmoette zij twee personen te paard en daarna de zoon van deurwaarder Adema, die te voet naar Leeuwarden ging. Nadat zij het grootste deel van de Zwarteweg had afgelegd, werd zij van achteren ingehaald door een man in een zwart rokje. Zij kende hem niet. Hij wenste haar goedenavond en vroeg waar zij woonde. Zij antwoordde: in Hardegarijp. Toen zij hem vroeg waar hij woonde, antwoordde hij: in Bergum .
Daarna liep hij nog even met haar mee. Hij vroeg haar te zwijgen en met hem de Zwarteweg uit te lopen. Zij antwoordde dat zij hem maar stil zou houden en zijn gezelschap niet nodig had. Hij liep toen vooruit en verder weg. Zij kende de man niet. Zij kan verder niets over de zaak vertellen. Na voorlezing sluit zij haar verklaring af en ondertekent zij eigenhandig. Bergum , 3 december 1762. Ondertekening: Wijtske Pijtters.
Froukjen Tijsses, dienstmeid bij Tjeerd Sybes, boer aan het einde van de Zwarteweg onder Rijperkerk , ongeveer twintig jaar oud, is opgeroepen en ondervraagd. Zij getuigt dat zij op 16 november laatstleden in de avondschemering een man te voet oostwaarts op de Zwarteweg zag aankomen. Zijn hoed hing om zijn hoofd. Hij droeg een zwart rokje en een broek. Niet ver ten westen van hem zag zij een vrouw op de Zwarteweg staan. Zij weet niet wie die personen waren. Op grond van de beschrijving die nu wordt gegeven, moet de ene Wijtske Pijtters uit Hardegarijp zijn geweest. De andere, die zij groter meende te zijn, was naar alle waarschijnlijkheid een man uit Ureterp genaamd Roel Jans. Verder weet zij niets. Na voorlezing sluit zij haar verklaring af en tekent zij met haar eigen merkteken. Bergum, 3 december 1762. Bevestigd door de mederechter en beëdigde klerk op dezelfde datum; in de slotformule '3 Xber 1762'. Ondertekeningen: B. Douma en G. Wilhelmi.
Wijtske Wijbes, weduwe van Jouwerd Gerrijts, woont op de heidestreek onder Bergum en is in haar 58ste levensjaar. Zij is opgeroepen en volgens het formulier van de Mennonieten (doopsgezinden) beëdigd, en vervolgens verhoord. De verwijzing naar het Mennonieten (doopsgezinden)formulier is ingevoegd. Zij verklaart naar waarheid:
Hoocke Jelts, dienstknecht bij Wijtskie Folkes, weduwe van Roel Tjallings, te Oostermeer , in zijn twintigste levensjaar, werd ondervraagd. Vanwege zijn minderjarigheid werd hij niet beëdigd . Hij getuigde dat hij op de 15de van deze maand, 's morgens omstreeks elf uur, zijn brood at bij het haardvuur. De weduwe van Gerben Halbes en Antie Heijlkes zaten daar ook; hijzelf zat midden voor het vuur en er was ook een Sijbren Douwes.
Antie Heijlkes, dienstmaagd bij Wijtskie Folkes, weduwe van Roel Tjallings, te Oostermeer, in haar zestiende levensjaar, werd opgeroepen en ondervraagd. Vanwege haar minderjarigheid werd zij niet beëdigd. Zij getuigde dat zij op de 15de van deze maand omstreeks elf uur 's morgens haar brood at in een hoek van de haard. De huisvrouw en de weduwe van Gerben Halbes waren erbij. Knecht Hocke Jelts zat midden voor het vuur. Sijbren Douwes, die voorlopig door de buitenvoogden van Oostermeer werd onderhouden, zat in de andere hoek.
Hinke Kornelis, weduwe van Gerben Halbes, wonende te Oostermeer, in haar 79ste levensjaar, werd opgeroepen. en ondervraagd. Zij getuigde dat op de 15de van deze maand, 's morgens omstreeks elf uur, Wijtskie Folkes, weduwe van Roel Tjallings, in haar huis in een hoek van de haard zat. De getuige zat naast haar, de knecht voor het vuur en Sijbren Douwes in de andere hoek.
Sijbren had eerst het mes uit de vensterbank genomen en was tegen de wens van de weduwe daarmee door de kamer gelopen. Daarna vroeg hij een speld. Kort daarop greep hij haar bij het hoofd. De getuige liep onmiddellijk naar buiten om de buren te halen. Een tijdje later ontmoette zij de weduwe buiten de deur, sterk bebloed en jammerlijk toegetakeld. Zij klaagde bitter over haar zij en had wonden aan hoofd en handen. De getuige kon verder niets zeggen. Na voorlezing sloot zij haar verklaring en zette een merk. Zij was een. tante van Wijtskie Folkes. Bergum, 17 februari 1756. Bij het eigenhandige merk staat hier "Minke Kornelis"; het begin van haar verklaring had "Hinke Kornelis".
Wijtskie Folkes, weduwe van Roel Tjallings, wonende te Oostermeer, naar haar beste weten in haar 63ste levensjaar, werd beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat Sijbren Douwes, die werd onderhouden door de buitenvoogden van Oostermeer en sinds de 4de van deze maand naar haar huis was gestuurd, op de 15de omstreeks elf uur 's morgens een speld van haar vroeg. De weduwe van Gerben Halbes, knecht Hocke Jelts en dienstmeid Antie Heijlkes waren erbij. Zij gaf hem een speld. Hij had die verschillende keren tussen duim en vinger naar haar uitgestoken. Intussen haalde hij een mes tevoorschijn, greep haar vast, sneed haar met het mes en mishandelde haar verder ernstig. Zij verwachtte zoiets niet.
Petrus Ram, meesterchirurgijn te Bergum, in zijn 61ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij zich vandaag op verzoek van het gerecht van Tietjerksteradeel naar het huis van Wijtskie Folkes, weduwe van Roel Tjallings, te Oostermeer had begeven en haar had onderzocht. Hij vond een kleine wond in haar gezicht boven het oog, drie sneden in de vingers van de ene hand en twee sneden in de andere. Daarnaast had zij een zware kneuzing in haar rechterzij, die de patiënte vrij veel pijn deed. Als er geen complicaties kwamen, verwachtte hij dat alles goed zou aflopen.
Ook ontbraken twee truwelhanken , die op een plankje in het buitenhuis lagen, bij de paardendekken. Hij wist niet wie de diefstal had gepleegd. Ale Cornelis uit Wirdum had die nacht bij hem gelogeerd. Deze zei de volgende ochtend vroeg te willen reizen naar de Wijtste Zijlweg, om daar op krediet turf te halen.
Hij wist niet dat er meer was gestolen en kende de dader niet. Ale Cornelis uit Wirdum logeerde bij zijn werkgever in de nacht van de 26ste op de 27ste, toen de goederen verdwenen. Deze zei de volgende ochtend naar de Wijtster Zijlweg te reizen om daar iets te halen.
Verklaringen van veehouder Jan Jansen Koning en zijn knecht Wijtte Tjerks, opgenomen op 23 juni 1778 bij het gerecht van Tietjerksteradeel.
Op een zondagmorgen in juni 1778 ging Wijtte Tjerks naar het land van Jan Jansen Koning in Eestrum om te melken. Hij vond daar een blauwbonte koe van zijn baas dood liggen.
Andries Wijtzes, wonend bij zijn vader Wijtze Sjoerds, landbouwer te Hardegarijp , in zijn vijfentwintigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op zondag 27 januari 1793 omstreeks vijf uur 's morgens ging hij het vee voeren. In de schuur ontdekte hij dat één venster aan de dorsvloer half openstond en het tweede los was. Beide waren met touw dichtgebonden geweest. Vervolgens zag hij dat ook de schuurdeuren openstonden, hoewel ze de vorige avond goed gesloten waren geweest. In het achterhuis ontbrak een grote koperen wasketel , waarin zij de vorige dag nog bonen voor de paarden hadden gekookt.
Wilhelmina Jans, ook geschreven als Wilhelmijna Jans, was de vrouw van Albert Hedsers. Zij woonde in Bergum en was 50 jaar oud. Na haar oproeping werd zij ondervraagd en beëdigd.
Wilhelmina Jans, ook geschreven als Wilhelmijna Jans, was de vrouw van Albert Hedsers. Zij woonde in Bergum en was 50 jaar oud. Na haar oproeping werd zij ondervraagd en beëdigd.
Op 7 september 1781 kwam een vrouw genaamd Hylkjen Oebles bij Gertje Jans in Oostermeer . Gertje was getrouwd met Willem Annes en was in haar vijftigste levensjaar. De bezoekster zei dat zij uit Kollum kwam en met het Oostermeerse schip naar Leeuwarden wilde varen.
Sjoerd Roels, 36 jaar oud en schuitvoerder in Oostermeer, bevond zich eveneens in het huis. Het was de woning van zijn moeder. Ook hij kende de andere vrouw niet bij naam. Hij zag haar onder de spanten tasten en iets overgeven aan de vrouw van Willem Annes. Sjoerd hoorde haar zeggen: "Daar heb ik Mijn Gespen Weder". Daarna zag hij de gespen zelf.
Op het buitenverblijf Vijversburg onder Rijperkerk werd in de nacht van 17 op 18 november 1801 ingebroken in een zomerhuis . De hovenier Sjoerd Lieuwes Nicolay werkte voor eigenaar Willem de Jongh. Hij gaf twee dagen later een opsomming van de verdwenen huisraad.
Sjoerd Lieuwes Nicolay was 32 jaar, woonde in Rijperkerk en werkte als hovenier. Willem de Jongh, die hij zijn meester noemde, had een zomerhuis op de buitenplaats Vijversburg onder Rijperkerk. Sjoerd werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd .
Willem Dirks, meester-schoenmaker te Oostermeer, in zijn 67ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, getuigde dat hij gisterenmorgen had ontdekt dat waren gestolen: twee mannenhemden, één van hemzelf en één van zijn zoon; drie hemden van de vrouw van zijn zoon; een witgestreepte borstrok; een grauwe boezelaar of schortdoek van haar; zes roodbonte en één blauwbonte doek; en twee bonte slopen. Zijn zoon en schoondochter hadden die goederen de avond tevoren van het bleekveld gehaald en in een tob op de koestal gezet. Uit zijn schoenmakerswerkplaats verdwenen ook twee paar nieuwe mannenschoenen, één paar met de leesten waarover ze gemaakt waren; een paar nieuwe vrouwenmuilen; een paar vrouwenschoenen met ronde zilveren gespen , eigendom van de weduwe van Gerben Jans te Oostermeer; een paar oude mannenmuilen die hij had hersteld; een paar messing gespen van oude schoenen die hij ter reparatie had; en een lege bonte buidel . Verder had hij de achterdeur van de koestal bij de klink aangetroffen. , terwijl die de vorige avond, volgens zijn zoon en schoondochter, goed gesloten was. Hij zei echter geen vermoeden te hebben wie de diefstal had gepleegd en niet te weten hoe de dief in huis was gekomen, omdat hij nergens sporen van braak had ontdekt. Omdat hij verder niets wist, beëindigde hij zijn verklaring na voorlezing en ondertekende die te Bergum op 3 december 1767: Willem Dircks.
Willem Dirks, meester-schoenmaker te Oostermeer, in zijn 67ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, getuigde dat hij gisterenmorgen had ontdekt dat waren gestolen: twee mannenhemden, één van hemzelf en één van zijn zoon; drie hemden van de vrouw van zijn zoon; een witgestreepte borstrok; een grauwe boezelaar of schortdoek van haar; zes roodbonte en één blauwbonte doek; en twee bonte slopen. Zijn zoon en schoondochter hadden die goederen de avond tevoren van het bleekveld gehaald en in een tob op de koestal gezet. Uit zijn schoenmakerswerkplaats verdwenen ook twee paar nieuwe mannenschoenen, één paar met de leesten waarover ze gemaakt waren; een paar nieuwe vrouwenmuilen; een paar vrouwenschoenen met ronde zilveren gespen , eigendom van de weduwe van Gerben Jans te Oostermeer; een paar oude mannenmuilen die hij had hersteld; een paar messing gespen van oude schoenen die hij ter reparatie had; en een lege bonte buidel . Verder had hij de achterdeur van de koestal bij de klink aangetroffen. , terwijl die de vorige avond, volgens zijn zoon en schoondochter, goed gesloten was. Hij zei echter geen vermoeden te hebben wie de diefstal had gepleegd en niet te weten hoe de dief in huis was gekomen, omdat hij nergens sporen van braak had ontdekt. Omdat hij verder niets wist, beëindigde hij zijn verklaring na voorlezing en ondertekende die te Bergum op 3 december 1767: Willem Dircks.
Jacob Willems, inwonend bij zijn vader Willem Dirks, meester-schoenmaker te Oostermeer, in zijn 28ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, getuigde dat hij gisterenmorgen had ontdekt dat waren gestolen: een hemd van hemzelf, één van zijn vader en één van zijn vrouw; een witgestreepte borstrok; een grauwe boezelaar of schortdoek; zes roodbonte en één blauwbonte doek; en twee bonte slopen. Hij en zijn vrouw hadden deze de avond ervoor van het bleekveld gehaald, in een tob op de koestal gezet en de achterdeur goed dichtgedaan. Uit de schoenmakerswerkplaats waren bovendien drie paar nieuwe mannenschoenen gestolen, waaronder één paar met de leesten; een paar nieuwe vrouwenmuilen; een paar vrouwenschoenen met ronde zilveren gespen, eigendom van de weduwe van Gerben Jans te Oostermeer, die deze ter reparatie had gebracht; een paar nieuwe kinderschoenen die hersteld moesten worden; een paar messing gespen van oude mannenschoenen; en een bonte buidel. De getuige verklaart dat zij de achterdeur 's morgens hadden gevonden met de klink of grendel los, maar nergens sporen van braak ontdekten. Hij heeft ook geen vermoeden wie de diefstal heeft gepleegd. Omdat hij verder niets wist, beëindigde hij zijn verklaring na voorlezing en ondertekende die te Bergum op 3 december 1767: Jacob Willems.
Op een vroege ochtend in december 1781 gingen de schippers Sijds Goitsens en Willem Florus om vier uur naar hun schip in Rijperkerk . Hun veerdienst voer naar Leeuwarden . Bij de aanlegplaats van dorpsrechter Lieuwe Klases Nicolay zagen zij drie personen bij de aalkaar , een bak in het water waarin levende aal werd bewaard.
Willem Florus zag de mannen al een dag eerder
Willem Florus was eveneens schipper tussen Rijperkerk en Leeuwarden. Hij verklaarde dat hij op 30 november drie personen bij het schuithuis in Rijperkerk had gezien. Hij kende hen van gezicht, maar niet bij naam.
Op 11 september kwam Willem Gaukes, dorprechter van Surhuisterveen in Achtkarspelen, bij haar aan huis. Hij vroeg haar mee te gaan om bij hem te kijken of de vermiste goederen daar lagen. Bij de dorprechter herkende Hiltje haar bontgeverfde schorteldoek en haar blauwgeverfde schorteldoek.
Willem Hendriks, stokersknecht bij Gabe Jans in Oostermeer, in zijn zevenentwintigste levensjaar, verklaarde dat Hans Jitses, smidsknecht bij meester-grofsmid Pytter Johannes op de Snakkarbuuren, op de tussen tien en elf uur 's morgens op straat bij herbergier Jan Michels met een Douwe uit Surhuisterveen had gevochten. Daarbij zei Hans dat hij wilde dat hij Marten Eltes, ‘die duivel’, daar ook eens had. Meer wist de getuige hierover niet.
Over de verklaring van stokersknecht Willem Hendriks zei hij dat hij inderdaad op straat bij Jan Michels met Douwe uit Surhuisterveen had gevochten. Daarbij had hij gezegd: ‘Baas, die duivel Marten Eltes uit dominie van mij hier eens’. Daarmee had hij volgens zijn eigen uitleg alleen bedoeld dat hij hem wel eens wilde spreken. Over de verklaring van arbeider Lieuwe Jans zei Hans het daarmee eens te zijn, behalve dat hij niet gezegd had: ‘Ik wilde wel dat ik Marten Eltes, die duivel, ook eens had, dat hij die ook
Zij verklaarden schuldig te zijn aan de heer Willem Hijlkes Swart, heelmeester, wonende te Oostermeer , een bedrag van elfhonderdvijftig gulden.
Het bedrag moest op eerste aanmaning worden terugbetaald aan de genoemde schuldeiser, Willem Hijlkes Swart, of aan de houder van de grosse van deze akte.
Andries Jelles, arbeider op het Witveen onder Oostermeer, in zijn 45ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij op 29 december 1806 twee witte schapen had laten lopen op land van meester Willem Hylles Swart uit Oostermeer. Dat lag aan de Zwarteweg onder Oostermeer. Er liepen ook zes schapen van anderen.
Wyger Geerts, boerenknecht bij Thijs Benedictus onder Oostermeer, in zijn 23ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij op 29 december 1806 twee witte schapen had laten lopen op land van meester Willem Hylles Swart uit Oostermeer aan de Zwarteweg. Het zoontje van Andries Jelles zou die op de dertigste met zes andere schapen van verschillende eigenaars uit het land halen. Het jongetje vertelde thuis dat hij er maar zes had gevonden.
Willem Jacobs — 4 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Ook werd Rinse ondervraagd over een verdwenen wetter , een slijpsteen, uit het huis van Willem Jacobs in Giekerk. De gerechtsdienaar had die bij de aanhouding eveneens bij hem aangetroffen.
Rinse zei dat hij de wetter op de weg in het dorp Giekerk had gevonden, dicht bij de molen. Hij ontkende uitdrukkelijk dat hij haar uit het huis van Willem Jacobs had meegenomen.
Willem Jacobs, herbergier en schipper in Giekerk , in zijn 32e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij afgelopen zaterdagmorgen, iets vóór vier uur, opstond en ontdekte dat de ruiten van het venster naast de achterdeur kapot waren. De achterdeur stond wijd open. Vervolgens zag hij dat uit het achterhuis ontbraken:
Hij wist verder niets. Na voorlezing beëindigde hij zijn verklaring en ondertekende eigenhandig. Bergum , 21 maart 1796. Handtekening: Willem Jacobs.
Sijmke Meinderts was de vrouw van Willem Jacobs en woonde in Giekerk. Ze was in haar 28ste levensjaar en hield een winkel. Bij de voordeur hingen wetters , slijpstenen die zij verkocht.
Willem Jacobs (V66). Willem Jacobs, meester-linnenwever in Oudkerk, ongeveer 49 jaar oud, wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat hij op de ochtend van 14 november zag dat uit de bijenstal achter zijn huis twee korven met bijen ontbraken. De avond tevoren hadden ze er nog gestaan. Beide waren aan de voorkant rood geverfd en waren met witte verf gemerkt met de letters W. J. Hij weet helemaal niet wie zich aan deze diefstal schuldig heeft gemaakt en weet verder niets. Hij sluit zijn verklaring na voorlezing en ondertekent die. Bergum , 15 november 1784. Ondertekening: Willem Jacobs.
Willem Jans — 4 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Antje Gosles (V74, begin). Antje Gosles, laatst weduwe van Willem Jans, woont bij Jan Melles aan de eerste laan, ten noorden van de dorpsbuurt van Bergum. Naar haar beste weten is zij 53 jaar oud. Zij wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaart dat zij gisterenmiddag om ongeveer twee uur bij haar woning veel gebrom en gejammer hoorde. Zij ging naar buiten.
Die avond was ik weer bij Egbert Johannis. Daar zaten een dochter, een dienstmeid , de dochter van Willem Jans en Saake Diemers. Ik bleef lange tijd met deze personen bijeen om te drinken. Later kwamen ook de weduwe van Willem Jans, een Johannis en een klein meisje. Wij bleven tot omstreeks drie uur.
Ongeveer een kwartier na hun vertrek merkte ik dat ik een munt van drie gulden miste. Ik volgde hen haastig met de zoon van Egbert Johannis en kwam ten zuiden van de Garijper molen. Ik sprak de dochter van Willem Jans aan:
De weduwe van Willem Jans vertelde mij over Louwe Johannis en haar dochter Bauk. Zij noemde ook de andere Johannis en het slaan van Louwe. Ik bleef bij mijn voorgelezen verklaring en ondertekende met J. Engberts.
Trijn Albarts, weduwe van Willem Jans, woonde in Garijp. Zij was naar haar beste weten tegen de zestig jaar. Zij werd ondervraagd en kreeg de andere verklaringen voorgelegd.
Op de 23ste, iets na negen uur 's avonds, kwam hij bij de weduwe van Willem Jans. Hij vroeg waar haar dochter was. De weduwe antwoordde dat haar dochter naar Oostermeer was.
Bote Aukes miste geld en zilveren schoengespen. Trijntje Aukes ontdekte sporen van een opengebroken kist. Bij Aarn Gosses en Willem Jans was de achterdeur open, maar zij konden geen verdwenen goederen aanwijzen.
Aarn Gosses, landbouwer in Giekerk, is 38 jaar. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd. In de nacht van 2 op 3 december riep zijn arbeider Willem Jans hem rond drie uur.
Willem Jans
Willem Jans, arbeider in Giekerk, is ongeveer 37 jaar. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd. In de nacht van 2 op 3 december stond hij rond drie uur op bij landbouwer Aarn Gosses, bij wie hij woonde.
Hij kon daaraan niet zien hoeveel personen er waren geweest. Hij weet verder niet wie dit deed. Na voorlezing sloot en tekende hij te Giekerk op 28 december 1801: Willem Jans.
Jan Alles woont op Kollumerzwaag Westeinde en is in zijn 25e levensjaar. Hij wordt vastgehouden. Zijn verklaring wordt opgenomen. Deze ochtend was hij met Folkert Wybes, Willem Jans en Tjipke Jans op pad gegaan om waterwilg te zoeken. Zij wilden die gebruiken voor het binden van 'Sand Schrobbers'.
Folkert Wybes woont onder Kollumerzwaag Westeinde en is naar zijn beste weten 31 a 32 jaar oud. Hij wordt vastgehouden, ondervraagd en geconfronteerd met de afgelegde verklaringen. Deze ochtend was hij met Jan Alles, Willem Jans en Tjipke Jans op pad gegaan om waterwilgen af te snijden.
Willem Jans zegt dat hij met toestemming wilde snijden
Willem Jans woont op Kollumerzwaag Westeinde en is in zijn 16e levensjaar. Hij wordt ondervraagd en geconfronteerd met de verklaringen. Deze ochtend was hij met de andere vastgehouden personen op pad gegaan om waterwilgen te zoeken voor het binden van 'Sand Schrobbers'.
Na onderzoek van uw brief en de meegestuurde verklaringen en bekentenissen, afgenomen ten bezware van Jan Alles, Folkert Wybes, Willem Jans en Tjipke Jans, die nu allen bij u worden vastgehouden wegens de gepleegde diefstal, hebben wij besloten u te verzoeken en ambtshalve te bevelen de vier genoemde vastgehouden personen door de dienaren van uw gerecht naar het gedemolieerde Blokhuis te laten overbrengen.
Hij verklaarde dat hij afgelopen woensdag, de 21e van deze maand, 's morgens met Sible Lammerts en diens jongste broer Willem Lammerts was gaan jagen. Zij gingen eerst naar Garijp en voeren daarna met een bootje over naar Suawoude. Vandaar gingen zij westwaarts naar Oude Miede om ganzen te schieten. Tegen de avond kwamen zij terug en liepen door Suawoude langs de vrijheidsboom. Hij had toen gezien dat de hoed erop zat. Zij bleven daar niet staan, maar gingen stilletjes hun weg.
Hij verklaarde dat hij afgelopen woensdagmorgen, de 21e van deze maand, met zijn broer Willem Lammerts en Rinse Harmens was gaan schieten. Eerst gingen zij naar Garijp. Nadat zij daar wat hadden gejaagd, voeren zij met een bootje over naar Suawoude. Onderweg vroegen zij iemand die hun tegemoetkwam of er daar ganzen waren. Die wees hun het pad naar Oude Miede, en zij gingen daarheen.
Willem Lammerts, wonend bij zijn vader Lammert Tomas, arbeider te Bergum, dertien jaar oud, werd als gedetineerde ondervraagd en geconfronteerd met de opgenomen en toegezonden verklaringen. Hij verklaarde dat hij afgelopen woensdag, de 21e van deze maand, als drager van de pols met zijn broer Sible Lammerts en Rinse Harmens was gaan jagen. Zij gingen eerst naar Garijp en voeren daarna met een bootje over naar Suawoude. Daar jaagden zij op ganzen op Oude Miede. Ongeveer tussen vier en vijf uur kwamen zij weer door Suawoude en liepen langs de vrijheidsboom. Hij zag toen dat de muts nog op de boom zat. Zij vervolgden stilletjes hun weg. Niemand van hen, noch Sible, noch Rinse, had in Suawoude een schot gelost, laat staan de vrijheidsmuts van de boom afgeschoten.
Hij wist verder niets van het geval en bleef bij de onschuld van zichzelf en zijn metgezellen. Na voorlezing ondertekende hij de verklaring te Bergum op 26 oktober 1795. Handtekening: Willem Lammerts.
Willem Liebbes — 3 verhaalpagina’s · beoordeeld verband
Zeer waarschijnlijk hetzelfde huishouden: Tjitske Wijgers, Willem Liebbes en knecht Tjeerd. De zaken uit 1804, november 1805 en april 1806 noemen Tjitske Wijgers als vrouw van Willem Liebbes/Liebes onder Bergum. Tjitske is in 1805 in haar 50ste en in 1806 in haar 51ste levensjaar. Tjeerd Sjoards/Sjoerds is in 1805 ongeveer zeventien en in 1806 mogelijk in zijn 18de levensjaar, in dienst bij hetzelfde gezin. Partner, plaats, leeftijd en werkgever ondersteunen de koppeling. De bijenkorfzaak en beide inbraken zijn afzonderlijke gebeurtenissen.
Willem Liebbes, boer onder Bergum , in zijn 69e levensjaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij in de nacht van de eenentwintigste op de tweeëntwintigste van deze maand iets vóór twee uur wakker werd. Hij hoorde "geschuif" in zijn kamer. Toen hij uit bed kwam, hoorde hij nog iemand uit de voorkamer komen en door de deur van de kamer waar hij met zijn vrouw was naar het ruim lopen. Ook degene die hij bij zich in de kamer had gehoord, ging die kant op. Ondertussen hoorde hij van buiten tegen het houten venster kloppen.
De personen die hij wel hoorde, kon hij door de duisternis niet onderscheiden. Zij hebben hem deze goederen... ontstolen. Hij verklaarde verder niets over de zaak te weten. Na voorlezing beëindigde hij zijn verklaring en ondertekende eigenhandig. Bergum, 24 maart 1796. Handtekening: Willem Liebbes.
Tjitke Wiegers, vrouw van Willem Liebbes, boer onder Bergum, in haar 40e levensjaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij in de nacht van de eenentwintigste op de tweeëntwintigste van deze maand tussen één en twee uur wakker werd en iemand naar het achterhuis hoorde gaan. Omdat zij dacht dat het haar zoon was, riep ze wat hij daar bij haar kwam doen. Toen hoorde zij iemand uit de voorkamer komen en naar achteren naar buiten lopen. Ook hoorde zij dat van buiten tegen een venster werd geklopt.
Tjeerd Sjoerds, als knecht inwonend bij Willem Liebbes, huisman aan de Zomerweg onder Bergum, in zijn 18de levensjaar, verklaarde na oproeping en ondervraging dat hij op de vijftiende omstreeks zes uur 's morgens in het achterhuis kwam. Hij zag dat de achterdeur openstond, ging meteen terug en zei dat er misschien dieven in huis waren geweest.
Tjitske Wijgers, vrouw van Willem Liebbes, huisman aan de Zomerweg onder Bergum, in haar 51ste levensjaar, verklaarde onder ede dat haar knecht Tjeerd Sjoerds op de vijftiende omstreeks zes uur 's morgens bij haar in de kamer kwam. Hij zei: "Er zijn waarschijnlijk dieven in huis geweest, want de achterdeur stond open toen ik achter kwam."
Daarna ontdekte zij dat uit het achterhuis een nieuw blauw baaitje van voerlaken, met zwarte benen knopen en een voering, en twee grauwe linnen waren weggenomen. Die waren van haar man, Willem Liebbes. Zij kon niet verklaren wie zich aan deze inbraak en diefstal schuldig had gemaakt.
Willem Liebes — 2 verhaalpagina’s · beoordeeld verband
Zeer waarschijnlijk hetzelfde huishouden: Tjitske Wijgers, Willem Liebbes en knecht Tjeerd. De zaken uit 1804, november 1805 en april 1806 noemen Tjitske Wijgers als vrouw van Willem Liebbes/Liebes onder Bergum. Tjitske is in 1805 in haar 50ste en in 1806 in haar 51ste levensjaar. Tjeerd Sjoards/Sjoerds is in 1805 ongeveer zeventien en in 1806 mogelijk in zijn 18de levensjaar, in dienst bij hetzelfde gezin. Partner, plaats, leeftijd en werkgever ondersteunen de koppeling. De bijenkorfzaak en beide inbraken zijn afzonderlijke gebeurtenissen.
Op 26 januari 1804 verklaarde Willem Liebes, die zijn naam als Liebbes ondertekende, over een gestolen bijenkorf. Hij woonde op Huis ter Heide onder Bergum en was in zijn 77ste levensjaar. In de nacht van 23 op 24 januari was een korf met bijen en honing uit zijn bijenstal verdwenen.
In de nacht van 16 op 17 november 1805 lag Tjitske Wijgers, vrouw van huisman Willem Liebes onder Bergum, te slapen. Zij was in haar vijftigste levensjaar. In de kamer waarin zij sliep, hoorde zij mensen bewegen.
Tjeerd werkte als knecht bij huisman Willem Liebes en sliep bij Willem en diens vrouw in dezelfde kamer. Hij stond meteen op toen Tjitske hem wakker riep. Hij zag dat de kast in die kamer openstond. Volgens Tjitske was die de vorige avond goed gesloten geweest. Tjeerd kon niet zien hoe de kast was geopend.
Het bevatte glas in lood en ijzeren staven; stukken lagen op de grond. Hendrik bracht enkele stukken mee. Ouwe Clases ging met Willem Oebles en Pytter Wijtzes naar de kerk. Zij zagen dat inderdaad een vierkant deel uit een van de zuidelijke vensters was gehaald of gebroken.
Pytter zag dat ook. Hij ging met Ouwe Clases en Willem Oebles naar binnen om te onderzoeken of er iets was verdwenen. Volgens Ouwe Clases ontbrak het koperen bekken dat daar gewoonlijk stond. Pytter weet verder niets. Na voorlezing tekent hij op 4 februari 1809 in Bergum: Pytter Wijtzes.
Willem Oebles
Willem Oebles, arbeider in Eestrum, is in zijn 44ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij dat hij op dinsdag 31 januari 1809 langs de kerk kwam. Ouwe Clases, landbouwer en kerkvoogd, riep hem vanaf het kerkhof om hem het ontbrekende deel van een glasvenster aan de zuidkant te laten zien.
Na voorlezing tekent hij op 4 februari 1809 in Bergum: Willem Oebles.
Vijtse ging met buurman Willem Oeges naar Sijtse Hendriks. Eerst ontkende Sijtse iets te hebben meegenomen. Later gaf hij toe rogge van Vijtse te hebben genomen. Hij vroeg de zaak stil te houden en bood aan evenveel rogge terug te brengen. Vijtse antwoordde:
Willem Oeges hoort de bekentenis
Willem Oeges, een huisman in zijn vierendertigste levensjaar, zag drie gebroken en teruggezette ruiten, met geheel verbogen lood. Hij en Vijtse volgden de voetsporen. Door de vele sporen konden zij het spoor later niet verder volgen. Omdat zij Sijtse Hendriks verdachten, gingen zij naar zijn huis.
Willem Ottes, inwonend als knecht bij Geert Jans, meester linnenwever te Garijp , in zijn 20ste levensjaar, werd opgeroepen en ondervraagd. Hij werd wegens zijn minderjarigheid niet beëdigd. Hij verklaarde dat hij op de vijftiende van deze maand tussen zes en zeven uur 's avonds met Geert Jans, diens vrouw en de andere knecht in de kamer zat. Zij hoorden gestommel in de winkel.
Ongeveer een halfuur later kwam de vrouw van Geert Jans in de winkel en riep zij dat het doek waaraan Willem werkte van het weefgetouw was afgesneden en gestolen. Het was ongeveer 34 à 35 ellen lang. Ook vonden zij het houten venster open. De andere knecht zei dat hij het op de haak had gedaan. Willem wist niet wie het doek had gestolen. Na voorlezing ondertekende hij zijn verklaring in Bergum op 18 januari 1760 met 'Willem Ottes'.
Goutske Hinnes, echtgenote van Jan Jens Croese, veenbaas te Oenkerk, in haar 42ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandag, midden overdag, kwamen twee buurvrouwen bij haar thuis, Trijntje Jens, echtgenote van Willem Pieters, en Aatje Dirks, echtgenote van Hendrik Douwes. Haar zuster Rinske Hinnes, echtgenote van Alle Jijgens, was toevallig ook bij haar. De twee vrouwen vertelden hun dat Grietje Hendriks, dochter van Hendrik Douwes, 's morgens, toen zij het huis van Eeltje Gosses passeerde, had gezien dat de onderdeur openstond. Grietje wist dat Eeltje en zijn vrouw niet thuis waren en begreep niet waarom de deur open was. Zij was naar binnen gegaan om dit te onderzoeken en had gezien dat een kabinetdeur eraf was en op de grond stond. Daarvan had zij onmiddellijk haar moeder Aatje Dirks bericht. Aatje en Trijntje kwamen vervolgens bij Goutske. Daarna gingen zij gezamenlijk daarheen en constateerden dat de onderdeur openstond en dat de bovendeur op slot was. Binnen zagen zij dat een deur van het kabinet eraf was en op de grond stond. De goederen in het kabinet waren ondersteboven gehaald. Zij zagen een damasten hemdrok waarvan de knopen afgesneden leken. Daarna gingen zij terug naar haar huis en stuurden Grietje Hendriks om dorprechter L. G. Lauerman te halen. Hij kwam snel met Grietje terug. Allen gingen daarna met hem naar het huis. In hun aanwezigheid maakte de dorprechter een inventaris van wat zij in het kabinet vonden. Daarna gingen zij weer weg.
Rinske Hinnes, echtgenote van Alle Jijgens, wonend te Oenkerk, in haar 53ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandag, de eerste van deze maand, was zij bij haar zuster Goutske Hinnes. Midden overdag kwamen Trijntje Jens en Aatje Dirks, echtgenotes van Willem Pieters en Hendrik Douwes. Zij vertelden dat Grietje Hendriks, dochter van Aatje Dirks en Hendrik Douwes, hun had gezegd dat zij 's morgens bij het passeren van Eeltje Gosses' huis had gezien dat de onderdeur openstond. Grietje wist dat niemand thuis was, begreep niet hoe dat kon en ging naar binnen. Zij zag dat een kabinetdeur eraf was en op de grond stond. Bij die aanblik keerde zij meteen terug en bracht haar moeder het bericht.
Louis Gerbens Lauerman, dorprechter en schoolmeester te Oenkerk, in zijn 48ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandag, de eerste van deze maand, kwam rond het middaguur Grietje Hendriks, dochter van Hendrik Douwes, bij hem in de school. Ze was zeer ontsteld en zei dat hij onmiddellijk naar het huis van Eeltje Gosses moest komen. Op zijn vraag wat daar aan de hand was, antwoordde zij dat er gestolen was. Hij ging direct met haar naar het huis van Jan Jens Croese, het naastgelegen huis bij dat van Eeltje Gosses. Daar trof hij Goutske Hinnes, Rinske Hinnes, Trijntje Jens en Aatje Dirks, echtgenotes van respectievelijk Jan Jens Croese, Alle Jijgens, Willem Pieters en Hendrik Douwes. Vervolgens ging hij met al deze vrouwen naar Eeltje Gosses' huis. De onderdeur stond open, de bovendeur was gesloten en de spijkers van de scharnierbanden van de onderdeur waren los. Binnen stond een kabinetdeur op de grond. De kroon van het kabinet lag in stukken op de vloer. Enkele stenen koppen, die naar zijn oordeel op het kabinet hadden gestaan, stonden ook op de grond. In het kabinet lag alles overhoop. Er was onder andere een blauwe damasten hemdrok waarvan de knopen afgesneden waren. Verder was alles in het huis in goede orde.
Trijntje Jens, echtgenote van Willem Pieters, in haar 55ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandag, de eerste van deze maand, kwam Aatje Dirks, vrouw van Hendrik Douwes, bij haar. Aatje vertelde dat haar dochter Grietje haar had gezegd dat zij de onderdeur van Eeltje Gosses' huis open had gevonden en ook even naar binnen was geweest en had gezien dat de zaken daar niet in orde waren. Trijntje ging daarna met Aatje naar Jan Croese's huis. Daar vonden zij Goutske en Rinske Hinnes, echtgenotes van Jan Croese en Alle Jijgens. Allen gingen gezamenlijk naar Eeltje Gosses' huis. Zij vonden de onderdeur open, gingen vluchtig binnen en zagen dat de zaken niet in orde waren. Ze keerden terug en stuurden Hendrik Douwes' dochter om de dorprechter te halen. Zelf gingen zij naar Jan Croese's huis om op hem te wachten. Toen hij kwam, gingen zij samen terug naar Eeltje Gosses' huis. Ze zagen dat de scharnierbanden van de onderdeur los waren, dat een kabinetdeur eraf was en op de grond stond, dat de kroon op de vloer lag en dat enkele stenen koppen op de grond stonden. In het kabinet lag alles ondersteboven. Zij gaven de goederen op aan de dorprechter en hij tekende ze op. Daarna gingen ze samen weg en maakte de dorprechter de deur weer enigszins dicht. Meer wist zij er niet van; zij sloot daarmee haar verklaring na voorlezing en ondertekende die. Bergum, 8 december 1794. Handtekening: tryntye yans. Aldus verklaard voor de commissaris en secretaris te Bergum op 8 december 1794. Twee handtekeningen H. B. Sminia. In de marge: geen beschikking ontvangen.
Trijntje Pijtters was weduwe van Minne Wijttes en in haar 81ste levensjaar. Zij woonde in een kleine kamer bij boer Willem Pijtters in Giekerk . Op de avond van 16 februari zette zij wasgoed in het water voor de volgende dag.
Trijntje Pijtters, weduwe van wijlen Minne Wijttes, wonend te Giekerk in de kleine kamer bij de boer Willem Pijtters, in haar 81ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, getuigde dat zij op de avond van de 16de in haar kamer twee 'Tossen' lakens, drie handdoekjes en zes tipmutsen in een tob met water had gelegd, met de bedoeling die de volgende dag te wassen. Toen zij de volgende ochtend opstond, merkte zij dat de tob met linnengoed uit haar kamer verdwenen was. Bovendien waren drie pond vlasgaren gestolen, die onder het scherm in de kamer bij de kast hingen, en een bont 'onderst' uit de lade van de kast. Toen zij dit ontdekte, riep zij Willem Pijtters. Nadat zij naar achteren waren gegaan, vonden zij de lege tob bij de open schuurdeuren, met de goederen eruit weggenomen, zonder dat aan de schuurdeuren deuren sporen van braak waren ontdekt. Willem Pijtters zei dat hij die deuren de avond ervoor goed had gesloten. Zij weet niet wie haar goederen heeft gestolen. Wel was op de avond van de 16de achter Willems huis een haar onbekende man geweest. Hij had gevraagd of zij wortels wilden kopen en gezegd dat hij met zijn schip met wortels in Oenkerk lag. Hij had een stok in zijn hand. Zij zei verder dat zij op de ochtend van de 17de bij haar kamerdeur een groene stok van essenhout had gevonden. Zij kon niet met zekerheid zeggen dat dit dezelfde stok was die de man in zijn hand had. Omdat zij verder niets kon zeggen, beëindigde zij haar verklaring na voorlezing en zette haar merk te Bergum op 19 februari 1767. Trijntje Pijtters: eigen gezet merk.
Willem Pijtters
Willem Pijtters, boer te Giekerk, naar geschatte leeftijd drieëndertig à vierendertig jaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, getuigde dat de weduwe Trijntje Pijtters, weduwe van Minne Wijttes, in zijn kleine kamer woont. Zij had afgelopen dinsdagochtend, naar hem geroepen terwijl zij nog in bed lag, geroepen dat zij die nacht dieven in huis had gehad. Hij stond meteen op. Trijntje Pijtters zei hem dat zij de dag ervoor in een tob met water drie handdoekjes, twee lakens en zes tipmutsen had gezet. De tob met linnengoed was weg; ook ontbraken drie pond vlasgaren. Hij ging naar achteren en vond de schuurdeur open. Naar zijn weten was die de avond ervoor goed gesloten. Hij kon niet vaststellen dat hout aan de deuren gebroken was en vond daarbij de tob waarin het linnengoed had gelegen. Afgelopen maandagavond of dinsdagochtend was een onbekende man bij zijn huis geweest, die zei wortels te koop te hebben en met zijn schip met wortels in Oenkerk te liggen. De getuige was toen niet thuis. Toen hij op het land was had hij de man slechts van ver gezien. Hij kon hem niet beschrijven, omdat deze hem geheel onbekend was. Hij weet evenmin wie de diefstal heeft gepleegd. Bij de deur van Trijntjes kamer had hij een groene stok, mogelijk van eikenhout gevonden, die hij vandaag aan het gerecht heeft overhandigd. Omdat hij hierover verder niets wist, beëindigde hij zijn verklaring na voorlezing en ondertekende die te Bergum op 19 februari 1767: Willem Pijtters.
Willem Tjallings, meester timmerman en molenmaker te Hardegarijp, in zijn 42ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij afgelopen vrijdagmorgen, 30 september 1768, ontdekte dat uit zijn timmerwerkplaats, van de schaafbank en uit of van een tobbe , één grof en één vlaslinnen laken waren gestolen: een mannenhemd en een vrouwenhemd, vier kinderhemdjes, twee stukjes slopen met binnenwerk, een tipmuts met figuur en een met Langte, twee bonte kindermutsjes, een wit doekje, een linnen windsel en een kinderslab. De avond tevoren had de vrouw van de getuige deze goederen in de schemeravond binnengehaald en de achterdeur gegrendeld. Later, om zeven uur, was de getuige aan de achteruitgang geweest. Naar zijn vermoeden had hij vergeten de grendel op de deur te doen, maar de deur wel op de klink gezet. Ongeveer een uur later kwam zijn vrouw achter en grendelde de deur opnieuw. Naar alle waarschijnlijkheid waren de goederen in die tussentijd weggenomen, want vrijdagmorgen was de deur goed gesloten en gegrendeld en nergens waren braaksporen te zien. Hij wist helemaal niet wie de goederen had gestolen en wist verder niets. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en tekende eigenhandig. Bergum , 3 oktober 1768. Willem Tjalling.
Willem Tjallings — 3 verhaalpagina’s · beoordeeld verband
Zeer waarschijnlijk dezelfde persoon: Willem Tjallings, timmerman in Hardegarijp. In 1757 is hij meester-timmerman in Hardegarijp, in zijn 31ste levensjaar. In 1768 is hij er timmerman en molenmaker, in zijn 42ste. Het verschil van elf jaar past precies; beroep en dorp blijven gelijk. Zijn vrouw Geeske Douwes wordt in 1768 genoemd.
Dirk Poulus werkte als timmermansknecht bij meester-timmerman Willem Tjallings in Hardegarijp . Op 6 juni 1757 vond hij zijn timmerkist in de schuur open.
Dirk Poulus, timmermansknecht in Hardegarijp, ongeveer 21 jaar oud, vertelt dat hij op de ochtend van de 6de in de schuur van Willem Tjallings kwam. Daar stond zijn timmerkist. Hij vond die open, hoewel hij haar op de ochtend van de 5de goed op slot had gedaan. Uit een verborgen lade ontbrak al zijn daar bewaarde geld, naar zijn schatting ongeveer 55 carolusgulden . Daarbij waren: een gouden dukaat , vier gouden gulden, carolusgulden en 'rijsoord'.
Willem Tjallings
Willem Tjallings, meester-timmerman in Hardegarijp , naar zijn beste weten in zijn 31ste levensjaar, vertelt dat Dirk Poulus als knecht voor hem werkte. Op de ochtend van de 6de kwam Dirk in Willems schuur, waar zijn timmerkist stond. Dirk zei dat hij een schuurdeur en zijn kist open had gevonden en dat uit de kist ongeveer vijftig carolusgulden was gestolen. Dirk kon het precieze bedrag niet opgeven omdat hij dat niet zeker wist.
Tjeerd Sijbes was arbeider in Hardegarijp , woonde in een van de kamers van Willem Tjallings en was in zijn 32ste levensjaar.
Op de ochtend van de 6de kwam hij in Willem Tjallings' schuur en trof daar Dirk Poulus. Hij vroeg hoe het kwam dat Willem de schuurdeur zo vroeg had geopend. Dirk reageerde en liep naar de schuurdeur en zijn timmerkist. De kist stond open. Dirk zei dat daaruit naar schatting vijftig carolusgulden waren gestolen.
Brief aan het Hof, Bergum, 13 juni 1757: Wij voegen hierbij de verklaringen over het geld dat Dirk Poulus uit zijn timmerkist in de schuur van timmerman Willem Tjallings in Hardegarijp is ontstolen. De dader of daders zijn onbekend. Wij blijven met respect uw gehoorzame dienaren. Ondertekend namens het gerecht van Tietjerksteradeel door T. van der Meer en T. Ypeij.
Begin oktober 1768 werden in Hardegarijp twee afzonderlijke vermissingen vastgelegd. De ene speelde in de timmerwerkplaats van Willem Tjallings en Geeske Douwes. De andere ging over de blauwe jas van dorpsrechter Jan Jacobs.
Willem Tjallings
Willem Tjallings, meester timmerman en molenmaker te Hardegarijp, in zijn 42ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij afgelopen vrijdagmorgen, 30 september 1768, ontdekte dat uit zijn timmerwerkplaats, van de schaafbank en uit of van een tobbe , één grof en één vlaslinnen laken waren gestolen: een mannenhemd en een vrouwenhemd, vier kinderhemdjes, twee stukjes slopen met binnenwerk, een tipmuts met figuur en een met Langte, twee bonte kindermutsjes, een wit doekje, een linnen windsel en een kinderslab. De avond tevoren had de vrouw van de getuige deze goederen in de schemeravond binnengehaald en de achterdeur gegrendeld. Later, om zeven uur, was de getuige aan de achteruitgang geweest. Naar zijn vermoeden had hij vergeten de grendel op de deur te doen, maar de deur wel op de klink gezet. Ongeveer een uur later kwam zijn vrouw achter en grendelde de deur opnieuw. Naar alle waarschijnlijkheid waren de goederen in die tussentijd weggenomen, want vrijdagmorgen was de deur goed gesloten en gegrendeld en nergens waren braaksporen te zien. Hij wist helemaal niet wie de goederen had gestolen en wist verder niets. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en tekende eigenhandig. Bergum , 3 oktober 1768. Willem Tjalling.
Geeske Douwes, echtgenote van Willem Tjallings, meester timmerman en molenmaker te Hardegarijp, in haar 32ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat zij afgelopen vrijdagmorgen ontdekte dat uit de timmerwerkplaats een grof laken en een vlaslinnen laken waren weggenomen: een mannenhemd en een vrouwenhemd, vier kinderhemdjes, twee kussenslopen met binnenwerk, twee tipmutsjes , één met figuur en één met Langte, twee bonte kindermutsjes, een kinderdoekje, een linnen windsel en een kinderslab. Zij had die goederen de avond tevoren in de schemering van de bleek binnengehaald en de achterdeur gegrendeld. Omstreeks zeven uur die avond was haar man aan de achteruitgang geweest. Naar haar vermoeden had hij de grendel van de deur gehaald. Toen zij ongeveer een uur later weer achter kwam, merkte zij de deur op en zette de grendel er opnieuw op. Zij geloofde dat de goederen in die tussentijd waren weggenomen, omdat vrijdagmorgen de grendel nog goed op de deur zat en nergens braaksporen werden ontdekt. Zij wist ook helemaal niet wie de diefstal had gepleegd en wist verder niets. Zij sloot haar verklaring na voorlezing en tekende eigenhandig. Bergum, 3 oktober 1768. geeske Douwes. Aldus verklaard voor grietman en beëdigd klerk op 3 oktober 1768. H.W. van Altena; G. Wilhelmi.
Zij rende opnieuw weg. Naast het huis van Willem Tjallings haalden zij haar weer in en gooiden haar opnieuw op de grond. Op haar verzoek, waarbij zij zei dat zij naar huis wilde, lieten zij haar weer los.
Hij zag een meid lopen. Hoewel het lichte maan was, kon hij haar niet zo snel herkennen. Kort daarop volgde een groepje mannen. Daarna zag hij de meid weer lopen, aan de overkant van de straat, gevolgd door een groep mannen. Naast het huis van Willem Tjallings haalden zij haar in. Vervolgens gingen zij met elkaar verder. Schelte had daar niets meer van gezien.
Bergum 1797 - Willem Tjeerds mist een eg van zijn land
In de ochtend van 26 januari 1797 ontdekte Willem Tjeerds dat een eg van zijn land bij Bergum was verdwenen. Hij legde diezelfde dag een verklaring af bij het gerecht van Tietjerksteradeel. Hij kon niet zeggen wie de eg had weggenomen. In Bergum in de 18de eeuw staan meer gebeurtenissen uit deze periode.
De verklaring van Willem Tjeerds
Willem Tjeerds was huisman en woonde in Bergum. Volgens de akte was hij in zijn drieënzestigste levensjaar.
Zij zag vervolgens dat de gesloten kist in de kamer openstond. Een zijplank was afgebroken en de kram die in het slot zat, was uit het gat gebroken. Ook een klein kistje dat erop stond, was opengebroken. Zij ging naar buiten en zag Klaas Klases en Willem Wierds, die op enige afstand werkten.
Na veel aandringen ging hij mee. Willem Wierds, die iets verderop werkte, doorzocht op haar verzoek ook het huis. De grote kist in de kamer was met geweld opengebroken. De kram uit het deksel zat nog in het slot. Een zijplank was afgescheurd en lag voor de kist op de grond.
Willem Wierds
Willem Wierds, meerderjarige boerenknecht bij boer Johannes Clases onder Bergum en in zijn 30ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij gisteren, de 27ste, evenals de voorgaande en de volgende dag werkte op het land van Johannes Clases voor het huis van Dirk Joostes.
Hij wist niet wie de huisbraak en diefstal had gepleegd. Gedurende zijn werk op het land had hij niemand gezien. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende haar te Bergum op 28 augustus 1807. Willem Wierds.
Hier begint een afzonderlijk verhoor. Harmen Dirks, zoon van Dirk Wijtses, wolkammer te Bergum , was in zijn zestiende levensjaar. Hij was gedetineerd, werd met de opgenomen verklaringen geconfronteerd en ondervraagd. Hij zei dat hij op zondag 9 september 1764 in de namiddag met Rudolphus Ritsma en..., een broer van Luitjen, de smid te Collum, voor het huis van Willem Wigbolts had gestaan.
Toen de dienstmeid verdergelopen was..., gingen Harmen en Rudolphus Ritsma naar haar toe. Bij de dam vroegen zij haar opnieuw om met hen een borreltje te drinken. Zij vroegen haar mee te gaan naar Willem Wigbolts.
Lijsbeth Feijes, dienstmeid bij de echtelieden Willem Yijles Posthumus en Yke Nicolaus Reling te Oostermeer, 29 jaar oud, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Dinsdagmorgen stond zij omstreeks zes uur op. In het achterhuis vond zij de achterdeur wel dicht, maar zonder grendel en niet op slot. Zij weet ook niet zeker of de deur de vorige avond wel gegrendeld en gesloten was. Zij vermoedde geen kwaad, ging naar het land om te melken, kwam terug en dronk aan tafel koffie met haar meesteres en de overige huisgenoten.
Willem Yijles Posthumus Swart, meesterchirurgijn te Oostermeer , in zijn drieënveertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Afgelopen dinsdagmorgen, om ongeveer acht of negen uur, ging hij uit om zijn patiënten Jan huikels en Agnes Pieters te bezoeken, die beiden in Oostermeer woonden. Bij terugkomst vertelden zijn vrouw en de meid hem dat linnengoed ontbrak uit de tobbe die de vorige avond binnenshuis was geborgen. Dat was ontdekt toen de meid het die ochtend opnieuw wilde uitspreiden om te bleken.
Yke N. Reling, echtgenote van Willem Yijles Posthumus Swart, chirurgijn te Oostermeer, in haar drieënveertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Dinsdagmorgen 22 oktober, tussen zeven en acht uur, wilde de meid het linnengoed uit de tobbe, die de nacht binnen had gestaan, buiten op de bleek leggen. De meid vertelde haar dat er linnen ontbrak: een mannenhemd met W. H.; nog één met M. K.; een vrouwenhemd met S. N.; nog één met L. W.; een derde met L. F.; een peldoek met S. W.; een blauwbont tafelkleed; een mannenoverhemd zonder letters; en twee vierkante zilveren gespen met stalen beugels. Die waren genomen van schoenen die nog bij de tobbe stonden.
Witveen 1806 - Willemke Fokkes beschuldigt Elske Pytters van diefstal
Willemke Fokkes en haar vader Fokke Jan Yskes leggen op 11 april 1806 verklaringen af over verdwenen kleding en geld op het Witveen onder Oostermeer. Elske Pytters wordt diezelfde dag verhoord. Zij ontkent de diefstal.
Willemke Fokkes - verklaring
Willemke Fokkes (in modern Nederlands)
Willemke Fokkes, dochter van Fokke Jan Yskes, bij haar vader in huis op het Witveen onder Oostermeer, verklaarde na oproeping, beëdiging en ondervraging dat op zaterdagavond de vijfde van deze maand omstreeks zeven uur Elske Pytters bij haar thuis kwam. Elske was een dochter van Pytter Raven, wonend op de Heideburen in de Rottevalle onder Achtkarspelen. Zij zei haar dat een Maaike Willems, vrouw van Sape Sjoerds, die ook op het Witveen woonde, haar een partij rode of reideturf had afgenomen terwijl zij even van huis was.
Joukjen Martens, Willemke Hendriks, Ritske Geerts en Beerentje Geerts geven hun lezingen van de verdwenen goederen.
Willemke Hendriks
Willemke Hendriks, vrouw van koemelker en arbeider Ritske Geerts in Eestrum, is ongeveer 30 jaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart zij dat zij op 22 oktober omstreeks half zes 's avonds van het koemelken thuiskwam. Een glasvenster in de kamer stond open.
Ritske Geerts, arbeider en koemelker in Eestrum, is in zijn 36ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij dat hij op 22 oktober even vóór acht uur 's avonds thuiskwam. Zijn vrouw Willemke Hendriks vertelde hem dat een gebloemde rok en een kussen met witte sloop waren gestolen.
. Sjoukjen Harmens, dienstmeid bij Errijt Errijts op het Witveen, was bij hen geweest. Zij sprak Sjoukjen erover aan. Die bekende uiteindelijk dat zij de genoemde goederen had genomen en ze wilde terugbrengen. Op de 19de deed zij dat ook, behalve de schoenen. Die kon zij naar haar zeggen niet terugbezorgen. Toen de getuige naar Errijt Errijts ging, zei hij dat Sjoukjen hem had bekend de schoenen in de wijk te hebben gegooid en ze niet terug te kunnen krijgen. Verder wist de getuige niets. Zij sloot haar verklaring na voorlezing en ondertekende. Bergum , 23 augustus 1769; de ondertekening schrijft Willemke Jans.
Willemke Tjerks, de vrouw van Jelle Tomas, boer te Wijns, naar haar beste weten 42 of 43 jaar oud, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij afgelopen donderdag, de 15e van deze maand, om ongeveer vijf uur ontdekte dat drie houten stangen uit het kozijn van de melkkelder waren losgebroken. Zij hadden van binnen tegen het kozijn gespijkerd gezeten en stonden vlakbij in een sloot.
Zij verklaarde niets te hebben gehoord of vernomen en wist verder niets. Na voorlezing beëindigde en ondertekende zij haar verklaring te Bergum op 19 oktober 1795. Handtekening: Willemke Tjerks.
Willemkie Jans — 2 verhaalpagina’s · beoordeeld verband
Zeer waarschijnlijk dezelfde persoon: Willemkie Jans en Sipke Lieuwes op het Witveen. In 1771 woont Willemkie bij Sipke Lieuwes op het Witveen en is zij in haar 42ste levensjaar. In januari 1772 noemt de verklaring dezelfde man en woonstreek en haar 43ste levensjaar. Het schort dat een boodschapper meekreeg en de latere inbraak blijven twee afzonderlijke zaken.
Willemkie Jans vertrouwt een schort toe aan een boodschapper
Willemkie Jans woonde met Sipke Lieuwes op het Witveen onder Oostermeer en was in haar tweeënveertigste levensjaar. Een man uit Bergum kwam bij haar huis. Omdat haar dochter in Bergum bij een weduwe woonde, vroeg Willemkie hem een nieuw donkerbruin schort voor haar mee te nemen. Hij stemde toe. Zij stopte het schort in een zak met de letters S:L:.
Willemkie Jans woonde met schipper Sipke Lieuwes op het Witveen onder Oostermeer en was in haar drieënveertigste levensjaar. Haar man was op de vaart. In de nacht van 8 op 9 januari 1772 werd het glas van haar keukenraam gebroken. Uit de keuken en de kast verdwenen goederen. De sleutel was in de kast blijven zitten.
Willemkje Jans, echtgenote van Sipke Lieuwes, wonend op het Witveen in Oostermeer en in haar 40ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat zij op 3 augustus 1769 met haar man per schuit van huis was vertrokken en op de 12de terugkwam. Vervolgens ontdekte zij dat een klein gouden knoopje met een streng zwarte koralen en een paar ronde zilveren schoengespen met de letters W. S., met de schoenen eraan, uit haar huis verdwenen waren. Zij vroeg haar kinderen, die thuis waren gebleven, wie er in huis was geweest. Zij zeiden dat een Sjoukjen.
Grietje Gerrits, weduwe van wijlen Wiltje Jans, wonend te Oudkerk , in haar 53 e levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat afgelopen vrijdagmorgen tussen zeven en acht uur een korps militairen langs haar huis reisde. Zij moesten van Dokkum naar Leeuwarden marcheren en daarna, volgens hun zeggen, naar Sneek . Verschillende soldaten kwamen op verschillende momenten bij haar binnen. Sommigen vroegen iets te eten, anderen iets te drinken. Zij gaf hun brood en melk. Zij gedroegen zich goed en deden haar geen overlast aan. De meesten kwamen door de voordeur binnen en gingen achter weer naar buiten.
Wimke Jans Jankmans, dienstmeid bij de weduwe van schepen De Vries op Vijversburg onder Rijperkerk, in haar 29 e levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat maandag 22 van deze maand vijf Franse jagers te paard voor de deur van haar mevrouw kwamen. Zij opende de deur en zag hen staan. Zij eisten haver, wijn en bier. Zij zei hun dat zij geen haver en ook geen bier kon geven. Haar mevrouw was er ook niet voor te vinden om hun wijn te geven. Daarna reden zij naar de boer Hendrik Beernts daarnaast. Zij reden daar tastend de schuur in en hadden aan alles gebrek. De boer gaf hun hooi, maar had geen haver, wijn of bier. Toch hielden zij aan. Nadat zij erwten, spek en ieder een glas jenever hadden gebruikt en enige baldadigheden hadden gepleegd, vertrokken zij uiteindelijk weer.
Zij verklaarde verder niets van de zaak te weten, sloot haar verklaring na voorlezing en ondertekende die eigenhandig. Bergum ,29 juni 1795. Wimke Jans Jankmans. Aldus verklaard voor commissaris en secretaris, die datum. Ondertekening:J:Lodema.
Wisse Harmens — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Op 20 januari 1779 ging meester-schoenmaker Wisse Harmens in Bergum omstreeks vier uur van huis. Zijn knecht Wyntsen Klaases en twee jongens bleven in de winkel werken. Toen Wisse kort na zeven uur terugkwam, stonden de achterdeur en de middendeur open.
Ongeveer negen jaar vóór maart 1800 verkochten de erfgenamen van Van Altena dat hout volgens Lammert onderhands aan Wisse Harmens, die toen in Bergum woonde. Lammert en Geert Meints uit Suameer kapten het hout. Twee jaar eerder lieten de erfgenamen bovendien het hout van het poeltje bij boelgoed verkopen, via een secretaris.
Geert verklaarde dat Wisse Harmens, destijds woonachtig in Bergum, ongeveer negen jaar eerder het hout van het bosje en de poel onderhands van de erfgenamen van de overleden grietman Van Altena had gekocht. Geert en Lammert Douwes hadden dat hout toen zelf gekapt.
Bergum 1810 - Witske Tjerks mist geld en zijden doeken
Witske Tjerks
Witske Tjerks, boerin onder Bergum , is in haar 53ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Uit een lade in de kamer, die gesloten was geweest, is ongeveer 30 gulden verdwenen, in drieguldenstukken en ander geld. Verder miste zij zijden doeken, een andere roodbonte doek en een eind grove doek.
Zij ontdekte dit op 26 juni rond de middag. Zij weet niet wie de diefstal pleegde. Zij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 28 juni 1810: Witske Tjerks.
Jan Oebles is ongehuwd en woont bij zijn stiefvader Rienk Cornelis in Oostermeer, in zijn negentiende levensjaar. Na oproeping, beëdiging en ondervraging verklaarde hij dat hij op zondag 30 augustus 1795 omstreeks zeven uur bij molenaar Wobbe Jans thuis was geweest om brood te halen. Van daar ging hij even naar arbeider Jan Sijtes. Daar zat ook Johannes Jeens, die eveneens in Oostermeer woonde.
Jacob Aarnts woonde in Hardegarijp en was in zijn 30ste levensjaar. Hij woonde alleen in de westelijke kamer van een huis. In de oostelijke kamer woonden Wobbe Reiners en zijn vrouw.
Tot de datum van deze verklaring was de sleutel niet teruggevonden. Jacob weet niet wie de diefstal heeft gepleegd. Wobbe Reiners en zijn vrouw, die in de oostelijke kamer van hetzelfde huis wonen, hebben verklaard dat zij tijdens Jacobs afwezigheid niets ongewoons hebben gemerkt in de westelijke kamer, waar Jacob alleen woont. Jacob heeft vervolgens geen enkel vermoeden wie de diefstal heeft gepleegd. Hij weet verder niets over de zaak.
In de nacht van 23 op 24 september 1800 kwamen onbekenden door een venster het huis van Wolter Douwes bij de Bergumerdam binnen. Wolter maakte een gedetailleerde opgave van zijn geld, zilver en huisraad.
Wolter Douwes - 24 september 1800
Wolter Douwes woonde bij de Bergumerdam in Bergum en was 50 jaar. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd . Tussen 23 en 24 september 1800 kwamen onbekenden van buiten door een venster zijn huis binnen. Via dat venster bereikten zij de kamer. Wolter stelde de volgende vermissing vast:
Wolter kon niet zeggen wie de inbreker of inbrekers waren. Zijn verklaring werd in Bergum op 24 september 1800 voorgelezen en hij ondertekende zelf met de naam Wolter Douwes.
Het huis en het venster van Wolter Douwes zijn met deze verklaring niet nauwkeurig te lokaliseren.
Oostermeer 1772: dodelijk schietongeval met Wolter Reiners
Dodelijk schietongeval met Wolter Reiners. 7 oktober 1772.
Chirurgijn Hare Van der Meer verzorgt Wolter Reiners
Rond elf uur werd Wolter Reiners bij meesterchirurgijn Hare Van der Meer gebracht. Wolter kwam uit Buitenpost . De chirurgijn zag een wond aan de rechterzijde van zijn hals. Hem werd verteld dat een geladen snaphaan bij ongeluk was afgegaan. De wond leek hem op dat moment niet dodelijk.
Wopke Eelkes was boer in Suawoude en naar beste weten ongeveer 59 jaar oud. Hij vertelde over dezelfde nacht van 21 op 22 juni 1768 waarin ook Wijbe Wouters spullen miste.
Wopke Eelkes
Wopke Eelkes, boer te Suawoude, naar zijn beste weten ongeveer 59 jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat in de nacht tussen de 21ste en 22ste van deze maand twee linnen broeken en een dweil waren weggenomen die buiten het huis op de bleek lagen. Hij wist helemaal niet wie deze goederen had gestolen. Verder wist hij niets, sloot zijn verklaring na voorlezing en tekende eigenhandig. Bergum , 28 juni 1768. Wopke eelkes. Aldus verklaard voor grietman en beëdigd klerk te Bergum, 28 juni 1768. H.W. van Altena; G. Wilhelmi.
Vervolgens ging Hiltje met de twee teruggevonden doeken en de vrouw van de dorprechter naar de secretarie in Buitenpost. Daar gaf zij de goederen af. De dorprechter had haar verteld dat hij de doeken in een hut onder Surhuisterveen had aangetroffen, waarin Wopke Elkes woonde. Die werd ook Wopke Mud genoemd. Volgens wat de dorprechter vertelde, was Wopke de nacht ervoor in Achtkarspelen aangehouden en had hij zestig gulden bij zich. Hiltje had die vondst en aanhouding niet zelf gezien.
Op 12 september, na zes uur in de avond, ging Tjerk Liebbes naar de dorprechter in Surhuisterveen. Met deze dorprechter en een man die Sijbrens heette, ging hij naar de hut van Wopke Elkes, bijgenaamd Wopke Mud. De deur zat op slot. De dorprechter opende haar, waarna zij het huis doorzochten.
Jitske Dirks, vrouw van Wopke Luitjens, woont op de heidestreek onder Bargum en is in haar 33ste levensjaar. Zij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaart naar waarheid:
Vervolgens ging Hiltje met de twee teruggevonden doeken en de vrouw van de dorprechter naar de secretarie in Buitenpost. Daar gaf zij de goederen af. De dorprechter had haar verteld dat hij de doeken in een hut onder Surhuisterveen had aangetroffen, waarin Wopke Elkes woonde. Die werd ook Wopke Mud genoemd. Volgens wat de dorprechter vertelde, was Wopke de nacht ervoor in Achtkarspelen aangehouden en had hij zestig gulden bij zich. Hiltje had die vondst en aanhouding niet zelf gezien.
Op 12 september, na zes uur in de avond, ging Tjerk Liebbes naar de dorprechter in Surhuisterveen. Met deze dorprechter en een man die Sijbrens heette, ging hij naar de hut van Wopke Elkes, bijgenaamd Wopke Mud. De deur zat op slot. De dorprechter opende haar, waarna zij het huis doorzochten.
Geert Jans, dorpsschoolmeester te Rijperkerk, 35 jaar oud, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat Douwe Pieters uit Rijperkerk op zondag 14 februari 1802 omstreeks negen uur in de ochtend bij het begin van de godsdienst op eigen gezag de klok te Rijperkerk heeft geluid. Verder hebben Andries Jans en Wopke Rienks diezelfde dag om twaalf uur ’s middags die klok nogmaals geluid, op een geheel ongebruikelijk tijdstip. Hij sloot zijn verklaring na duidelijke voorlezing af en ondertekende haar
Andries Jans en Wopke Rienks luidden volgens Geert om twaalf uur, op een ongebruikelijk uur.
Geert Jans verklaarde dat Douwe Pieters omstreeks negen uur op eigen gezag de klok had geluid. Hij noemde ook Andries Jans en Wopke Rienks, die de klok op het ongebruikelijke middaguur zouden hebben geluid. Gooitsen noemde dezelfde namen en tijdstippen, maar schreef het eigen gezag niet afzonderlijk aan Douwe toe.
Gooitsen Sydses, dienstknecht bij Ate Klases te Rijperkerk, 21 jaar oud, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat Douwe Pieters uit Rijperkerk op zondag 14 februari 1802 om negen uur ’s morgens bij het begin van de godsdienst de klok te Rijperkerk heeft geluid. Verder hebben Andries Jans en Wopke Rienks diezelfde dag om twaalf uur ’s middags de klok daar eveneens geluid, op een geheel ongebruikelijk tijdstip. Na duidelijke voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende haar te Bergum op 4 maart 1802.
Andries Jans en Wopke Rienks luidden volgens Gooitsen om twaalf uur.
Wopke Wijbreem — 3 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Wopke Wijbreem uit Oostermeer was in zijn 78ste levensjaar, ongeveer 77 jaar oud. Op 5 oktober 1741 vertelde hij over aardappelen die van zijn land waren verdwenen. De naam van het perceel leest waarschijnlijk als Wielkamp , maar het eerste deel van die naam blijft onzeker.
Wopke Wijbreem woonagtig tot Oostermeer, Out in het agt en seventigste Jaar, getuigen Eed op en gevraagd, getuijgde de waarheit te Zijn, dat op heden 27 7ber laastleden, van Zijn Land, de Wielkamp genaamt, gelegen te Oostermeer, hadde er uijt bevonden, naar Gissing, ruim vijff lopens Sack vol Eerdappelen, kunnende het dien getal niet bepalen; om dat nog in de grond Saaten, dewelke gemist waar gebleven Zijn, wat en wie gestoolen heeft,
Wopke Wijbreem uit Oostermeer, in zijn 78ste levensjaar (ongeveer 77), verklaart na beëdiging dat hij op 27 september van zijn land, de Wielkamp , naar schatting ruim een zak van vijf lopen vol aardappelen miste. Hij kan het aantal niet bepalen, omdat de aardappelen nog in de grond zaten. Hij weet niet waar zij gebleven zijn of wie ze heeft gestolen. Verder weet hij niets. Hij bekrachtigt zijn voorgelezen verklaring met zijn naam, Bergum , 5 oktober 1741, Wopke Wijbrems. De maat betreft de zak en een schatting, geen exact gemeten opbrengst.
Op dezelfde onderzoeksdag legde Wopke Wijbreem een verklaring af over verdwenen aardappelen. Een familieverband tussen Hendrik en Wopke wordt in deze verklaring niet vastgesteld.
Wopke Wijbreem uit Oostermeer, in zijn 78ste levensjaar (ongeveer 77), verklaart na beëdiging dat hij op 27 september van zijn land, de Wielkamp , naar schatting ruim een zak van vijf lopen vol aardappelen miste. Hij kan het aantal niet bepalen, omdat de aardappelen nog in de grond zaten. Hij weet niet waar zij gebleven zijn of wie ze heeft gestolen. Verder weet hij niets. Hij bekrachtigt zijn voorgelezen verklaring met zijn naam, Bergum , 5 oktober 1741, Wopke Wijbrems. De maat betreft de zak en een schatting, geen exact gemeten opbrengst.
- Geert Alberts uit Veenwouden; - Hattum Alberts uit Veenwoudsterwal onder Bergum ; - Jan Tommes uit Veenwoudsterwal onder Veenwouden; - Hendrik Claes, eveneens uit Veenwoudsterwal, onder Hardegarijp; - Minne Franses, knecht bij Sijke Wytzes te Hardegarijp; - Albert Melles en Tijs Cornelis, ongehuwde mannen te Hardegarijp; - Wroukje Jelles en Pieter Beens, de meid en knecht van Jan Wijbrens, boer te Hardegarijp; - nog anderen van wie Auke niet alle namen kon opnoemen.
Wroukje Jelles was die avond zeer dronken geworden. Auke wist niet dat iemand van de aanwezigen haar daartoe had gedwongen. Op aanraden van zijn vrouw ging Wroukje uiteindelijk vóór tien uur naar buiten. De meeste mensen uit het gezelschap volgden haar en gingen eveneens de deur uit. Kort daarna hoorde hij wel enig rumoer op straat. Hij bleef echter rustig binnen en zag dus niet wat er gebeurde.
Wroukje Jelles
Wroukje Jelles, dienstmeid van Jan Wijbrens, boer te Hardegarijp , in haar 17de levensjaar, werd opgeroepen en beëdigd.
Er waren verschillende mensen. Hij zag er ook Wroukje Jelles, de dienstmeid van zijn werkgever. Kort na zijn aankomst ging zij weg. Voor zover hij wist had zij in zijn aanwezigheid geen sterke drank gebruikt. Hij had ook geen dronkenschap bij haar gemerkt.
Meteen na haar vertrek vertrokken ook enige mensen, of liever de meesten van het gezelschap. Pieter bleef nog even zitten. Toen hij kort daarna eveneens vertrok, vond hij naast de schuurdeuren van het huis van zijn werkgever een groep mannen, met daarbij Wroukje Jelles.
Hij verklaarde dat hij op zondagavond 23 december 1792 omstreeks acht uur in de herberg in Hardegarijp was gekomen. Net als anderen had hij meegedaan aan het loten om weegen en koek enzovoort. Enige tijd na hem kwamen Wroukje Jelles en Sijke Colis binnen. Zij deden ook mee. Wroukje Jelles kwam spoedig tussen enkele jongemannen in een hoek te zitten. Daar dronk zij uit eigen beweging af en toe een glas jenever leeg.
Hij verklaarde dat hij op zondagavond omstreeks acht uur in de herberg in Hardegarijp was gekomen. Daar was men al bezig met het loten om weegen en koek enzovoort. Hij begon ook mee te dobbelen. Na enige tijd kwamen Wroukje Jelles en Sijke Colis binnen, die eveneens meespeelden. Wroukje kwam spoedig in een hoek tussen twee jongemannen te zitten en nam af en toe een flinke teug uit het glas jenever. Daardoor leek zij wat dronken te worden; zij begon opvallend te springen en te dansen. Nadat zij ongeveer een uur was gebleven, ging zij weg. Enkelen uit het gezelschap volgden haar meteen.
Garijp 1807 - De loden goot van Wybe Eelkes verdwijnt
Wybe Eelkes vertelt over een afgescheurde en verdwenen loden goot van ongeveer vijf voet.
Wybe Eelkes
Wybe Eelkes, boer in Garijp en in zijn negenenveertigste levensjaar, werd opgeroepen, legde de eed af en werd ondervraagd. Hij verklaarde dat hij die ochtend, op de dertiende van deze maand, om acht uur buiten zijn huis kwam. Hij zag dat een stuk van de loden goot die uit de loden opvangbak liep, waar het water van het dak van het voorhuis via een houten haak in terechtkwam, tot dicht bij de regenwaterbak, was afgescheurd en meegenomen.
Daarmee sloot hij zijn verklaring na duidelijke voorlezing en ondertekening te Bergum op 13 maart 1807. Ondertekend: Wybe Eelkes.
Wybe Pot — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
De fuikzaak noemt Minze Durks, bijgenaamd Minze Polle, schipper uit Rottevalle, die met zijn twee zoons voer. Het verhoor van maart noemt dezelfde naam, bijnaam en woonplaats, met zoons Durk en Jan. De scheepseigenaar uit de fuikzaak heet Wybe Sijgers, bijgenaamd Wybe Pot; deze wordt niet gelijkgesteld aan de Syger Pot uit het eerdere verhoor. Een vermelding bij het meer bewijst geen daderschap van de fuikdiefstal.
Wytze zei dat zij precies zo waren. Rommert herkende ze als van zijn fuik afgescheurde stokken. Wytze weet niet wie het misdrijf pleegde en heeft daarover niemand vernomen. Hij noemt alleen een schipper die hem op het Kleine Meer voorbijzeilde. Hij weet wel dat het schip van Wybe Sijgers is, bijgenaamd Wybe Pot, uit Rottevalle.
Diezelfde ochtend rond zes uur was Minze Durks, bijgenaamd Minze Polle, uit Rottevalle bij hem gekomen en had gevraagd of hij een eind stok voor hem had. Rommert had geen stok. Minze vertrok met zijn schuitschip en met zijn twee zoons naar het meer. Hij voerde een schuit van Wybe Sijgers, bijgenaamd Wybe Pot, eveneens uit Rottevalle.
De fuikzaak noemt Minze Durks, bijgenaamd Minze Polle, schipper uit Rottevalle, die met zijn twee zoons voer. Het verhoor van maart noemt dezelfde naam, bijnaam en woonplaats, met zoons Durk en Jan. De scheepseigenaar uit de fuikzaak heet Wybe Sijgers, bijgenaamd Wybe Pot; deze wordt niet gelijkgesteld aan de Syger Pot uit het eerdere verhoor. Een vermelding bij het meer bewijst geen daderschap van de fuikdiefstal.
Bankjen Cornelis, de vrouw van Wybe Rinderts, boer te Suawoude, ruim vijftig jaar oud, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij afgelopen woensdag in de schemering binnen was en schoten hoorde. Haar man was ziek en nog erg zwak en schrok er werkelijk van. Zij ging daarop achter het huis naar buiten. Bij haar erfhek zag zij drie personen. Voor zover zij kon zien, had een van hen een pols. Door het donker en doordat zij niet dicht bij hen was, kon zij niet zien of de twee anderen geweren hadden.
Wybe Sijgers — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
De fuikzaak noemt Minze Durks, bijgenaamd Minze Polle, schipper uit Rottevalle, die met zijn twee zoons voer. Het verhoor van maart noemt dezelfde naam, bijnaam en woonplaats, met zoons Durk en Jan. De scheepseigenaar uit de fuikzaak heet Wybe Sijgers, bijgenaamd Wybe Pot; deze wordt niet gelijkgesteld aan de Syger Pot uit het eerdere verhoor. Een vermelding bij het meer bewijst geen daderschap van de fuikdiefstal.
Wytze zei dat zij precies zo waren. Rommert herkende ze als van zijn fuik afgescheurde stokken. Wytze weet niet wie het misdrijf pleegde en heeft daarover niemand vernomen. Hij noemt alleen een schipper die hem op het Kleine Meer voorbijzeilde. Hij weet wel dat het schip van Wybe Sijgers is, bijgenaamd Wybe Pot, uit Rottevalle.
Diezelfde ochtend rond zes uur was Minze Durks, bijgenaamd Minze Polle, uit Rottevalle bij hem gekomen en had gevraagd of hij een eind stok voor hem had. Rommert had geen stok. Minze vertrok met zijn schuitschip en met zijn twee zoons naar het meer. Hij voerde een schuit van Wybe Sijgers, bijgenaamd Wybe Pot, eveneens uit Rottevalle.
De fuikzaak noemt Minze Durks, bijgenaamd Minze Polle, schipper uit Rottevalle, die met zijn twee zoons voer. Het verhoor van maart noemt dezelfde naam, bijnaam en woonplaats, met zoons Durk en Jan. De scheepseigenaar uit de fuikzaak heet Wybe Sijgers, bijgenaamd Wybe Pot; deze wordt niet gelijkgesteld aan de Syger Pot uit het eerdere verhoor. Een vermelding bij het meer bewijst geen daderschap van de fuikdiefstal.
Daarna verklaart Wybe Sioukes, meesterbakker in Oostermeer , in zijn 52ste levensjaar, vrijwillig verschenen, na beëdiging. Ongeveer driekwart jaar geleden kwamen bij hem thuis een man die naar zijn beste herinnering smid was, Sybren uit Oldeholtpade, en Yt Michiels, die in Oostermeer verbleef. Yt wilde de getuige alleen spreken.
Toen zij die goederen zou gaan halen, leende Sybrens vrouw haar schoenen met zilveren gespen , kousen, rode handschoenen, een doekje en een zak. Yt zou meteen terugkomen, maar bleef weg. Sybren vond haar uiteindelijk na veel zoeken op de Gorredijk . Toen hij de geleende spullen terug wilde, zei zij dat haar nichtje die zou bezorgen en sprak zij over een reis met haar naar Drachten en Oostermeer. Zij noemde als haar curatoren bijzitter Arp Wybis Reiding in Drachten en Wybe Sioukes in Oostermeer; laatstgenoemde zou achthonderd carolusgulden van haar onder zich hebben.
Sybrens verhaal ging verder over de reis, een wagen en Yts toezegging. Hij zegt dat hij Sybren heeft kunnen vertellen dat hij geen administratie of curatele voor Yt Michiels heeft, en evenmin geld van haar onder zich heeft. Hij noemt Yt leugenachtig. Verder kan hij niets zeggen. Hij bekrachtigt zijn voorgelezen verklaring, Bergum , 5 oktober 1741, Wybe Sioukes Fadema.
De eerste vier zeilen behoorden tot zijn eigen watermolen. De drie andere hoorden bij de watermolen die hij samen met Wybren Johannes bezat. Theunis kon niet verklaren wie de zeilen had weggenomen.
Wybren Johannes: drie wollen zeilen
Wybren Johannes was veenbaas , woonde onder Suawoude en was volgens het verhoor in zijn 46ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd.
Na duidelijke voorlezing sloot hij zijn verklaring en tekende met zijn eigen hand in Bergum op 25 mei 1797: Wybren Johannes.
Wybren Ottes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Wybren Ottes, boer in Oenkerk, naar zijn beste weten in zijn 41ste levensjaar, vertelt dat hij op de ochtend van de 16de een koperen emmer met een gele bodem miste. De avond ervoor had hij hem op de emmerbank voor de deur neergezet en vergeten binnen te halen. Hij weet er verder niets van. Na voorlezing sluit hij zijn verklaring en tekent met zijn gebruikelijke merk in Bergum op 18 april 1757. De ambtelijke bekrachtiging vermeldt 20 april 1757.
Brief van het gerecht aan het Hof: Wij hebben verklaringen afgenomen over de koperen goederen die Wybren Ottes en Sipke Hartes, beiden in Oenkerk , zijn ontstolen: een emmer en een theeketel. Ook hebben wij Martien Rinses uit Oudkerk in bewaring genomen. Zij is hoogzwanger en zegt dat haar zwangerschap van Gerrijt Jans is, die in december 1756 door een geweerschot om het leven kwam. Haar man Wytze Hendriks is ruim tien jaar geleden bij haar vertrokken en wij weten niet of hij nog leeft of dood is. Daarom hebben wij gemeend haar in bewaring te moeten nemen en haar bekentenis of verklaring op schrift te stellen. Die sturen wij hierbij. Met respect blijven wij uw gehoorzame dienaren. H. W. van Altena en T. Ypeij, Bergum , 21 april 1757.
Wybren Rinderts was huisman , woonde onder Suawoude en was 55 jaar oud. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd .
Wybren kon niet verklaren wie ze had weggenomen. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring en tekende met zijn eigen hand in Bergum op 25 mei 1797: Wybren Rinderts.
Andries Jelles en Wyger Geerts vertellen wat zij vonden nadat twee schapen ontbraken.
Hij ging meteen naar Wyger Geerts, die daar ook schapen had gehad, en vertelde wat hij had gevonden. Hij herkende de twee koppen als die van zijn eigen schapen: zij hadden twee zwarte plekken aan het rechteroor. Hij probeerde sporen te vinden, maar kwam niets te weten, ook niet over daders.
Wyger Geerts
Wyger Geerts, boerenknecht bij Thijs Benedictus onder Oostermeer, in zijn 23ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij op 29 december 1806 twee witte schapen had laten lopen op land van meester Willem Hylles Swart uit Oostermeer aan de Zwarteweg. Het zoontje van Andries Jelles zou die op de dertigste met zes andere schapen van verschillende eigenaars uit het land halen. Het jongetje vertelde thuis dat hij er maar zes had gevonden.
Wyger Joukes, arbeider op de Nieuwe Stad te Bergum , naar zijn beste weten ongeveer vijftig jaar oud, wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Toen hij de vorige middag uit het veen thuiskwam, ontdekte hij dat uit het oostelijke glasraam van zijn kamer een ruit naast de wervel was gebroken.
Wyger Joukes: hij had 's morgens beide houten slagvensters open gelaten. De verklaring beschrijft dat de dief door de gebroken ruit zijn hand zou hebben gestoken, de wervel losgedraaid en zo door het glasvenster het huis binnengekomen zou zijn. Hij vond het slot zoals hij het had achtergelaten.
Waarschijnlijk dezelfde persoon, leeftijden verschillen: Wyger Sjoerds op het Witveen, 1802–1809. Naam, landbouwberoep en woonplaats op het Witveen onder Oostermeer komen in de drie zaken overeen. Zijn 59ste levensjaar in maart 1804 en 65ste in januari 1809 sluiten niet precies aan; de 55 jaar uit januari 1802 wijkt eveneens af. De koppeling van de bijen-, schapen- en roggezaak blijft daarom voorlopig.
Wyger Sjoerds ontdekt op twee januaridagen dat korven uit zijn bijenstal ontbreken.
Wyger Sjoerds
Wyger Sjoerds, landbouwer op het Witveen onder Oostermeer, is in zijn 65ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij dat hij op 7 januari twee korven met bijen miste uit de bijenstal bij zijn huis. Eén was aan de voorzijde rood geverfd, de andere geel.
Op de gele korf stonden de letters W.S. Op 13 januari miste hij nog een korf met bijen, aan de voorzijde rood geverfd. Hij kan niet zeggen wanneer de korven zijn gestolen. Hij weet verder niets. Na voorlezing tekent hij op 25 januari 1809 in Bergum : Wyger Sjoerds.
Witveen 1802 - Wyger Sjoerds volgt voetsporen na een inbraak
In de nacht van 8 op 9 januari 1802 werd Wyger Sjoerds op het Witveen onder Oostermeer rond tien uur wakker van lawaai. Op de deel van zijn huis ontbraken rogge en een paar schapengrijze hozen . Bij de schuurdeuren ontdekte hij een gat in de muur.
Wyger Sjoerds
Wyger Sjoerds, huisman op het Witveen onder Oostermeer, 55 jaar oud, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat hij in de nacht tussen de 8e en 9e van deze maand omstreeks tien uur wakker werd en gespuis hoorde. Hij stond meteen op. Bij onderzoek ontdekte hij dat er vlak bij de schuurdeuren een gat in de muur was gebroken.
Witveen 1804 - Wyger Sjoerds volgt voetsporen na de slacht van zijn schaap
Op 9 maart 1804 ging Wyger Sjoerds, boer op het Witveen onder Oostermeer , om zeven uur in de ochtend naar zijn lichthuis. Dit kleine bijgebouw stond ten oosten van zijn woning. Wyger, in zijn 59ste levensjaar, miste er een wit schaap. De avond tevoren had hij het dier nog samen met drie andere schapen gezien.
Acht vrouwen vertellen wat zij bij Aafke zagen. Bauke Jacobs van der Meulen en Wygertje Sjoerds geven ieder hun lezing van de laatste ochtend.
Wygertje Sjoerds
Wygertje Sjoerds, vrouw van timmerman Bauke Jacobs van der Meulen in Kuikhorne onder Bergum, is in haar 20ste levensjaar. Zij verklaart dat de armvoogden van Burum enige tijd geleden bij haar en haar man in de kost hebben besteed: Aafke Arents, met haar kind van drie kwart jaar, ongeveer negen maanden.
Op 11 maart 1804 verklaarde Wyger wat hij bij het lichthuis en buiten in de sneeuw had aangetroffen. Hij tekende de verklaring in Bergum met zijn naam, Wygger Sjoerds.
Op 20 januari 1779 ging meester-schoenmaker Wisse Harmens in Bergum omstreeks vier uur van huis. Zijn knecht Wyntsen Klaases en twee jongens bleven in de winkel werken. Toen Wisse kort na zeven uur terugkwam, stonden de achterdeur en de middendeur open.
Wyntsen Klaases werkte tot zeven uur
De schoenmakersknecht Wyntsen Klaases was in zijn 54ste levensjaar. Hij bevestigde dat zijn werkgever rond vier uur was weggegaan. Klaases was daarna met de twee jongens in de winkel blijven werken, volgens gewoonte tot ongeveer zeven uur.
Wytse Benedictus, ongehuwd en wonend onder Noorder Drachten, is in zijn 32ste levensjaar. Hij is verschenen, heeft zijn verklaring volgens het doopsgezinde formulier bekrachtigd en is verhoord. Hij zegt dat twee korven met bijen van hem zijn gestolen.
Het Hof had de brief van het gerecht van de 24ste en de bijgevoegde verklaringen onderzocht. Het ging om de brandbrief die in de nacht tussen 21 en 22 juni bij Wytse Foekels, boer in Oostermeer, was gevonden. De dader of daders waren nog onbekend. Het Hof verzocht en beval het gerecht zoveel mogelijk te doen om de schrijver te ontdekken. Wanneer de dader werd gevonden, moest die goed bewaakt naar het aangeduide Blokhuis worden gebracht.
Zeer waarschijnlijk dezelfde benadeelde: Wytse Foekes: inbraken en een dreigbrief. De verklaringen uit Oostermeer in 1737 en de brandbriefzaak uit 1738 noemen dezelfde Wytse Foekes. De eerste verklaringen beschrijven zijn huis, dochter en dienstmeid. Het latere dreigbriefje is een afzonderlijke gebeurtenis. Een vermoeden tegen Gerrijt Martinus in de eerdere verklaringen identificeert niet automatisch de schrijver van de brandbrief.
Hij zegt ook niet te weten wie de woninginbraak en diefstal op de 16de en 17de van diezelfde maand bij Wytse Foekes heeft gepleegd. Hij zegt daaraan geen aandeel te hebben gehad. Ook van de woninginbraak en diefstal bij Jacob Binnerts in Oostermeer weet hij niets, die onlangs heeft plaatsgevonden.
Hij zegt verder dat de woninginbraken en diefstallen op zowel 29 december 1737 als 4 januari van dit jaar in het huis van Wytse Foekes zonder zijn toedoen zijn gepleegd. Hij weet er naar zijn zeggen helemaal niets van. Na voorlezing houdt hij vast aan die verklaring en sluit haar af. Hij bekrachtigt haar met zijn gebruikelijke merkteken. Opgemaakt op 5 januari 1738. Gerrijt Martinus, met merk.
Hij zegt ook niet te weten wie de woninginbraak en diefstal op de 16de en 17de van diezelfde maand bij Wytse Foekes heeft gepleegd. Hij zegt daaraan geen aandeel te hebben gehad. Ook van de woninginbraak en diefstal bij Jacob Binnerts in Oostermeer weet hij niets, die onlangs heeft plaatsgevonden.
Hij zegt verder dat de woninginbraken en diefstallen op zowel 29 december 1737 als 4 januari van dit jaar in het huis van Wytse Foekes zonder zijn toedoen zijn gepleegd. Hij weet er naar zijn zeggen helemaal niets van. Na voorlezing houdt hij vast aan die verklaring en sluit haar af. Hij bekrachtigt haar met zijn gebruikelijke merkteken. Opgemaakt op 5 januari 1738. Gerrijt Martinus, met merk.
Hij zegt ook niet te weten wie de woninginbraak en diefstal op de 16de en 17de van diezelfde maand bij Wytse Foekes heeft gepleegd. Hij zegt daaraan geen aandeel te hebben gehad. Ook van de woninginbraak en diefstal bij Jacob Binnerts in Oostermeer weet hij niets, die onlangs heeft plaatsgevonden.
Hij zegt verder dat de woninginbraken en diefstallen op zowel 29 december 1737 als 4 januari van dit jaar in het huis van Wytse Foekes zonder zijn toedoen zijn gepleegd. Hij weet er naar zijn zeggen helemaal niets van. Na voorlezing houdt hij vast aan die verklaring en sluit haar af. Hij bekrachtigt haar met zijn gebruikelijke merkteken. Opgemaakt op 5 januari 1738. Gerrijt Martinus, met merk.
Hij zegt ook niet te weten wie de woninginbraak en diefstal op de 16de en 17de van diezelfde maand bij Wytse Foekes heeft gepleegd. Hij zegt daaraan geen aandeel te hebben gehad. Ook van de woninginbraak en diefstal bij Jacob Binnerts in Oostermeer weet hij niets, die onlangs heeft plaatsgevonden.
Hij zegt verder dat de woninginbraken en diefstallen op zowel 29 december 1737 als 4 januari van dit jaar in het huis van Wytse Foekes zonder zijn toedoen zijn gepleegd. Hij weet er naar zijn zeggen helemaal niets van. Na voorlezing houdt hij vast aan die verklaring en sluit haar af. Hij bekrachtigt haar met zijn gebruikelijke merkteken. Opgemaakt op 5 januari 1738. Gerrijt Martinus, met merk.
Oostermeer 1737: open deuren en vensters bij Wytse Foekes
Wytse Foekes, verhoor december
Afzonderlijke verklaring van Wytse Foekes, boer in Oostermeer , ruim zestig jaar oud. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij het volgende.
Wytse Foekes (in modern Nederlands):
Na voorlezing sluit ik de verklaring af en onderteken die. Oostermeer, 19 december 1737. Wytse Foekes.
Afzonderlijke verklaring van Aaltje Beerns, die als dienstmaagd bij Wytse Foekes in Oostermeer woont. Zij is naar haar beste weten in haar eenentwintigste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart zij het volgende.
Hij zegt ook niet te weten wie de woninginbraak en diefstal op de 16de en 17de van diezelfde maand bij Wytse Foekes heeft gepleegd. Hij zegt daaraan geen aandeel te hebben gehad. Ook van de woninginbraak en diefstal bij Jacob Binnerts in Oostermeer weet hij niets, die onlangs heeft plaatsgevonden.
Hij zegt verder dat de woninginbraken en diefstallen op zowel 29 december 1737 als 4 januari van dit jaar in het huis van Wytse Foekes zonder zijn toedoen zijn gepleegd. Hij weet er naar zijn zeggen helemaal niets van. Na voorlezing houdt hij vast aan die verklaring en sluit haar af. Hij bekrachtigt haar met zijn gebruikelijke merkteken. Opgemaakt op 5 januari 1738. Gerrijt Martinus, met merk.
Oostermeer 1737: rokken van het bed bij Wytse Foekes
Wytse Foekes, verhoor januari
Wytse Foekes, boer in Oostermeer , is ruim zestig jaar oud. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij het volgende.
Wytse Foekes (in modern Nederlands):
Na voorlezing sluit ik hiermee mijn verklaring af en onderteken haar. Bergum , 5 januari 1738. Wytse Foekes. Afgelegd voor de commissaris en fiscaal op diezelfde dag. Genoemd worden F. Haijes en T. Ypeij.
De data 13, 16 en 17 december worden behouden, hoewel de eigen verklaring van Wytse Foekes een gebeurtenis rond 29 december beschrijft.
Hij zegt ook niet te weten wie de woninginbraak en diefstal op de 16de en 17de van diezelfde maand bij Wytse Foekes heeft gepleegd. Hij zegt daaraan geen aandeel te hebben gehad. Ook van de woninginbraak en diefstal bij Jacob Binnerts in Oostermeer weet hij niets, die onlangs heeft plaatsgevonden.
Hij zegt verder dat de woninginbraken en diefstallen op zowel 29 december 1737 als 4 januari van dit jaar in het huis van Wytse Foekes zonder zijn toedoen zijn gepleegd. Hij weet er naar zijn zeggen helemaal niets van. Na voorlezing houdt hij vast aan die verklaring en sluit haar af. Hij bekrachtigt haar met zijn gebruikelijke merkteken. Opgemaakt op 5 januari 1738. Gerrijt Martinus, met merk.
Wytse Foekes, boer in Oostermeer , met een leeftijdsformule van een à twee en zestig jaar, verklaart na beëdiging: De afgelopen maandag omstreeks de middag kwam de knecht van ongeveer veertien jaar van het veld in huis... Bij mijn voordeur is een stuk gevonden, dat mij bij het gerecht van deze plaats werd voorgehouden. Daarin werd gedreigd mijn huis af te branden. Ik kan niet zeggen wie mij dit heeft aangedaan. Verder weet ik niets. Ik bekrachtig mijn voorgelezen verklaring te Bergum op 23 juli 1739, Wytse Foekes.
Berber Taekes, wonend in Oostermeer, ruim dertig jaar, verklaart na beëdiging: In de nacht tussen 21 en 22 juli, omstreeks twaalf uur, zat ik met Wytse Foekes bij de haard. Ik zag een stuk, zonder het goed te lezen. De dochter van Wytse Foekes kwam met de brandbrief . Wij brachten die naar het gerecht. Volgens wat Wytse Foekes zei, moest hij... gulden binnen... brengen, anders zou zijn huis worden afgebrand. Ook een doodsbedreiging wordt genoemd. Verder weet ik niets. Ik blijf bij mijn voorgelezen verklaring en zet mijn handmerk te Bergum op 23... 1739. Juli in deze getuigenpassage verschilt van juni in het onderzoeksopschrift en de Hofbrief.
Wytse Jellis woonde in Oostermeer en was 38 jaar oud. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd . Hij verklaarde dat hij op 8 augustus 1796 samen met Folkert Gerbens uit Garijp met een schip over de Wijde Ee onder Bergum voer.
Zijn verklaring werd duidelijk voorgelezen. Wytse sloot haar af en tekende met zijn eigen hand te Bergum op 17 augustus 1796: Wytse Jellis.
Folkert Gerbens woonde in Garijp en was 31 jaar oud. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd. Ook hij was met Wytse Jellis op 8 augustus over de Wijde Ee onder Bergum gevaren.
Attje Fookes, huisvrouw van Tijs Jans, wonende te Bergum, naar haar beste weten in haar 29ste levensjaar, zei niets te weten van de diefstal die op 31 augustus 1755 bij Wytse Martens en zijn vrouw te Bergum was gepleegd. Zij had die in geen enkel opzicht begaan. Zij wist ook niet dat het daar gestolene ooit bij haar thuis was geweest of onder de bedstede of op zolder verborgen was. ... Zij was alleen enige tijd weggebleven om de kwellingen van haar man te ontgaan.
Afzonderlijke aangiften van Jacob Harmens uit Garijp, Wytse Sjoerds uit Hardegarijp en Jacob Sijtses uit Eestrum, oktober-december 1781.
In het najaar van 1781 kwamen bij het gerecht van Tietjerksteradeel drie afzonderlijke aangiften binnen over verdwenen bijenkorven. Jacob Harmens woonde in Garijp , Wytse Sjoerds in Hardegarijp en Jacob Sijtses in Eestrum .
Hardegarijp: Wytse Sjoerds mist ook wollen garen
Wytse Sjoerds was huisman in Hardegarijp. Volgens zijn eigen leeftijdsopgave was hij in zijn 42ste levensjaar. Op de ochtend van 21 november ontdekte hij dat twee korven uit zijn bijenstal, die in de berg stond, waren verdwenen.
Wytse Tjebbes — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Ondertekend: Popke Bartels. Daaronder staat dat de verklaring op 20 november 1736 voor mederechter en commissaris Wytse Tjebbes werd afgelegd. Genoemd worden W. Tjebbes en T. Ypeij.
Nieuw onderzoek: verhoren door mederechter Wytse Tjebbes op ambtshalve verzoek van de fiscaal over diefstal van baggelturf in Hardegarijp .
Daarop werden nadere verhoren afgenomen. Mederechter Wytse Tjebbes neemt als aangewezen commissaris op ambtshalve verzoek van de fiscaal verklaringen af overeenkomstig de bijgevoegde brief van het Hof van Friesland van 27 december 1737.
Bergum 1781: Wytse Tjeerds haalt zijn twee schapen terug
Aangifte van Wytse Tjeerds, afgelegd op 7 april 1781 bij de grietman van Tietjerksteradeel.
Wytse Tjeerds uit Bergum merkte op een ochtend in 1781 dat twee Friese schapen uit zijn land achter de bebouwing waren verdwenen. Hij kon ze nergens terugvinden. Hij gaf zijn leeftijd naar beste weten op als 54 of 55 jaar.
Daniel Hattums was een 32-jarige boer in Tietjerk . Op 20 november 1804 kwam hij omstreeks elf uur in de ochtend terug van zijn buurman Theunis Meinderts, bij wie hij kort tevoren op bezoek was geweest. Zijn dienstmeid Wytse Ydes vroeg hem of hij de zwartbonte, gestreepte kousen had weggenomen die in huis over een ophangplaats hadden gehangen.
Romke verklaarde afzonderlijk dat Daniel bij hem in de schuur kwam en dat de meid Wytse Ydes even later volgde. Hij hoorde haar vragen of Daniel de zwartbonte gestreepte kousen van hun ophangplaats had genomen. Daniel antwoordde nee en vroeg haar of zij een bedelaar had gezien. Zij antwoordde dat zij niemand had gezien.
Ritskje Nieuwenhuis woonde in Garijp. Zij was getrouwd met Inse van der Veen, die in Leeuwarden woonde. Op woensdag 2 januari 1805 kwam naar haar beste herinnering tussen zes en zeven uur in de avond Wytske Eelkes bij haar thuis. Wytske woonde eveneens in Garijp en was de vrouw van Lieble Fokkes.
In de nacht van 8 op 9 mei 1803 werd bij weduwe Sibble Bander op de Bergumerdam ingebroken. Knecht Johannes Riemers hoorde de hond blaffen; dienstmeid Wytske Hendriks zag de open deur. Op dezelfde ochtend ontdekte boer Jan Klases in de Buuren van Bergum dat zijn achterdeuren openstonden.
Wytske Hendriks
Wytske Hendriks was 25 jaar en dienstmeid bij dezelfde weduwe Sibble Bander. Zij sliep in de nacht van 8 op 9 mei 1803 met een andere dienstmeid in een kamer. Rond twee uur werd zij wakker gemaakt door Johannes Riemers, die in de grote hal sliep. Toen zij opstond, zag zij dat de buitendeur van de kleine hal openstond. Zij wist dat die de avond daarvoor met twee grendels, één boven en één onder, was afgesloten.
Op 14 september 1797 werd Wytske Ouwes uit Bergum gehoord over twee paar verdwenen gouden knoopjes. Zij had die eerder bij haar linnengoed bewaard. Johannes Lodema nam haar verklaring op voor het gerecht van Tietjerksteradeel.
De verklaring van Wytske Ouwes
Na voorlezing sloot zij haar verklaring af en tekende op 14 september 1797 in Bergum met haar eigen hand: "Wytske Ouwes". Het protocol werd afgesloten met de naam van Johannes Lodema en de handtekening van een secretaris.
Neltje was een dochter van Wytske Paulus, weduwe van Pytter Sakes, die daar ook woonde. Neltje had haar vijf muntstukken gegeven, of gezegd dat zij die zou krijgen, en gedreigd haar dood te slaan als zij er tegen iemand iets van zei. De man van de getuige had haar dochter hard geslagen, omdat zij het niet eerder had verteld.
Neltje was een dochter van Wytske Paulus, weduwe van Pytter Sakes, die daar ook woonde. Neltje ging naar het achterhuis . Zij hoorde iets, maar wist niet wat Neltje in het achterhuis deed.
Voor zover hij zich het best kon herinneren, bestond dat uit drie Zeeuwse rijksdaalders , enkele goudguldens, drie Lor guldens en verder enkele zes en een halve stuiverstukken en Orakeltjes. Volgens zijn halfzuster Grietje Tjetses had een zekere Neltje Pytters de diefstal gepleegd. Zij was een dochter van Wytske Paulus, weduwe van Pytter Sakes, die ook daar woonde.
Neltje Pytters woonde bij haar moeder Wytske Paulus, weduwe van Pytter Sakes, aan de Nieuwstad in Bergum. Zij was in haar tweeëntwintigste levensjaar. Zij verklaarde dat zij binnen de deur van Tjetze Jelmers en zijn vrouw aan de Nieuwstad was geweest.
Wytske Sweitnes, vrouw van Paulus Tjeerds, woont te Suameer en is in haar 28ste levensjaar. Zij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Haar man werkt in het veen bij Klaas Hendriks te Oudega . Op de 19de van deze maand ging zij naar het huis van ontvanger Pijtter Sijbes Algera te Suameer. Daar kwam 's namiddags een meisje bij haar en zei dat zij naar huis moest komen omdat een onbekende in haar huis had ingebroken.
Op 1 mei 1800 zag de 74-jarige weduwe Wytske Wybes in Bergum een vrouwenhemd over een haag hangen. Volgens haar was het het hemd dat op 18 april met een mannenhemd uit haar bezit was verdwenen. Het oorspronkelijk ingestikte merkteken was al uit de stof getornd. De oudere Antje Jans verklaarde dat zij het kledingstuk zelf had gemaakt.
Wytske Wybes - een hemd op de haag
Wytske Wybes, de 74-jarige weduwe van Tamme Tjalles, woonde in Bergum. Zij verklaarde dat haar op 18 april 1800 twee hemden waren gestolen. Op 1 mei herkende ze een van die hemden bij een ander huis.
Antje verklaarde onder ede dat zij het hemd dat Wytske Wybes miste, zelf voor Wytske had gemaakt. Wytske werd daarbij opnieuw genoemd als de weduwe van Tamme Tjalles. Antje getuigde dus over het maken van het kledingstuk, niet over het moment waarop het was gestolen of het daarna werd opgehangen.
Wytze Beerends mist een van de zeven bijenkorven achter zijn huis.
Wytze Beerends
Wytze Beerends, meester-slager in Oostermeer, is in zijn 40ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij dat in de nacht van 19 op 20 juni een grote korf met bijen is verdwenen uit de bijenstal op het land achter zijn huis. Daar stonden zeven korven.
Hij weet verder niets. Na duidelijke voorlezing ondertekent hij in Bergum op 24 juni 1808: Wytze Beerends.
Wytze Hendriks — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
Wytze Michiels bewaarde zijn geld in een grauwe wollen buidel , opgesloten in een kist bij Wytze Hendriks in Oostermeer. Toen hij op 12 november 1803 zijn weekverdiensten erbij wilde leggen, vond hij de buidel niet meer. De kist zat nog op slot.
Wytze Michiels was ongehuwd, in zijn 64ste levensjaar, en had tot 13 november 1803 bij Wytze Hendriks in Oostermeer gewoond. Op 6 november had hij nog ongeveer negen gulden in zijn grauwe wollen geldbuidel.
De buidel lag volgens hem in zijn kist bij Wytze Hendriks thuis. De kist was afgesloten.
Oostermeer is nog te bezoeken. Het huis van Wytze Hendriks, waar de kist stond, is niet nauwkeurig gelokaliseerd.
Verhoor van de gedetineerde Martien Rinses, wonend in Oudkerk, naar haar beste weten in haar 35ste levensjaar. Zij vertelt dat zij ongeveer dertien jaar geleden trouwde met Wytze Hendriks. Toen zij in Rinsumageest woonden, is haar man vertrokken, met de afgelopen Lichtmis precies tien jaar geleden. Sindsdien had zij geen bericht over hem ontvangen. Alleen hadden kinderen haar verteld dat hij naar Oost-Indië zou zijn gegaan.
Brief van het gerecht aan het Hof: Wij hebben verklaringen afgenomen over de koperen goederen die Wybren Ottes en Sipke Hartes, beiden in Oenkerk , zijn ontstolen: een emmer en een theeketel. Ook hebben wij Martien Rinses uit Oudkerk in bewaring genomen. Zij is hoogzwanger en zegt dat haar zwangerschap van Gerrijt Jans is, die in december 1756 door een geweerschot om het leven kwam. Haar man Wytze Hendriks is ruim tien jaar geleden bij haar vertrokken en wij weten niet of hij nog leeft of dood is. Daarom hebben wij gemeend haar in bewaring te moeten nemen en haar bekentenis of verklaring op schrift te stellen. Die sturen wij hierbij. Met respect blijven wij uw gehoorzame dienaren. H. W. van Altena en T. Ypeij, Bergum , 21 april 1757.
Wytze Jans vist drie stokken op. Visser Rommert Bouwes beschrijft en herkent ze.
Wytze Jans
Wytze Jans, schuitschipper die in zijn schip woont en nu bij de dam te Bergum ligt, is naar beste weten 30 jaar. Hij verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Op 3 mei rond acht uur voer hij vanaf Eestrum over het Bergumermeer. In het Zandergat zag hij drie fuikstokken drijven en viste die op.
Rommert Bouwes, visser bij de dam te Bergum, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Op 3 mei omstreeks acht uur riep schuitschipper Wytze Jans, die langs zijn huis voer, hem toe dat hij drie fuikstokken in het Zandergat had gevonden. Rommert beschreef een kapperen stok, een elzen stok met bast en een eind kloet met klauw.
Oostermeer 1803 - Wytze Michiels mist zijn geldbuidel uit een afgesloten kist
Wytze Michiels bewaarde zijn geld in een grauwe wollen buidel , opgesloten in een kist bij Wytze Hendriks in Oostermeer. Toen hij op 12 november 1803 zijn weekverdiensten erbij wilde leggen, vond hij de buidel niet meer. De kist zat nog op slot.
Wytze Michiels was ongehuwd, in zijn 64ste levensjaar, en had tot 13 november 1803 bij Wytze Hendriks in Oostermeer gewoond. Op 6 november had hij nog ongeveer negen gulden in zijn grauwe wollen geldbuidel.
Y
Ybe Gerbens — 2 verhaalpagina’s
Identiteit niet vastgesteld. Dezelfde naam komt op meerdere pagina’s voor. Onderstaande vermeldingen blijven afzonderlijk; controle van partner, leeftijd, woonplaats en bron is nodig voordat zij als één persoon mogen gelden.
De afgelopen vrijdag zag ik om vijf uur 's morgens op straat Gerrijt Martinus, die gewoonlijk Soldaat wordt genoemd. Hij liep vóór of uit de stoep van mijn vader, recht tegenover de herberg waar Rinse Sijtses woont, naar de stoep van Ybe Gerbens, die naast de genoemde herberg woont. Gerrijt liep van daar onmiddellijk weer naar zijn huis, zo hard hij kon. Meer weet ik er niet van.
Op de afgelopen vrijdag, de 13de van deze maand, ging ik om zes uur 's morgens mijn huis uit om te gaan werken bij Rinse Sijtses, herbergier hier. Toen ik vóór de deur van Jan Hendrix kwam, zag ik Gerrijt Martinus, gewoonlijk Soldaat genoemd, zeer snel weglopen uit de steeg tussen het huis van Jan Hendrix en dat van Ybe Gerbens. Hij stak onmiddellijk schuin de straat. Hij liep die straat verder af. Ik weet niet waar hij daarna is gebleven. Meer weet ik niet. Na voorlezing sluit ik mijn verklaring af met mijn gebruikelijke merkteken. Oostermeer, 19 december 1737. Ytie Gaeles, eigenhandig merk.
Gerrijt Jacobs, boer te Oostermeer, in zijn 37ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, getuigde dat hij afgelopen woensdagochtend had ontdekt dat uit zijn kelder bijna een half tonnetje boter en een daarnaast staande bol boter waren gestolen: samen ongeveer een half tonnetje boter. Verder waren uit het voorhuis, van de mantelstok , twee gekleurde hemdrokken van serge met baaivoering gestolen; bij één daarvan worden benen knopen genoemd. Ook verdwenen een zwarte schort van damast , een zwart kamizooltje van zijn zoon, twee broeken van hemzelf, een rokje en kamizooltje van zijn jongste zoontje en een schortdoekje van zijn zoontje. Hij weet niet wie de goederen heeft ontvreemd. Die ochtend had hij in zijn hof de twee broeken, het rokje, het kamizooltje en het schortdoekje van zijn jongste zoontje teruggevonden. Vandaag had hij ook het zwarte kamizool van zijn zoon teruggekregen. Dat was gevonden in het ' Littiehuis ' van Ybe Gerbens, op het land achter diens huis; dat huisje was niet afgesloten. De dief lijkt via de achterdeur binnengekomen te zijn. Daar was een ruit kapot; kennelijk was daardoor een hand gestoken om de grendel van de deur te schuiven. Vanaf de grond kon men daar niet bij, tenzij de ene man de andere had opgetild. Hij had die ochtend de voor- en achterdeur open gevonden, terwijl die de avond ervoor goed gesloten waren. Omdat hij verder niets wist, beëindigde hij zijn verklaring na voorlezing en ondertekende die te Bergum op 2 oktober 1767: Gerrijt Jacobs.
In de nacht van 22 op 23 april 1802 verdwenen van de bleek bij Oudkerk 24 tipmutsen , twee slaapmutsen en een nieuwe dweil. Ybe Regnerus, meesterverver en glazenmaker, en zijn vrouw Houkjen Jelles legden op 28 april afzonderlijke verklaringen af.
Ybe Regnerus
Ybe Regnerus, meesterverver en glazenmaker, te Oudkerk, 30 jaar oud, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat in de nacht tussen de 22e en 23e van deze maand van de bleek 24 tipmutsen en twee slaapmutsen van zijn vrouw Houkjen Jelles en een nieuwe dweil zijn gestolen. Hij kan niet zeggen wie de dader of daders zijn. Na duidelijke voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende haar te Bergum op 28 april 1802.
Ybe Regnerus.
Houkjen Jelles, huisvrouw van Ybe Regnerus, wonend te Oudkerk, 24 jaar oud, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat in de nacht tussen de 22e en 23e van deze maand van de bleek 24 tipmutsen zijn gestolen, waaronder enkele gemerkt met H.I. en B.O. en één met K.I.; daarnaast twee slaapmutsen en een nieuwe dweil. Zij kan niet verklaren wie de dader of daders zijn. Na duidelijke voorlezing sloot zij haar verklaring af en ondertekende haar te Bergum op 28 april 1802.
Ybeltje Sijtters, vrouw van Jan Oebles in Eernewoude , in haar zesenveertigste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij al enige tijd op de goederen van Douwe Sijtes in Eernewoude lette en zijn huis kende. Douwe verblijft veel in Leeuwarden en is gisteren opnieuw daarheen gegaan.
Als Douwe wegging, zette hij doorgaans het oostelijke houten luik van zijn huis van buiten op de wervel. Roelof wist dat er een ruit ontbrak uit het glazen raam bij dat luik. Daarvoor zetten zij gewoonlijk een plankje met een steen ertegen. Naar zijn beste herinnering riep Ybeltje Sijtters, de vrouw van Jan Oebles, hem op de 9de of 10de van deze maand. Zij lette op Douwe Sijtes en kende zijn huis.
Naar Jitses beste herinnering stond Ybeltje Sijtters, vrouw van Jan Oebles, op de 9de of 10de van deze maand voor Douwes huis. Zij lette op Douwe en kende zijn huis. Jitse was daar toevallig ook. Ybeltje wees hem erop dat het plankje bij het raam buiten de deur lag en spoorde hem aan te proberen in het huis te komen. Jitse wees dat af en riep meteen dorprechter Roelof Sijtters.
Yda Scheltinga, vrouw van Johannes van Idsinga te Bergum, in haar 32ste levensjaar, beëdigd en ondervraagd, getuigde dat die ochtend een vreemdeling in blauwe kleding bij haar thuis kwam. Hij zei dat hij zijn huis en goederen had verloren en vroeg om een aalmoes. Zij vroeg of hij hiervoor toestemming van het gerecht had. De man antwoordde van nee, maar wel van de stad Leeuwarden . De vreemdeling had bij haar geen beste aanzien. Hij leek ontevreden. Omdat zij verder niets wist, beëindigde zij haar verklaring na voorlezing en ondertekende die te Bergum op 22 april 1767: Y. Scheltinga.
In december 1736 reisden Yde Ydes en Sander Posthumis vanuit Leeuwarden per schip richting Tietjerk . De volgende dag moesten zij mest vervoeren op de buitenplaats Tiencamp van koopman Hindrik de Bos, onder Rijperkerk. Het had een weinig gevroren en het weer was ruig.
Yde Ydes
Yde Ydes werkt als knecht bij Hindrik de Bos, koopman in Leeuwarden. Hij is in zijn zevenentwintigste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij het volgende als de volle waarheid.
Yde Ydes (in modern Nederlands):
Na voorlezing sluit ik mijn verklaring af en onderteken haar. Bergum , 11 december 1736. Yde Ydes.
Afgelopen zondagmiddag reisde ik met Yde Ydes van Leeuwarden naar de woning van koopman Hindrik de Bos, onder Rijperkerk , de Tiencamp genaamd. Daar kwam ik met Yde Ydes 's avonds omstreeks tien uur aan. Nadat Yde Ydes de voordeur met een sleutel had geopend, gingen wij samen naar binnen. Yde, voordat het licht was ontstoken tegen de middendeur, die openstond, en daarna tegen de stoelen in de keuken. Toen het licht was ontstoken, zei hij tegen mij:
Ik zei tegen Yde Ydes dat hij de naaste buren moest halen om de situatie te laten bekijken. Hij haalde onmiddellijk de naaste buurman, Luykele Ritskes. Die onderzocht samen met ons het huis. Wij vonden dat de ruit boven de houten deurtjes in de keuken in stukken was gebroken en dat beide helften van het houten deurtje openstonden.
Afgelopen zondagavond kwam omstreeks tien uur Yde Ydes bij mijn huis. Hij vroeg of ik met hem naar de woning van koopman De Bos, de Tiencamp, wilde gaan. Hij zei dat daar dieven waren geweest. Ik ging met hem mee. Bij aankomst zag ik dat in de keuken één à twee van de bovenste glasruiten in stukken lagen en dat verschillende huishoudelijke voorwerpen door elkaar stonden.
Daarna ging ik met Yde Ydes en Sander Posthumis naar de middelkamer. Ik zag dat daar twee à drie glasruiten boven de houten vensters in stukken lagen. Het glazen venster stond open en het houten venster was aan. Bij het laatste waren twee krammen en een onderdeel van het slot afgebroken. Het bed en de bedstutten lagen op de vloer. Verschillende huishoudelijke voorwerpen stonden door elkaar op de vloer. En ik hoorde Yde Ydes toen wel zeggen dat verschillende goederen ontbraken, ook uit het kabinet. De deuren daarvan stonden open en het slot hing los aan een spijker. Maar omdat ik niet bekend was met die woning, weet ik niet of die goederen werkelijk ontbraken. Ik weet niet wie deze woninginbraak en diefstal heeft gepleegd. Ik kan daarover ook niet het geringste vermoeden geven. Meer weet ik er niet van. Hiermee sluit ik na voorlezing mijn verklaring af en onderteken ik haar. Opgemaakt op 11 december 1736. Ondertekend: Luykele Ritskes.
Jitse Johannes ging door de raamopening Douwes huis binnen en opende de deur van binnenuit. Ybeltje en de dorprechter gingen vervolgens ook naar binnen. Zij merkten dat Douwes horloge, dat aan het bedstuit - de betimmering van de bedstede - had gehangen, ontbrak. Verder vonden zij alles in huis in orde. Daarna sloten zij de deuren weer en lieten Douwe Sijtes weten wat zij hadden ontdekt. Enkele dagen later kwam Douwe Sijtes uit Leeuwarden in Eernewoude aan. Hij verklaarde toen dat hij het horloge bij zijn vertrek thuis had achtergelaten, opgehangen. Ybeltje wist niet waar het horloge was gebleven. Zij voegde eraan toe dat Douwe zijn huis al enige tijd leeg laat staan en veel in Leeuwarden verblijft. Zij wist niet welke zaken hij daar te doen heeft. Meer kon zij daarover niet zeggen. Na voorlezing sloot zij haar verklaring af en ondertekende die in Bergum op 22 november 1786. Handtekening: Yebeltte Sijtters.
Yfke Dirks, vrouw van Beernt Jans Onr, linnenwever te Rijperkerk, is ongeveer 30 jaar oud. Zij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de 13de bracht zij drie mannenhemden naar haar luttikhuis. Eén daarvan was gemerkt met de letters F C F C. Ze bracht ook haar eigen vrouwenhemd, een hemd van haar zoontje en een grove linnen schorteldoek.
Op vrijdagochtend 3 december 1802 miste de 65-jarige boer Yge Harings twee vette schapen uit de weide bij zijn huis, bij het Ouddeel onder Tietjerk. Op 6 december legde hij in Bergum zijn verklaring af.
Yge Harings
Yge Harings, 65 jaar oud, was boer bij het Ouddeel onder Tietjerk. Na ondervraging en beëdiging verklaarde hij dat hij op vrijdagochtend 3 december ontdekte dat twee vette schapen uit de weide bij zijn huis ontbraken. De schapen waren in de nacht van 2 op 3 december verdwenen. Hij kon niet verklaren wie ze had weggenomen. Na duidelijke voorlezing sloot hij de verklaring af met zijn eigen handmerk , gezet te Bergum op 6 december 1802. Het handmerk werd omschreven als het door Yge Harings zelf gezette merk.
In september 1776 verdwenen kaas, boter en spek uit de kelder bij Douwe Geerts in Eestrum . Douwe, zijn vrouw Ymkjen Dirks en zijn dochter Gertje vertelden op 1 oktober wat zij hadden gehoord en gevonden.
Ymkjen Dirks beschrijft een bijna doorgeroeste roede
Ymkjen Dirks, de vrouw van Douwe Geerts te Eestrum, is ruim vijftig jaar oud. Zij kan haar leeftijd niet tot op een of twee jaar nauwkeurig bepalen. Zij wordt verhoord en noemt de ochtend van 29 september 1776.
Tietje ging naar de bleek. Zij ontdekte dat er een hemd van haar boer en een van de kleine meid, Ymkjen Gerrits, ontbraken. Een arbeider vertelde haar dat er een hemd lag in het huis van de weduwe Tjarks te Oostermeer. Tietje stuurde hem om het te halen.
Ymkjen Gerrits mist ook haar eigen hemd
Ymkjen Gerrits woont als dienstmeid bij Wierd Wijttes te Oostermeer en is in haar 16e levensjaar. Zij wordt verhoord. Op maandag 30 september 1776 had zij linnengoed op de bleek gelegd om het te laten bleken.
Afgelopen zaterdag kreeg hij bericht van Pope Geerts dat het boek bij hem lag en hij het kon ophalen. Afgelopen maandag haalde hij het terug. Pope zei dat twee mannen het boek te koop hadden aangeboden. Hij noemde hen niet bij naam. Omdat Pope wist dat de getuige een dergelijke bijbel miste, had hij die achtergehouden. Verder wist de getuige niets. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende. Bergum , 13 januari 1769; Ynse Gjalts. Ambtelijk slot van dezelfde datum; H. W. Altena en G. Wilhelmi.
De getuige zei verder dat de bijbel met zilveren haken naar zijn mening ongeveer acht carolusguldens waard was. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing. Bergum, 20 januari 1769; Ynse Gjalts. Ambtelijk slot van dezelfde datum; H. W. Altena en G. Wilhelmi.
Bergum 1768-1769: de bijbel met zilveren haken van Ynse Gjolts
Ynse Gjolts was distillateur in Bergum en 59 jaar oud. Op zondag 11 december 1768 liet hij zijn bijbel met zilveren haken in zijn stookhuis liggen.
Ynse Gjolts
Ynse Gjolts, distillateur in Bergum en in zijn negenenvijftigste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij naar beste herinnering op zondag 11 december 1768 zijn bijbel met zilveren haken in zijn stookhuis had laten liggen. Die avond tussen vier en vijf uur was een persoon die gewoonlijk Hendrick Graaf werd genoemd in zijn stookhuis geweest. Deze woonde in Dokkum en bracht hier wekelijks gist aan de getuige en de bakkers.
Ynse Gjolts, nadere verklaring
Ynse Gjolts, distillateur in Bergum en in zijn 59ste levensjaar, was opnieuw opgeroepen en ondervraagd. Hij getuigde dat Hendrik Graaff dronken was toen de bijbel met zilveren haken verdween. Dat was zichtbaar. Hij sprak Hendrik over het boek aan. Hendrik antwoordde "Ja" en sprak over nog een portie jenever van een stuiver . De getuige weigerde hem dat te geven. De dronkenschap was niet zo erg dat Hendrik niet wist wat hij zei of deed.
Ynske Jans — 1 verhaalpagina · beoordeeld verband
Waarschijnlijk dezelfde persoon; beroep verschilt: Jacob Uilkes in Rijperkerk, 1808–1809. In april 1808 noemt Jacob Uilkes zich schuitschipper in Rijperkerk, naar zijn beste weten 44 jaar. In augustus 1809 is Jacob Uilkes veenbaas in Rijperkerk en in zijn 46ste levensjaar. Naam, woonplaats en leeftijdsverloop ondersteunen de koppeling; het verschil in beroepsaanduiding blijft vermeld. De echtgenote wordt alleen in de zaak uit 1809 genoemd.
Rijperkerk 1809 - De kast van Jacob Uilkes en Ynske Jans
Ynske Jans
Ynske Jans, vrouw van veenbaas Jacob Uilkes in Rijperkerk, is in haar 36ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op 4 augustus kwam zij om halfzeven 's avonds van het turven thuis. Bij de voordeur zag zij dat een ruit uit het raam naast de deur was genomen.
Jan Wessels, een boerenknecht die bij Ype Kees onder Warga woonde, had tegen Andries gezegd dat hij degene was geweest die het paard had meegenomen. Jan vertelde dat hij het paard had geruild tegen een bruin paard en daarbij nog elf carolusgulden en tien stuivers had ontvangen.
Zeer waarschijnlijk dezelfde getuige: Ypias / Ipias Reitsma in Oostermeer. Ipias Reitsma in juni 1806 en Ypias Reitsma in de lammerenzaak zijn beiden huisman te Oostermeer en in hun 29ste levensjaar. Naamvariant, woonplaats, beroep en leeftijd ondersteunen de koppeling. In de oktoberzaak van Auke Roenes is alleen zijn land genoemd: die aansluiting blijft waarschijnlijk, zonder extra leeftijd of partner.
Auke Roenes verklaart op 10 oktober 1806 over een verdwenen schaap en de resten op het land van Ypias Reitsma.
Auke Roenes, meerderjarige ongehuwde huisman te Oostermeer, in zijn 48 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hem in de nacht van de achtste op de negende uit het land bij zijn huis een vet wit Fries schaap was verdwenen. Het had een enigszins bonte kop en bonte poten. De getuige had het de vorige avond nog op het land gezien. Het was met een koppelstok en een klauw om de hals aan een ander schaap verbonden. Omdat hij diefstal vermoedde, zocht hij eerst rond. Hij vond de klemmen die het verdwenen schaap om de hals had gedragen op het land. Daarna ontdekte hij dat het schaap op het land van Ypias Reitsma, op enige afstand van zijn land, was geslacht. Alleen de poten, het ingewand, de pens en de darmen waren achtergelaten, samen met de kop, die geheel ongestroopt aan de kant in de sloot was geworpen. Verder wist hij niets. Na voorlezing ondertekende hij te Bergum op 10 oktober 1806. Auke Roenes.
De schapenzaak noemt het land van Ypias Reitsma. In de geldzaak uit 1806 komt Ipias Reitsma in Oostermeer voor. Naam, plaats en jaar passen bij dezelfde persoon, maar de schapenzaak geeft geen leeftijd of partner om dit te bevestigen. Het noemen van zijn land maakt hem niet tot verdachte.
De schapenzaak noemt het land van Ypias Reitsma. In de geldzaak uit 1806 komt Ipias Reitsma in Oostermeer voor. Naam, plaats en jaar passen bij dezelfde persoon, maar de schapenzaak geeft geen leeftijd of partner om dit te bevestigen. Het noemen van zijn land maakt hem niet tot verdachte.
Witveen 1806 - Ypias Reitsma herkent de vellen van twee lammeren
Ypias Reitsma vertelt over twee verdwenen witte Friese lammeren en de vellen die hij op zijn land vond.
Ypias Reitsma
Ypias Reitsma, huisman te Oostermeer, in zijn 29ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij gisteren, 9 december, om twee uur 's middags bij zijn land op het Witveen onder Oostermeer kwam. Daar liepen zes witte Friese lammeren. Er ontbraken er twee.
Hij wist niet wie dit had gedaan. Ook wist hij niet of er onbekenden bij de weduwe van Oene Douwez in huis waren geweest. Er was alleen een vrouw, hier Jitske genoemd, van wie hij dacht dat zij Rintske heette. Zij had twee kinderen bij zich en zei dat zij de vrouw was van Ypke Ypres, schipper in Marssum.
In de nacht van 4 op 5 april 1771, omstreeks twee uur, vroeg Minke Gaukes de schoenmakersknecht Ysbrant Floris naar de herberg in Garijp te komen. Zij had hulp nodig tegenover het gezelschap dat daar zat. Ysbrant was in zijn zevenentwintigste levensjaar.
De broers Alberts werden één voor één aangehouden. Het toeval wilde dat een andere broer, Marten Alberts, in dezelfde maand februari in Groningen werd opgepakt. Over hem werd op 20 februari 1799 een verklaring afgelegd door de 69-jarige Yskjen Douwes.
Jan Sijmens Pel, distillateur te Suameer, in zijn 51ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij gisterenavond in het huis van Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers te Suameer, was. Daar waren ook Yttje Johannes, echtgenote van Romke Rienks, opzichter Ysse Rinkes en Jan Gerrijts, zoon van wever Gerrijt Jans. In hun aanwezigheid vroeg Martjen Brugts aan Jan Gerrijts of hij haar de kaas had gebracht. Jan Gerrijts antwoordde bevestigend. Hij zei dat hij die kaas van Ludser Sjoerds had gekocht en er een stuk van had afgesneden. Martjen Oebles zei toen.
Ysse Rinkes
Ysse Rinkes, opzichter bij de molen te Suameer, in zijn 37ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij gisterenavond naar het huis van Martjen Oebles, weduwe van Harmen Rutgers te Suameer, was gekomen. Daar waren ook Jan Sijmens Pel, Yttje Johannes, echtgenote van Romke Rienks, en Jan Gerrijts, zoon van wever Gerrijt Jans. Martjen Brugts vroeg Jan Gerrijts of hij haar niet een stuk kaas had gebracht. Hij antwoordde ja en zei dat hij een van Ludser Sjoerds had gekocht en dat stuk ervan had afgesneden. Martjen Brugts zei daarop:
Verder wist Ysse Rinkes niets, sloot zijn verklaring na voorlezing en tekende eigenhandig. Bergum, 22 december 1768. Ysse Rinkes. Aldus verklaard voor grietman en beëdigd klerk te Bergum, 22 december 1768. H.W. van Altena; G. Wilhelmi.
Oostermeer 1741: Yt Michiels, onderdak en geleende spullen
Daarna verklaart Wybe Sioukes, meesterbakker in Oostermeer , in zijn 52ste levensjaar, vrijwillig verschenen, na beëdiging. Ongeveer driekwart jaar geleden kwamen bij hem thuis een man die naar zijn beste herinnering smid was, Sybren uit Oldeholtpade, en Yt Michiels, die in Oostermeer verbleef. Yt wilde de getuige alleen spreken.
Sybrens verhaal ging verder over de reis, een wagen en Yts toezegging. Hij zegt dat hij Sybren heeft kunnen vertellen dat hij geen administratie of curatele voor Yt Michiels heeft, en evenmin geld van haar onder zich heeft. Hij noemt Yt leugenachtig. Verder kan hij niets zeggen. Hij bekrachtigt zijn voorgelezen verklaring, Bergum , 5 oktober 1741, Wybe Sioukes Fadema.
Na lezing van de brief van het gerecht van de zesde met de verklaringen over kleine diefstallen in Oostermeer en Bergum en klachten over Yt Michiels, zegt het Hof dat de daders van de diefstallen nog onbekend zijn. Het beveelt de daders van de bijendiefstallen, wanneer zij ontdekt worden, te arresteren, hun verklaringen af te nemen en hen vervolgens door de gerechtsdienaren over te brengen.
De gerechtsdienaren moesten hen naar het gedemolieerde Blokhuis in Leeuwarden brengen. Wanneer de dader of daders van het verdwijnen van de andere eetwaren werden ontdekt, moesten ook daarover verklaringen worden opgenomen en naar het Hof gestuurd. Ook de reeds gearresteerde Yt Michiels moest door de gerechtsdienaren naar het Blokhuis worden overgebracht.
Afzonderlijke verklaring van Ytie Gaeles, de vrouw van Willem Gerrits, wonend in Oostermeer en 34 jaar oud.
Ytie Gaeles (in modern Nederlands):
Op de afgelopen vrijdag, de 13de van deze maand, ging ik om zes uur 's morgens mijn huis uit om te gaan werken bij Rinse Sijtses, herbergier hier. Toen ik vóór de deur van Jan Hendrix kwam, zag ik Gerrijt Martinus, gewoonlijk Soldaat genoemd, zeer snel weglopen uit de steeg tussen het huis van Jan Hendrix en dat van Ybe Gerbens. Hij stak onmiddellijk schuin de straat. Hij liep die straat verder af. Ik weet niet waar hij daarna is gebleven. Meer weet ik niet. Na voorlezing sluit ik mijn verklaring af met mijn gebruikelijke merkteken. Oostermeer, 19 december 1737. Ytie Gaeles, eigenhandig merk.
Thomas Alberts, een inwoner in zijn negenenveertigste levensjaar, Ytie Wijkes Tadema en Egbert Goffes verklaarden op 21 april afzonderlijk wat zij hadden gezien en gehoord. Hun verklaringen volgen hieronder.
Ytie Wijkes Tadema hoort lawaai bij de woning van Egbert
Ytie Wijkes Tadema woont in Oostermeer, is getrouwd met Pieter en in haar 50e levensjaar. Zij wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op 13 april 1775, laat op de avond, zat zij bij haar thuis met haar man en bakker Thomas Alberts koffie te drinken. Zij wist het precieze uur niet.
Heine Eijlarts woont in Bergum , maar houdt zich sinds afgelopen zaterdag op bij Ytje Folkerts, weduwe van Jan Gerbens, in Suameer bij de oude dam. Hij is in zijn 62ste levensjaar (ongeveer 61). Zijn tweede vrouw Gertie Jans is ruim een halfjaar geleden overleden. Ongeveer zes weken geleden verloofde hij zich met Antje Geerts, dochter van Geeske Jans, een volle zus van zijn overleden vrouw Gertie Jans.
Sinds zaterdag hebben Heine en Antje bij Ytje Folkerts samen in één bed geslapen en seksueel met elkaar verkeerd. Heine meent dat het huwelijk met de dochter van de zus van zijn overleden vrouw toegestaan zou zijn, omdat hij bij Gertie Jans geen kinderen heeft verwekt. Hij bevestigt zijn voorgelezen verklaring met zijn gewone handmerk , Bergum , 14 september 1740, Heine Eijlarts.
Antje Geerts woonde tot mei 1740 bij Oege Douwes in Tietjerk en verblijft nu bij Ytje Folkerts, weduwe van Jan Gerbens, in Suameer bij de oude dam. Zij is in haar 32ste levensjaar (ongeveer 31). Haar overleden moeder Geeske Jans was een volle zus van haar overleden tante Gertie Jans, vrouw van Heine Eijlarts in Bergum . Haar tante stierf ongeveer driekwart jaar geleden. Antje zegt dat zij afgelopen zaterdag acht weken met Heine verloofd was; Heine noemt ongeveer zes weken.
Op 25 juli 1803 werd ook de voormalige dienstmeid Ytje Johannes verhoord. Haar verklaring staat hieronder bij die van Jitske Sjoerds, Anna Geertruida Faber en Aafke Rinsma.
Ytje Johannes
Ytje Johannes had als dienstmeid bij Johannes Huis in Bergum gewoond. Op 25 juli 1803 werd zij als gevangengenomen vrouw, in haar 19de levensjaar, ondervraagd over de verklaringen van de dag daarvoor. De inhoud van die eerdere verklaringen was aan haar voorgelezen.
Hedser Dirks (V71). Hedser Dirks is huisman in Oudkerk en naar zijn beste weten in zijn eenendertigste of tweeëndertigste levensjaar. Hij wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat zijn vrouw Ytje Willems op 31 december 1784, iets na twee uur 's middags, uit de dorpsbuurt van Oudkerk kwam. Zij zette haar schoenen met grote zilveren gespen en beugels in het buithuis bij de kamerdeur. Omdat er veel sneeuw aan zat, liet zij ze daar staan.
Yttje Johannes — 1 verhaalpagina · beoordeeld verband
Dezelfde vrouw in samenhangende onderzoeken: Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers. In beide zaken heet zij Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers in Suameer. Het latere verhoor verwijst expliciet naar de verklaringen van december 1768 en januari 1769. De kaas van Romke Rienks en het onderzoek naar een gouden knoop en koralen zijn verschillende onderwerpen. Martjen ontkent betrokkenheid bij de diefstallen.
Romke Rienks woonde met zijn vrouw Yttje Johannes in Suameer . Romke was in zijn 51ste levensjaar; Yttje in haar 45ste. In december 1768 werden meerdere verklaringen en een verhoor opgenomen over goederen die uit hun huis waren verdwenen.
Yttje Johannes
Yttje Johannes, echtgenote van Romke Rienks te Suameer , in haar 45ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat zij op de avond van de 5de ontdekte dat waren weggenomen: een paar laarzen, een paar zwarte korte moffen, drie hoefijzers, drie schaatsen, een bruin baaien lap en wit langet, met de maat "een en agtste" el, een rood Soord-doekje, een bruin retijnen lap, een stuk grove gele kaas van naar haar schatting anderhalf pond en een stuk roggebrood. Naar haar vermoeden was de dief via de achterdeur en middendeur binnengekomen; die waren niet gegrendeld. Daarna hoorde zij dat het stuk kaas bij Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers te Suameer, was. Om daar meer van te weten, vroeg zij Martjen Brugts hoe zij aan het stuk kaas was gekomen. Die antwoordde dat Jan Gerrijts, zoon van wever Gerrijt Jans daar, het haar had gebracht. Gisteren was de getuige aanwezig in het huis van Martjen Oebles. Jan Gerrijts werd daar ondervraagd en bekende dat hij het stuk kaas aan Martjen Oebles had gebracht, maar zei dat hij het van Ludser Sjoerds te Suameer had gekocht. Daarna ging de man van de getuige 's avonds naar het huis van de genoemde Gerrijt en vroeg hem naar de weggenomen goederen. Deze zei dat hij daar niets van wist. Maar toen zij gingen zoeken, vonden zij op de zolder van Gerrijt Jans de laarzen, de moffen en één hoefijzer. Haar man bracht deze goederen terug naar huis. Volgens Gerrijt Jans was zijn zoon Jan Gerrijts al vertrokken, zonder dat men wist waar hij verbleef. Zij kon verder niets zeggen, sloot haar verklaring na voorlezing en tekende eigenhandig. Bergum, 22 december 1768. yttje johannes.
Jan Sijmens Pel, distillateur te Suameer, in zijn 51ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij gisterenavond in het huis van Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers te Suameer, was. Daar waren ook Yttje Johannes, echtgenote van Romke Rienks, opzichter Ysse Rinkes en Jan Gerrijts, zoon van wever Gerrijt Jans. In hun aanwezigheid vroeg Martjen Brugts aan Jan Gerrijts of hij haar de kaas had gebracht. Jan Gerrijts antwoordde bevestigend. Hij zei dat hij die kaas van Ludser Sjoerds had gekocht en er een stuk van had afgesneden. Martjen Oebles zei toen.
Ysse Rinkes, opzichter bij de molen te Suameer, in zijn 37ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij gisterenavond naar het huis van Martjen Oebles, weduwe van Harmen Rutgers te Suameer, was gekomen. Daar waren ook Jan Sijmens Pel, Yttje Johannes, echtgenote van Romke Rienks, en Jan Gerrijts, zoon van wever Gerrijt Jans. Martjen Brugts vroeg Jan Gerrijts of hij haar niet een stuk kaas had gebracht. Hij antwoordde ja en zei dat hij een van Ludser Sjoerds had gekocht en dat stuk ervan had afgesneden. Martjen Brugts zei daarop:
De dag ervoor was Yttje Sijbes, een dochter van Sijbe Dirks uit Bergum, bij hem thuis geweest. Zij had in de bijbel zitten lezen. Wijger moest weg voor werkzaamheden bij een begrafenis. Hij meende dat zijn dochter spoedig zou thuiskomen. Nadat Yttje vertrokken was, ging hij ook weg. Hij trok de deur dicht zonder haar op slot te doen. Door het vele werk kwamen hij en zijn dochter pas in de schemeravond thuis.
Yttje Sijbes vertelt over de opdracht
Yttje Sijbes woonde bij haar vader in Bergum en was in haar zeventiende levensjaar. Tijdens haar verhoor in gevangenschap vertelde zij dat Tjettke Wijgers, de dochter van Wijger Joukes, haar vóór Kerstmis had gevraagd een bijbel met zilveren haken naar Leeuwarden te brengen en er geld op te lenen. Voor die moeite zou Yttje een gulden krijgen.
Daarop gingen Jan Harmens en de getuige naar het huis van Geert Feyes en zijn vrouw. Zoals Jan hem had verteld, was er een onbekende vrouw. Zij noemde zich Rinske en zei dat daar een rood geruite doek met een scheur in één hoek, een bruin bont kindermutsje, een wit kinderhemdje en een blauw geruit kinderschortje van haar waren genomen.
Sijtske Jans wonende te Oostermeer oud in t 28ste Jaar geciteert etc getuigde de Waarheit te Zijn dat Gerben Ybes meester Backer te oostermeer op den 26 october 1758 publijk op de Straat heeft uitgeroepen dat Nanne Oosterhof hem Zijn gouden Knopen had ontstolen en dat hij oosterhof daar van Zulke Schobijakken als Fooke Jans en Harmanus Muldering Zijn onderhield ook mede dat Nanne oosterhof een valsche quitantie en Edul Schrijver was
De primaire bronnen en archiefverwijzingen staan op de afzonderlijke verhaalpagina’s. De naamvormen in deze index zijn overgenomen uit die publicaties; hun schrijfwijze is niet stilzwijgend geharmoniseerd.
Verantwoording van de vergelijking
De index is samengesteld uit de zichtbare persoonsvermeldingen in de gecontroleerde publicaties. Bij iedere naam staat de passage voor controle. De vergelijking van terugkerende personen is handmatig beoordeeld voor de beschreven clusters; de overige overeenkomende namen zijn zoekingangen, geen bewezen persoonsdossiers. Naamherkenning kan een ongebruikelijke schrijfwijze missen of twee aaneengesloten namen verkeerd afbakenen. Correcties en aanvullende akten zijn welkom.
De informatieboeken bevatten verklaringen, beschuldigingen en verhoren. Een vermelding is geen bewijs van schuld. De aanvullende registerverwijzingen lopen via Open Archieven, met AlleFriezen als bronleverancier. De toelichting van Pieter Nieuwland beschrijft een grotere verzameling dan de hier ontsloten gepubliceerde verhalen.
Bergum 1795: Geldvermissing en ondervraging bij Het Zwartkruis
